{"id":2802,"date":"2015-12-27T10:58:15","date_gmt":"2015-12-27T09:58:15","guid":{"rendered":"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/?page_id=2802"},"modified":"2016-01-29T18:30:48","modified_gmt":"2016-01-29T17:30:48","slug":"czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/","title":{"rendered":"Czym jest z\u0142o? Dlaczego czynimy z\u0142o?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/zlo1.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Krotko_o_historii_problemu\" >Kr\u00f3tko o historii problemu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Co_to_jest_dobro\" >Co to jest dobro?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Postep_moralny_w_dziejach\" >Post\u0119p moralny w dziejach<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Co_to_jest_zlo_i_dlaczego_je_czynimy\" >Co to jest z\u0142o i dlaczego je czynimy?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Zlo_zorganizowane\" >Z\u0142o zorganizowane<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czym-jest-zlo-dlaczego-czynimy-zlo\/#Zlo_a_Bozy_plan_zbawienia\" >Z\u0142o a Bo\u017cy plan zbawienia<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stanis\u0142aw Jerzy Lec pisa\u0142, \u017ce dzieci rodz\u0105 si\u0119 z prywatnej inicjatywy na spo\u0142eczne zam\u00f3wienie. Dok\u0142adnie tak samo jest z tym tekstem. Prezentuj\u0105c na publicznych forach tematy, kt\u00f3re dotyka\u0142y problemu z\u0142a, spotyka\u0142em si\u0119 co i raz z pytaniem: jak pan rozumie z\u0142o? A wed\u0142ug pana czym jest z\u0142o? Niestety nie mog\u0142em poleci\u0107 moim s\u0142uchaczom kr\u00f3tkiego i w miar\u0119 prostego tekstu. Byli niespecjalistami a encyklopedie albo spraw\u0119 banalizowa\u0142y albo gmatwa\u0142y. Wi\u0119c postanowi\u0142em da\u0107 im co\u015b na kszta\u0142t \u015bci\u0105gi. Nie jest to przegl\u0105d encyklopedyczny. Stara\u0142em si\u0119 opowiedzie\u0107, jak ja rozumiem czym jest z\u0142o. Cho\u0107 najbli\u017csza jest mi tradycja, doktryna i teologia katolicka, chcia\u0142em, by moje rozumienie nie by\u0142o kontestowane przez osoby, kt\u00f3re z religi\u0105 nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Krotko_o_historii_problemu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Kr\u00f3tko o historii problemu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pytanie o z\u0142o dopada pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej prawie ka\u017cdego. Zw\u0142aszcza wtedy, gdy go do\u015bwiadczamy. Pytamy, czym jest z\u0142o, dlaczego istnieje, czy \u015bwiat m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 bez niego? Na pierwsze dwa pytania spr\u00f3buj\u0119 odpowiedzie\u0107 tutaj. Trzeciemu po\u015bwi\u0119ci\u0142em tekst, kt\u00f3rego tytu\u0142, \u201eKonieczno\u015b\u0107 istnienia z\u0142a\u201d wyja\u015bnia, co na ten temat s\u0105dz\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli nie wpadniemy w pu\u0142apk\u0119 my\u015blenia zbyt g\u0142\u0119bokiego i abstrakcyjnego, zrozumienie, czym jest z\u0142o nie powinno by\u0107 specjalnie trudne. Dodam tylko dla wyja\u015bnienia, \u017ce zajmuj\u0119 si\u0119 tutaj z\u0142em moralnym, zawinionym przez cz\u0142owieka, a nie z\u0142em naturalnym, na przyk\u0142ad skutkami kataklizm\u00f3w natury.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Europejskie my\u015blenie o z\u0142u, g\u0142\u0119bokie i abstrakcyjne, przed kt\u00f3rym w\u0142a\u015bnie ostrzeg\u0142em, ma d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 staro\u017cytno\u015bci. Z\u0142o uznawano albo za byt istniej\u0105cy samodzielnie i r\u00f3wnolegle obok dobra albo jako poz\u00f3r lub co\u015b, co tylko na ni\u017cszym poziomie wydaje si\u0119 starciem dobra ze z\u0142em, bo na wy\u017cszym poziomie przeciwie\u0144stwo dobra i z\u0142a znosi si\u0119 tworz\u0105c harmoni\u0119. Je\u015bli odmawiano z\u0142u bytu samodzielnego, uznawano czasem, \u017ce jest ono brakiem dobra. Pesymi\u015bci ca\u0142y \u015bwiat widzieli jako ufundowany na z\u0142u (Schopenhauer), optymi\u015bci odwrotnie \u2013 na dobru (Leibniz).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Starodawna pozaeuropejska my\u015bl filozoficzna wydaje si\u0119 na og\u00f3\u0142 mniej abstrakcyjna. Chi\u0144czycy uznawali z\u0142o za efekt zaniedba\u0144 w kultywowaniu pierwotnie dobrej natury ludzkiej. Dla buddyst\u00f3w z\u0142o jest cierpieniem wynikaj\u0105cym z posiadania pragnie\u0144 i w zwi\u0105zku z tym, wyzwolenie od z\u0142a wymaga rezygnacji z pragnie\u0144 i z d\u0105\u017cenia do posiadania.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_to_jest_dobro\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Co to jest dobro?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli uciekniemy od abstrakcji, z\u0142o najlepiej wyja\u015bni\u0107 m\u00f3wi\u0105c najpierw, czym jest dobro. We\u017amy dla przyk\u0142adu Dekalog. Dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144, kt\u00f3re Moj\u017cesz dosta\u0142 od Boga na g\u00f3rze Synaj, bez wzgl\u0119du na to, czy wierzymy w t\u0119 opowie\u015b\u0107, jest etyk\u0105 uniwersaln\u0105, bo normy te s\u0105 skierowane do wszystkich bez wyj\u0105tku. Gdyby wszyscy bez wyj\u0105tku je stosowali, \u015bwiat by\u0142by dobry i \u017cy\u0142oby si\u0119 nam znaczne lepiej. Nie by\u0142oby zdrady, k\u0142amstwa, kradzie\u017cy i morderstw. Wystarczy przeczyta\u0107 instrukcj\u0119 przygotowania si\u0119 do spowiedzi, by westchn\u0105\u0107 do \u015bwiata, w kt\u00f3rym nie by\u0142oby tych wszystkich czyn\u00f3w, my\u015bli i zamiar\u00f3w, kt\u00f3re musimy ze wstydem wyszepta\u0107 w konfesjonale.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dekalog, jako etyka uniwersalna, zosta\u0142 streszczony w z\u0142otej zasadzie etyki. Jedn\u0105 z jej najbardziej znanych wersji sformu\u0142owa\u0142 Jezus Chrystus w Kazaniu na G\u00f3rze. Z\u0142ota zasada etyki g\u0142osi: \u201er\u00f3b innym tylko to, co by\u015b chcia\u0142, \u017ceby tobie robili\u201d (uj\u0119cie pozytywne) lub \u201enie czy\u0144 innym tego, czego nie chcesz, by czynili tobie\u201d (uj\u0119cie negatywne). Podobnie jest sformowany imperatyw kategoryczny Kanta: \u201epost\u0119puj tylko wed\u0142ug takich regu\u0142, kt\u00f3re chcia\u0142by\u015b, by si\u0119 sta\u0142y powszechnym prawem\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak\u017ce podstawowa zasada etyki neopoga\u0144skiej, stosowana powszechnie, stworzy\u0142aby \u015bwiat dobra: \u201emo\u017cesz robi\u0107 co zechcesz, ale nie krzywd\u017a nikogo w \u017caden spos\u00f3b\u201d. Rozwini\u0119cie tej ostatniej zasady znajdziemy r\u00f3wnie\u017c w ekoreligiach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powt\u00f3rzmy, \u017ce Dekalog i z\u0142ota zasada etyki s\u0105 propozycj\u0105 lub nakazem etyki uniwersalnej, bo odnosz\u0105 si\u0119 do wszystkich ludzi. Wszyscy powinni stosowa\u0107 z\u0142ot\u0105 zasad\u0119 w stosunku do wszystkich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W ten spos\u00f3b wiemy ju\u017c, czym jest dobro moralne. Jest cech\u0105 ludzkich zachowa\u0144, kt\u00f3re kieruj\u0105 si\u0119 zasadami etyki uniwersalnej. Te zachowania to post\u0119powanie wobec innych istot, w\u0142asne przemy\u015blenia oraz g\u0142oszone opinie i oceny. Dobra moralnego do\u015bwiadczamy, gdy my i inni ludzie wok\u00f3\u0142 nas zachowuj\u0105 si\u0119 zgodnie z zasadami etyki powszechnej.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Postep_moralny_w_dziejach\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Post\u0119p moralny w dziejach<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cech\u0105 z\u0142otej zasady jest pozytywna symetria etyczna moich zachowa\u0144 i innych os\u00f3b. Nie robi\u0119 innym tego, czego bym nie chcia\u0142 od innych do\u015bwiadczy\u0107. Robi\u0119 innym to, co chcia\u0142bym, aby inni czynili mnie. Oczywi\u015bcie rzeczywisto\u015b\u0107 daleko odbiega od tego idea\u0142u. Ale czy jaki\u015b post\u0119p moralny dokona\u0142 si\u0119 na przestrzeni dziej\u00f3w? Jak go w og\u00f3le zdefiniowa\u0107? Jak go mierzy\u0107?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co do post\u0119pu moralnego, w wi\u0119kszo\u015bci jeste\u015bmy w tej sprawie sceptyczni, bo przecie\u017c ca\u0142y czas si\u0119 mordujemy, ca\u0142y czas k\u0142amiemy i ci\u0105gle podbieramy sobie \u017cony. Je\u015bli jednak spojrzymy na skal\u0119 stosowanej wobec siebie nawzajem przemocy w okresie ostatniego tysi\u0105ca czy dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat, okazuje si\u0119, \u017ce skala fizycznego gwa\u0142tu zadawanego bli\u017anim by\u0142a dawniej niepor\u00f3wnanie wi\u0119ksza ni\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. W przeliczeniu na tysi\u0105c czy milion mieszka\u0144c\u00f3w liczba morderstw w \u015bredniowiecznej Europie by\u0142a trzydzie\u015bci razy wi\u0119ksza, ni\u017c teraz. Kolejne krucjaty poch\u0142on\u0119\u0142y, proporcjonalnie do liczby mieszka\u0144c\u00f3w, t\u0119 sam\u0105 liczb\u0119 ofiar co Holocaust. Mongolska inwazja na Chiny w wieku XIII poch\u0142on\u0119\u0142a sze\u015b\u0107dziesi\u0105t milion\u00f3w ofiar, czyli po\u0142ow\u0119 ludno\u015bci Chin.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie rozwa\u017cam tu przyczyn zmniejszania skali gwa\u0142townej przemocy, ale elementem, kt\u00f3ry temu towarzyszy, jest sta\u0142e poszerzanie (w perspektywie historycznej a nie jednego pokolenia) kr\u0119gu ludzi, wobec kt\u00f3rych uwa\u017ca si\u0119 za w\u0142a\u015bciwe stosowanie zasad etyki uniwersalnej. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie malej\u0105cej przemocy i rosn\u0105cej liczby os\u00f3b traktowanych jako bli\u017ani, pozwala mi zaproponowa\u0107 wst\u0119pn\u0105 definicj\u0119 post\u0119pu moralnego. Ma on miejsce, gdy ulega poszerzeniu kr\u0105g os\u00f3b, wobec kt\u00f3rych uwa\u017ca si\u0119 za w\u0142a\u015bciwe stosowanie z\u0142otej regu\u0142y etyki uniwersalnej. Tak rozumiany post\u0119p moralny mo\u017ce si\u0119 odnosi\u0107 do r\u00f3\u017cnych cywilizacji, poszczeg\u00f3lnych spo\u0142ecze\u0144stw, grup wyznaniowych. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zalet\u0105 tej definicji jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 mierzenia post\u0119pu moralnego. Staje si\u0119 on kwantyfikowalny. Badania socjologiczne mog\u0105 go \u0142atwo zmierzy\u0107 a tak\u017ce zbada\u0107 jego zmiany w czasie. Tak zdefiniowany post\u0119p moralny nie m\u00f3wi natomiast, czy wraz z up\u0142ywem czasu ro\u015bnie procent jakiej\u015b populacji (Polski, Europy, Zachodu, chrze\u015bcijan, muzu\u0142man\u00f3w itp.) przestrzegaj\u0105cy z\u0142ot\u0105 regu\u0142\u0119 etyki uniwersalnej. Ale obiektywny pomiar, w jakim stopniu jest ona przestrzegana, nie wydaje mi si\u0119 mo\u017cliwy. A skoro nie mo\u017cna dokona\u0107 pomiaru, taka definicja post\u0119pu moralnego by\u0142aby ma\u0142o u\u017cyteczna, bo niefalsyfikowalna. Bez pomiaru nie mo\u017cna wykaza\u0107 czy w odniesieniu do danej populacji lub do okre\u015blonego przedzia\u0142u czasowego post\u0119p si\u0119 dokonuje czy nie. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">S\u0105dz\u0119, \u017ce wa\u017cnym czynnikiem poszerzaj\u0105cym stosowanie etyki uniwersalnej by\u0142a cywilizacyjna ekspansja chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re doktrynalnie rozszerzy\u0142o definicj\u0119 osoby na wszystkich ludzi. <\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_to_jest_zlo_i_dlaczego_je_czynimy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Co to jest z\u0142o i dlaczego je czynimy?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zdaniem cz\u0119\u015bci filozof\u00f3w z\u0142o jest brakiem dobra i mo\u017cemy si\u0119 \u0142atwo z tym zgodzi\u0107, je\u015bli akceptujemy definicj\u0119 dobra podan\u0105 wcze\u015bniej. Z\u0142o moralne jest cech\u0105 ludzkich zachowa\u0144, kt\u00f3re odrzucaj\u0105, nie przestrzegaj\u0105 zasad etyki uniwersalnej i godz\u0105 si\u0119 na negatywne tego skutki dla innych os\u00f3b. Z\u0142o czynimy i odczuwamy zadaj\u0105c lub do\u015bwiadczaj\u0105c cierpie\u0144 i b\u00f3lu wskutek zachowa\u0144, kt\u00f3re nie kieruj\u0105 si\u0119 etyk\u0105 uniwersaln\u0105 lub wprost j\u0105 odrzucaj\u0105c.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z\u0142a do\u015bwiadczamy, gdy b\u0119d\u0105c ofiar\u0105 lub bezradnym \u015bwiadkiem z\u0142ych czyn\u00f3w cierpimy psychicznie, fizycznie i moralnie albo gdy odczuwamy win\u0119 po dokonaniu z\u0142ych czyn\u00f3w przez siebie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiemy wi\u0119c czym jest z\u0142o. Ale dlaczego istnieje? To pytanie jest pytaniem, czemu nie wszyscy i nie zawsze post\u0119puj\u0105 zgodnie z kt\u00f3r\u0105\u015b z wymienionych wy\u017cej etyk powszechnych. Jest to wi\u0119c pytanie, kt\u00f3re nale\u017cy zada\u0107 samemu sobie. Bo nikt z nas nie jest bez winy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dlaczego wi\u0119c post\u0119pujemy \u017ale? Dlaczego czynimy z\u0142o? Odpowiedzi jest wiele. Bo chcemy unikn\u0105\u0107 innego z\u0142a. Bo jeste\u015bmy s\u0142abi i nie mo\u017cemy si\u0119 powstrzyma\u0107 przed z\u0142ym uczynkiem. Bo chcemy odp\u0142aci\u0107 z\u0142em uczynionym za z\u0142o do\u015bwiadczone. Bo z\u0142o si\u0119 nam op\u0142aca. \u0179le czynimy z lenistwa lub \u017ceby udowodni\u0107 sobie i innym w\u0142asn\u0105 si\u0142\u0119. \u0179le czynimy, aby si\u0119 nas bano. Albo znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w analogicznej roli do roli stra\u017cnika z eksperymentu Zimbarda. Albo wyznajemy zasad\u0119, \u017ce cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki. Mo\u017cemy \u017ale czyni\u0107 niechc\u0105cy, przez lekkomy\u015blno\u015b\u0107, ze strachu, bo uwa\u017camy, \u017ce ludzie, kt\u00f3rym czynimy z\u0142o nie zas\u0142uguj\u0105 na lepsze traktowanie, bo z\u0142e towarzystwo zabi\u0142o w nas sumienie, bo jeste\u015bmy przekonani, \u017ce z\u0142o przez nas czynione ujdzie nam na sucho, bo ju\u017c nie oceniamy naszych z\u0142ych uczynk\u00f3w w kategoriach moralnych, ale jako realizacj\u0119 zleconych nam zada\u0144. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">We wszystkich tych przypadkach gwa\u0142cimy dwie zasady: \u201enie czy\u0144 innym tego, czego nie chcesz, by inni czynili tobie\u201d i \u201eczy\u0144 innym tylko to, co by\u015b chcia\u0142, \u017ceby tobie uczynili\u201d. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, istnieje wielka doktryna religijno cywilizacyjna, kt\u00f3ra odrzuca etyk\u0119 uniwersaln\u0105. To islam. Zasady post\u0119powania dla jego wyznawc\u00f3w usprawiedliwiaj\u0105 a wr\u0119cz u\u015bwi\u0119caj\u0105 gorsze traktowanie niewiernych i kobiet. Gdzie islam rz\u0105dzi, wyznawcy innych religii, szczeg\u00f3lnie chrze\u015bcijanie, s\u0105 prze\u015bladowani, cz\u0119sto brutalnie, na mocy religijnego prawa szariatu. Kobiety s\u0105 za\u015b pozbawione wielu niezbywalnych praw cz\u0142owieka i obywatela. Dlatego te\u017c islam nale\u017cy wykluczy\u0107 z rodziny etyk uznaj\u0105cych istoty ludzkie za r\u00f3wne sobie. Wyznawcy islamu s\u0105 zatem wrogami humanizmu, cho\u0107 nie wszyscy t\u0119 wrogo\u015b\u0107 g\u0142osz\u0105. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wr\u00f3\u0107my jednak do \u015bwiata cywilizacji i obowi\u0105zuj\u0105cej w nim zasady etyki uniwersalnej. Wszystkie podane przyk\u0142ady z\u0142ych uczynk\u00f3w s\u0105 zakotwiczone w tej etyce, bo jest ona ich punktem odniesienia. Etyka uniwersalna jest najpowszechniej obowi\u0105zuj\u0105cym kryterium oceny moralnej naszych zachowa\u0144. Nie m\u00f3wimy tu, w jakim stopniu t\u0119 etyk\u0119 stosujemy w praktyce, ale stwierdzamy, \u017ce jest ona najbardziej powszechnym kryterium oceny, czy dane zachowanie jest z\u0142e czy dobre.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co nam przeszkadza w stosowaniu norm moralnych, kt\u00f3re uznajemy za w\u0142a\u015bciwe? Odpowied\u017a brzmi: inne warto\u015bci, kt\u00f3rych realizacja jest dla nas tak\u017ce wa\u017cna a kt\u00f3re mog\u0105 wej\u015b\u0107 w kolizj\u0119 z zasadami etyki uniwersalnej. My\u015bl\u0119, \u017ce tymi warto\u015bciami koliduj\u0105cymi s\u0105 bezpiecze\u0144stwo moje i bliskich, dostatek m\u00f3j i moich bliskich, wygoda \u017cycia, akceptacja otoczenia i samoakceptacja. Nie mo\u017cna te\u017c zapomina\u0107 o dewiacjach i dewiantach. Warto\u015bci te mog\u0105 wysun\u0105\u0107 si\u0119 do przodu, przed zasady etyki uniwersalnej. Im cz\u0119\u015bciej to si\u0119 przydarza, tym bardziej z\u0142o we mnie zwyci\u0119\u017ca. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W obszarze cywilizacji ufundowanej na zasadach etyki uniwersalnej my\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 dwa \u015brodowiska, w kt\u00f3rych odrzucenie etyki uniwersalnej bywa cz\u0119sto powszechnie akceptowan\u0105 norm\u0105. Pierwsze to klasyczne \u015brodowiska kryminalne i kryminogenne. Gangi, przest\u0119pcy, m\u0142odzi bezrobotni w gettach biedy \u017cyj\u0105cy na zasi\u0142kach. Drugie \u015brodowisko to bardzo egoistyczne grupy uczestnicz\u0105ce w wy\u015bcigu szczur\u00f3w, biznesowym a szerzej \u2013 profesjonalnym. Nara\u017cone s\u0105 szczeg\u00f3lnie, cho\u0107 nie tylko, pewne profesje zwi\u0105zane z bardzo du\u017cym tempem \u017cycia zawodowego: ludzie w sektorze finansowym, specjali\u015bci od reklamy, ludzie zwi\u0105zani z produkcj\u0105 rozrywki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Generalnie, im szybciej \u017cyjemy, tym bardziej jeste\u015bmy nara\u017ceni na to, by ekonomiczne kryteria oceny zachowa\u0144 sta\u0142y si\u0119 dla nas wa\u017cniejsze od moralnych. Oraz im bardziej jeste\u015bmy sfrustrowani w\u0142asn\u0105 niemoc\u0105 do efektywnego uczestnictwa i zdobywania nagr\u00f3d w tym wy\u015bcigu, tym bardziej akceptujemy odrzucenie zasad etyki uniwersalnej. <\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zlo_zorganizowane\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Z\u0142o zorganizowane<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ta druga przyczyna, frustracja, le\u017cy cz\u0119sto u podstaw czynienia z\u0142a w spos\u00f3b zorganizowany przez pewn\u0105 grup\u0119 ludzi wobec innej grupy. Akceptacja, by czyni\u0107 Innym z\u0142o w spos\u00f3b zorganizowany jest z regu\u0142y poprzedzona uznaniem, \u017ce owi Inni, czyli osoby spoza grupy (wszystkie lub niekt\u00f3re), nie zas\u0142uguj\u0105 na respektowanie wobec nich zasad dobrego post\u0119powania, kt\u00f3re s\u0105 zarezerwowane i ograniczone do grupy czyni\u0105cej z\u0142o. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wykluczenie z prawa do bycia traktowanym na r\u00f3wni z czyni\u0105cymi z\u0142o zawsze jest wi\u0119c uzasadniane. Albo precyzyjnie, nawet z pozorami naukowo\u015bci lub sankcji religijnej albo mgli\u015bcie i niesp\u00f3jnie. Uzasadnieniem mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 religia, na przyk\u0142ad islam usprawiedliwiaj\u0105cy z\u0142e czyny wobec niewiernych i kobiet. Mo\u017ce to by\u0107 mniej lub bardziej rozbudowana ideologia totalitarna i autorytarna, na przyk\u0142ad hitleryzm i faszyzm wobec \u017byd\u00f3w, komunizm wobec wrog\u00f3w proletariatu. Uzasadnieniem mog\u0105 by\u0107 proste has\u0142a usprawiedliwiaj\u0105ce przemoc, do kt\u00f3rej pr\u0105 niepe\u0142nosprawni umys\u0142owo psychopaci kipi\u0105cy agresj\u0105, na przyk\u0142ad nacjonalizm i antysemityzm kiboli, skrajnych narodowc\u00f3w i innych outsider\u00f3w politycznego mainstreamu. Mo\u017ce to by\u0107 tak\u017ce \u201euzasadnienie\u201d polityczne \u2013 konieczno\u015b\u0107 i obowi\u0105zek walki z wrogami Polski i Polak\u00f3w, pazernymi bogaczami, z lud\u017ami powi\u0105zanymi z by\u0142\u0105 w\u0142adz\u0105 komunistyczn\u0105, z osobami posiadaj\u0105cymi w sobie gen zdrady, z lud\u017ami \u201egorszego sortu\u201d. <\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zlo_a_Bozy_plan_zbawienia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Z\u0142o a Bo\u017cy plan zbawienia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Aby wyt\u0142umaczy\u0107, czym jest z\u0142o, nie trzeba si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 do religii, bo etyka uniwersalna, cho\u0107 ma religijne korzenie, uleg\u0142a autonomizacji. Jest uwa\u017cana za warto\u015b\u0107 sam\u0105 w sobie, kt\u00f3ra nie wymaga uzasadnie\u0144. Ale \u017ce problem z\u0142a jest g\u0142\u0119boko osadzony w religijnym antura\u017cu nie od rzeczy b\u0119dzie powiedzie\u0107 kilka s\u0142\u00f3w o chrze\u015bcija\u0144skim rozumieniu z\u0142a. Nie chc\u0119 jednak m\u00f3wi\u0107 o dw\u00f3ch najbardziej znanych sprawach: koncepcji \u015bw. Augustyna, \u017ce z\u0142o jest brakiem dobra i o zainicjowanej przez Leibniza debacie teodycealnej, czyli jak pogodzi\u0107 istnienie z\u0142a z istnieniem wszechmocnego i wszechdobrego Boga. Chc\u0119 pokaza\u0107 jak chrze\u015bcija\u0144stwo t\u0142umaczy, dlaczego jaki\u015b czyn jest z\u0142y, co to znaczy, \u017ce jest z\u0142y.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W chrze\u015bcija\u0144stwie powi\u0105zanie etyki uniwersalnej (na przyk\u0142ad z\u0142otej zasady z Kazania na G\u00f3rze) z istnieniem z\u0142a dokonuje si\u0119 poprzez koncepcj\u0119 Bo\u017cego Planu Zbawienia. B\u00f3g stworzy\u0142 plan drogi, jak\u0105 maj\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107 ludzie, ulepszaj\u0105c stopniowo z Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105 sw\u00f3j \u015bwiat ku jego ostatecznej doskona\u0142o\u015bci (patrz Katechizm, pkt. 302). Plan zosta\u0142 nam przekazany w postaci regu\u0142 dobrego post\u0119powania, czyli regu\u0142 moralnych. Te regu\u0142y to Dekalog, kt\u00f3ry zosta\u0142 streszczony w z\u0142otej zasadzie etyki z Kazania na G\u00f3rze. Plan, kt\u00f3ry dostali\u015bmy od Boga nie jest wi\u0119c obrazem przysz\u0142o\u015bci, ale zestawem narz\u0119dzi, kt\u00f3rych u\u017cywanie wspiera realizacj\u0119 Bo\u017cego planu. Dobry czyn to taki, kt\u00f3ry stosuje regu\u0142y dobrego post\u0119powania (zasad\u0119 etyki uniwersalnej) i przez to przyczynia si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia ostatecznego celu jaki B\u00f3g nam nakre\u015bli\u0142. Z\u0142y czyn to taki, kt\u00f3ry narusza regu\u0142y przekazane przez Boga przez co utrudnia realizacj\u0119 Bo\u017cego planu. Z\u0142y czyn nie dlatego jest wi\u0119c z\u0142y, bo B\u00f3g arbitralnie tak postanowi\u0142. Jest z\u0142y ze wzgl\u0119du na cel, kt\u00f3ry ma by\u0107 osi\u0105gni\u0119ty. Utrudnia realizacj\u0119 Bo\u017cego planu. Bardzo wa\u017cne jest podkre\u015blenie zwi\u0105zku regu\u0142 i Bo\u017cego planu. Regu\u0142y s\u0105 narz\u0119dziem realizacji Planu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><span style=\"color: #000000;\">Grudzie\u0144 2015<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Dla Danusi i zachwyconej ni\u0105 Basi<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Wst\u0119p Stanis\u0142aw Jerzy Lec pisa\u0142, \u017ce dzieci rodz\u0105 si\u0119 z prywatnej inicjatywy na spo\u0142eczne zam\u00f3wienie. Dok\u0142adnie tak samo jest z tym tekstem. Prezentuj\u0105c na publicznych forach tematy, kt\u00f3re dotyka\u0142y problemu z\u0142a, spotyka\u0142em si\u0119 co i raz z pytaniem: jak pan rozumie z\u0142o? A wed\u0142ug pana czym jest z\u0142o? Niestety nie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2802","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2802\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}