{"id":928,"date":"2015-07-16T11:54:41","date_gmt":"2015-07-16T09:54:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=928"},"modified":"2017-10-12T00:53:56","modified_gmt":"2017-10-11T22:53:56","slug":"historia-technologii-sugestie-od-czego-zaczac-lektury","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/historia-technologii-sugestie-od-czego-zaczac-lektury\/","title":{"rendered":"Historia technologii \u2013 sugestie, od czego zacz\u0105\u0107 lektury"},"content":{"rendered":"

\"pdf2\"\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n

\n

Historia technologii \u2013 sugestie, co czyta\u0107<\/span><\/h3>\n

Niniejszy tekst jest roboczym fragmentem rozdzia\u0142u o rozwoju technologii jako wa\u017cnym sk\u0142adniku cywilizacyjnej eksplozji wczesnonowo\u017cytnej i nowo\u017cytnej Europy. Rozdzia\u0142 ten nie b\u0119dzie opisem historycznych los\u00f3w rozwoju techniki i technologii, lecz podejmuje kwesti\u0119, co w historii stymulowa\u0142o lub hamowa\u0142o post\u0119p technologiczny, dlaczego by\u0142y preferowane takie a nie inne rodzaje technologii na przestrzeni dziej\u00f3w w r\u00f3\u017cnych cywilizacjach, co przyspieszy\u0142o ekspansj\u0119 technologiczn\u0105 Europy od XIII-XIV wieku i jak\u0105 rol\u0119 w tym przyspieszeniu odegra\u0142o chrze\u015bcija\u0144stwo i Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

Debata na ten temat musi jednak bazowa\u0107 na pewnej znajomo\u015bci \u015bwiatowej historii techniki i technologii. Dlatego na wst\u0119pie przedstawi\u0119 pewne sugestie, gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 podstawowe materia\u0142y dotycz\u0105ce historii technologii. Lektura cho\u0107by niekt\u00f3rych pomo\u017ce lepiej zrozumie\u0107 przedstawione w tym tek\u015bcie dylematy i spory teoretyczne wok\u00f3\u0142 r\u00f3\u017cnych koncepcji na temat mechanizm\u00f3w przyspieszaj\u0105cych, hamuj\u0105cych i nadaj\u0105cych kierunek historycznemu rozwojowi technologii. W ten spos\u00f3b unikniemy nieporozumie\u0144, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z b\u0142\u0119dnych a zakorzenionych przekona\u0144 na temat technologicznego zaawansowania r\u00f3\u017cnych spo\u0142ecze\u0144stw w r\u00f3\u017cnych okresach. Znalezienie om\u00f3wionych poni\u017cej ksi\u0105\u017cek powinno u\u0142atwi\u0107 si\u0119gni\u0119cie do biblioteki EuroPhen.<\/span><\/p>\n

W przedstawionych poni\u017cej pracach b\u0119d\u0119 zwraca\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na spos\u00f3b uj\u0119cia problemu rozwoju europejskiej technologii w okresie \u015aredniowiecza. Jest to epoka, by tak rzec, startu Europy do cywilizacyjnego wy\u015bcigu. Tematem ca\u0142ego mojego tekstu jest pr\u00f3ba odpowiedzi na pytanie, co by\u0142o katalizatorem europejskiego przyspieszenia a co spowolni\u0142o post\u0119p technologiczny w Azji. Przegl\u0105daj\u0105c na wst\u0119pie literatur\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 nie tyle t\u0142umaczeniu europejskiej eksplozji co jej opisowi, sp\u00f3jrzmy jednak, niejako przy okazji, czy autorzy nie wypowiedzieli si\u0119 tak\u017ce na ten temat przyczyn.<\/span><\/p>\n

Frances i Joseph Gies wydali w roku 1995 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. \u201eKatedra, ku\u017ania i ko\u0142o wodne. Technologia i wynalazki \u015aredniowiecza\u201d (Cathedral, Forgy, and Waterwheel. Technology and Invention in the Middle Ages).<\/strong> Od czasu pierwszego wydania publikacja ta by\u0142a kilka razy wznawiana i jest rekomendowanym podr\u0119cznikiem na wielu uczelniach. Ksi\u0105\u017cka jest liczy nieca\u0142e trzysta stron i pokazuje rozw\u00f3j europejskich technologii \u015bredniowiecznych na szerokim tle politycznym i gospodarczym a tak\u017ce uwzgl\u0119dnia aspekty ekologiczne. G\u0142\u00f3wne rozdzia\u0142y omawiaj\u0105 w porz\u0105dku chronologicznym wczesne \u015bredniowiecze (500 \u2013 900 n.e.) , okres przyspieszenia technologicznego (rozdzia\u0142 Technologia rewolucji handlowej, 900 \u2013 1200 n.e.), p\u00f3\u017ane \u015aredniowiecze (1200 \u2013 1400 n.e.) i jego faz\u0119 ko\u0144cow\u0105 (1400 \u2013 1550 n.e.). Ksi\u0105\u017cka zwi\u0119\u017ale opisuje wszystkie wa\u017cne wynalazki i innowacje techniczne, zwi\u0105zane z rewolucj\u0105 agrarn\u0105, (np. ci\u0119\u017cki p\u0142ug, brona, kosa, chom\u0105to, tr\u00f3jpol\u00f3wka, m\u0142yn wodny), militarn\u0105 (np. gr\u00f3dek sto\u017ckowy, strzemi\u0119, taktyka ataku ci\u0119\u017ckozbrojnej konnicy, kusza), rzemios\u0142em (np. prz\u0119dzenie, tkanie, fulowanie, zastosowanie energii wodnej), architektur\u0105 (np. ewolucja technologii budowy ko\u015bcio\u0142\u00f3w od stylu roma\u0144skiego do gotyckiego), transportem l\u0105dowym i wodnym (np. mosty, konstrukcje statkowe, ster rufowy, \u017cagiel \u0142aci\u0144ski). Autorzy pokazuj\u0105 r\u00f3wnoleg\u0142\u0105 ewolucj\u0119 my\u015bli naukowej odno\u015bnie dzia\u0142ania mechanizm\u00f3w przyrody, zanurzaj\u0105 swoje opisy w t\u0142o wydarze\u0144 historycznych, jak na przyk\u0142ad okres renesansu karoli\u0144skiego, inwazje Wiking\u00f3w a tak\u017ce ukazuj\u0105 drogi transfer\u00f3w technologicznych ze Wschodu na Zach\u00f3d w okresie X i XI wieku. Nie stroni\u0105 od pokazania odmiennych wczesno\u015bredniowiecznych ideologii epistemologicznych, dotycz\u0105cych sposobu uzyskiwania zrozumienia rzeczywisto\u015bci. Autorzy konfrontuj\u0105 tu koncepcj\u0119 \u015bw. Augustyna, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce poznanie Boga mo\u017ce by\u0107 uzyskane bezpo\u015brednio w akcie wiary z koncepcj\u0105 Boecjusza, kt\u00f3rego zdaniem wiedz\u0119 o Bogu osi\u0105gamy przez badanie pi\u0119kna i porz\u0105dku \u015bwiata. Prezentuj\u0119 t\u0119 prac\u0119 na pocz\u0105tku przegl\u0105du literatury, gdy\u017c jest w ca\u0142o\u015bci po\u015bwi\u0119cona okresowi \u015aredniowiecza, przez co dok\u0142adniej omawia ten wa\u017cny okres ni\u017c pozosta\u0142e. Ponadto autorzy pokazuj\u0105 ca\u0142y wachlarz stanowisk teoretycznych wok\u00f3\u0142 t\u0142umaczenia \u015bredniowiecznej dynamiki technologicznej. W sumie zainteresowany czytelnik otrzymuje pozycj\u0119 bardzo warto\u015bciow\u0105.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0105 interesuj\u0105c\u0105, cho\u0107 na poziomie bardzo popularnym jest praca Jamesa MacLachana \u201eDzieci Prometeusza. Historia nauki i technologii\u201d (Children of Prometeus: History of Science and technology).<\/strong> Genez\u0105 ksi\u0105\u017cki by\u0142y wyk\u0142ady radiowe, prowadzone przez autora w latach 1986 – 1987. Od tego czasu ksi\u0105\u017cka doczeka\u0142a si\u0119 wielu wyda\u0144. MacLachlan na pi\u0119ciuset stronach omawia dzieje nauki i techniki od paleolitu do XXI wieku. \u015aredniowiecze zajmuje nieca\u0142e czterdzie\u015bci stron, okres Rewolucji Naukowej i og\u00f3lnie wczesnonowo\u017cytny \u2013 110 stron. Przedstawionych jest wiele istotnych wydarze\u0144, cho\u0107 nie s\u0105 om\u00f3wione toczone w tamtych czasach dyskusje ani kontrowersje daj\u0105ce odczu\u0107 klimat epoki. Jest to jednak zrozumia\u0142e bior\u0105c pod uwag\u0119 zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 wyk\u0142adu.<\/span><\/p>\n

Ciekaw\u0105 pozycj\u0105 jest obszerna tysi\u0105cstronicowa praca pod redakcj\u0105 Iana McNeila \u201eEncyklopedia historii technologii\u201d (An Encyclopaedia of the History of Technology)<\/strong>, wydana po raz pierwszy w roku 1990. Obj\u0119to\u015b\u0107 ani tytu\u0142 nie powinny zniech\u0119ca\u0107, bo ksi\u0105\u017cka, mimo s\u0142owa encyklopedia w tytule, jest zbiorem tematycznie u\u0142o\u017conych artyku\u0142\u00f3w. Owe tematy, stanowi\u0105ce kolejne cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki, to: materia\u0142y, energia i mechanika, transport, komunikacja i technika obliczeniowa, technologia i spo\u0142ecze\u0144stwo. Ka\u017cdy temat liczy 100 \u2013 200 stron i sk\u0142ada si\u0119 z kilkunastu do kilkudziesi\u0119ciu artyku\u0142\u00f3w. Jest tu bardzo du\u017co informacji. Praca jest w zasadzie ograniczona do obszaru Europy.<\/span><\/p>\n

Z prac w j\u0119zyku polskim mog\u0119 wskaza\u0107 dwie kr\u00f3tkie ksi\u0105\u017cki popularne. Jedn\u0105 jest \u201eHistoria techniki\u201d Boleslawa Or\u0142owskiego (1999) a drug\u0105 \u201eHistoria techniki\u201d Luci Fraioli\u2019ego.<\/strong> Or\u0142owski jest historykiem techniki i jego kr\u00f3tka praca jest godna polecenia ze wzgl\u0119du na zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 wywodu i kompetencje autora. Or\u0142owski plasuje si\u0119 w klasycznej szkole historycznej i jego ksi\u0105\u017cka powinna raczej nosi\u0107 tytu\u0142 Historia techniki europejskiej. Autor akcentuje wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 Europy, aczkolwiek uznaje historyczny wk\u0142ad innych cywilizacji, zw\u0142aszcza Chin. Okresowi europejskiego \u015aredniowiecza po\u015bwi\u0119ca Or\u0142owski dwadzie\u015bcia stron. Z uwagi na popularny charakter pracy nie znajdziemy tu odbicia dyskusji, zar\u00f3wno tych historycznych jak i wsp\u00f3\u0142czesnych wok\u00f3\u0142 kwestii technologii.<\/span><\/p>\n

Swoistym uzupe\u0142nieniem ksi\u0105\u017cki Or\u0142owskiego jest nader popularna ksi\u0105\u017ceczka Fraioli\u2019ego. Zawiera wiele ilustracji obrazuj\u0105cych zamierzch\u0142e technologie, jak na przyk\u0142ad ewolucj\u0119 ko\u0142a wozu, technologie rolnicze staro\u017cytnego Egiptu, techniki wodne (akwedukty, m\u0142yny), ewolucj\u0119 uprz\u0119\u017cy konia poci\u0105gowego, p\u0142uga, techniki budowlane Renesansu, narz\u0119dzia nawigacyjne wczesnonowo\u017cytne.<\/span><\/p>\n

Na osobn\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje ksi\u0105\u017cka Lyona Sprague de Campa \u201eWielcy i mali tw\u00f3rcy cywilizacji. Od Imhotepa do Leonarda da Vinci\u201d (The Ancient Engineers).<\/strong> Ta praca sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej popularnych pozycji w dorobku tego znanego pisarza, specjalizuj\u0105cego si\u0119 w science fiction i fantasy. De Campa omawia rozw\u00f3j technologii staro\u017cytnych w Egipcie, Mezopotamii, Grecji, Rzymie, na Wschodzie (Bizancjum, Indie, Chiny) i ko\u0144czy rozdzia\u0142em o \u015bredniowiecznych technologiach europejskich. W recenzjach podkre\u015blano (m.in. Isaac Asimov) umiej\u0119tno\u015b\u0107 prezentowania przez de Campa skomplikowanych i wielow\u0105tkowych los\u00f3w wielkich wynalazk\u00f3w staro\u017cytnych w spos\u00f3b klarowny i przyci\u0105gaj\u0105cy do lektury.<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie najwa\u017cniejsz\u0105 prac\u0105 z historii technologii, przet\u0142umaczon\u0105 na j\u0119zyk polski, jest ksi\u0105\u017cka Lewisa Mumforda \u201eTechnika a cywilizacja. Historia rozwoju maszyny i jej wp\u0142yw na cywilizacj\u0119\u201d (Technics and Civilization).<\/strong> Jest to pozycja klasyczna, wydana po raz pierwszy w roku 1934 i maj\u0105ca od tej pory wielk\u0105 ilo\u015b\u0107 wyda\u0144 i t\u0142umaczona na wiele j\u0119zyk\u00f3w. Nie przedstawiam jej w tym miejscu, bo b\u0119d\u0119 j\u0105 omawia\u0142 w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu.<\/span><\/p>\n

Kolejne publikacje, kt\u00f3re wymieni\u0119, nie doczeka\u0142y si\u0119 polskich t\u0142umacze\u0144. Ksi\u0105\u017cka Bryana Buncha i Alexandra Hellemansa \u201eHistoria nauki i technologii: przewodnik po wielkich odkryciach i wynalazkach i o ludziach, kt\u00f3rzy je tworzyli od zarania dziej\u00f3w po wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107\u201d (The History of Science and Technology: A Browser\u2019s Guide to the Great Discoveries, Inventions, and the People ho Made Them, from the Dawn of Time to Today)<\/strong> to praca encyklopedyczna opatrzona obszernym indeksem tematyczno osobowym. Wydana po raz pierwszy w roku 2003 wesz\u0142a na listy lektur wielu kurs\u00f3w uniwersyteckich. Na o\u015bmiuset stronach autorzy omawiaj\u0105 histori\u0119 nauki i technologii podzielone na nast\u0119puj\u0105ce epoki: prehistori\u0119, staro\u017cytno\u015b\u0107, \u015aredniowiecze, okres Renesansu i Rewolucji Naukowej, okres ugruntowania metody naukowej (1660 \u2013 1734), O\u015bwiecenie i Rewolucj\u0119 Przemys\u0142ow\u0105, wiek XIX, pierwsz\u0105 po\u0142ow\u0119 wieku XX i podzielony na dwa etapy okres powojenny. Ka\u017cda z epok om\u00f3wiona jest wed\u0142ug takiego samego schematu. Sp\u00f3jrzmy przyk\u0142adowo na \u015aredniowiecze (530 \u2013 1452 n.e.), kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cono 50 stron. Pierwsze dziesi\u0119\u0107 to mini eseje problemowe po\u015bwi\u0119cone kolejno upadkowi nauki w Europie w okresie 530 -1000 n.e., nauce w Chinach, nauce i matematyce w Indiach, nauce w kr\u0119gu islamu, odrodzeniu nauki w Europie zapocz\u0105tkowanemu w wiekach IX i X oraz rewolucji technologicznej wiek\u00f3w \u015brednich. Na kolejnych trzech stronach wymienione zosta\u0142y w porz\u0105dku alfabetycznym \u015bredniowieczne wa\u017cne osi\u0105gni\u0119cia w nast\u0119puj\u0105cych dziedzinach: astronomia, biologia, chemia, technologie przekazywania informacji, budownictwo, technologie wykorzystania r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w energii do cel\u00f3w gospodarczych, materia\u0142oznawstwo, matematyka, medycyna i opieka zdrowotna, fizyka, technologie narz\u0119dziowe i transportowe. Oczywi\u015bcie musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce na\u0142o\u017cenie tej wsp\u00f3\u0142czesnej struktury poj\u0119ciowej na \u015bredniowieczny \u015bwiat intelektu opowiada o nim w kategoriach, do kt\u00f3rych jeste\u015bmy przyzwyczajeni, ale gubi specyfik\u0119 \u015bredniowiecznego sposobu my\u015blenia i strukturyzowania \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 rozdzia\u0142u po\u015bwi\u0119conego \u015aredniowieczu, prawie czterdzie\u015bci stron, to prezentacja u\u0142o\u017conych chronologicznie najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 w nauce i technologii wed\u0142ug dziedzin przedstawionych og\u00f3lnie w dziale Wa\u017cne Osi\u0105gni\u0119cia.<\/span><\/p>\n

Taki schemat prezentacji zosta\u0142 zastosowany do ka\u017cdej epoki i pozwala na r\u00f3\u017cne sposoby zapoznawania si\u0119 i wykorzystywania zebranego materia\u0142u. W sumie jest to wa\u017cna pozycja.<\/span><\/p>\n

Specyficzn\u0105 prezentacj\u0105 historii technologii jest ksi\u0105\u017cka Rodneya Carlisle \u201eWynalazki i odkrycia. Kamienie milowe ludzkiej pomys\u0142owo\u015bci od odkrycia ognia do kuchenki mikrofalowej\u201d (Inventions and Discoveries: All the Milestones in Ingenuity – from the Discovery of Fire to the Invention of the Microwave Oven).<\/strong> Wydana w 2004 roku przez Scientific American, wydawc\u0119 miesi\u0119cznika o tej samej nazwie (polska edycja – \u015awiat Nauki), cechuje si\u0119 typowym dla tej oficyny sposobem podej\u015bcia do tematu: przekazuje du\u017co informacji w spos\u00f3b przyst\u0119pny i atrakcyjny dla czytelnik\u00f3w literatury popularno naukowej.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli spojrzymy na opis okresu \u015aredniowiecza, o\u015bmiostronicowy syntetyczny esej poprzedza sze\u015b\u0107dziesi\u0105t stron, na kt\u00f3rych s\u0105 alfabetycznie wymienione i opisane 62 wynalazki i odkrycia. Znajdziemy tam wszystkie podstawowe dokonania techniczne i naukowe tego okresu, m.in. w dziedzinie uzbrojenia, pomiaru czasu, budownictwa, in\u017cynierii wodnej, technologii zwi\u0105zanych z eksploracj\u0105 morsk\u0105, astronomii, kartografii, matematyki.<\/span><\/p>\n

Syntetyczny esej na temat \u015aredniowiecza jest sam w sobie ciekawostk\u0105. Jego autor przypisuje \u015aredniowieczu wielkie znaczenie w zainicjowaniu cywilizacyjnej eksplozji. Za podstawowy katalizator wielkiej transformacji spo\u0142ecznej i ekonomicznej uznaje zestaw nowych technologii zwi\u0105zanych z produkcj\u0105 \u017cywno\u015bci: tr\u00f3jpol\u00f3wk\u0119, ci\u0119\u017cki p\u0142ug, chom\u0105to i podkow\u0119. Wynalazki te spowodowa\u0142y wzrost ludno\u015bci, utworzenie du\u017cej nadwy\u017cki ponad w\u0142asne potrzeby, co zainicjowa\u0142o wzrost handlu, urbanizacj\u0119 i stanowi\u0105ce ich konsekwencj\u0119 dalsze zmiany polityczne, spo\u0142eczne i ekonomiczne. Drugim impulsem, obok nowych i wydajniejszych technologii \u017cywno\u015bciowych, by\u0142 wynalazki wojskowe, kt\u00f3re generuj\u0105c znaczne potrzeby finansowe w\u0142adc\u00f3w doprowadzi\u0142y do zasadniczych zmian politycznych i ekonomicznych w ich relacjach z poddanymi. W sumie, mamy tutaj obraz zastosowania koncepcji determinizmu technologicznego w t\u0142umaczeniu dynamiki cywilizacji europejskiej.<\/span><\/p>\n

Przyk\u0142adem podej\u015bcia nie skoncentrowanego wy\u0142\u0105cznie na Europie jest praca znanego historyka Daniela Headricka \u201eTechnologia w historii \u015bwiata\u201d (Technology: A World History, wyd. 2009).<\/strong> Ta kr\u00f3tka ksi\u0105\u017cka (200 stron) jest cz\u0119\u015bci\u0105 serii New Oxford World History, kt\u00f3ra ma prezentowa\u0107 elementy historii globalnej bez europocentrycznego skrzywienia. Autorowi uda\u0142o si\u0119 tego dokona\u0107 do okresu pierwszej Rewolucji Przemys\u0142owej. Od po\u0142owy XVIII wieku jego wersja historii technologii \u015bwiatowych jest ju\u017c praktycznie histori\u0105 technologii zachodniej. Autor nie pomija jednak wzajemnych transfer\u00f3w technologicznych mi\u0119dzy Starym i Nowym \u015awiatem. Dzi\u0119ki globalizacji wymiany, rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na nowych kontynentach nowe ro\u015bliny: kukurydza, maniok, ziemniak, szybko dojrzewaj\u0105ce gatunki ry\u017cu, tyto\u0144, kawa, herbata, trzcina cukrowa. Zwi\u0119kszy\u0142o to og\u00f3ln\u0105 kaloryczno\u015b\u0107 \u015bwiatowej produkcji rolniczej. Wspomina Headrick o roli konia w podboju Ameryki Po\u0142udniowej i kilkuwiekowym powstrzymywaniu ekspansji bia\u0142ego cz\u0142owieka przez Indian dosiadaj\u0105cych mustangi. Pomija co prawda inne elementy pozaeuropejskiego wk\u0142adu do \u015bwiatowej skarbnicy technologicznej, na przyk\u0142ad rol\u0119 Indii w stymulowaniu brytyjskiego przemys\u0142u tekstylnego i indyjskiego przemys\u0142u stoczniowego w budowie floty angielskiej, rol\u0119 Afrykan\u00f3w w budowie cywilizacji obu Ameryk.<\/span><\/p>\n

Jego prezentacja historii technologii od roku 500 do 1800 unika w zasadzie problemu przyczyn zr\u00f3\u017cnicowanej dynamiki rozwoju technicznego r\u00f3\u017cnych cywilizacji. Okres \u015aredniowiecza, od roku 500 do 1400, Headrick opisuje pokazuj\u0105c g\u0142\u00f3wne artefakty technologiczne (m.in. taczk\u0119, wrzeciono, wiatrak, ko\u0142o wodne, strzemi\u0119, zegar, produkcj\u0119 \u017celaza, kompas, ci\u0119\u017cki p\u0142ug, chom\u0105to, podkow\u0119) i tam, gdzie jest to zasadne ich dyfuzje mi\u0119dzycywilizacyjne. Europa na tym tle, poza zegarem i technikami rolniczymi, wypada jako do\u015b\u0107 bierny odbiorca obcych pomys\u0142\u00f3w. Nic w tym opisie nie sugeruje pocz\u0105tku cywilizacyjnej eksplozji. Okres nast\u0119pny, nazwany przez Headricka epok\u0105 globalnych interakcji (1300 \u2013 1800) jest opisem rozwoju technologii europejskich r\u00f3wnolegle z technologiami Dalekiego i Bliskiego Wschodu. Europejska technologia rozwija si\u0119 szybko i umo\u017cliwia ekspansj\u0119. I tylko raz, w\u0142a\u015bnie w tym miejscu, autor zadaje pytanie, co zwolni\u0142o tempo innowacji w Chinach i w kr\u0119gu islamu. Jego odpowied\u017a brzmi, \u017ce w Chinach niew\u0105tpliwy i negatywny wp\u0142yw mia\u0142y inwazje Mongo\u0142\u00f3w a w islamie \u2013 konserwatywnie nastawione do innowacji duchowie\u0144stwo. Natomiast wysokie tempo innowacyjno\u015bci w Europie zawdzi\u0119czali\u015bmy natomiast konkurencyjnemu charakterowi europejskich spo\u0142ecze\u0144stw i pozytywnemu sprz\u0119\u017ceniu zwrotnemu z innowacjami wdra\u017canymi wcze\u015bniej. Jest to bardzo uproszczone widzenie skomplikowanego problemu. Poniewa\u017c nie jest ono opatrzone \u017cadnymi zastrze\u017ceniami czy zasygnalizowaniem odmiennych wyja\u015bnie\u0144, osobi\u015bcie wola\u0142bym, aby autor w og\u00f3le zrezygnowa\u0142 z tych kilkunastu zda\u0144, rzuconych niemal mimochodem. Je\u015bli jednak pomin\u0105\u0107 te kilkana\u015bcie nieszcz\u0119\u015bliwych zda\u0144, reszta ksi\u0105\u017cki zas\u0142uguje na uwag\u0119.<\/span><\/p>\n

Dowodem, \u017ce zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 nie musi by\u0107 to\u017csama z uproszczeniem jest rozdzia\u0142 o technologii w ksi\u0105\u017cce Carlo Cipolli \u201ePrzed Rewolucj\u0105 Przemys\u0142ow\u0105. Europejskie spo\u0142ecze\u0144stwo i gospodarka 1000 \u2013 1700\u201d (Before Industrial Revolution: European Society and Economy 1000 \u2013 1700).<\/strong> Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a wydana w roku 1976, mia\u0142a dwa kolejne i uzupe\u0142niane przez autora wydania, ostatnie w roku 1994 i wiele wznowie\u0144. Rozdzia\u0142 o technologii liczy 30 stron standardowego maszynopisu. Wr\u00f3c\u0119 do tego tekstu w dalszej cz\u0119\u015bci moich rozwa\u017ca\u0144, ale chcia\u0142bym ju\u017c teraz zasygnalizowa\u0107 t\u0119 jedn\u0105 z ciekawszych analiz. Niew\u0105tpliw\u0105 zalet\u0105 jest opis u Cipolla historii technologii jako serii powi\u0105zanych ze sob\u0105 innowacji, kt\u00f3re si\u0119 nawzajem wzmacnia\u0142y. Czytamy nie tylko co nast\u0105pi\u0142o po sobie i w jakiej kolejno\u015bci, ale o ile dana seria innowacji zwi\u0119kszy\u0142a produktywno\u015b\u0107, wydajno\u015b\u0107, czy to ziemi, konia czy cz\u0142owieka. Kiedy mowa o energii wiatru, Cipolla wi\u0105\u017ce w jeden ci\u0105g takie innowacje jak \u015bluzy, wr\u0119gow\u0105 budow\u0119 statk\u00f3w, wiatraki, szybk\u0105 ewolucj\u0119 takielunku i o\u017caglowania, post\u0119py w technice nawigacyjnej. Prezentacja Cipolli jest opisem t\u0142umacz\u0105cym, poniewa\u017c ka\u017cda wymieniona innowacja jest pokazana jako powi\u0105zana z innymi czasowo (poprzedza lub nast\u0119puje po), geograficznie (jako element mi\u0119dzykulturowego transferu), przyczynowo skutkowo (jest na przyk\u0142ad rozwini\u0119ciem poprzedniej, powoduje okre\u015blone efekty ekonomiczne, spo\u0142eczne, kulturowe), substytucyjnie lub komplementarnie, funkcjonalnie. Wskazanie powi\u0105zania t\u0142umaczy jej genez\u0119, znaczenie, skutki. Poza tym Cipolla podejmuje kwesti\u0119 fundamentaln\u0105, co spowodowa\u0142o europejskie przyspieszenie innowacyjne i czemu post\u0119p technologiczny zwi\u0105za\u0142 si\u0119 tak silnie z mechanizacj\u0105. Aczkolwiek udziela interesuj\u0105cej odpowiedzi lokuj\u0105c przyczyny w sferze \u015bwiatopogl\u0105dowej i kulturowej, nie czyni tego z pozycji pryncypialnych i ex cathedra. Swoje propozycje nazywa problemami do dalszej dyskusji.<\/span><\/p>\n

Bardzo popularnym podr\u0119cznikiem akademickim jest wydana w roku 2006 ksi\u0105\u017cka Jamesa McClellana i Harolda Dorna \u201eNauka i technologia w historii globalnej. Wprowadzenie\u201d (Science and Technology in World History. Introduction).<\/strong> Licz\u0105ca 500 stron praca pokrywa okres od paleolitu do XXI wieku. Procentowo wi\u0119cej miejsca po\u015bwi\u0119ca nauce, ale jest dobrze napisanym przewodnikiem po interesuj\u0105cej nas problematyce. Okres od \u015aredniowiecza do czasu bezpo\u015brednio poprzedzaj\u0105cego Rewolucj\u0119 Przemys\u0142ow\u0105 liczy 100 stron. Lektura tej cz\u0119\u015bci potwierdza prawd\u0119, \u017ce nie ma historii, w tym historii technologii, nieuwik\u0142anej w teori\u0119 i ideologi\u0119. Dotyczy to szczeg\u00f3lnie autor\u00f3w, kt\u00f3rzy niech\u0119tnie spogl\u0105daj\u0105 na kulturowe determinanty przyspieszania i spowalniania tempa innowacji technologicznych. McClellan do takich nale\u017cy. Fakty opisuje zgodnie z aktualn\u0105 wiedz\u0105, czy b\u0119d\u0105 to elementy \u015bredniowiecznej rewolucji agrarnej czy wczesnonowo\u017cytnej rewolucji militarnej czy wreszcie rozw\u00f3j nauki wczesnonowo\u017cytnej. Ale omijaj\u0105c uwarunkowania kulturowe staje bezradny wobec szeregu zjawisk, na przyk\u0142ad eksplozji europejskiej aktywno\u015bci intelektualnej od XII wieku. Bezradny, bo nader sk\u0105pe wyja\u015bnienia, jakich udziela (rewolucja agrarna i lepsza technologia \u2192 znacz\u0105ce zwi\u0119kszenie liczby ludno\u015bci \u2192 rosn\u0105ca urbanizacja \u2192 powstaj\u0105 warunki do rozwoju nauki \u2192 powstaje nauka) ostro kontrastuj\u0105 z jego rozleg\u0142\u0105 wiedz\u0105 faktograficzn\u0105. Podobnie jest z technologi\u0105. Dobrej znajomo\u015bci fakt\u00f3w nie towarzyszy przegl\u0105d rozmaitych stanowisk t\u0142umacz\u0105cych zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 dynamik\u0119 w podziale na kontynenty i epoki. Te zastrze\u017cenia nie powinny zniech\u0119ca\u0107 do lektury, bo celem tego mini przewodnika jest wskazania prac relacjonuj\u0105cych faktografi\u0119.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Historia technologii \u2013 sugestie, co czyta\u0107 Niniejszy tekst jest roboczym fragmentem rozdzia\u0142u o rozwoju technologii jako wa\u017cnym sk\u0142adniku cywilizacyjnej eksplozji wczesnonowo\u017cytnej i nowo\u017cytnej Europy. Rozdzia\u0142 ten nie b\u0119dzie opisem historycznych los\u00f3w rozwoju techniki i technologii, lecz podejmuje kwesti\u0119, co w historii stymulowa\u0142o lub hamowa\u0142o post\u0119p technologiczny, dlaczego by\u0142y preferowane takie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-928","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=928"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/928\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}