{"id":3534,"date":"2018-02-13T00:47:21","date_gmt":"2018-02-12T23:47:21","guid":{"rendered":"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/?page_id=3534"},"modified":"2023-10-01T10:15:05","modified_gmt":"2023-10-01T08:15:05","slug":"jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/","title":{"rendered":"Jacenty Siewierski"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, sans-serif;\"><span style=\"font-size: large;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo a ekspansja cywilizacji zachodniej.&nbsp; Streszczenie<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/Siewierski_Jacenty_-Chrzescijanstwo_a_ekspansja_cywilizacji_zachodniej.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ca\u0142a ksi\u0105\u017cka wersja pdf <\/a>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/czemu-europa\/\"><span style=\"font-size: 22px\">strona Jacentego Siewierskiego<\/span><\/a><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Ze_wstepu\" >Ze wst\u0119pu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_I_Chrzescijanstwo_jako_fundament\" >Streszczenie rozdzia\u0142u I.&nbsp;&nbsp; Chrze\u015bcija\u0144stwo jako fundament<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_II_Indywidualizm_w_europejskiej_kulturze\" >Streszczenie rozdzia\u0142u II.&nbsp;&nbsp; Indywidualizm w europejskiej kulturze<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_III_Formowanie_sie_autonomicznej_spolecznosci_miejskiej\" >Streszczenie rozdzia\u0142u III.&nbsp;&nbsp; Formowanie si\u0119 autonomicznej spo\u0142eczno\u015bci miejskiej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_IV_Narodziny_porzadku_prawnego\" >Streszczenie rozdzia\u0142u IV. &nbsp; Narodziny porz\u0105dku prawnego<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_V_Preludium_rewolucji_naukowej\" >Streszczenie rozdzia\u0142u V.&nbsp;&nbsp; Preludium rewolucji naukowej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/jacenty-siewierski-chrzescijanstwo-a-ekspansja-cywilizacji-zachodniej-streszczenie\/#Streszczenie_rozdzialu_VI_Zakonczenie\" >Streszczenie rozdzia\u0142u VI. &nbsp; Zako\u0144czenie.<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ze_wstepu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ze wst\u0119pu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W opracowaniu definiuje si\u0119 kultur\u0119 i cywilizacj\u0119 jako dwa r\u00f3\u017cne i trudne do rozdzielenia pnie rozwoju, przy czym kultura oznacza sfer\u0119 dziedzictwa, a cywilizacja sfer\u0119 konstrukcji. Kultura w takiej definicji to co\u015b, co wyrasta na glebie spo\u0142ecznej, podobnie jak drzewo wyrasta na glebie z ziemi. Ani drzewa, ani kultury (w takim poj\u0119ciu) nie da si\u0119 skonstruowa\u0107, a w ograniczonym tylko zakresie przenie\u015b\u0107, przeszczepi\u0107. Mo\u017cna je tylko piel\u0119gnowa\u0107 i cierpliwie czeka\u0107, a\u017c osi\u0105gn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107. Tylko w niewielkim stopniu mo\u017cna przyspieszy\u0107 procesy ich dorastania. Przy tym jako sk\u0142adowe elementy kultury wyodr\u0119bnia si\u0119 wzory my\u015blenia i dzia\u0142ania odzwierciedlaj\u0105ce si\u0119 w j\u0119zyku, religii, literaturze, obyczaju, moralno\u015bci, a tak\u017ce specyficznych cechach mentalno\u015bci le\u017c\u0105cych u podstaw konstrukt\u00f3w cywilizacyjnych, jak np. kultura organizacyjna, kultura polityczna, ale ju\u017c nie zasady organizacji czy systemy polityczne. Cywilizacja (technika, nauka, gospodarka, prawo, organizacja) to nast\u0119pstwo wzor\u00f3w dopuszczonych do realizacji przez kultury. Instrumenty cywilizacyjne (wolny rynek, wiedza naukowa, przedsi\u0119biorstwo, bank, system transportu itp.) wyrastaj\u0105ce w danej kulturze bywaj\u0105 przenoszone z jednej kultury do innej. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wz\u00f3r kulturowy kszta\u0142tuje dzia\u0142ania jednostek, zakre\u015bla dopuszczalne w danej kulturze sposoby reakcji jednostki na sytuacje uznane za kulturowo wa\u017cne. Wz\u00f3r kulturowy narzuca jednostce akceptacj\u0119 b\u0105d\u017a odrzucenie zmiany, akceptacj\u0119 b\u0105d\u017a odrzucenie inaczej my\u015bl\u0105cych (heretyk\u00f3w, dysydent\u00f3w, nonkonformist\u00f3w, innowator\u00f3w, w og\u00f3lno\u015bci dewiant\u00f3w), kszta\u0142tuje spos\u00f3b postrzegania czasu jako przedmiotu bie\u017c\u0105cego planowania b\u0105d\u017a jako przepowiedni proroka z dawnej przesz\u0142o\u015bci itp. Wzory kulturowe wype\u0142niaj\u0105 nieomal ca\u0142e \u017cycie ludzkie. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zamierzeniem opracowania jest ukazanie fundamentalnych element\u00f3w kultury i cywilizacji europejskiej z punktu widzenia \u201esukcesu europejskiego\u201d, kt\u00f3ry rozumiany jest tutaj jako dominacja kultury zrodzonej w Europie nad pozosta\u0142ymi obszarami \u015bwiata. Stawia si\u0119 w opracowaniu og\u00f3ln\u0105 tez\u0119, \u017ce elementy kulturowe i cywilizacyjne, kt\u00f3re zapewnia\u0142y Europie dominacj\u0119 od XVI w., by\u0142y uporczywie przygotowywane ju\u017c w \u015aredniowieczu. Ten d\u0142ugi okres przygotowawczy, w kt\u00f3rym wyr\u00f3\u017cnione sk\u0142adniki kultury europejskiej podlega\u0142y powolnym zmianom i stopniowej ewolucji, zaowocowa\u0142 p\u00f3\u017aniejszymi sukcesami cywilizacyjnymi. Z tej racji najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 okresowi \u015aredniowiecza w celu ukazania, \u017ce ani klimat \u00f3wczesnego czasu, ani autorytet Ko\u015bcio\u0142a nie stanowi\u0142y nieprzezwyci\u0119\u017calnej przeszkody rozwojowej. Wprost przeciwnie, stymulowa\u0142y one niekiedy innowacje nie rezygnuj\u0105c z funkcji obrony istniej\u0105cego porz\u0105dku przed niestabilno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo nada\u0142o Europie (a p\u00f3\u017aniej Zachodowi) nie tylko to\u017csamo\u015b\u0107, lecz tak\u017ce nieznan\u0105 nigdzie poza Europ\u0105 dynamik\u0119 i ekspansj\u0119 na \u015bwiat. Oba elementy (to\u017csamo\u015b\u0107 i dynamika) s\u0105 pochodn\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa. Kultura Zachodu jest przypuszczalnie jedyn\u0105 z wielkich kultur \u015bwiata odznaczaj\u0105c\u0105 si\u0119 wmontowan\u0105 cech\u0105 nap\u0119dzaj\u0105c\u0105 jej rozw\u00f3j. Pewne charakterystyczne cechy religii Wschodu zabezpiecza\u0142y wyznaj\u0105ce je spo\u0142ecze\u0144stwa przed zmian\u0105 i jej cywilizacyjnymi nast\u0119pstwami. Je\u015bli tak jest, to kultura Zachodu zosta\u0142a niejako skazana na sukces technologiczny (cywilizacyjny) i zarazem na uwi\u0105d kulturowy.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_I_Chrzescijanstwo_jako_fundament\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u I.&nbsp;&nbsp; Chrze\u015bcija\u0144stwo jako fundament<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powstanie chrze\u015bcija\u0144stwa w imperium rzymskim zbieg\u0142o si\u0119 w czasie w istotnymi przemianami ustrojowymi samego imperium. Dotychczasowe instytucje republika\u0144skie zosta\u0142y zast\u0105pione rodzajem cesarstwa respektuj\u0105cego niekt\u00f3re z nich, jak senat, oraz pewne swobody obywatelskie i poczucie obywatelstwa. Cesarstwo \u201erepublika\u0144skie\u201d mia\u0142o w zamierzeniu zachowa\u0107 cnoty obywatelskie (virtus) Rzymian gotowych do po\u015bwi\u0119ce\u0144 dla dobra publicznego jako podstawowy sk\u0142adnik Romanitas. Kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 w\u00f3wczas chrze\u015bcija\u0144stwo wyst\u0105pi\u0142o z zupe\u0142nie odmiennym zestawem wyobra\u017ce\u0144 uwolnionych od obywatelstwa i pa\u0144stwa, a odkrywaj\u0105cym cz\u0142owiecze\u0144stwo w ka\u017cdym cz\u0142owieku niezale\u017cnie od kondycji spo\u0142ecznej i przynale\u017cno\u015bci etnicznej. Christanitas powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 na pokor\u0119, a nie na cnoty obywatelskie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Egzystuj\u0105ce w \u0142onie spo\u0142ecze\u0144stwa rzymskiego wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie tworzy\u0142y zupe\u0142nie nowe i obce bezpa\u0144stwowe spo\u0142ecze\u0144stwo, z odraz\u0105 traktowane przez pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w imperium. Wsp\u00f3lnota wiary by\u0142a dla gorliwego chrze\u015bcijanina ca\u0142ym \u015bwiatem nadaj\u0105cym gotowe interpretacje zewn\u0119trznego, rzymskiego \u015brodowiska. Jako nurt pozapa\u0144stwowy, a nawet wrogi pa\u0144stwu, chrze\u015bcijanie \u00f3wcze\u015bni nie podwa\u017cali mimo to podstaw w\u0142adzy pa\u0144stwowej w przekonaniu, \u017ce ka\u017cda w\u0142adza pochodzi od Boga. Po up\u0142ywie trzech stuleci chrze\u015bcija\u0144stwo nieoczekiwanie zatriumfowa\u0142o w imperium zdobywaj\u0105c do\u015b\u0107 szybko serca i umys\u0142y wyrafinowanych Rzymian i Grek\u00f3w. Wtedy w\u0142a\u015bnie przeciwni pa\u0144stwu chrze\u015bcijanie staj\u0105 wobec problemu organizacji i akceptacji pa\u0144stwa. W ich opinii kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 za rz\u0105d\u00f3w cesarza Konstantyna pa\u0144stwo chrze\u015bcija\u0144skie by\u0142o wynikiem bezpo\u015bredniej ingerencji Opatrzno\u015bci w dzieje, co ju\u017c si\u0119 zdarza\u0142o w przesz\u0142o\u015bci w przypadku Moj\u017cesza czy Jozuego. W staro\u017cytno\u015bci rzymskiej wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 trzy wzory przyw\u00f3dztwa politycznego w pa\u0144stwie chrze\u015bcija\u0144skim zwi\u0105zane z praktyk\u0105 rz\u0105d\u00f3w cesarzy Konstantyna, Walentyniana i Teodozjusza. Wzory te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 stopniem zagwarantowania uprzywilejowanej pozycji chrze\u015bcija\u0144stwa w pa\u0144stwie oraz stopniem ingerencji w\u0142adzy \u015bwieckiej w liczne spory doktrynalne Ko\u015bcio\u0142a. Wzory te powielane by\u0142y p\u00f3\u017aniej w pa\u0144stwach chrze\u015bcija\u0144skiej Europy w \u015aredniowieczu i czasach nowo\u017cytnych. Przyk\u0142adowo publiczna pokuta cesarza Teodozjusza przed biskupem Mediolanu jest zrozumia\u0142a i zalecana w terminach Christianitas, ale obca zupe\u0142nie przedchrze\u015bcija\u0144skiej tradycji rzymskiej, w kt\u00f3rej niesuwerenno\u015b\u0107 w\u0142adcy wobec autorytetu religijnego by\u0142a nie do pomy\u015blenia. Podobne przypadki nie mia\u0142y te\u017c miejsca w historii Bizancjum, by\u0142y jednak dobrze znane w Europie \u0142aci\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na samym pocz\u0105tku chrze\u015bcija\u0144stwa, tak\u017ce po Konstantynie, wierni demokratycznie wybierali swoich przyw\u00f3dc\u00f3w duchowych, czyli biskup\u00f3w (episkopoi), a dzia\u0142o si\u0119 to w okresie, kiedy pa\u0144stwo rzymskie odchodzi\u0142o coraz szybciej od zasad republika\u0144skich i demokratycznych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako w pierwszym rz\u0119dzie zgromadzenie biskup\u00f3w by\u0142 w tym rozumieniu organizacj\u0105 demokratyczn\u0105, ale rych\u0142o da\u0142a o sobie zna\u0107 rywalizacja o wag\u0119 poszczeg\u00f3lnych stolic biskupich. Po upadku o\u015brodka biskupiego w Jerozolimie Antiochia, Aleksandria, Efez, Korynt, Rzym, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Konstantynopol, uczestniczy\u0142y w tej rywalizacji, kt\u00f3r\u0105 ostatecznie wygra\u0142 Rzym, jedyna spo\u015br\u00f3d wiod\u0105cych siedziba biskupa w zachodniej cz\u0119\u015bci imperium. W okresie przemian konstanty\u0144skich, tzn. w czasach poszerzaj\u0105cej si\u0119 dominacji chrze\u015bcija\u0144stwa w cesarstwie Ko\u015bci\u00f3\u0142 (zw\u0142aszcza w Rzymie) przestaje by\u0107 wyznaniem wy\u0142\u0105cznie wykl\u0119tych tego \u015bwiata, niewolnik\u00f3w, ubogich rzemie\u015blnik\u00f3w, nawiedzonych kobiet, a najwy\u017csze pozycje na stolicy Piotrowej zajmuj\u0105 przedstawiciele bogatych rod\u00f3w rzymskich, ludzie wspaniale wykszta\u0142ceni, znaj\u0105cy prawo, ale te\u017c smak w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poszerzanie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa na barbarzy\u0144c\u00f3w nast\u0119powa\u0142o jeszcze przed reform\u0105 konstanty\u0144sk\u0105 cesarstwa. Barbarzy\u0144cy (g\u0142\u00f3wnie Goci) przyjmowali jednak now\u0105 dla nich wiar\u0119 w wersji aria\u0144skiej, co mia\u0142o wa\u017cne nast\u0119pstwa w p\u00f3\u017aniejszym czasie. Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce te ludy (Germanie, a p\u00f3\u017aniej te\u017c S\u0142owianie) nadawa\u0142y niebawem kszta\u0142t Europie chrze\u015bcija\u0144skiej istotny jest ich charakter, usposobienie i nawyki zbli\u017cone raczej do staro\u017cytnych Achaj\u00f3w (z ich umi\u0142owaniem wolno\u015bci, honorem i etosem rycerskim) ni\u017c do wsp\u00f3\u0142czesnych im Hun\u00f3w. Europa wygl\u0105da\u0142aby zupe\u0142nie inaczej, gdyby zaludniona zosta\u0142a przez Hun\u00f3w, Scyt\u00f3w czy Alan\u00f3w z na\u0142o\u017conym na te ludy chrze\u015bcija\u0144stwem. Uformowane w pe\u0142ni w \u015bwiecie rzymskim chrze\u015bcija\u0144stwo nada\u0142o kszta\u0142t rodz\u0105cej si\u0119 Europie budowanej przez nieokrzesanych barbarzy\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W schrystianizowanych monarchiach zrealizowa\u0142a si\u0119 na zachodzie Europy idea dwuw\u0142adzy duchowej i \u015bwieckiej i okre\u015bli\u0142a specyficzn\u0105 drog\u0119 zachodniego \u015bwiata. Przyw\u00f3dztwo Ko\u015bcio\u0142a wschodniego w zgodzie z kszta\u0142tuj\u0105c\u0105 si\u0119 ju\u017c w\u00f3wczas tradycj\u0105 poddane zosta\u0142o zwierzchnictwu politycznemu (cezaropapizm). Na Zachodzie ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 znacznie silniejszy, bardziej zcentralizowany i zhierarchizowany ni\u017c na Wschodzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 i s\u0142absza ni\u017c na Wschodzie w\u0142adza pa\u0144stwa zw\u0142aszcza, \u017ce sam zachodni Ko\u015bci\u00f3\u0142 dysponowa\u0142 w\u0142asnym pa\u0144stwem, co nie wyst\u0105pi\u0142o na Wschodzie. Zatem europejska tradycja jest znaczona przez dwuw\u0142adz\u0119, tzn. podzielona mi\u0119dzy \u201edwa miecze\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re oczywi\u015bcie pozostawa\u0142y w sojuszu w interesie triumfu Krzy\u017ca, mog\u0142y atoli wchodzi\u0107 w konflikty wzajemne, czasem ku po\u017cytkowi reformator\u00f3w, innowator\u00f3w i odszczepie\u0144c\u00f3w. Tak te\u017c si\u0119 na Zachodzie dzia\u0142o, \u017ce konflikt, rzeczywisty czy tajony, dw\u00f3ch w\u0142adz prowadzi\u0142 do zmian i innowacji. Wzgl\u0119dna r\u00f3wnowaga papiestwa i cesarstwa by\u0142a zapowiedzi\u0105 dynamiki przemian europejskich przejawiaj\u0105cej si\u0119 w rozwoju technologicznym, uformowaniu niezale\u017cnych spo\u0142eczno\u015bci miejskich, cech\u00f3w, uniwersytet\u00f3w, porz\u0105dku prawnego. W \u015aredniowieczu Europa wytwarza\u0142a podstawy w\u0142asnej dynamiki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W okresie w pe\u0142ni uformowanego chrze\u015bcija\u0144stwa spo\u0142ecze\u0144stwa europejskie zna\u0142y tylko jeden spos\u00f3b \u017cycia przekazywany potomstwu i powielany w nast\u0119pnych generacjach. Chrze\u015bcija\u0144stwo \u0142aci\u0144skie tworzy\u0142o jedn\u0105 zorganizowan\u0105 zbiorowo\u015b\u0107 (wsp\u00f3lnot\u0119), kt\u00f3rej przejawem zasadniczym by\u0142a jedno\u015b\u0107 kulturowa. Chrze\u015bcija\u0144stwo za\u0142o\u017cy\u0142o podwaliny Europy, gdy\u017c narzuci\u0142o jej mieszka\u0144com wsp\u00f3lne standardy cywilizacyjne. Wszystkie zjawiska, instytucje i dokonania w \u015aredniowieczu mia\u0142y charakter og\u00f3lnoeuropejski: Ko\u015bci\u00f3\u0142, uniwersytety, zakony, autonomia miejska, cechy, etos rycerski, sztuka, architektura, nauka, filozofia, wsp\u00f3lny j\u0119zyk, wsp\u00f3lna liturgia w obrz\u0119dach, jednolite napomnienia dla wiernych, wsp\u00f3lne zwyczaje niekiedy od wierze\u0144 odleg\u0142e, ale przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 ugruntowane. \u015aredniowiecze by\u0142o epok\u0105 jedno\u015bci kultury, jakiej ju\u017c p\u00f3\u017aniej nie obserwujemy. I to pomimo g\u0142\u0119boko si\u0119gaj\u0105cego rozdrobnienia politycznego, w tej epoce mia\u0142a miejsce wielo\u015b\u0107 monarchii w jednym Ko\u015bciele.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W historii Europy i Zachodu chrze\u015bcija\u0144stwo zdoby\u0142o najpierw niekwestionowane panowanie nad umys\u0142ami, by p\u00f3\u017aniej nieomal ca\u0142kowicie to panowanie zatraci\u0107. Od XVI wieku post\u0119puje proces rozbicia jedno\u015bci chrze\u015bcija\u0144stwa, a nast\u0119pnie od XVIII wieku proces sekularyzacji, w ramach kt\u00f3rego poszczeg\u00f3lne dziedziny naszego \u017cycia s\u0105 odbierane ko\u015bcio\u0142om i pozbawiane ducha chrze\u015bcija\u0144skiego. W swoich pocz\u0105tkach (w trzech pierwszych stuleciach po Chrystusie) religia ta gromadzi\u0142a stosunkowo skromne grupy ludzi g\u0142\u0119boko motywowanych religijnie. By\u0142o to chrze\u015bcija\u0144stwo z ducha ewangeliczne, a przy tym przeznaczone nie dla wszystkich, lecz raczej dla \u201ewybranych\u201d. Surowe zasady moralne, jakie narzucali sobie wierni w okresie chrze\u015bcija\u0144stwa pierwotnego nie by\u0142y przeznaczone dla pospolitych sumie\u0144. To bezpo\u015brednio osobowe odniesienie do Stw\u00f3rcy redukowa\u0142o w tym okresie rol\u0119 i znaczenie instytucji ko\u015bcielnych. Strategia przyj\u0119ta przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, zw\u0142aszcza w nast\u0119pstwie sojuszu z w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105, polega\u0142a nie na gromadzeniu \u201ewybranych\u201d, lecz przeciwnie, na przyci\u0105ganiu i nawracaniu wszystkich pogan, heretyk\u00f3w, \u017byd\u00f3w. Dzi\u0119ki temu szeregi wiernych mno\u017cy\u0142y si\u0119 w bardzo szybkim tempie, lecz jako\u015b\u0107 wiary stawa\u0142a si\u0119 ni\u017csza. W odr\u00f3\u017cnieniu od chrze\u015bcijan pierwszego okresu wi\u0119kszo\u015b\u0107 prozelit\u00f3w reprezentowa\u0142a s\u0142abo\u015bci typowe dla natury ludzkiej. Sytuacja taka tym bardziej wzmaga\u0142a potrzeb\u0119 istnienia instytucji Ko\u015bcio\u0142a. Historia chrze\u015bcija\u0144stwa \u0142aci\u0144skiego posiada \u017ar\u00f3d\u0142a swojej dynamiki w napi\u0119ciu, jakie si\u0119 rodzi pomi\u0119dzy osobowym odniesieniem do Boga a jego instytucjonalizacj\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry mia\u0142 nieustannie do czynienia z ruchami protestu odmawiaj\u0105cymi mu charyzmy. Przez d\u0142ugi czas Ko\u015bci\u00f3\u0142 radzi sobie z tymi ruchami b\u0105d\u017a adaptuj\u0105c je (ruch franciszka\u0144ski) b\u0105d\u017a surowo si\u0119 z nimi rozprawiaj\u0105c (katarzy), jednak od XVI w. poczynaj\u0105c Ko\u015bci\u00f3\u0142 zatraca zdolno\u015bci do adaptacji b\u0105d\u017a efektywnego zwalczania ruch\u00f3w protestu. D\u0142ugofalowym nast\u0119pstwem jest obecna kondycja chrze\u015bcija\u0144stwa w spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodu.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_II_Indywidualizm_w_europejskiej_kulturze\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u II.&nbsp;&nbsp; Indywidualizm w europejskiej kulturze<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Indywidualizm kulturowy definiowany jako wz\u00f3r dzia\u0142ania i system warto\u015bci, w kt\u00f3rym jednostka wyst\u0119puje jako wy\u0142\u0105czny podmiot w\u0142asnych decyzji nie kr\u0119powanych przez jakikolwiek autorytet, wsp\u00f3lnot\u0119 czy w\u0142adz\u0119 publiczn\u0105, jest obecny przynajmniej na skal\u0119 powszechn\u0105 tylko i wy\u0142\u0105cznie w kulturze zachodniej. Inne wielkie kultury, jak chi\u0144ska, japo\u0144ska, hinduska czy islamska s\u0105 zasadniczo przeciwstawne indywidualizmowi, a jego obecno\u015b\u0107 wewn\u0105trz tych kultur t\u0142umaczy\u0107 mo\u017cna wy\u0142\u0105cznie wp\u0142ywami i naciskiem Zachodu. Rzecz dotyczy tak\u017ce pochodnych indywidualizmu, jak prawa cz\u0142owieka, umowa spo\u0142eczna, liberalizm, demokracja itp. Przyk\u0142adowo \u017cadna z kultur nie-zachodnich nie traktowa\u0142aby z pe\u0142n\u0105 powag\u0105 praw jednostek bez nacisku p\u0142yn\u0105cego z Zachodu. W kulturach tych uznaje si\u0119, \u017ce jednostka jest integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wsp\u00f3lnoty z licznymi zobowi\u0105zaniami wobec niej. Je\u015bli nawet jednostce przyznaje si\u0119 jakie\u015b uprawnienia czy pewien zakres autonomii, to w ka\u017cdym razie nie takie uprawnienia czy tak\u0105 autonomi\u0119, kt\u00f3re by narusza\u0142y autorytet wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra zawsze stoi ponad jednostk\u0105, a ta ma si\u0119 jej podporz\u0105dkowa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ewidentna odmienno\u015b\u0107 i unikalno\u015b\u0107 jednej kultury, w dodatku najbardziej zaawansowanej cywilizacyjnie, domaga si\u0119 wyja\u015bnienia. W odr\u00f3\u017cnieniu od pozosta\u0142ych kr\u0119g\u00f3w kulturowych historia Europy poczynaj\u0105c ju\u017c od czas\u00f3w \u015bredniowiecznych jest histori\u0105 nieprzerwanej walki o wolno\u015bci czy swobody dla rozmaitych zbiorowo\u015bci, jak stany, miasta, Ko\u015bci\u00f3\u0142, bractwa itp. To podstawowa tajemnica dynamiki historii europejskiej, kt\u00f3rej ostatecznym rezultatem jest dopominanie si\u0119 przez jednostki podobnych wolno\u015bci i swob\u00f3d. Ewolucja kultury europejskiej przebiega ku post\u0119puj\u0105cej emancypacji jednostki z jej licznych uwik\u0142a\u0144 we wszystkich sferach \u017cycia: od zale\u017cno\u015bci politycznych, gospodarczych, od autorytet\u00f3w duchowych, od zniewalaj\u0105cych wi\u0119zi spo\u0142ecznych, upowszechnionych obyczaj\u00f3w czy presji opinii publicznej. Jednostka ma by\u0107 w pe\u0142ni autonomiczna i wolna, wyposa\u017cona ponadto w liczne uprawnienia, z kt\u00f3rymi, jak si\u0119 twierdzi, po prostu si\u0119 rodzi. Kierunek ewolucji przes\u0105dza, \u017ce w przesz\u0142o\u015bci, zanim jeszcze do tej ewolucji dosz\u0142o, kultura europejska by\u0142a, jak pozosta\u0142e kultury, oparta na wsp\u00f3lnotach i silnych wi\u0119ziach spo\u0142ecznych, z kt\u00f3rych jednostka mia\u0142a si\u0119 wyzwoli\u0107. U swoich pocz\u0105tk\u00f3w kultura europejska nie by\u0142a indywidualistyczna, mia\u0142a jednak niejako wmontowane d\u0105\u017cenia ku indywidualizmowi. W innych kulturach takie d\u0105\u017cenia by\u0142y, i s\u0105 nadal, nieobecne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o gleb\u0105, na kt\u00f3rej indywidualizm wyrasta\u0142. W tradycyjnej doktrynie Ko\u015bcio\u0142a podkre\u015bla si\u0119 pewn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy jednostk\u0105 a wsp\u00f3lnot\u0105, a nie nadrz\u0119dno\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty nad jednostk\u0105. We wsp\u00f3lnocie tworzy si\u0119 osoba ludzka. Wprawdzie wspomniana r\u00f3wnowaga w realnych stosunkach spo\u0142ecznych zwykle bywa\u0142a zachwiana, niemniej jednak przes\u0142anie chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142o jasne i dawa\u0142o podstawy do roszcze\u0144 tych wiernych, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 niezadowoleni z istniej\u0105cych stosunk\u00f3w. Podobnych podstaw nie tworzy\u0142a \u017cadna poza chrze\u015bcija\u0144stwem z religii objawionych, ani te\u017c systemy wierze\u0144 Chin czy Indii. Napi\u0119cie mi\u0119dzy wsp\u00f3lnot\u0105 i autonomi\u0105 jednostki jest jednym z podstawowych napi\u0119\u0107 wynikaj\u0105cych z doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej i przejawiaj\u0105cych si\u0119 w historii spo\u0142ecznej Europy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dalszy bieg my\u015bli i ruch\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, a tak\u017ce doktryn \u015bwieckich skierowa\u0142 si\u0119 ku wyra\u017anie dominuj\u0105cej autonomii jednostki i, tym samym, ku indywidualizmowi prowadz\u0105cemu do destrukcji wsp\u00f3lnoty. Ewolucja w tym kierunku przejawia si\u0119 w licznych ruchach reformacyjnych sprowadzaj\u0105cych wiar\u0119 do bezpo\u015bredniej relacji \u0142\u0105cz\u0105cej istot\u0119 ludzk\u0105 z Bogiem bez po\u015brednictwa wsp\u00f3lnoty. Podkre\u015bla\u0142 to zw\u0142aszcza nurt kalwi\u0144ski, kt\u00f3ry w najwi\u0119kszym stopniu przyczyni\u0142 si\u0119 do transformacji chrze\u015bcija\u0144stwa w indywidualizm. Poczynaj\u0105c od XVII w. liczne \u015bwieckie teorie umowy spo\u0142ecznej i praw naturalnych zak\u0142ada\u0142y pierwsze\u0144stwo jednostki wobec wsp\u00f3lnot i spo\u0142ecze\u0144stwa b\u0119d\u0105cymi wy\u0142\u0105cznie rezultatem porozumie\u0144 mi\u0119dzy jednostkami. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce przynajmniej do pewnego stopnia indywidualizm jest naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 ewolucji i nieustannych rewizji my\u015bli chrze\u015bcija\u0144skiej. Indywidualizm to jak gdyby chrze\u015bcija\u0144stwo w wersji \u015bwieckiej. Na chrze\u015bcija\u0144ski rodow\u00f3d indywidualizmu wskazuje nadto chronologicznie wcze\u015bniejsze pojawienie si\u0119 kwestii swob\u00f3d religijnych i wolno\u015bci sumienia w por\u00f3wnaniu z walk\u0105 o swobody polityczne i wolno\u015bci obywatelskie. Wolno\u015b\u0107 religijna przeciera\u0142a drog\u0119 wolno\u015bci obywatelskiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W p\u00f3\u017aniejszym czasie indywidualizm by\u0142 silnie wzmacniany przez rozw\u00f3j stosunk\u00f3w towarowo-pieni\u0119\u017cnych i pojawienie si\u0119 kapitalizmu w Europie. Pami\u0119ta\u0107 jednak warto, \u017ce ju\u017c w \u015aredniowieczu zawarcie umowy lennej czy zaprzysi\u0119\u017cenie mieszka\u0144c\u00f3w miasta w komun\u0119 anga\u017cowa\u0142o indywidualn\u0105 wol\u0119 i decyzje jednostek. W \u015aredniowieczu rycerstwo z jego \u017c\u0105dz\u0105 s\u0142awy, czci i dumy by\u0142o nosicielem warto\u015bci indywidualistycznych i \u015bwieckich idea\u0142\u00f3w \u017cycia. Jednak ca\u0142kiem nowoczesny indywidualizm mia\u0142 za podstaw\u0119 d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 walk\u0119 z zale\u017cno\u015bci\u0105 osobist\u0105, a uczestnicy procesu historycznego domagaj\u0105 si\u0119 coraz dono\u015bniej zast\u0105pienia osobistej zale\u017cno\u015bci podporz\u0105dkowaniem wszystkich prawu jako zbiorowi regu\u0142, kt\u00f3re s\u0105 w\u0142a\u015bnie bezosobowe i jednakowe dla wszystkich.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Indywidualizm przyczyni\u0142 si\u0119 niew\u0105tpliwie do zdynamizowania cywilizacji zachodniej, rozwoju nauki i technologii, powstania nowoczesnej gospodarki, porz\u0105dku prawnego. Ale, w naszych czasach nadmiernie wybuja\u0142y indywidualizm zagra\u017ca ju\u017c podstawom kultury zachodniej. Zachowuje sw\u00f3j walor przenikliwa uwaga XIX-wiecznego pisarza Toquevuille\u2019a o nieuchronnym sp\u0142aszczeniu gust\u00f3w, uniformizacji opinii, zaniku krytycznego my\u015blenia, zapowiedzi infantylizacji w epoce dominuj\u0105cego indywidualizmu.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_III_Formowanie_sie_autonomicznej_spolecznosci_miejskiej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u III.&nbsp;&nbsp; Formowanie si\u0119 autonomicznej spo\u0142eczno\u015bci miejskiej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powstanie autonomicznej samorz\u0105dnej spo\u0142eczno\u015bci miejskiej ju\u017c w \u015aredniowieczu to kolejny element, kt\u00f3ry ewidentnie odr\u00f3\u017cnia Zach\u00f3d od wszystkich pozosta\u0142ych kr\u0119g\u00f3w kulturowych. Podmiotowo\u015b\u0107 ludno\u015bci miejskiej, wyznaczy\u0142a w znacznej mierze odmienno\u015b\u0107 zachodniej drogi rozwojowej w por\u00f3wnaniu ze Wschodem. Tylko Zach\u00f3d zna\u0142 gmin\u0119 miejsk\u0105 jako korporacj\u0119 w sensie prawnym wyposa\u017con\u0105 we w\u0142asn\u0105 administracj\u0119, w\u0142asne prawo i miejskie s\u0105downictwo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od swoich pocz\u0105tk\u00f3w miasto europejskie stawa\u0142o si\u0119 skupiskiem \u0142\u0105cz\u0105cym \u201eswoich\u201d i \u201eobcych\u201d, osiad\u0142ych z dawna i przybysz\u00f3w. Wi\u0119zi rodowe silne poza Europ\u0105 nawet wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w dawnym mie\u015bcie europejskim traci\u0142y na znaczeniu na rzecz wsp\u00f3lnoty wiary i obywatelstwa miasta stanowi\u0105cego jedn\u0105 homogeniczn\u0105 grup\u0119. Wytworzenie si\u0119 komuny miejskiej z siln\u0105 solidarno\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w determinowan\u0105 przynale\u017cno\u015bci\u0105 do komuny i zerwanie wi\u0119zi rodowych dokonywa\u0142o si\u0119 w d\u0142ugim procesie, w kt\u00f3rym mieszka\u0144cy zdobywali kolejne uprawnienia, a Ko\u015bci\u00f3\u0142 swoim zbawiennym wp\u0142ywem wytwarza\u0142 w\u015br\u00f3d nich poczucie zwi\u0105zku kultowego odniesionego do porz\u0105dku sakralnego w miejsce zwi\u0105zku rodowego odwo\u0142uj\u0105cego si\u0119 do wi\u0119z\u00f3w krwi. \u00d3wczesne miasto, cho\u0107 uchodzi\u0142o za wsp\u00f3lnot\u0119 obywateli, to jednak jednostka nie odgrywa\u0142a w niej wa\u017cnej roli. To by\u0142a raczej wsp\u00f3lnota wsp\u00f3lnot (universitas civium) z cechami, gildiami, bractwami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jakkolwiek sama gmina miejska (komuna) by\u0142a tworem \u015bwieckim, to jednak zarazem przenikni\u0119ta by\u0142a duchem chrze\u015bcija\u0144skim. Cechy i gildie b\u0119d\u0105c wsp\u00f3lnotami o charakterze gospodarczym, by\u0142y zarazem bractwami o celach religijnych i charytatywnych. W okresie rewolucji papieskiej (prze\u0142om XI i XII w.) nast\u0105pi\u0142 rzeczywisty sojusz miast i Ko\u015bcio\u0142a przeciw w\u0142adzy \u015bwieckiej. Komuny d\u0105\u017cy\u0142y do uniezale\u017cnienia si\u0119 od w\u0142adz lennych i otrzymywa\u0142y wsparcie ze strony Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na autonomi\u0119 miejsk\u0105 wykszta\u0142con\u0105 w pe\u0142ni rozkwitu ju\u017c w \u015aredniowieczu sk\u0142ada\u0142y si\u0119: niezale\u017cno\u015b\u0107 gospodarcza w zakresie w\u0142asnej (miejskiej) polityki gospodarczej i podatkowej, prawodawstwo miejskie z w\u0142asnymi aktami prawnymi i w\u0142asn\u0105 administracj\u0105, jurysdykcja miejska z w\u0142asnymi organami s\u0105dowymi. Niekt\u00f3re miasta (nie tylko Wenecja czy Genua) prowadzi\u0142y w\u0142asn\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105, posiada\u0142y w\u0142asne si\u0142y zbrojne poza milicj\u0105 miejsk\u0105 obywateli. Przedstawiciele miast angielskich zasiadali w parlamencie jako zwarta ca\u0142o\u015b\u0107. Te filary \u015bredniowiecznej autonomii miejskiej likwidowa\u0142o nowo\u017cytne pa\u0144stwo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Walka o ustr\u00f3j komunalny prowadzi\u0142a do d\u0142ugofalowych zmian w systemie rz\u0105d\u00f3w na Zachodzie. W przeciwie\u0144stwie do w\u0142adc\u00f3w lennych i dostojnik\u00f3w ko\u015bcielnych w\u0142adza urz\u0119dnik\u00f3w miejskich oparta by\u0142a o kadencje, niekiedy bez mo\u017cliwo\u015bci reelekcji. \u015aredniowieczny ustr\u00f3j miejski dawa\u0142 pocz\u0105tek nowo\u017cytnemu konstytucjonalizmowi. Statut miejski definiuj\u0105cy organizacj\u0119 rz\u0105d\u00f3w oraz obywatelskie prawa i swobody stanowi\u0142 swego rodzaju konstytucj\u0119 ustroju miejskiego. To by\u0142y pierwsze konstytucje pisane stanowi\u0105ce zapowied\u017a czas\u00f3w nowo\u017cytnych. Miasta rozsadza\u0142y ramy feudalnych organizm\u00f3w pa\u0144stwowych. Wyprzedza\u0142y sw\u00f3j czas stanowi\u0105c zapowied\u017a przysz\u0142o\u015bci. Miasta w\u0142oskie i niderlandzkie by\u0142y nowoczesnymi miastami ju\u017c w pe\u0142ni \u015aredniowiecza. W tych o\u015brodkach zaczyna kie\u0142kowa\u0107 wczesny kapitalizm. W ka\u017cdym razie stanowi\u0142y zapowied\u017a przysz\u0142ych zmian w kierunku kapitalizmu.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">W miastach rodzi\u0142y si\u0119 innowacje w zakresie prawa gospodarczego nieznane prawu rzymskiemu, a przydatne w p\u00f3\u017aniejszej gospodarce kapitalistycznej. Samorz\u0105dne i pe\u0142ne uprawnie\u0144 w\u0142asnych miasto by\u0142o ju\u017c w okresie \u015aredniowiecza przygotowane do wprowadzenia gospodarki okre\u015blanej p\u00f3\u017aniej jako kapitalistyczna i rozmaite instytucje kapitalistyczne czy prawne rozwi\u0105zania umo\u017cliwiaj\u0105ce gospodark\u0119 na zasadach kapitalizmu \u00f3wcze\u015bnie powsta\u0142y. Do pe\u0142nego triumfu kapitalizmu w epoce nowo\u017cytnej niezb\u0119dne by\u0142y jeszcze dwa elementy o charakterze raczej mentalnym ni\u017c instytucjonalnym: wprowadzenie zasady indywidualnej wolno\u015bci do gospodarki oraz specyficznego etosu gospodarczego. To si\u0119 dokona\u0142o poczynaj\u0105c od epoki Reformacji. Ale te\u017c wtedy, u progu epoki nowo\u017cytnej, dotychczasowa pozycja miast zostaje zakwestionowana. Europejskie miasto by\u0142o jednak od czasu \u015aredniowiecza narz\u0119dziem zachodniej ekspansji cywilizacyjnej.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_IV_Narodziny_porzadku_prawnego\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u IV. &nbsp; Narodziny porz\u0105dku prawnego<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zanim prawo rzymskie zatriumfowa\u0142o w Europie stosowano w prawie zasad\u0119 etniczn\u0105, wed\u0142ug kt\u00f3rej Rzymianin by\u0142 s\u0105dzony wed\u0142ug prawa rzymskiego, Burgund wed\u0142ug prawa burgundzkiego itp. Od VIII w. poszczeg\u00f3lne pa\u0144stwa plemienne odchodz\u0105 od zasady etnicznej na rzecz zasady terytorialnej obejmuj\u0105cej jurysdykcj\u0105 wszystkich poddanych. W przepisach karnych (zwyczajach) barbarzy\u0144skich plemion, kt\u00f3re zasiedli\u0142y Europ\u0119, dopuszczalne by\u0142y praktyki s\u0105dowe, jak s\u0105dy bo\u017ce, a w\u015br\u00f3d nich pojedynek s\u0105dowy, pr\u00f3by ognia, wody i \u017celaza. Werdykt pozostawiano w r\u0119kach Boga i ufano, \u017ce B\u00f3g nie dopu\u015bci do krzywdy niewinnego. Pomimo rozpowszechniania prawa rzymskiego od XI w. zachowa\u0142y si\u0119 prze\u017cytki prawa zwyczajowego na niekt\u00f3rych obszarach spo\u0142ecze\u0144stwa, np. w \u015bredniowiecznych miastach, jednak bez wspomnianych odra\u017caj\u0105cych praktyk.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Droga, jak\u0105 przeby\u0142y europejskie systemy prawne od dominacji praw szczepowych do racjonalnego, na\u0142o\u017conego na wszystkie podmioty prawa by\u0142a d\u0142uga i znaczona nawrotami do zwyczaj\u00f3w, do kt\u00f3rych ludy Europy by\u0142y silnie przywi\u0105zane. Jednak ju\u017c w \u015aredniowieczu ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 korpus prawa stanowionego oparty na wzorach prawa rzymskiego i jego strukturze formalnej. Kodyfikacja prawa rzymskiego ustanowi\u0142a poczucie porz\u0105dku prawnego, dominuj\u0105ce w nast\u0119pnych stuleciach. Tak\u017ce w \u015aredniowieczu ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 formu\u0142a rz\u0105d\u00f3w prawa, a samo prawo dawa\u0142o r\u00f3\u017cnym grupom spo\u0142ecznym gwarancje obrony swoich roszcze\u0144. Jury\u015bci ugruntowali w umys\u0142ach Zachodu ide\u0119, ze w\u0142adza winna jednocze\u015bnie prawa stanowi\u0107 i prawom podlega\u0107, a tak\u017ce sama stanowi\u0107 wzorzec racjonalnego systemu organizacji. Prawo jest ujmowane jako podstawa w\u0142adzy, ale te\u017c jej ograniczenie. Uformowana w\u00f3wczas tradycja prawna zachowuje sw\u00f3j walor do dzi\u015b.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W oparciu o prawo rzymskie adaptowane od ko\u0144ca XI w. Europa uzyskiwa\u0142a podstawy porz\u0105dku prawnego s\u0142u\u017c\u0105cego budowaniu i przekszta\u0142caniu stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych, politycznych i gospodarczych. Prawo by\u0142o narz\u0119dziem zmiany i dynamiki cywilizacji europejskiej. Ten czynnik (porz\u0105dek prawny) wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia Zach\u00f3d od Wschodu, na kt\u00f3rym takiego narz\u0119dzia nie stosowano. W kulturach \u017cydowskiej i islamskiej bardzo drobiazgowe przepisy prawa mia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a sakralne (w Europie Ko\u015bci\u00f3\u0142 porzuci\u0142 sakralizacj\u0119 prawa nadaj\u0105c mu autonomi\u0119 niezale\u017cn\u0105 od religii), tym samym jako dzie\u0142o boskie niezmienne. W Chinach narz\u0119dziem sprawowania kontroli spo\u0142ecznej by\u0142a misterna moralno\u015b\u0107 z dodatkiem prawa karnego nak\u0142adanego na osobnik\u00f3w niezsocjalizowanych, z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. W odr\u00f3\u017cnieniu od Europy w pozosta\u0142ych kr\u0119gach kulturowych prawo by\u0142o zespolone z religi\u0105, moralno\u015bci\u0105, obyczajami, wyobra\u017ceniami magicznymi. Sankcje prawa s\u0105 tam zarazem sankcjami pochodz\u0105cymi z religii, obyczaju i innych regulator\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odrodzenie prawa rzymskiego w Europie zosta\u0142o poprzedzone przez wielk\u0105 reform\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w XI w., kt\u00f3rej znaczenie dla przysz\u0142ego biegu spraw by\u0142o znacznie wi\u0119ksze ni\u017c si\u0119 na og\u00f3\u0142 przypuszcza. Oba procesy splata\u0142y si\u0119 przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wej\u015bcia prawa w dziedzin\u0119 polityki i wykorzystania prawnik\u00f3w przez obie \u00f3wczesne pot\u0119gi, papiestwo i cesarstwo, gdy\u017c obie potrzebowa\u0142y legitymizacji swej w\u0142adzy. Ko\u015bci\u00f3\u0142 d\u0105\u017cy\u0142 do pozbawienia pa\u0144stwa \u015bwieckiego funkcji sakralnych, religijnych, kt\u00f3re by\u0142y w jego dyspozycji. Niezamierzon\u0105 konsekwencj\u0105 tego d\u0105\u017cenia by\u0142o w monarchiach \u015bwieckich pozbawionych wymiaru sakralnego oparcie w\u0142adzy na podstawach prawnych z pomini\u0119ciem podstaw religijnych. Pa\u0144stwo \u015bwieckie uzyska\u0142o ze strony Ko\u015bcio\u0142a bodziec ku sekularyzacji, stawa\u0142o si\u0119 stopniowo pa\u0144stwem nowo\u017cytnym, czyli opartym na konstrukcji prawnej z udzia\u0142em coraz liczniejszej rzeszy zawodowych prawnik\u00f3w, a nie na podstawie religijnej. W ten spos\u00f3b nast\u0119powa\u0142o wyzwalanie si\u0119 od chrze\u015bcija\u0144stwa i jego zasad w rzeczywisto\u015bci politycznej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Reforma czy te\u017c rewolucja papieska w XI w. dowodzi\u0142a zdolno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a do zmiany i reformy. By\u0142 to punkt zwrotny w historii kultury zachodniej. Najwa\u017cniejsze konsekwencje rewolucji papieskiej s\u0105 natury cywilizacyjnej i sprowadzaj\u0105 si\u0119 do powstania dualnego \u015bwiata, w kt\u00f3rym autorytety duchowe i \u015bwieckie s\u0105 trwale rozdzielone i nie ma \u017cadnego prymatu jednego nad drugim. Pomi\u0119dzy oboma o\u015brodkami wp\u0142ywu istnieje stan chwiejnej r\u00f3wnowagi, zak\u0142\u00f3canej w toku nieustannej konfrontacji. Niestabilny, dualny uk\u0142ad powodowa\u0142 konflikty, ale, w\u0142a\u015bnie, dlatego okaza\u0142 si\u0119 w najwi\u0119kszym stopniu przyjazny dla rozwoju cywilizacji. Prawodawstwo i prawnicy znale\u017ali w tym uk\u0142adzie znakomite i poszerzaj\u0105ce si\u0119 pole dzia\u0142ania. Od tego czasu w kulturze tej nast\u0119puje kumulacja osi\u0105gni\u0119\u0107, a zmiany s\u0105 dostrzegalne, powstaj\u0105 uniwersytety, mennice, rz\u0105dy miejskie, nast\u0119puj\u0105 zmiany prawne, rozwijaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne postacie s\u0105downictwa. \u015awiat doczesny przestaje by\u0107, jak w teologii augusty\u0144skiej, wy\u0142\u0105cznie miejscem wygnania, a staje si\u0119 miejscem, w kt\u00f3rym mo\u017cliwe jest odnowienie i naprawa. Powstaje w\u00f3wczas prawo kanoniczne, pierwsza dziedzina prawa wyros\u0142a z prawa rzymskiego. Za tym przyk\u0142adem poszli w\u0142adcy \u015bwieccy tworz\u0105c podstawy prawa publicznego, prywatnego, karnego, cywilnego, handlowego, administracyjnego i gospodarczego. W sytuacji, w kt\u00f3rej prawu zapewniono autonomi\u0119, rozw\u00f3j w innych dziedzinach, jak \u017cycie polityczne czy gospodarcze m\u00f3g\u0142 by\u0107 poddany tworzonym regu\u0142om prawnym, aby nowe formy aktywno\u015bci wpasowa\u0107 bezkolizyjnie dla zapewnienia porz\u0105dku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poprzez swoje podstawy formalne i racjonalne zachodnie koncepcje prawne zrodzone w \u015aredniowieczu uczestniczy\u0142y w p\u00f3\u017aniejszej ekspansji cywilizacyjnej i nadawa\u0142y sens, lepiej lub gorzej wyra\u017cony, tej ekspansji.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_V_Preludium_rewolucji_naukowej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u V.&nbsp;&nbsp; Preludium rewolucji naukowej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka jest obok autonomicznej spo\u0142eczno\u015bci miejskiej i porz\u0105dku prawnego trzecim spo\u015br\u00f3d omawianych w opracowaniu czynnik\u00f3w ekspansji cywilizacyjnej Zachodu ujawniaj\u0105cych si\u0119 w czasach nowo\u017cytnych i p\u00f3\u017aniej, jednak z solidnymi podstawami wypracowanymi ju\u017c w \u015aredniowieczu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka europejska wykaza\u0142a swoj\u0105 bezdyskusyjn\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad systemami poznawczymi we wszystkich pozosta\u0142ych kr\u0119gach kulturowych w XVII w. wraz z powi\u0105zaniem abstrakcyjnej matematyki z praktycznym eksperymentem. W\u00f3wczas to uznano za pierwszorz\u0119dny cel nauki opanowanie natury i kontrol\u0119 nad ni\u0105, a opis i wyja\u015bnienie s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142y temu w\u0142a\u015bnie pierwszorz\u0119dnemu celowi. Zanim jednak dosz\u0142o do erupcji naukowych odkry\u0107 w XVII w. niezb\u0119dny by\u0142 trwaj\u0105cy wieki ca\u0142e wysi\u0142ek przygotowawczy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wysi\u0142ek ten by\u0142 w \u015aredniowieczu podbudowany prze\u015bwiadczeniem o istnieniu porz\u0105dku w naturze \u201epodpowiedzianym\u201d przez wiar\u0119 w rozumno\u015b\u0107 Boga, siln\u0105 w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej. Podbudow\u0105 tej wiary by\u0142y powtarzalne procesy, jak nast\u0119puj\u0105ce po sobie pory roku, fazy ksi\u0119\u017cyca, uderzenia serca itp. Bez powtarzalno\u015bci nie by\u0142oby wiedzy, ale te\u017c w rzeczywisto\u015bci fizycznej zdarzaj\u0105 si\u0119 procesy niepowtarzalne. \u0141ad natury, porz\u0105dek rzeczy nie mo\u017ce by\u0107, zatem, wywiedziony z obserwacji. Wiara podpowiada\u0142a, \u017ce Stw\u00f3rca jest racjonalny, jak grecki filozof, a nie samowolny, jak wschodni despota. Ponadto w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym stworzono podstawy porz\u0105dku prawnego nasuwa\u0142a si\u0119 analogia praw ustanawianych przez w\u0142adc\u0119 dla zagwarantowania porz\u0105dku spo\u0142ecznego z prawami ustanowionymi przez Stw\u00f3rc\u0119 dla wszelkich rzeczy stworzonych. Samo powstanie takiej idei, jak idea \u0142adu natury nie stanowi jeszcze wystarczaj\u0105cych nast\u0119pstw w postaci rozwoju wiedzy, umo\u017cliwia natomiast ten rozw\u00f3j.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka wymaga czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c powszechnego poczucia porz\u0105dku rzeczy. Innym czynnikiem wzmacniaj\u0105cym ruch w tym kierunku by\u0142 nawyk \u015bcis\u0142ego, sprecyzowanego my\u015blenia zaszczepiony w umys\u0142ach europejskich poprzez d\u0142ugi okres dominacji scholastycznej logiki i scholastycznej teologii. Czynnikiem nast\u0119pnym by\u0142o powi\u0105zanie poznania przez intelekt z praktyk\u0105 pracy wytw\u00f3rczej. To si\u0119 w\u0142a\u015bnie realizowa\u0142o w wiekach \u015brednich w przeciwie\u0144stwie do ca\u0142ej tradycji antycznej. Wieki \u015brednie by\u0142y dla intelektu Europy \u0142aci\u0144skiej d\u0142ugim okresem treningu w poczuciu \u0142adu i powi\u0105zania poznania z dzia\u0142aniem. W epoce tej dominowa\u0142a my\u015bl uporz\u0105dkowana, racjonalistyczna w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka grecka notuj\u0105ca osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinach abstrakcyjnych, jak matematyka, astronomia, a tak\u017ce filozofia, nie formu\u0142owa\u0142a takiego zadania, jak opanowanie \u015bwiata przyrody dla po\u017cytku ludzi, poniewa\u017c nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 to w greckich wyobra\u017ceniach. To nastawienie zmienia si\u0119 radykalnie wraz z chrze\u015bcija\u0144stwem, kt\u00f3re desakralizuje \u015bwiat natury, a otaczaj\u0105cy \u015bwiat zostaje potraktowany jako przedmiot obr\u00f3bki, co jest charakterystyczne dla wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli Zachodu. Ju\u017c we wczesnym \u015aredniowieczu benedyktyni \u0142\u0105czyli zainteresowania poznawcze z potrzebami praktycznymi, nauk\u0119 z technik\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zar\u00f3wno w medycynie, jak w innych obszarach praktyczne potrzeby nap\u0119dza\u0142y w\u00f3wczas rozw\u00f3j teorii. W \u017cegludze nale\u017ca\u0142o znale\u017a\u0107 sposoby okre\u015blania szeroko\u015bci geograficznej, wskazywania p\u00f3\u0142nocy dla wytyczenia kursu statku. W astronomii spos\u00f3b okre\u015blania daty Wielkanocy by\u0142 nieusuwalnym czynnikiem rozwoju teorii. W chemii czy alchemii, kt\u00f3ra by\u0142a dziedzin\u0105 czysto eksperymentaln\u0105, nale\u017ca\u0142o dobra\u0107 w\u0142a\u015bciwe barwniki i inne substancje, stworzy\u0107 narz\u0119dzia do destylacji. W XIV w. rozw\u00f3j artylerii pobudzi\u0142 badania nad ruchem, aby k\u0105t ustawienia armaty umo\u017cliwi\u0142 odpowiedni\u0105 celno\u015b\u0107. Powstaj\u0105ce kantory wymiany i domy handlowe potrzebowa\u0142y arytmetyki do prowadzenia operacji finansowych. We wszystkich tych dziedzinach \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 rozw\u00f3j wiedzy z rozwojem rzemios\u0142a i wytw\u00f3rczo\u015bci w miastach, jaki w\u00f3wczas ma miejsce. Ma miejsce, zatem, r\u00f3wnoleg\u0142a ewolucja i powi\u0105zanie wzajemne abstrakcyjnych bada\u0144 z potrzebami utylitarnymi, co nie mia\u0142o miejsca w czasach antycznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od XII w. nast\u0119puje szeroka fala t\u0142umacze\u0144 r\u0119kopis\u00f3w greckich i arabskich oraz komentarzy do Arystotelesa, Ptolemeusza, Galena i innych greckich uczonych i filozof\u00f3w. System intelektualny Arystotelesa opanowa\u0142 \u00f3wczesne umys\u0142y, ale na obrze\u017cach tego systemu, w dyscyplinach szczeg\u00f3\u0142owych odbywa\u0142a si\u0119 nieustanna rewizja jego ustale\u0144, kt\u00f3ra na prze\u0142omie \u015aredniowiecza i czas\u00f3w nowo\u017cytnych doprowadzi\u0142a do ca\u0142kowitego zachwiania jego za\u0142o\u017ce\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zacz\u0119to w\u00f3wczas rozr\u00f3\u017cnia\u0107 prawa przyczynowe i uog\u00f3lnienia empiryczne i rozwa\u017ca\u0107 poprawno\u015b\u0107 rozumowa\u0144 indukcyjnych. Droga do sceptycyzmu Hume\u2019a i kanon\u00f3w Milla zosta\u0142a otwarta ju\u017c w XIII w. Zw\u0142aszcza Ockham wywodzi\u0142, \u017ce regularne nast\u0119pstwa zjawisk s\u0105 obserwowanymi nast\u0119pstwami fakt\u00f3w, a zwi\u0105zek przyczynowy mi\u0119dzy nimi nie da si\u0119 ustali\u0107 empirycznie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wobec trwale utrzymuj\u0105cej si\u0119 od czasu O\u015bwiecenia opinii o hamuj\u0105cej i blokuj\u0105cej badania naukowe w \u015aredniowieczu roli Ko\u015bcio\u0142a zwr\u00f3ci\u0107 warto uwag\u0119, \u017ce w \u015aredniowieczu dokonywa\u0142 si\u0119 godny uwagi post\u0119p w badaniach i logicznym wnioskowaniu, kt\u00f3re ostatecznie doprowadzi\u0142y do rewolucji naukowej. Wbrew powadze jakoby wszechpot\u0119\u017cnego Ko\u015bcio\u0142a nast\u0105pi\u0142 w Europie, a nie w \u015bwiecie islamskim czy w Chinach, rozw\u00f3j wiedzy i jego przyspieszenie w kolejnych epokach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozwijana na \u015bredniowiecznych uniwersytetach scholastyka by\u0142a \u015bwietnym \u0107wiczeniem umys\u0142u w zakresie prawid\u0142owego rozumowania, drobiazgowego ustalania stosowanych poj\u0119\u0107 i precyzji wypowiedzi, uczy\u0142a dyscypliny umys\u0142owej. \u00d3wczesne autorytety popierane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142y przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 umieszczane poza otwart\u0105 krytyk\u0105, kt\u00f3ra nie by\u0142a t\u0142umiona, a rozwijana wiedza cieszy\u0142a si\u0119 sporym zakresem autonomii, czyli niezale\u017cno\u015bci od Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n<hr>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Streszczenie_rozdzialu_VI_Zakonczenie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Streszczenie rozdzia\u0142u VI. &nbsp; Zako\u0144czenie.<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z omawianych w ca\u0142ym opracowaniu element\u00f3w kultury i cywilizacji zachodniej chrze\u015bcija\u0144stwo i indywidualizm tworz\u0105 warunki kulturowe i to w tym sensie, \u017ce indywidualizm jest nast\u0119pstwem w czasie pod\u0142o\u017ca chrze\u015bcija\u0144skiego. Wolna spo\u0142eczno\u015b\u0107 miejska uformowana ju\u017c w \u015aredniowieczu i oparta na wzorach chrze\u015bcija\u0144skich wytworzy\u0142a \u015brodowisko spo\u0142eczne pomy\u015blne dla rozwoju cywilizacyjnego, a wi\u0119c porz\u0105dku prawnego, uniwersytet\u00f3w, osi\u0105gni\u0119\u0107 naukowych, technologii. W d\u0142ugiej historii chrze\u015bcija\u0144stwo jako podstawa kultury zachodniej ulega procesowi powolnej substytucji przez indywidualizm wzmacniany przez spo\u0142eczno\u015bci miejskie i ich cywilizacyjne innowacje. Po \u015aredniowieczu, kt\u00f3re wypracowa\u0142o kulturowe i cywilizacyjne narz\u0119dzia ekspansji zachodniej indywidualizm sta\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cnym bod\u017acem w rozwoju spo\u0142ecznym, politycznym, a nade wszystko gospodarczym. Jako kulturowe uzasadnienie rozwoju, innowacyjno\u015bci, racjonalno\u015bci i sprawno\u015bci w dzia\u0142aniach zast\u0105pi\u0142 on i wypar\u0142, cho\u0107 nie ca\u0142kiem, chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poprzez swoje osi\u0105gni\u0119cia Zach\u00f3d dystansowa\u0142 si\u0119 od reszty \u015bwiata, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b kwalifikowa\u0142a si\u0119 jako zbi\u00f3r region\u00f3w zacofanych. Recepta na wyj\u015bcie z zacofania wydawa\u0142a si\u0119 oczywista: imitacja wzor\u00f3w zachodnich, tzn. gospodarka rynkowa i demokracja polityczna z pakietem praw cz\u0142owieka. Aby zbudowa\u0107 gospodark\u0119 rynkow\u0105 jednostka musi by\u0107 uwolniona, mniemano, spod presji zbiorowo\u015bci, indywidualizm jest, zatem, niezb\u0119dny. Zach\u00f3d narzuca\u0142 swoj\u0105 cywilizacj\u0119 pozosta\u0142ym kulturom, ale te\u017c zalecaj\u0105c autonomi\u0119 jednostki i indywidualizm domaga\u0142 si\u0119 rewizji tych kultur. Tu napotka\u0142 op\u00f3r: Japo\u0144czycy, Chi\u0144czycy czy Hindusi korzystaj\u0105 z sukcesami z narz\u0119dzi cywilizacji zachodniej, ale na w\u0142asnych anty-indywidualistycznych podstawach kulturowych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015awiat zachodni przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 znamionowa\u0142 og\u00f3lny optymizm i wiara, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 oka\u017ce si\u0119 lepsza. Po stu latach Zach\u00f3d udowodni\u0142 swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do reagowania na wyzwania militarne, techniczne, gospodarcze, finansowe, w og\u00f3lno\u015bci cywilizacyjne. Cywilizacja w tym okresie znakomicie si\u0119 rozwin\u0119\u0142a, ale upad\u0142 stan ducha. Pod wzgl\u0119dem cywilizacyjnym nie wida\u0107 objaw\u00f3w zmierzchu, ale pod wzgl\u0119dem kulturowym Zach\u00f3d si\u0119 zapada, nie odnotowuje odporno\u015bci na zagro\u017cenia swoich warto\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W zako\u0144czeniu om\u00f3wione s\u0105 liczne zagro\u017cenia kultury zachodniej wynikaj\u0105ce z przyj\u0119cia przesadnego indywidualizmu:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ekstensja struktur rynkowych (fundamentalizm rynkowy) i komercjalizacja \u017cycia: mechanizmy rynku nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na sfery tak odleg\u0142e od gospodarki, jak idee czy wierzenia religijne, \u017cycie rodzinne, instytucje dobroczynne czy sposoby sp\u0119dzania czasu wolnego.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Samotno\u015b\u0107 i poczucie wykorzenienia: uwi\u0105d zwi\u0105zk\u00f3w jednostki innymi, ucieczka w prywatno\u015b\u0107, poczucie wykorzenienia, wyobcowania, frustracji i wycofania.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kompensacyjne przywileje: samotne jednostki poszukuj\u0105 bli\u017anich znajduj\u0105cych si\u0119 w podobnej sytuacji i wywieraj\u0105 presj\u0119 na w\u0142adze w celu uzyskania praw specjalnych, tzn. przywilej\u00f3w jako kompensaty rzeczywistej czy domniemanej dyskryminacji doznawanej obecnie b\u0105d\u017a w przesz\u0142o\u015bci. Nowe ruchy spo\u0142eczne (feministki, LGBT itp.) to egzemplifikacje takich kompensacyjnych przywilej\u00f3w.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Hedonizm i zepsucie bogactwem: w przesz\u0142o\u015bci zmys\u0142 pracowito\u015bci i oszcz\u0119dno\u015bci jednostek w po\u0142\u0105czeniu z dyscyplin\u0105 moraln\u0105 przyczynia\u0142 si\u0119 do wzrostu zasobno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stw, jednak obecnie zwi\u0119kszaj\u0105ca si\u0119 zasobno\u015b\u0107 prowadzi do upadku dyscypliny moralnej. Jednostka czuje si\u0119 wolna od jakichkolwiek zobowi\u0105za\u0144 wobec zbiorowo\u015bci.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Depopulacja: post\u0119puj\u0105ca depopulacja i starzenie si\u0119 ludno\u015bci s\u0105 \u015bwiadectwem braku poczucia zobowi\u0105za\u0144 jednostki wobec zbiorowo\u015bci.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ryzyko utraty to\u017csamo\u015bci: fale imigrant\u00f3w z zewn\u0105trz mog\u0105 zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 niski przyrost naturalny, lecz z drugiej strony zagra\u017caj\u0105 utrat\u0105 to\u017csamo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwom przyjmuj\u0105cym imigrant\u00f3w.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kulturowy infantylizm: jednostka przejawia cechy rozpuszczonego dziecka traktuj\u0105cego spo\u0142ecze\u0144stwo (zachodnie) jako przedmiot zachcianek, natomiast gotowo\u015b\u0107 do indywidualnych po\u015bwi\u0119ce\u0144 w imi\u0119 dobra wsp\u00f3lnego nie jest przes\u0105dzona.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u017bycie wed\u0142ug poradnika: dawnym zapowiedziom o uwolnieniu inwencji tw\u00f3rczej wolnej jednostki przeczy nies\u0142ychana popularno\u015b\u0107 rozmaitych poradnik\u00f3w z przer\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w \u017cycia ludzkiego.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Refutacja chrze\u015bcija\u0144stwa: jednostka ma by\u0107 z natury obdarzona rozumem i przymiotami moralnymi. Taka nalecia\u0142o\u015b\u0107 historyczna, jak a wiara religijna jest zb\u0119dna.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Refutacja do\u015bwiadczenia i tradycji: w imi\u0119 indywidualizmu prowadzi si\u0119 ofensyw\u0119 wymierzon\u0105 we wszystko, co pochodzi z do\u015bwiadczenia dawnej czy bli\u017cszej tradycji. Z drugiej strony indywidualizmowi towarzysz\u0105 d\u0105\u017cno\u015bci etatystyczne z przerzucaniem odpowiedzialno\u015bci za sw\u00f3j los z jednostki na pa\u0144stwo.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozrost pa\u0144stwa ponad jednostk\u0105: jednostka uznaje niejednokrotnie, i\u017c posiada prawo otrzymania czego\u015b odg\u00f3rnie i wspiera pa\u0144stwo, kt\u00f3re rozdaje i rozdziela wszelkie dobrodziejstwa. W ten spos\u00f3b umacnia si\u0119 w\u0142adza pa\u0144stwa i biurokracji ponad obywatelami.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jurydyzacja zachowa\u0144: nasze \u017cycie by\u0142o kiedy\u015b uregulowane mocno osadzonymi obyczajami, p\u00f3\u017aniej wm\u00f3wiono nam, \u017ce warto si\u0119 uwolni\u0107 od obyczaj\u00f3w w imi\u0119 wolno\u015bci i rozumu, po czym na powr\u00f3t te same sfery naszego \u017cycia podlegaj\u0105 rygorystycznej kodyfikacji prawnej, dla kt\u00f3rej niezb\u0119dna jest, w odr\u00f3\u017cnieniu od obyczaj\u00f3w, rozbudowa aparatu nadzoru. Indywidualizm dochodzi stopniowo do w\u0142asnego samo-zaprzeczenia. Tak chwalone swobody jednostek s\u0105 coraz wyra\u017aniej ograniczane przepisami prawnymi.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zas\u00f3b warto\u015bci i idei wsp\u00f3lnych ca\u0142ej kulturze zachodniej, kiedy\u015b niezwykle pojemny i wyrastaj\u0105cy ze wsp\u00f3lnego do\u015bwiadczenia, zosta\u0142 niepokoj\u0105co zredukowany. W\u0142a\u015bciwie ju\u017c tylko tre\u015bciowa zawarto\u015b\u0107 praw cz\u0142owieka sta\u0142a si\u0119 akceptowanym powszechnie wyr\u00f3\u017cnikiem tej kultury. Wsp\u00f3\u0142czesna kultura zachodnia jest kultur\u0105 w pe\u0142ni indywidualistyczn\u0105 i \u015bwieck\u0105, oderwan\u0105 w coraz wi\u0119kszej mierze od chrze\u015bcija\u0144skich korzeni, z kt\u00f3rych indywidualizm wyrasta\u0142. To oderwanie, jakkolwiek w przesz\u0142o\u015bci mog\u0142o sprzyja\u0107 osi\u0105gni\u0119ciom cywilizacyjnym, to jednak obecnie jest \u017ar\u00f3d\u0142em zagro\u017ce\u0144 dla samej kultury, w kt\u00f3rej zatracony zostaje sens. Zagro\u017cenia wzmocnione s\u0105 jeszcze przez \u201em\u0119drkuj\u0105cych reformator\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119caj\u0105 znaczn\u0105 energi\u0119 na zwalczanie i chrze\u015bcija\u0144stwa i wielowiekowych tradycji w imi\u0119 \u201eracjonalnych projekt\u00f3w\u201d, kt\u00f3re ostatecznie okazuj\u0105 si\u0119 gorsze od do\u015bwiadczenia pokole\u0144, a ograniczaj\u0105 wolno\u015b\u0107 jednostki poprzez wzrost pot\u0119gi rz\u0105du i regulacji prawnych.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chrze\u015bcija\u0144stwo a ekspansja cywilizacji zachodniej.&nbsp; Streszczenie ca\u0142a ksi\u0105\u017cka wersja pdf &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; strona Jacentego Siewierskiego Ze wst\u0119pu W opracowaniu definiuje si\u0119 kultur\u0119 i cywilizacj\u0119 jako dwa r\u00f3\u017cne i trudne do rozdzielenia pnie rozwoju, przy czym kultura oznacza sfer\u0119 dziedzictwa, a cywilizacja sfer\u0119 konstrukcji. Kultura w takiej definicji to co\u015b, co wyrasta na glebie spo\u0142ecznej, podobnie jak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3534","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3534","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3534"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3534\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10182,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3534\/revisions\/10182"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3534"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3534"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3534"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}