Skrót

W rozdziale omówiony został coraz powszechniejszy współcześnie typ reakcji kulturowych na zderzenie dokonań i ambicji w zakresie Bycia-Coraz-Dłużej z odwiecznym zjawiskiem śmierci. Wskazano także na istnienie przemian mentalnych, psychicznych i moralnych, które są coraz trwalszym efektem tych reakcji.

Generalną reakcją Zachodu na to zderzenie jest narastające uznanie śmierci jako aberracji i anomalii. Im dłużej przeciętnie żyjemy, tym silniej odczuwamy śmierć dzieci i coraz starszych ludzi za coś nienormalnego. Taka interpretacja zjawiska śmierci pozwala pogodzić jej istnienie z żądaniem Bycia-Coraz-Dłużej i optymizmem co do przyszłości. Legitymizuje także procesy realokacyjne, o których była mowa w rozdziale poprzednim. Zmienia też odwieczną postawę wobec śmierci, na aktywny sprzeciw i nasila chęć walki z tą Odwieczną Nieuchronnością.

Taka przemiana duchowa, ćwiczona w praktyce nie wobec Śmierci w ogóle, ale pragmatycznie wobec śmierci osób coraz starszych, ale umierających w wieku poniżej rosnącej stale średniej długości życia, stopniowo przygotowuje człowieka Zachodu do uznania za realne coraz większych żądań i akceptacji coraz bardziej niezwykłych idei przedłużania naszej doczesnej egzystencji.

Pokazane zostały także techniki łagodzenia stresu terminalnego, jako kompromisowe rozwiązania pragmatycznej cywilizacji dotyczące sposobów łagodzenia trwogi człowieka umierającego, który w zsekularyzowanej epoce widzi swój nadchodzący koniec jako przejście do budzącego trwogę niebytu.