{"id":1253,"date":"2015-07-23T20:59:48","date_gmt":"2015-07-23T18:59:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1253"},"modified":"2016-01-06T23:13:44","modified_gmt":"2016-01-06T22:13:44","slug":"woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/","title":{"rendered":"Woods Thomas, Jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zbudowa\u0142 cywilizacj\u0119 zachodni\u0105"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Thomas E. Woods Jr.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>Jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zbudowa\u0142 cywilizacj\u0119 zachodni\u0105<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>Wydawnictwo AA, Krak\u00f3w 2006<\/em><\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Jacek_Kwasniewski_%E2%80%93_recenzja\" >Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 recenzja<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_I_Niezastapiony_Kosciol\" >Rozdzia\u0142 I\u00a0 Niezast\u0105piony Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_II_Swiatlo_w_ciemnosci\" >Rozdzia\u0142 II\u00a0 \u015awiat\u0142o w ciemno\u015bci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_III_Jak_zakonnicy_ocalili_cywilizacje\" >Rozdzia\u0142 III\u00a0 Jak zakonnicy ocalili cywilizacj\u0119<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_IV_Kosciol_a_uniwersytet\" >Rozdzia\u0142 IV\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a uniwersytet<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_V_Kosciol_a_nauka\" >Rozdzia\u0142 V\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a nauka<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_VI_Sztuka_architektura_i_Kosciol\" >Rozdzia\u0142 VI\u00a0 Sztuka, architektura i Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_VII_Poczatki_prawa_miedzynarodowego\" >Rozdzia\u0142 VII\u00a0 Pocz\u0105tki prawa mi\u0119dzynarodowego<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_VIII_Kosciol_a_ekonomia\" >Rozdzia\u0142 VIII\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a ekonomia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_IX_Jak_katolicka_dobroczynnosc_odmienila_swiat\" >Rozdzia\u0142 IX\u00a0 Jak katolicka dobroczynno\u015b\u0107 odmieni\u0142a \u015bwiat<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_X_Kosciol_a_zachodnie_prawo\" >Rozdzia\u0142 X\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a zachodnie prawo<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/woods-thomas-jak-kosciol-katolicki-zbudowal-cywilizacje-zachodnia\/#Rozdzial_XI_Kosciol_a_zachodnia_moralnosc\" >Rozdzia\u0142 XI\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a zachodnia moralno\u015b\u0107<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jacek_Kwasniewski_%E2%80%93_recenzja\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 recenzja<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Thomas Woods jest historykiem, cz\u0142onkiem Instytutu von Misesa (USA) i autorem wielu publikacji z ekonomii i historii. Jest neokonserwatywnym obro\u0144c\u0105 zasad wolnego rynku i katolickim tradycjonalist\u0105. Ksi\u0105\u017cka \u201eJak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zbudowa\u0142 zachodni\u0105 cywilizacj\u0119\u201d to, przeznaczone dla szerokiego kr\u0119gu czytelnik\u00f3w, popularne zestawienie zagadnie\u0144, kt\u00f3re \u0142\u0105cznie daj\u0105 obraz wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego na powstanie cywilizacji europejskiej. Jej podstawow\u0105 zalet\u0105 jest zebranie razem wielu w\u0105tk\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na to, co sygnalizuje tytu\u0142. Woods w du\u017cej mierze powtarza list\u0119 temat\u00f3w oraz spos\u00f3b podej\u015bcia, kt\u00f3re mo\u017cemy znale\u017a\u0107 w po\u015bwi\u0119conych temu samemu tematowi ksi\u0105\u017ckach Alvina Schmidta. Ksi\u0105\u017cka Woods zyska\u0142a jednak znacznie szerszy od tamtych odd\u017awi\u0119k.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pomin\u0105wszy fragmenty \u015bci\u015ble polemiczne a odnosz\u0105ce si\u0119 do pokutuj\u0105cych w USA, ale chyba nie tylko tam, mit\u00f3w maluj\u0105cych chrze\u015bcija\u0144stwo i katolicyzm, jako ostoj\u0119 zabobonu i wstecznictwa, Woods koncentruje si\u0119 na szeregu tematach poczynaj\u0105c od roli klasztor\u00f3w \u015bredniowiecznych w zachowaniu staro\u017cytnej spu\u015bcizny intelektualnej, rozwijaniu technologii rolniczej i wielu dziedzin gospodarczych. Omawia tak\u017ce \u015bredniowieczny system uniwersytecki, stworzony i finansowany w przewa\u017caj\u0105cej mierze przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do idei Stanleya Jaki, prezentuje wp\u0142yw chrze\u015bcija\u0144stwa na powstanie nauki nowo\u017cytnej. Po om\u00f3wieniu wk\u0142adu Ko\u015bcio\u0142a w rozw\u00f3j sztuki, architektury i muzyki przechodzi Woods do prezentacji problematyki tworzenia prawa europejskiego. Pokazuje rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w powstaniu zr\u0119b\u00f3w prawa mi\u0119dzynarodowego a za Haroldem Bermanem powtarza ugruntowan\u0105 ju\u017c opini\u0119, \u017ce nowo\u017cytny system prawa zachodniego ma bezpo\u015brednie \u017ar\u00f3d\u0142a w prawie kanonicznym, stworzonym w XII wieku w ramach rewolucji gregoria\u0144skiej (od imienia papie\u017ca Grzegorza VII). Wymienia te\u017c scholastyczne prace po\u015bwi\u0119cone zjawiskom gospodarczym, co przesuwa de facto genez\u0119 nauki ekonomii a\u017c do \u015bredniowiecza. Sporo miejsca po\u015bwi\u0119ca tematom, kt\u00f3re cz\u0119sto\u00a0 umykaj\u0105 uwadze studiuj\u0105cych fenomen \u015bredniowiecznej Europy a mianowicie zjawisku zorganizowanej na wielk\u0105 skal\u0119 pod patronatem Ko\u015bcio\u0142a dobroczynno\u015bci oraz ukszta\u0142towaniu pod wp\u0142ywem chrze\u015bcija\u0144stwa nowego systemu moralnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Woodsa nie kusi teoretyzowanie, na przyk\u0142ad pr\u00f3ba wyja\u015bnienia tych wszystkich element\u00f3w przez ich odniesienie do jakiego\u015b wsp\u00f3lnego mianownika. Pokazuje jedynie jak wiele fakt\u00f3w historycznych z r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego zawdzi\u0119cza swoje istnienie Ko\u015bcio\u0142owi i podpiera swoje opinie i wnioski uznanymi autorytetami. Zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107: fakt\u00f3w jest tyle, \u017ce m\u00f3wi\u0105 same za siebie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po cz\u0119\u015bci ma racj\u0119. Znacz\u0105ca rola Ko\u015bcio\u0142a w stworzeniu europejskiej przestrzeni kulturowej nie budzi obecnie wi\u0119kszych spor\u00f3w w g\u0142\u00f3wnym nurcie bada\u0144 historycznych. Brakuje jednak troch\u0119 w opisie Woods szerszego t\u0142a. Jakby\u015bmy nie cenili chrze\u015bcija\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a w dziele budowy Europy i Zachodu nie wolno zapomina\u0107 o innych elementach, kt\u00f3re przyczyni\u0142y si\u0119 do powstania fenomenu europejskiego i kt\u00f3re s\u0105 prawie z regu\u0142y uwzgl\u0119dniane w analizach historycznych, ekonomicznych i socjologicznych. Mam tu na my\u015bli specyficzn\u0105 geografi\u0119 kontynentu, kt\u00f3ra razem z buforem lud\u00f3w jego wschodniej cz\u0119\u015bci chroni\u0142a Europ\u0119 przed nieskr\u0119powanym zalewem hord azjatyckich, topografi\u0119 sprzyjaj\u0105c\u0105 powstaniu systemu wielocentrycznego, umiarkowany klimat, spu\u015bcizn\u0119 staro\u017cytno\u015bci, zmienne otoczenie geopolityczne, barbarzy\u0144skie korzenie, si\u0142\u0119 kulturow\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa i rzymskiej tradycji w zderzeniu z barbarzy\u0144cami naje\u017cd\u017caj\u0105cymi Europ\u0119 w wiekach od V do X itp. S\u0105 to elementy, kt\u00f3re stworzy\u0142y na naszym kontynencie sprzyjaj\u0105c\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwu nisz\u0119. Zabrak\u0142o jej chrze\u015bcija\u0144stwu wschodniemu, czy to z obszaru Bizancjum czy Bliskiego Wschodu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po drugie, pewn\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 tej ksi\u0105\u017cki jest fakt, \u017ce nagromadzeniu fakt\u00f3w historycznych na poparcie jednej tezy zawsze mo\u017cna przeciwstawi\u0107 inny zbi\u00f3r fakt\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 uzasadnia\u0107 tez\u0119 przeciwn\u0105. W mojej bibliotece na jednej p\u00f3\u0142ce stoj\u0105 obok siebie dwie ksi\u0105\u017cki o takim samym tytule \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 i nauka\u201d. Autor pierwszej, znany i ceniony historyk francuski Georges Minois, dowodzi na o\u015bmiuset stronach, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, poza kr\u00f3tkimi okresami, by\u0142 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych si\u0142 hamuj\u0105cych rozw\u00f3j nauki. Autor drugiej, jezuita, Jos\u00e9 Mar\u00eda Riaza Morales, uzasadnia, tak\u017ce na bogatym materiale faktograficznym, tez\u0119 przeciwn\u0105. Ten cho\u0107by jeden przyk\u0142ad pokazuje, \u017ce problemu roli chrze\u015bcija\u0144stwa nie nale\u017cy sprowadza\u0107 do prezentacji fakt\u00f3w. Wa\u017cna jest towarzysz\u0105ca im refleksja teoretyczna. Musi to by\u0107 jednak refleksja powa\u017cna, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dni wiele r\u00f3\u017cnych zjawisk i fakt\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wracaj\u0105c za\u015b do ksi\u0105\u017cki Woodsa, przede wszystkim nie \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce j\u0105 kupi\u0142em i przeczyta\u0142em. Jest to mo\u017ce nieco dziwne stwierdzenie po do\u015b\u0107 ciep\u0142ym tonie dotychczasowych uwag, ale zadowolenie nie przysz\u0142o od razu. Cho\u0107 spis tre\u015bci zach\u0119ca\u0142 do lektury, to ona sama by\u0142a trudnym egzaminem dla moich nerw\u00f3w. Ksi\u0105\u017ck\u0119 napisa\u0142 neofita z typowym dla tej formacji mentalnej entuzjazmem i duchem prozelityzmu. Chyba dla wi\u0119kszego zasi\u0119gu ra\u017cenia Woods wybra\u0142 formu\u0142\u0119 niemal broszury propagandowej. Swoje wywody do\u015b\u0107 nachalnie podpiera autorytetami, kt\u00f3re reklamuje jak w broszurach zacietrzewionych nienaukowc\u00f3w. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na kolejnych uczonych wymienia i ci\u0105gle powtarza ich tytu\u0142y naukowe oraz liczb\u0119 doktorat\u00f3w, jakie owe znakomito\u015bci posiadaj\u0105. Dodatkowo informuje czytelnika, \u017ce cytowani przez niego naukowcy s\u0105: s\u0142ynni, szeroko znani w \u015bwiecie, uznani, cenieni, jedni z najwybitniejszych. Tak pisane ksi\u0105\u017ceczki nauczy\u0142em si\u0119 ju\u017c dawno obchodzi\u0107 z daleka. Z drugiej jednak strony wida\u0107 by\u0142o, \u017ce Woods zna temat. Wspiera si\u0119 na rzeczywi\u015bcie znanych i cenionych, cho\u0107 czasem kontrowersyjnych autorach. Gdyby tylko tak nachalnie do nich nie przekonywa\u0142 \u2026<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pewien niepok\u00f3j budzi\u0142a niewielka obj\u0119to\u015b\u0107 (230 stron) ksi\u0105\u017cki relacjonuj\u0105cej tak olbrzymi temat. Istnia\u0142o kilka mo\u017cliwo\u015bci: albo jest to niezwykle inteligentna synteza albo grafoma\u0144ska eksplozja neofity z doktoratem lub wreszcie popularny, ale id\u0105cy w dobrym kierunku opis zagadnienia tytu\u0142owego. Po zako\u0144czonej lekturze opowiadam si\u0119 za ostatni\u0105 opcj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka okaza\u0142a si\u0119 dla mnie cenna, cho\u0107 w nieoczekiwany spos\u00f3b. Poniewa\u017c wywody autora nie budzi\u0142y czasem zaufania, bo wygl\u0105da\u0142y na podejrzanie bezkrytyczne, ale jednocze\u015bnie odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 on do znanych naukowc\u00f3w, si\u0119gn\u0105\u0142em do nich i ja. W ten spos\u00f3b przeczyta\u0142em wreszcie prace Stanley\u2019a Jaki, Harolda Bermana i opisy oraz recenzje wielu innych prac, z kt\u00f3rych korzysta\u0142 Woods. Zmuszony do surfowania po Internecie w celu weryfikacji jego stwierdze\u0144, niespodziewanie znalaz\u0142em du\u017co interesuj\u0105cych i nieznanych mi wcze\u015bniej tekst\u00f3w na temat roli chrze\u015bcija\u0144stwa w rozwoju zachodniej cywilizacji. Moje surfowanie by\u0142o jednak sterowane ksi\u0105\u017ck\u0105 Woods\u2019a. Tak wi\u0119c praca, kt\u00f3ra wpierw mnie zdenerwowa\u0142a, da\u0142a ostatecznie o wiele wi\u0119cej, ni\u017c si\u0119 po niej spodziewa\u0142em. Sporo si\u0119 te\u017c dowiedzia\u0142em nowego, bo niekt\u00f3re zagadnienia nie by\u0142y mi w znane, jak cho\u0107by geneza prawa europejskiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Czytelnik, kt\u00f3ry nie powt\u00f3rzy mojej pracy nad tekstem, powinien przede wszystkim nie zra\u017ca\u0107 si\u0119 nachalnym entuzjazmem i nieustannym zachwytem autora nad rol\u0105 Ko\u015bcio\u0142a w historii. Wp\u0142yw Ko\u015bcio\u0142a na rozw\u00f3j zachodniej cywilizacji sprowadza si\u0119 w tradycyjnych uj\u0119ciach do pewnego zbioru problem\u00f3w, co do kt\u00f3rego istnieje mniej wi\u0119cej konsensus. Zagadnienia te Woods dobrze wymieni\u0142. Ka\u017cde opisa\u0142 skr\u00f3towo, pobie\u017cnie, czasem bezkrytycznie, ale bez wpadek. Literatur\u0119 przedmiotu zna, cho\u0107 zawsze mo\u017cnaby mu co\u015b zarzuci\u0107. Ale komu nie mo\u017cna? Brakuje w tej ksi\u0105\u017cce szerszego t\u0142a, ale o tym ju\u017c m\u00f3wi\u0142em wcze\u015bniej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wci\u0105\u017c nie mam te\u017c pewno\u015bci dla kogo jest ta ksi\u0105\u017cka w zamy\u015ble przeznaczona. Wielu krytycznych, do\u015bwiadczonych czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieliby pozna\u0107 zagadnienie wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a na kszta\u0142t naszej cywilizacji, pewnie zmrozi formu\u0142a tej ksi\u0105\u017cki, jakby przeniesiona z broszurek na przyko\u015bcielnych stoiskach. Natomiast zwyk\u0142e pobo\u017cne niewiasty i bogobojnych m\u0119\u017c\u00f3w zapewne zniech\u0119ci trudny temat. Ale mo\u017ce si\u0119 myl\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozterki przy lekturze powi\u0119ksza nienajlepsze t\u0142umaczenie i niechlujna redakcja. Polszczyzna t\u0142umaczenia cz\u0119sto niemile zgrzyta a od czasu do czasu t\u0142umaczenie ewidentnie szwankuje. Jak wtedy, gdy uczeni \u015bredniowieczni raz po raz nazywani s\u0105 studentami. Za\u015b polska redakcja nie postara\u0142a si\u0119 wskaza\u0107, kt\u00f3re z pozycji wymienianych w bibliografii zosta\u0142y ju\u017c wydane po polsku. A jest ich ju\u017c troch\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na korzy\u015b\u0107 polskiego wydania trzeba powiedzie\u0107, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest wydana elegancko i estetycznie i mo\u017ce by\u0107 upominkiem, kt\u00f3ry po odpakowaniu b\u0119dzie dobrze wygl\u0105da\u0142.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_I_Niezastapiony_Kosciol\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 I\u00a0 Niezast\u0105piony Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jest to wprowadzenie do ca\u0142o\u015bci tematu, w kt\u00f3rym autor polemizuje z potocznym pogl\u0105dem, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki to ostoja zabobonu a \u015aredniowiecze to wieki ciemno\u015bci. Autor wskazuje przyk\u0142ady zdecydowanie pozytywnego wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a oraz wymienia naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy o roli chrze\u015bcija\u0144stwa i \u015aredniowiecza maj\u0105 zupe\u0142nie inne zdanie: Crombie, Lindberg, Grant, Jaki, Goldstein, Heilbron, Berman. B\u0119dzie o tym wszystkim mowa dalej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_II_Swiatlo_w_ciemnosci\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 II\u00a0 \u015awiat\u0142o w ciemno\u015bci<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Wieki V-VII to faktycznie upadek kulturalny, gospodarczy i polityczny Europy. Plemiona barbarzy\u0144skie opanowywa\u0142y Europ\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Ludy barbarzy\u0144skie<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Autor pisze kr\u00f3tko, kim byli barbarzy\u0144cy. O Frankach, \u017ce nie przeszli na arianizm, a wi\u0119c \u0142atwiej by\u0142o ich nawr\u00f3ci\u0107 jako prymitywnych pogan ni\u017c arian, muzu\u0142man\u00f3w czy wyznawc\u00f3w animizmu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zacz\u0105\u0142 nawraca\u0107 Frank\u00f3w pocz\u0105wszy od kr\u00f3la Chlodwiga, kt\u00f3rego chrzest mia\u0142 miejsce oko\u0142o roku 496. Chrzest kr\u00f3la by\u0142 r\u00f3wnoczesn\u0105 konwersj\u0105 ca\u0142ego jego ludu. Przynajmniej formaln\u0105. Ale jeszcze 400 lat musia\u0142o up\u0142yn\u0105\u0107 zanim wszystkie ludy Europy zosta\u0142y nawr\u00f3cone. Po nawr\u00f3ceniu musia\u0142 nast\u0105pi\u0107 d\u0142ugi proces faktycznej chrystianizacji ludu oraz wsparcia i przewodnictwa duchowego dla elit rz\u0105dz\u0105cych. Jednak w wiekach VI-VII dynastia Merowing\u00f3w, zapocz\u0105tkowana przez Chlodwiga, s\u0142abnie. W\u0142adcy s\u0105 nieudolni, coraz s\u0142absi. Upadek Merowing\u00f3w \u017ale si\u0119 odbi\u0142 na Ko\u015bciele, kt\u00f3ry zwi\u0105za\u0142 si\u0119 bardzo silnie z t\u0105 dynasti\u0105. Jednym z przejaw\u00f3w kryzysu by\u0142y wewn\u0119trzne walki o biskupstwa, traktowane jako dobra \u015bwieckie zwi\u0105zane z bogactwem i w\u0142adz\u0105. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Frank\u00f3w zosta\u0142 jednak zreformowany dzi\u0119ki wysi\u0142kom misjonarzy irlandzkich i anglosaskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W VIII wieku papiestwo zwraca si\u0119 do Frank\u00f3w o wsparcie w reformie cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej i zagwarantowanie wi\u0119kszego bezpiecze\u0144stwa. W ten spos\u00f3b papiestwo odwraca si\u0119 od Konstantynopola, z kt\u00f3rym stosunki by\u0142y napi\u0119te, bo Bizancjum zaj\u0119te by\u0142o Arabami i Persami oraz zwyk\u0142o bardzo energicznie i aktywnie wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 w sprawy ko\u015bcielne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Renesans karoli\u0144ski<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">W to miejsce Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaczyna nawi\u0105zywa\u0107 coraz silniejsze wi\u0119zy z p\u00f3\u0142barbarzy\u0144skimi Frankami. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pomaga przenie\u015b\u0107 w\u0142adz\u0119 od dynastii Merowing\u00f3w do Karoling\u00f3w i pod jego wp\u0142ywem Frankowie zamieniaj\u0105 si\u0119 w budowniczych cywilizacji europejskiej. Najwi\u0119kszy z w\u0142adc\u00f3w dynastii Karoling\u00f3w \u2013 Karol Wielki (768-814) staje si\u0119 propagatorem szkolnictwa i sztuki. Wyniki tych dzia\u0142a\u0144 to tzw. renesans karoli\u0144ski: pocz\u0105tek wielkiego przepisywania staro\u017cytnych tekst\u00f3w w klasztorach, wielki dla przysz\u0142o\u015bci wynalazek minusku\u0142y karoli\u0144skiej \u2013 jednolitych zasad pisania, m.in. wprowadzenie ma\u0142ych liter, odst\u0119p\u00f3w mi\u0119dzy wyrazami. Po upadku dynastii Karoling\u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142 przej\u0105\u0142 inicjatyw\u0119 w rozwoju szkolnictwa.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_III_Jak_zakonnicy_ocalili_cywilizacje\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 III\u00a0 Jak zakonnicy ocalili cywilizacj\u0119<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">\u0179r\u00f3d\u0142a monastycyzmu chrze\u015bcija\u0144skiego: Egipt. Zachodni monastycyzm zawdzi\u0119cza najwi\u0119cej \u015bw. Benedyktynowi z Nursji. Za\u0142o\u017cy\u0142 wiele wsp\u00f3lnot a w roku 529 napisa\u0142 Regu\u0142\u0119, powszechnie przyj\u0119ty p\u00f3\u017aniej zbi\u00f3r zasad \u017cycia zakonnego i dzia\u0142alno\u015bci klasztor\u00f3w. Tradycja benedykty\u0144ska stawi\u0142a wielki i skuteczny op\u00f3r burzom, jakie si\u0119 przetoczy\u0142y przez Europ\u0119 w nast\u0119pnych wiekach. Wk\u0142ad benedyktyn\u00f3w: do pocz\u0105tku XIV wieku dali Ko\u015bcio\u0142owi 24 papie\u017cy, 200 kardyna\u0142\u00f3w, 7000 arcybiskup\u00f3w, 15000 biskup\u00f3w i 1500 kanonizowanych \u015bwi\u0119tych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wiedza praktyczna<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Rola klasztor\u00f3w \u015bredniowiecznych: ocalili rolnictwo, kultywowali wiedz\u0119 rolnicz\u0105, zajmowali si\u0119 upraw\u0105, hodowl\u0105, sadownictwem, pszczelarstwem, osuszali grz\u0119zawiska, karczowali lasy, wyrabiali sery, prowadzili winnice, zajmowali si\u0119 po\u0142owem \u0142ososi. Ka\u017cdy klasztor benedykty\u0144ski to szko\u0142a rolnicza dla ca\u0142ego regionu. Osiadali na ziemiach najgorszych, bo by\u0142y tanie a tak\u017ce dlatego, \u017ce chcieli by\u0107 na uboczu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z kolei cystersi s\u0142yn\u0119li z rozwoju technologii i jej rozpowszechniania. Sie\u0107 komunikacyjna mi\u0119dzy klasztorami: coroczne spotkania stworzy\u0142y efektywn\u0105 sie\u0107 komunikacji i dystrybucji informacji. Tyle ile by\u0142o klasztor\u00f3w cysters\u00f3w w XII wieku (742) tyle razy wszelkie ich wynalazki i pomys\u0142y by\u0142y kopiowane po ca\u0142ej Europie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Zakonnicy jako doradcy techniczni<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Cystersi s\u0142yn\u0119li te\u017c z metalurgii. Byli czo\u0142owymi producentami \u017celaza w Szampanii od XII do XVII wieku. Ich domeny to m.in.: nawozy, wydobycie soli, o\u0142owiu, gipsu, marmuru, wytop \u017celaza, zegarmistrzostwo. Byli aktywnymi propagatorami nowych technologii i maj\u0105 niew\u0105tpliwy i du\u017cy udzia\u0142 w tym, \u017ce w \u015bredniowieczu maszyny by\u0142y wprowadzane na skal\u0119 wcze\u015bniej niespotykan\u0105. Zakonnicy pe\u0142nili tu rol\u0119 sprawnych i bezp\u0142atnych doradc\u00f3w technicznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>S\u0142owo pisane<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Ca\u0142a literatura staro\u017cytnego Rzymu, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a do dzisiaj to efekt pracy kopist\u00f3w klasztornych. A zatem, gdyby nawet Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie zaj\u0105\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczym wk\u0142adem to i tak ocali\u0142 ksi\u0119gi i dokumenty o kluczowym znaczeniu dla dalszego rozwoju cywilizacji. Woods opisuje, kt\u00f3re klasztory i jacy zakonnicy najbardziej si\u0119 przyczynili do dzie\u0142a przepisywania spu\u015bcizny staro\u017cytnych oraz w jakich dziedzinach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Interesuj\u0105ca pozycja, do kt\u00f3rej si\u0119 w tym rozdziale Woods odwo\u0142uje:<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>Jean Gimpel, The Mediewal Machine: The Industrial Revolution of the Middle Ages, Nowy Jork, 1976<\/em><\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_IV_Kosciol_a_uniwersytet\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 IV\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a uniwersytet<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>(Ten rozdzia\u0142 kwituj\u0119 kilkoma zdaniami, bo czyta\u0142em niedawno \u00a0znacznie lepsze prace &#8211; patrz moja strona internetowa)<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 stworzy\u0142 w \u015bredniowieczu unikalny w \u015bwiecie system kszta\u0142cenia wy\u017cszego i systematycznej pracy naukowej. Powsta\u0142o bardzo liczne \u015brodowisko naukowe, obejmuj\u0105ce ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Uniwersytety i spo\u0142eczno\u015b\u0107 akademicka cieszy\u0142y si\u0119 bardzo szerok\u0105 autonomi\u0105 oraz specjalnymi wzgl\u0119dami, m.in. ochron\u0105 prawn\u0105 tak\u0105, jak\u0105 posiada\u0142y osoby duchowne. Uniwersytety korzysta\u0142y z ochrony papieskiej m.in. sk\u0142adaj\u0105c do Rzymu skargi i petycje oraz korzystaj\u0105c z protekcji kolejnych papie\u017cy. Woods opisuje nast\u0119pnie system kszta\u0142cenia uniwersyteckiego i omawia, czym jest scholastyka \u2013 specyficzna metoda dyskursu naukowego w \u015bredniowiecznych uniwersytetach. Wskazuje m.in. du\u017c\u0105 rol\u0119 logiki formalnej w prowadzeniu dysput naukowych.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>Woods powo\u0142uje si\u0119 na interesuj\u0105c\u0105 prac\u0119: David C. Linberg, The Beginnings of Western Science, Chicago, 1992<\/em><\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_V_Kosciol_a_nauka\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 V\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a nauka<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Co istnia\u0142o w samym katolicyzmie, co umo\u017cliwi\u0142o tak wielki rozw\u00f3j nauki? Woods rekapituluje spraw\u0119 Galileusza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>B\u00f3g \u201ewszystko urz\u0105dzi\u0142 wed\u0142ug miary i liczby i wagi\u201d<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Woods odwo\u0142uje si\u0119 do prac Stanley\u2019a Jaki i jego tezy, \u017ce idea racjonalnego i uporz\u0105dkowanego wszech\u015bwiata \u2013 w zasadzie niezb\u0119dna do rozwoju nauki \u2013 wymyka\u0142a si\u0119 innym cywilizacjom. Kultury niechrze\u015bcija\u0144skie nie posiada\u0142y odpowiednich filozoficznych narz\u0119dzi, posiada\u0142y natomiast ograniczenia poj\u0119ciowe, kt\u00f3re hamowa\u0142y rozw\u00f3j nauki.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>Stanley Jaki, Science and Creation: From Eternal Cycles to an Oscillating Universe, Edinburgh, 1986<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tych innych kulturach nauka cierpia\u0142a z powodu \u201ekomplikacji przy porodzie\u201d &#8211; braku wiary w Stw\u00f3rc\u0119, kt\u00f3ry obdarzy\u0142 Swoje dzie\u0142o sp\u00f3jnymi prawami fizyki. Wszech\u015bwiat tamtych kultur to pot\u0119\u017cny organizm rz\u0105dzony przez panteon cz\u0119sto sk\u0142\u00f3conych i z\u0142o\u015bliwych b\u00f3stw, to nieko\u0144cz\u0105cy si\u0119 cykl powtarzaj\u0105cych si\u0119 narodzin \u015bmierci i odrodzenia, tak \u015bwiata ludzkiego jak i kosmosu i kultur. Wierzenia animistyczne (do\u015b\u0107 powszechne w staro\u017cytno\u015bci): dusze posiada\u0142y nie tylko zwierz\u0119ta, ale i ro\u015bliny, \u017cywio\u0142y i minera\u0142y. Tak ukszta\u0142towanym mentalnie ludziom poj\u0119cie sta\u0142ych praw natury by\u0142o ca\u0142kowicie obce. Upatrywanie w przedmiotach \u201eistot \u017cywych\u201d wyklucza\u0142o ich funkcjonowanie wed\u0142ug sta\u0142ych, okre\u015blonych schemat\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Grecy i Rzymianie: wszech\u015bwiat pochodzi\u0142 z zasady boskiej, kt\u00f3ra nie r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 zbytnio od samego wszech\u015bwiata. W chrze\u015bcija\u0144stwie bosko\u015b\u0107 oddzielona od \u015bwiata i udzielona Bogu, Jezusowi. Zwalczano elementy panteizmu propaguj\u0105c wizj\u0119 \u015bwiata jako kr\u00f3lestwa porz\u0105dku i rzeczy sta\u0142ych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jaki nie zaprzecza osi\u0105gni\u0119ciom technicznym innych kultur, ale stwierdza, \u017ce nie przerodzi\u0142y si\u0119 one w formalne i sta\u0142e badania naukowe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jaki o staro\u017cytnej Babilonii: kosmologia Babilo\u0144czyk\u00f3w to przekonanie, \u017ce porz\u0105dek naturalny jest zupe\u0142nie niepewny i tylko coroczna ceremonia odkupienia zdolna powstrzyma\u0107 totalny chaos. Nie sprzyja to my\u015bleniu o sta\u0142ych, odwiecznych prawach natury.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Islam: osi\u0105gni\u0119cia naukowe tamtego obszaru w \u015bredniowieczu zosta\u0142y dokonane pomimo obecno\u015bci islamu, kt\u00f3ry zwalcza\u0142 postrzeganie \u015bwiata rz\u0105dzonego sta\u0142ymi prawami, bo oznacza\u0142oby to ograniczenie swobody Allacha.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Tomizm:<\/strong> swoboda Boga mog\u0142a spowodowa\u0107, \u017ce \u015bwiat wygl\u0105da\u0142by inaczej. To, jak zosta\u0142 jednak zbudowany mo\u017cemy pozna\u0107 tylko dzi\u0119ki do\u015bwiadczeniu, kluczowemu elementowi w metodzie naukowej. Natur\u0119 \u015bwiata mo\u017cemy pozna\u0107 tak\u017ce dzi\u0119ki temu, \u017ce \u015bwiat jest racjonalny, przewidywalny i zrozumia\u0142y. Takie podej\u015bcie:<\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">unika niebezpiecze\u0144stwa ugrz\u0119\u017ani\u0119cia w apriorycznych spekulacjach na temat \u015bwiata natury: jak \u201epowinien\u201d on wygl\u0105da\u0107, jak by\u0142oby \u201es\u0142usznie\u201d, by wygl\u0105da\u0142. Arystoteles, cho\u0107 zgromadzi\u0142 mn\u00f3stwo obserwacji z uporem twierdzi\u0142, \u017ce filozofia przyrody opiera si\u0119 na racjonalnym dochodzeniu, bez konieczno\u015bci przeprowadzania bada\u0144 empirycznych.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">zak\u0142ada, \u017ce \u015bwiat stworzony przez Boga jest zrozumia\u0142y i uporz\u0105dkowany. Cho\u0107 B\u00f3g m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 \u015bwiat rz\u0105dzony przypadkiem i bezprawiem, k\u0142\u00f3ci\u0142oby si\u0119 to z Jego porz\u0105dkiem i racjonalno\u015bci\u0105. To dzi\u0119ki poczuciu racjonalno\u015bci i przewidywalno\u015bci \u015bwiata \u00f3wcze\u015bni Europejczycy mogli z ufno\u015bci\u0105 przyst\u0105pi\u0107 do bada\u0144 naukowych.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poni\u017cej ksi\u0105\u017cka specjalisty od spu\u015bcizny naukowej Jaki\u2019ego. Oraz autorstwa tego\u017c autora bardzo interesuj\u0105cy i kr\u00f3tki opis pogl\u0105d\u00f3w Jaki\u2019ego na genez\u0119 nauki:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Paul Haffner, Creation and Scientific Creativity, Front Rogal, Va. 1991<\/em><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><a style=\"color: #000000;\" href=\"http:\/\/www.columbia.edu\/cu\/augustine\/a\/science_origin.html\">http:\/\/www.columbia.edu\/cu\/augustine\/a\/science_origin.html<\/a><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Niezb\u0119dnym elementem przej\u015bcia od staro\u017cytnej do nowo\u017cytnej fizyki by\u0142o wprowadzenie poj\u0119cia bezw\u0142adno\u015bci. Woods pisze kr\u00f3tko o Buridanie (patrz moja recenzja ksi\u0105\u017cki Jaki\u2019ego \u201eZbawca nauki\u201d.)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Szko\u0142a katedralna w Chartres<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w XII wieku. XII wieczna filozofia przyrody opiera\u0142a si\u0119 na przekonaniu, \u017ce przyroda jest autonomiczna i dzia\u0142a wed\u0142ug ustalonych praw dostrzegalnych za pomoc\u0105 rozumu. Odrzuca\u0142a pogl\u0105dy o bosko\u015bci cia\u0142 niebieskich. Szko\u0142a w Chartres w ci\u0105gu 15-20 lat XII wieku sformu\u0142owa\u0142a odpowiednie przes\u0142anki filozoficzne, zdefiniowa\u0142a poj\u0119cie kosmosu, z kt\u00f3rego mia\u0142y wyrosn\u0105\u0107 wszystkie inne nauki specjalistyczne, rekonstruowa\u0142a wiedz\u0119 z przesz\u0142o\u015bci. Wszystko to by\u0142o \u015bwiadomym d\u0105\u017ceniem do rozpocz\u0119cia nowego etapu ewolucji nauki zachodniej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ciekawa ksi\u0105\u017cka: Thomas Goldstein, Dawn of Modern Science: From the Ancient Greek to Renaissance, Nowy Jork 1995<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pozytywne skutki dla rozwoju nauk pot\u0119pienia w roku 1277 niekt\u00f3rych tez Arystotelesa, m.in. tezy o rozumnej duszy poruszaj\u0105cej niebo i cia\u0142a niebieskie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Naukowiec w sutannie<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Informacja o wielkich duchownych b\u0119d\u0105cych naukowcami w wiekach XII-XVII<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Naukowe osi\u0105gni\u0119cia jezuit\u00f3w<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Opis znacznych osi\u0105gni\u0119\u0107 jezuit\u00f3w w tworzeniu i propagowaniu nauki. Ich udzia\u0142 w stworzeniu zegar\u00f3w wahad\u0142owych, pantograf\u00f3w, barometr\u00f3w, teleskop\u00f3w zwierciadlanych, mikroskop\u00f3w. Wk\u0142ad w takie dziedziny jak: magnetyzm optyka, elektryczno\u015b\u0107, astronomia, anatomia, logika, systemy przeciwpowodziowe, zjawisko dyfrakcji \u015bwiat\u0142a, sejsmologia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jezuici nie\u015bli nauk\u0119 do dalekich kraj\u00f3w (m.in. do Chin).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Opinia J.L. Heibrona: ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki przeznaczy\u0142 wi\u0119cej wsparcia finansowego na rozw\u00f3j astronomii od XI do XVIII wieku ni\u017c jakakolwiek inna instytucja i chyba od wszystkich innych razem wzi\u0119tych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VI_Sztuka_architektura_i_Kosciol\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VI\u00a0 Sztuka, architektura i Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki odrzuci\u0142 bizantyjsk\u0105\u00a0 ide\u0119 ikonoklazmu (islamskiej proweniencji), czyli pot\u0119pienia przedstawienia wizerunk\u00f3w \u015bwi\u0119tych i Boga. Otworzy\u0142o to szeroko wrota europejskiej sztuce figuratywnej. Wk\u0142ad Ko\u015bcio\u0142a do kultury i sztuki bardzo wieloraki. Jednym z pomnik\u00f3w \u015bredniowiecznej sztuki sakralnej s\u0105 katedry. Woods zwraca uwag\u0119, \u017ce Renesans, cho\u0107 bogaty w osi\u0105gni\u0119cia artystyczne, w dziedzinie nauki wni\u00f3s\u0142 regres w por\u00f3wnaniu z fermentem \u015bredniowiecza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka a zw\u0142aszcza geometria i perspektywa odegra\u0142y w sztuce europejskiej o wiele wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 ni\u017c w innych kulturach. Wynika to po cz\u0119\u015bci przynajmniej z wagi, jak\u0105 do geometrii przywi\u0105zywa\u0142 Zach\u00f3d i dawni ojcowie Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rzy s\u0105dzili, \u017ce w geometrii Euklidesa odkryj\u0105 proces my\u015blowy samego Boga.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VII_Poczatki_prawa_miedzynarodowego\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VII\u00a0 Pocz\u0105tki prawa mi\u0119dzynarodowego<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Doniesienia o bardzo z\u0142ym traktowaniu mieszka\u0144c\u00f3w Nowego \u015awiata przez Hiszpan\u00f3w wywo\u0142a\u0142y szczere wyrzuty sumienia i oburzenie w wa\u017cnych kr\u0119gach hiszpa\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ten fakt by\u0142 ju\u017c sam w sobie ewenementem historycznym. Bowiem ani Attyla ani Aztekowie ani inni staro\u017cytni nie czuli potrzeby zadumy ani samokrytyki w zwi\u0105zku z dokonywanymi hekatombami w\u015br\u00f3d obcych i w\u015br\u00f3d swoich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Refleksj\u0119 zacz\u0119li teologowie i duchowni ostro krytykuj\u0105cy hiszpa\u0144sk\u0105 polityk\u0119 wobec Indian. Ich up\u00f3r i determinacja doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce ostatecznie kr\u00f3l Hiszpanii zleci\u0142 grupie teolog\u00f3w i juryst\u00f3w opracowanie prawa dla urz\u0119dnik\u00f3w kr\u00f3lewskich w ich kontaktach z rdzennymi mieszka\u0144cami Nowego \u015awiata. Narodzi\u0142y si\u0119 prawa Burgos (1512) i Valladolid (1513) i Nowe Prawa (1541). Ich egzekucja by\u0142a nieskuteczna, ale stanowi\u0142y one grunt do bardziej systematycznej pracy XVI wiecznych juryst\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwszym znanym teologiem zajmuj\u0105cym si\u0119 prawami Indian by\u0142 biskup Salamanki Francisco do Vitoria (1480 \u2013 1546), znany z komentarzy dotycz\u0105cych hiszpa\u0144skiego kolonializmu w Nowym \u015awiecie, m.in. na temat prawa Hiszpanii do tamtych ziem, obowi\u0105zk\u00f3w wobec Indian, praw Indian.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>R\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa naturalnego<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Vitoria zaczerpn\u0105\u0142 od \u015bw. Tomasza ide\u0119 prawa naturalnego, kt\u00f3re przys\u0142uguje cz\u0142owiekowi z racji tego, \u017ce jest cz\u0142owiekiem i nie mo\u017ce mu by\u0107 ani nadane ani zabrane. Zastosowa\u0142 t\u0119 zasad\u0119 do badania praw Indian i wobec Indian i wyci\u0105ga\u0142 wnioski, \u017ce Indianie, niezale\u017cnie od tego, czy ochrzczeni czy nie, posiadali te prawa, m.in. prawo do posiadania w\u0142asnych rz\u0105d\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>O Francisco de Vitoria, czytaj w Wikipedii:<\/em><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><a style=\"color: #000000;\" href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Vitoria\">http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Francisco_de_Vitoria<\/a><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>Tam r\u00f3wnie\u017c jego ksi\u0105\u017cka o prawach Indian i d\u0142ugi wst\u0119p o \u017cyciu i dziele tego uczonego <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/en.wikisource.org\/wiki\/De_Indis_De_Jure_Belli\">\u201eDe Indis De Jure Belli\u201d<\/a>.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Najbardziej znanym krytykiem hiszpa\u0144skiej polityki kolonialnej by\u0142 biskup Bartolome de Las Casas (1474 \u2013 1566). Pozostawa\u0142 pod wp\u0142ywem prac szko\u0142y z Salamanki. Przekonany by\u0142 o rozumno\u015bci tubylc\u00f3w a wi\u0119c i o posiadaniu przez nich praw naturalnych. W przeciwnym wypadku by\u0142by to, jego zdaniem, istotny defekt dzie\u0142a stworzenia, gdyby tak znaczna cz\u0119\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego by\u0142a pozbawiona rozumu. Wg Wikipedii \u201eBy\u0142 rzecznikiem pokojowej chrystianizacji i obro\u0144c\u0105 Indian. Broni\u0142 ich przed kontyngentami z\u0142ota, morderstwami i prac\u0105 niewolnicz\u0105. Podejmowa\u0142 pr\u00f3by poprawy ich ci\u0119\u017ckiej sytuacji przez organizowanie samodzielnych kolonii india\u0144skich w dzisiejszej Wenezueli. Wielokrotnie je\u017adzi\u0142 w obronie Indian do Hiszpanii. Mimo wielu przeciwnik\u00f3w by\u0142 inspiratorem wydania przez <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Karol_V_Habsburg\">Karola I<\/a> &#8220;Nowych Praw&#8221; (promulgowanych w r. 1542), kt\u00f3re zakazywa\u0142y brania w niewol\u0119 i zmuszania Indian do pracy na plantacjach.\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odkrycie Ameryki zrodzi\u0142o zatem ide\u0119 prawa mi\u0119dzynarodowego. By\u0142o to wa\u017cne osi\u0105gni\u0119cie intelektualne. Pa\u0144stwo okaza\u0142o si\u0119 nie by\u0107 autonomiczne w swych decyzjach odno\u015bnie spraw zagranicznych i mi\u0119dzynarodowych. Podlega\u0142o w tej sferze ocenom moralnym. Katoliccy duchowni id\u0105c \u015bladami teolog\u00f3w \u015bredniowiecznych dali \u015bwiatu zachodniemu filozoficzne narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105ce r\u00f3wnorz\u0119dnemu traktowaniu innych kultur. Woods: \u201eKatolicka koncepcja fundamentalnej jedno\u015bci rasy ludzkiej przenikn\u0119\u0142a my\u015bl szesnastowiecznych teolog\u00f3w w Hiszpanii, kt\u00f3rzy nalegali na wprowadzenie uniwersalnych zasad reguluj\u0105cych kontakty mi\u0119dzy pa\u0144stwami. Je\u015bli odnosimy si\u0119 krytycznie do hiszpa\u0144skich eksces\u00f3w w Nowym \u015awiecie, nasze podej\u015bcie zawdzi\u0119czamy moralnym zasadom ustanowionym przez katolickich teolog\u00f3w z Hiszpanii.\u201d<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VIII_Kosciol_a_ekonomia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VIII\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a ekonomia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cho\u0107 tradycyjne pogl\u0105dy g\u0142osz\u0105, \u017ce my\u015bl ekonomiczna zacz\u0119\u0142a si\u0119 od wieku XVIII, wielu ekonomist\u00f3w za faktyczne korzenie nauki ekonomii uznaje osi\u0105gni\u0119cia \u015bredniowiecznych scholastyk\u00f3w. Miko\u0142aj z Oresme (XIV wiek) pierwszy sformu\u0142owa\u0142 prawo, zwane p\u00f3\u017aniej prawem Kopernika-Greshama. Kardyna\u0142 Thomas Cajetan de Vio (XV-XVI wiek) mo\u017ce by\u0107 uznany za za\u0142o\u017cyciela ekonomicznej teorii oczekiwa\u0144.\u00a0 Scholastycy rozpocz\u0119li analizy, obecnie znane pod nazw\u0105 subiektywnej teorii warto\u015bci, wedle kt\u00f3rej o warto\u015bci decyduje subiektywnie odczuwana u\u017cyteczno\u015b\u0107 danego towaru. Ta teoria zderza si\u0119 z teori\u0105 warto\u015bci opart\u0105 na pracy (m.in. Smith, Marks). \u201eMy\u015bliciele XVI i XVII wieku znali wa\u017cne zasady ekonomii, rozwijali je i bronili zasad ekonomicznej wolno\u015bci i gospodarki rynkowej. Od cen i zarobk\u00f3w po pieni\u0105dz i teori\u0119 warto\u015bci p\u00f3\u017ani scholastycy o kilka wiek\u00f3w wyprzedzili innych pod wzgl\u0119dem rozwoju my\u015bli ekonomicznej\u201d (Woods za Chafuen\u2019em).<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_IX_Jak_katolicka_dobroczynnosc_odmienila_swiat\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 IX\u00a0 Jak katolicka dobroczynno\u015b\u0107 odmieni\u0142a \u015bwiat<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Katolicyzm wynalaz\u0142 to, co mo\u017cemy nazwa\u0107 zachodni\u0105 dobroczynno\u015bci\u0105. Staro\u017cytna dobroczynno\u015b\u0107 mia\u0142a inn\u0105 natur\u0119, by\u0142a o wiele mniejsza i wynika\u0142a z polityki pa\u0144stwa a nie z \u017cyczliwo\u015bci wobec ludzi. Nie wynika\u0142a ze wsp\u00f3\u0142czucia. Lito\u015b\u0107 i mi\u0142osierdzie uznawane by\u0142y za emocje patologiczne. Duch katolickiej dobroczynno\u015bci wynika\u0142 za\u015b z istoty tej religii, z przykazania mi\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Pierwsze szpitale a zakon joannit\u00f3w<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Trwa dyskusja, czy w staro\u017cytno\u015bci istnia\u0142y szpitale przypominaj\u0105ce organizacyjnie wsp\u00f3\u0142czesne lecznictwo zamkni\u0119te. Od IV wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 zacz\u0105\u0142 na du\u017c\u0105 skal\u0119 finansowa\u0107 zak\u0142adanie tego typu plac\u00f3wek. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego klasztory stopniowo zacz\u0119\u0142y przybiera\u0107 form\u0119 o\u015brodk\u00f3w zorganizowanej opieki medycznej. Szpitale by\u0142y tak\u017ce tworzone przez zakony rycerskie na fali krucjat. Wzorowy szpital joannit\u00f3w w Jerozolimie sta\u0142 si\u0119 wzorem dla tworzenia podobnych plac\u00f3wek w Europie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zasi\u0119g dobroczynnej dzia\u0142alno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a stawa\u0142 si\u0119 najbardziej widoczny, gdy go nagle zabrak\u0142o, np. po zerwaniu z katolicyzmem przez Henryka VIII w Anglii w XVI wieku. Klasztory rozwi\u0105zano, ich maj\u0105tki skonfiskowano i sprzedano tanio wp\u0142ywowym ludziom w kr\u00f3lestwie. Zanik\u0142a zwi\u0105zana z tymi klasztorami dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynna. Nowe zasady gospodarowania maj\u0105tkiem poklasztornym zrujnowa\u0142y tysi\u0105ce najbiedniejszych ch\u0142op\u00f3w. Skala dzia\u0142alno\u015bci dobroczynnej, kt\u00f3rej teraz zabrak\u0142o okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 znacznie wi\u0119ksza ni\u017c przypuszczano i jej likwidacja pozostawi\u0142a prawdziw\u0105 pustk\u0119. Podobne efekty przynios\u0142a likwidacja maj\u0105tk\u00f3w ko\u015bcielnych w czasie Rewolucji Francuskiej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_X_Kosciol_a_zachodnie_prawo\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 X\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a zachodnie prawo<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>(opis tego rozdzia\u0142u uzupe\u0142niony o informacje z innych pozycji literaturowych)<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Wst\u0119p<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Harold Berman stwierdzi\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne systemy prawne Zachodu s\u0105 \u201e\u015bwieck\u0105 ostoj\u0105 religijnych postaw i za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3re znalaz\u0142y odzwierciedlenie najpierw w liturgii, rytua\u0142ach i doktrynie Ko\u015bcio\u0142a, a nast\u0119pnie w instytucjach, koncepcjach i warto\u015bciach prawa. Gdy historyczne korzenie nie s\u0105 dobrze rozumiane, wiele element\u00f3w prawa wydaje si\u0119 nie mie\u0107 \u017cadnego mocnego uzasadnienia\u201d. Berman opisuje bardzo znacz\u0105cy na rozw\u00f3j i kszta\u0142t zachodniego prawa wp\u0142yw Ko\u015bcio\u0142a i doktryny katolickiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>Harold J. Berman: Law and Revolution: the Formation of the Western Legal Tradition Law and Revolution, II: The Impact of the Protestant Reformations on the Western Legal Tradition<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwsze tysi\u0105clecie by\u0142o \u015bwiadkiem po\u0142\u0105czenia roli Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa. Doktryna dw\u00f3ch mieczy (Gelazjusz: \u015bwiat rz\u0105dzony przez dwie si\u0142y, duchow\u0105 i \u015bwieck\u0105) s\u0142abo realizowana w praktyce. \u015awiecka w\u0142adza przejmowa\u0142a coraz wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad sprawami duchowymi. W 325 roku to cesarz Konstatyn zwo\u0142uje sob\u00f3r nicejski a nie dostojnicy ko\u015bcielni. Podobnie czyni cesarz Karol Wielki zwo\u0142uj\u0105c sob\u00f3r we Frankfurcie w roku 794. Frankowie sami mianowali odpowiadaj\u0105ce im osoby na stanowiska ko\u015bcielne. Do XI wieku w\u0142adcy germa\u0144scy mianowali nie tylko biskup\u00f3w, ale i papie\u017cy. W IX i X wieku problem sta\u0142 si\u0119 jeszcze powa\u017cniejszy. \u201eUpadek centralnej w\u0142adzy w Europie Zachodniej, spowodowany pora\u017ckami monarch\u00f3w w Wikingami, Madziarami i muzu\u0142manami stworzy\u0142 okazj\u0119 pot\u0119\u017cnym w\u0142a\u015bcicielom ziemskim na zwi\u0119kszenie ich w\u0142adzy nad\u00a0 ko\u015bcio\u0142ami, klasztorami i diecezjami. Osoby \u015bwieckie mianowa\u0142y opat\u00f3w, proboszcz\u00f3w, biskup\u00f3w.\u201d (Woods).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W XI wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 zainicjowa\u0142 reform\u0119 maj\u0105c\u0105 przywr\u00f3ci\u0107 duchownym w\u0142adz\u0119 w administrowaniu sprawami Ko\u015bcio\u0142a. Reforma zacz\u0119ta przed intronizacj\u0105 Hildebranda na Grzegorza VII (1073-1085), zwana od jego imienia reform\u0105 gregoria\u0144sk\u0105, polega\u0142a m.in. na odnowie moralnej duchowie\u0144stwa (pot\u0119pienie \u015bwi\u0119tokupstwa i nikolaityzmu). Jej realizacja zderzy\u0142a si\u0119 z faktyczn\u0105 dominacj\u0105 \u015bwieckich w Ko\u015bciele i nie mog\u0142a by\u0107 skutecznie przeprowadzona bez w\u0142adzy papie\u017ca w wyznaczaniu biskup\u00f3w i kontroli innych wysokich stanowisk duchownych. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 sp\u00f3r o inwestytur\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Reforma gregoria\u0144ska, czyli u\u0142o\u017cenie nowych zasad stosunk\u00f3w mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105 a duchown\u0105, rozdzielaj\u0105cych kompetencje obu stron i czyni\u0105cych w\u0142adze \u015bwieckie nieuprawnionymi do decydowania w sprawach ko\u015bcielnych by\u0142a procesem trwaj\u0105cym przesz\u0142o p\u00f3\u0142 wieku (do po\u0142owy XII wieku). By\u0142 to proces pe\u0142en bardzo ostrych konflikt\u00f3w, tak\u017ce z u\u017cyciem si\u0142y. Efektem reformy by\u0142o m.in. powstanie kodeks\u00f3w prawnych w Ko\u015bciele i w pa\u0144stwie jasno przedstawiaj\u0105cych w\u0142adz\u0119 i obowi\u0105zki w Europie po wdro\u017ceniu zasad reformy gregoria\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W ten spos\u00f3b powsta\u0142o prawo kanoniczne, pierwszy zbi\u00f3r praw w \u015bredniowiecznej Europie. By\u0142o wzorem dla wielu \u015bwieckich system\u00f3w prawnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Woods: \u201ePrzed rozwojem prawa kanonicznego w XII i XIII wieku nie istnia\u0142o w zachodnim \u015bwiecie nic, co mog\u0142o przypomina\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny system prawny. Od czas\u00f3w powstania barbarzy\u0144skich kr\u00f3lestw w zachodnim cesarstwie rzymskim, prawo by\u0142o \u015bci\u015ble zwi\u0105zane ze zwyczajem i pokrewie\u0144stwem i nie uwa\u017cano go za dziedzin\u0119 niezale\u017cn\u0105 od tych rzeczy i zdoln\u0105 dostrzec og\u00f3lne regu\u0142y, kt\u00f3re mog\u0142yby obowi\u0105zywa\u0107 ludzi.\u201d\u00a0 Prawo ko\u015bcielne wygl\u0105da\u0142o przez reform\u0105 gregoria\u0144sk\u0105 podobnie. By\u0142o lu\u017anym zbiorem zasad i przepis\u00f3w pochodz\u0105cych z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142: sobor\u00f3w powszechnych, ksi\u0105g pokutnych, decyzji poszczeg\u00f3lnych papie\u017cy, biskup\u00f3w i ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, Biblii. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 prawa ko\u015bcielnego mia\u0142a charakter lokalny i nie by\u0142a stosowana powszechnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gdy reforma gregoria\u0144ska okrzep\u0142a w po\u0142owie XII wieku ukaza\u0142 si\u0119 traktat prawa kanonicznego, autorstwa Gracjana (Dekret Gracjana), napisany ok. roku 1140. By\u0142o to, jak pisze Berman, dzie\u0142o prze\u0142omowe, pierwszy tak obszerny i uporz\u0105dkowany traktat prawny w historii Europy Zachodniej a mo\u017ce i w dziejach cz\u0142owieka. Dekret Gracjana by\u0142 pr\u00f3b\u0105 ogarni\u0119cia ca\u0142o\u015bci prawa w powi\u0105zany wewn\u0119trznie i sp\u00f3jny system.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gracjan zebra\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 przepis\u00f3w opartych na wymienionych wy\u017cej \u017ar\u00f3d\u0142ach, stosowane w praktyce zwyczaje i opracowa\u0142 kryteria ich oceny, oparte na rozumie, sumieniu oraz zasadach reformy gregoria\u0144skiej z utrzymaniem pomys\u0142u, \u017ce istnieje przedpolityczne prawo naturalne, kt\u00f3remu podlega ka\u017cdy zwyczaj.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">By\u0142a to pierwsza kodyfikacja niezliczonych zbior\u00f3w praw, powsta\u0142ych w Ko\u015bciele w ci\u0105gu pierwszych dziesi\u0119ciu wiek\u00f3w. Dekret Gracjana wszed\u0142 p\u00f3\u017aniej w sk\u0142ad Corpus Iuris Canonici, opracowany na kszta\u0142t Corpus Iuris Civilis cesarza Justyniana, kodeksu opracowanego w wieku VI, p\u00f3\u017aniej zapomnianego i odkrytego ponownie w wiekach XI i XII.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tworz\u0105c prawo kanoniczne Gracjan i inni stworzyli wz\u00f3r, jak \u201ez cz\u0119\u015bci zwyczaju, oficjalnego prawa i licznych innych \u017ar\u00f3de\u0142, stworzy\u0107 sp\u00f3jny porz\u0105dek prawny, kt\u00f3rego wewn\u0119trzna struktura tworzy\u0142a ca\u0142o\u015b\u0107 i\u00a0 w kt\u00f3rym wcze\u015bniejsze sprzeczno\u015bci by\u0142y zebrane lub rozwi\u0105zane (Woods). \u201e\/\u2026\/ przy u\u017cyciu metody scholastycznej i teorii prawa naturalnego byli w stanie stworzy\u0107 z tych r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, a tak\u017ce z istniej\u0105cych zwyczaj\u00f3w \u00f3wczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa ko\u015bcielnego i \u015bwieckiego, sp\u00f3jn\u0105 i racjonaln\u0105 nauk\u0119 prawn\u0105\u201d (Berman).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Europejscy jury\u015bci XII wieku wzorowali si\u0119 na prawie kanonicznym tworz\u0105c swoje systemy prawne. Wa\u017cna by\u0142a te\u017c zawarto\u015b\u0107 prawa kanonicznego. Jego zakres by\u0142 bardzo obszerny, obejmowa\u0142 m.in. dziedziczenie, w\u0142asno\u015b\u0107, ma\u0142\u017ce\u0144stwo, procedury racjonalnego procesu s\u0105dowego. Rola prawa kanonicznego jako wzorca dla innych, \u015bwieckich kodeks\u00f3w polega\u0142a r\u00f3wnie\u017c na tym, \u017ce poprzez \u201ekodyfikacj\u0119 i og\u0142oszenie uporz\u0105dkowanego kodeksu prawa, po\u017cyteczne zasady wiary katolickiej trafi\u0142y do codziennych praktyk narod\u00f3w europejskich, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142y katolicyzm, ale kt\u00f3re zbyt cz\u0119sto nie wyci\u0105ga\u0142y z tego wszystkich istotnych konsekwencji. Zasady te nadal odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnych porz\u0105dkach prawnych \/\u2026\/ Europy Zachodniej i nie tylko\u201d (Woods).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Prawo kanoniczne wprowadza\u0142o, korzystaj\u0105c tak\u017ce z prawa rzymskiego (kodeks Justyniana) zasady, kt\u00f3re si\u0119 sta\u0142y nast\u0119pnie norm\u0105 we wszystkich wsp\u00f3\u0142czesnych systemach prawnych \u015bwiata zachodniego. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 ustalenie przest\u0119pczo\u015bci czynu i stosownej kary. \u201eUregulowanie kar za pope\u0142nione przest\u0119pstwa w zachodniej cywilizacji wy\u0142oni\u0142o si\u0119 w religijnym \u015brodowisku b\u0119d\u0105cym pod znacznym wp\u0142ywem doktryny pokuty \u015bw. Anzelma. Opiera\u0142a si\u0119 ona g\u0142\u00f3wnie na idei, \u017ce naruszenie prawa jest przest\u0119pstwem wobec Sprawiedliwo\u015bci i przeciw moralnemu porz\u0105dkowi wszech\u015bwiata. Je\u017celi \u00f3w porz\u0105dek mia\u0142 by\u0107 przywr\u00f3cony, naruszenie to wymaga\u0142o kary, a kara powinna odpowiada\u0107 temu, jaki by\u0142 charakter i zakres naruszenia. \/\u2026\/ Przest\u0119pstwo sta\u0142o si\u0119 w znacznej mierze bezosobowe, jako \u017ce dzia\u0142ania przest\u0119pcze postrzegano mniej jako dzia\u0142ania wymierzone przeciw poszczeg\u00f3lnym osobom (ofiarom), a bardziej jako naruszenia abstrakcyjnej zasady sprawiedliwo\u015bci, a zak\u0142\u00f3cenie moralnego porz\u0105dku mog\u0142o by\u0107 naprawione poprzez zastosowanie kary\u201d (Woods).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak pisze Berman, te fundamenty i zasady g\u0142\u0119boko zakorzeni\u0142y si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa zachodniego i s\u0105 uznawane za oczywiste i naturalne. \u201eJednak wsp\u00f3\u0142czesne kultury poza Zachodem Europy maj\u0105 w istocie porz\u0105dek prawny oparty na r\u00f3\u017cnych rodzajach zasad i warto\u015bci, podobnie jak europejska kultura przed XI i XII wiekiem. W niekt\u00f3rych porz\u0105dkach prawnych dominuj\u0105 pogl\u0105dy na temat przeznaczenia i honoru, zemsty i pojednania. W innych s\u0105 to pogl\u0105dy dotycz\u0105ce wsp\u00f3lnoty i przymierza; a w jeszcze innych \u2013 zniech\u0119cania i usprawniania\u201d (Berman).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Pocz\u0105tki naturalnych praw<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Doktryna praw naturalnych opiera si\u0119 na tradycji si\u0119gaj\u0105cej uczonych z XII wieku, komentuj\u0105cych Dekret Gracjana. W jego pocz\u0105tkowych rozdzia\u0142ach cytowane s\u0105 rozliczne \u017ar\u00f3d\u0142a (Biblia, sobory, ojcowie Ko\u015bcio\u0142a, komentarze papieskie) pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 poj\u0119ciem ius naturale, co oznacza prawo naturalne. R\u00f3\u017cnie jednak to poj\u0119cie by\u0142o definiowane, czasem owe r\u00f3\u017cne definicje przeczy\u0142y sobie nawzajem. Komentatorzy Gracjana starali si\u0119 znale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwe znaczenie tego poj\u0119cia. Byli wszak\u017ce ukszta\u0142towani w nowej, znacznie p\u00f3\u017aniejszej kulturze, ni\u017c autorzy przez nich komentowani. W kulturze bardziej skoncentrowanej na cz\u0142owieku i jego prawach. Definiowali wi\u0119c czasem ius naturale \u201ew subiektywny spos\u00f3b, jako w\u0142adz\u0119, si\u0142\u0119, mo\u017cliwo\u015b\u0107 lub zdolno\u015b\u0107 tkwi\u0105c\u0105 w cz\u0142owieku\u201d (Tierney).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zacz\u0119to przedstawia\u0107 przyk\u0142ady takich praw, m.in. prawo w s\u0105dzie do obrony. \u015aredniowieczni jury\u015bci zaprzeczali, by to prawo by\u0142o przyznawane na mocy ustawy parlamentu. Mia\u0142o to by\u0107 naturalne prawo poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b pochodz\u0105ce od uniwersalnego prawa moralnego. Osoba je posiada z tytu\u0142u bycia cz\u0142owiekiem. Nie mo\u017ce wi\u0119c tego prawa ogranicza\u0107 \u017caden w\u0142adca. Takimi prawami uznano nast\u0119pnie prawa w\u0142asno\u015bci, samoobrony, niechrze\u015bcijan, ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jako prawa naturalne uznawano je za niezbywalne. Nie istnieje bowiem \u017cadna w\u0142adza nad prawami naturalnymi.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_XI_Kosciol_a_zachodnia_moralnosc\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 XI\u00a0 Ko\u015bci\u00f3\u0142 a zachodnia moralno\u015b\u0107<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zachodnie standardy moralno\u015bci zosta\u0142y w znacznym stopniu ukszta\u0142towane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Wiele z najwa\u017cniejszych zasad zachodniej tradycji moralnej wywodzi si\u0119 wprost z katolickiej idei \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia ludzkiego. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 i warto\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka wynik\u0142a z posiadania prze niego nie\u015bmiertelnej duszy by\u0142a obca mentalno\u015bci staro\u017cytnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Katolicy pot\u0119piali a ko\u0144cu znie\u015bli dopuszczalne w staro\u017cytno\u015bci praktyki dzieciob\u00f3jstwa. Ko\u015bci\u00f3\u0142, jako, \u017ce zaanga\u017cowany w krzewienie idei \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia, pot\u0119pia\u0142 tak\u017ce samob\u00f3jstwo, r\u00f3wnie\u017c posiadaj\u0105ce zwolennik\u00f3w w \u015bwiecie staro\u017cytnym. Dzi\u0119ki Ko\u015bcio\u0142owi uda\u0142o si\u0119 znie\u015b\u0107 walki gladiator\u00f3w, co by\u0142o uznane przez wielu za bardzo istotn\u0105 reform\u0119 o charakterze moralnym. Ko\u015bci\u00f3\u0142 pot\u0119pia\u0142 pojedynki i istotnie te\u017c wp\u0142yn\u0105\u0142 na kszta\u0142towanie zachodnich koncepcji wojny sprawiedliwej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">U schy\u0142ku staro\u017cytno\u015bci, w czasach pojawienia si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa, moralno\u015b\u0107 seksualna osi\u0105gn\u0119\u0142a szczeg\u00f3lnie wysoki poziom zdegradowania (perwersyjne praktyki, upadek instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa). Opisywali to liczni autorzy staro\u017cytni a niekt\u00f3rzy cesarze usi\u0142owali temu przeciwdzia\u0142a\u0107. Zachowanie chrze\u015bcijan by\u0142o zdecydowanie odmienne i robi\u0142o du\u017ce wra\u017cenie. Samodyscyplina i d\u0105\u017cenie do doskona\u0142o\u015bci moralnej przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na ich obyczajowo\u015b\u0107 seksualn\u0105 i stosunek do ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Ko\u015bci\u00f3\u0142 zmieni\u0142 stosunek do cudzo\u0142\u00f3stwa, kt\u00f3re wcze\u015bniej traktowano jako wykroczenie lub przest\u0119pstwo tylko w odniesieniu do cudzo\u0142o\u017c\u0105cych kobiet.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Thomas E. Woods Jr. Jak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zbudowa\u0142 cywilizacj\u0119 zachodni\u0105 Wydawnictwo AA, Krak\u00f3w 2006 Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 recenzja Thomas Woods jest historykiem, cz\u0142onkiem Instytutu von Misesa (USA) i autorem wielu publikacji z ekonomii i historii. Jest neokonserwatywnym obro\u0144c\u0105 zasad wolnego rynku i katolickim tradycjonalist\u0105. Ksi\u0105\u017cka \u201eJak Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki zbudowa\u0142 zachodni\u0105 cywilizacj\u0119\u201d to, przeznaczone dla szerokiego [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1253","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1253","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1253"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1253\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}