{"id":1244,"date":"2015-07-23T20:37:51","date_gmt":"2015-07-23T18:37:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1244"},"modified":"2021-02-06T21:27:06","modified_gmt":"2021-02-06T20:27:06","slug":"simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/","title":{"rendered":"Simon Marcel, Cywilizacja wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Marcel Simon<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>Cywilizacja wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><em>PIW 1992<\/em><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>(plus informacje z ksi\u0105\u017cki E. Wipszyckiej \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie p\u00f3\u017anego antyku)<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka omawia okres od I do V wieku p.n.Chr. W moich notatkach pomin\u0105\u0142em cz\u0119\u015b\u0107 IV i V ksi\u0105\u017cki na temat doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej, spor\u00f3w z herezjami, kultu i \u017cycia religijnego oraz literatury i sztuki chrze\u015bcija\u0144skiej tego okresu. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 9 o prze\u015bladowaniach po\u0142\u0105czy\u0142em z informacjami na ten temat z ksi\u0105\u017cki Ewy Wipszyckiej &#8220;Ko\u015bci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie p\u00f3\u017anego antyku&#8221;. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poni\u017cszy tekst jest po\u0142\u0105czeniem wyci\u0105gu z tekstu oryginalnego i streszczenia w\u0142asnego. Wersja online zosta\u0142a zrobiona w roku 2006 i nie zosta\u0142a ponownie zredagowana, jak wersja pdf., do kt\u00f3rej czytania zach\u0119cam.<br \/>\n<\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Czesc_I_Geneza_i_poprzednicy_chrzescijanstwa\" >Cz\u0119\u015b\u0107 I Geneza i poprzednicy chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_I_Poczatki_chrystianizmu_i_poczatki_kosciola\" >Rozdzia\u0142 I Pocz\u0105tki chrystianizmu i pocz\u0105tki ko\u015bcio\u0142a<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_II_Judaizm\" >Rozdzia\u0142 II Judaizm<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_III_Srodowisko_poganskie\" >Rozdzia\u0142 III \u015arodowisko poga\u0144skie<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Czesc_II_Kontakty_i_konflikty\" >Cz\u0119\u015b\u0107 II Kontakty i konflikty<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_IV_Pierwotny_chrystianizm_i_religijnosc_poganska\" >Rozdzia\u0142 IV Pierwotny chrystianizm i religijno\u015b\u0107 poga\u0144ska<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_V_Konflikt_ideologiczny_Ataki_pogan\" >Rozdzia\u0142 V Konflikt ideologiczny. Ataki pogan<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_VI_Obrona_chrzescijanska\" >Rozdzia\u0142 VI Obrona chrze\u015bcija\u0144ska<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_VII_Pokusa_synkretyzmu\" >Rozdzia\u0142 VII Pokusa synkretyzmu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_VIII_Chrystianizm_i_filozofia\" >Rozdzia\u0142 VIII Chrystianizm i filozofia<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_IX_Przesladowania\" >Rozdzia\u0142 IX Prze\u015bladowania<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Czesc_III_Okres_pokoju_w_Kosciele\" >Cz\u0119\u015b\u0107 III Okres pokoju w Ko\u015bciele<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_X_Nazajutrz_po_zwyciestwie\" >Rozdzia\u0142 X Nazajutrz po zwyci\u0119stwie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_XI_Opor_poganstwa\" >Rozdzia\u0142 XI Op\u00f3r poga\u0144stwa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/simon-marcel-cywilizacja-wczesnego-chrzescijanstwa\/#Rozdzial_XII_Ostatnie_walki\" >Rozdzia\u0142 XII Ostatnie walki<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czesc_I_Geneza_i_poprzednicy_chrzescijanstwa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0119\u015b\u0107 I Geneza i poprzednicy chrze\u015bcija\u0144stwa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_I_Poczatki_chrystianizmu_i_poczatki_kosciola\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 I Pocz\u0105tki chrystianizmu i pocz\u0105tki ko\u015bcio\u0142a<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po \u015bmierci Jezusa pop\u0142och w\u015br\u00f3d jego wyznawc\u00f3w. Szczepan pot\u0119pia fa\u0142szyw\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 w Jerozolimie. Ginie ukamienowany. Odcina chrystianizm od kultu jerozolimskiego i tworzy warunki powszechnego krzewienia nowej wiary. Zrywa z instytucj\u0105 judaizmu a sam judaizm chce oczy\u015bci\u0107 i zreformowa\u0107 poprzez powr\u00f3t do \u017ar\u00f3de\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dalszy krok do niezale\u017cno\u015bci robi \u015bw. Pawe\u0142. Tworzy podstawy teologii (listy) i prowadzi b. rozleg\u0142\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105 (Azja Mniejsza). I w.n.e. &#8211; 55 gmin chrze\u015bcija\u0144skich. Pokrywaj\u0105 si\u0119 z trasami \u015bw. Paw\u0142a. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 &#8211; Palestyna, Turcja, 10 w Gracji, 2 &#8211; Afryka, 3 &#8211; Rzym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Novum \u015bw. Paw\u0142a &#8211; nawraca pogan. Mo\u017cna sta\u0107 si\u0119 chrze\u015bcijaninem nie staj\u0105c si\u0119 \u017bydem. Ekspansja chrze\u015bcija\u0144stwa mo\u017cliwa dzi\u0119ki temu do poga\u0144stwa. Rozw\u00f3j szybki i pod koniec III w n.e. gminy chrze\u015bcija\u0144skie s\u0105 we wszystkich wi\u0119kszych miastach. Pliniusz i Tertulian potwierdzaj\u0105 szybk\u0105 ekspansj\u0119. Chrze\u015bcijanie we wszystkich warstwach. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna kosztowna, co oznacza, \u017ce \u0142o\u017cyli na ni\u0105 zamo\u017cni. Zamo\u017cno\u015b\u0107 i kultura id\u0105 w parze. Nowy Testament jako utw\u00f3r literacki te\u017c \u015bwiadczy o du\u017cej kulturze pisz\u0105cych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tworzy si\u0119 organizacja Ko\u015bcio\u0142a odpowiadaj\u0105ca nowemu spo\u0142ecze\u0144stwu chrz. kt\u00f3re si\u0119 rozwija w ramach spo\u0142ecze\u0144stwa tradycyjnego. Ale to nowe spo\u0142ecze\u0144stwo nie \u0142\u0105czy si\u0119 ze starym a w miar\u0119 up\u0142ywu lat coraz skuteczniej rywalizuje ze starym. Lojalno\u015b\u0107 podw\u00f3jna: wobec w\u0142adcy i Ko\u015bcio\u0142a &#8211; naturalna dla chrze\u015bcijanina, dla poganina sprzeczna z natur\u0105 rzeczy. St\u0105d awersja do chrze\u015bcijan.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_II_Judaizm\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 II Judaizm<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Porywy nacjonalizmu i mesjanizmu doprowadzi\u0142y do rewolty 66-70 i powstania Bar Kochby 132-135. Zburzenie Jerozolimy, degradacja Palestyny, rozproszenie \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">I &#8211; II w ne wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w mieszka poza Palestyn\u0105. Diaspora wiele mln. ludzi. W Egipcie 1 mln. Bezustanny kontakt z poganami ka\u017ce zrewidowa\u0107 stanowisko wobec ludno\u015bci nie\u017cydowskiej. Dwa stanowiska:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">a\/ izolacja. \u015arodki: zakaz ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych, przepisy w zakresie od\u017cywiania, czysto\u015b\u0107 rytualna, rytua\u0142 coraz wa\u017cniejszy, obrzezanie. Kult Jahwe wymaga drobiazgowego przestrzegania przepis\u00f3w prawa danego narodowi wybranemu. W tym stanie rzeczy propaganda religijna nie istnieje bo po co. Poganie wykluczeni po wsze czasy z przymierza mi\u0119dzy Bogiem i narodem wybranym, skazani na zatrat\u0119. \u017byd powinien unika\u0107 kontakt\u00f3w z poganami. To wszystko powsta\u0142o ju\u017c przed er\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">b\/ monoteizm jest uniwersalistyczny. Obowi\u0105zkiem Izraela nawr\u00f3ci\u0107 pogan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W I w ne \u017bydzi oczekuj\u0105 Mesjasza, kt\u00f3ry wyzwoli Palestyn\u0119. Izrael otrzyma zado\u015b\u0107uczynienie. Jedni \u017bydzi s\u0105dz\u0105, \u017ce nast\u0105pi to przez wyt\u0119pienie pogan, inni, \u017ce przez ich nawr\u00f3cenie i grupowanie wok\u00f3\u0142 narodu wybranego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sekty palesty\u0144skie<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Saduceusze arystokracja kap\u0142a\u0144ska, konserwaty\u015bci, oportuni\u015bci polityczni<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Faryzeusze najwi\u0119ksze wp\u0142ywy. Przekonani, \u017ce naj\u015bci\u015blej spe\u0142niaj\u0105 przepisy religijne. Wzbogacaj\u0105 prawo m.in. o tradycj\u0119 ustn\u0105. Mimo, \u017ce przeciw jakimkolwiek wp\u0142ywom to wzbogacanie w\u0142asnej tradycji poprzez poj\u0119cia z obcych system\u00f3w filozoficznych. W ten spos\u00f3b jako\u015b podatni na wp\u0142ywy zewn\u0119trzne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zeloci agresywny nacjonalizm. przyczynili si\u0119 bezpo\u015brednio do powstania 66 &#8211; 70<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Esse\u0144czycy ruch monastyczny: najczystsi z najczystszych<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Hellenistyczna diaspora<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Judaizm w imperium religia dozwolona na r\u00f3wni z poga\u0144stwem. Ale \u017byd\u00f3w nie lubiono. Obce cia\u0142o, poni\u017caj\u0105cy zwyczaj obrzezania, nie jedli wieprzowiny, co 7 dzie\u0144 bezczynno\u015b\u0107, odrzucali zaproszenia do spo\u017cycia wsp\u00f3lnego posi\u0142ku przez s\u0105siad\u00f3w. W\u0142asna organizacja gmin \u017cyd. budzi\u0142a nieufno\u015b\u0107. To wszystko budzi\u0142o nieraz dramatyczne reakcje mas ludowych. \u017bydzi z diaspory &#8211; greka. Biblia po grecku &#8211; Septuaginta.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">rola Filona Z Aleksandrii. My\u015bl judeoaleksandryjska. Cel F. przystosowa\u0107 Bibli\u0119 dla shellenizowanego \u017byda. S\u0105 tam dla niego rzeczy budz\u0105ce w\u0105tpliwo\u015bci. Filozofia laicka odbiciem pisma objawionego. Platon uczniem Moj\u017cesza. Doskona\u0142a zgodno\u015b\u0107 mi\u0119dzy Bibli\u0105 a najlepszymi wytworami my\u015bli greckiej. Filozofia grecka d\u0142u\u017cniczk\u0105 Biblii. Filon: godzenie Biblii z przede wszystkim pogl\u0105dami Platona. Mi\u0119dzy Bogiem a \u015bwitem materialnym &#8211; hierarchia byt\u00f3w po\u015brednich: idee plato\u0144skie albo zast\u0119py anielskie. Wp\u0142yw Filona na judaizm nieznaczny ale na fundamencie Filona b\u0119d\u0105 budowa\u0107 chrze\u015bcijanie. Syntez\u0119 Biblii i filozofii greckiej podejm\u0105 my\u015bliciele chrze\u015bcija\u0144scy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Judaizm to kult jednej \u015bwi\u0105tyni. Ale jak diaspora ros\u0142a budowano wsz\u0119dzie \u015bwi\u0105tynie &#8211; synagogi. Ich rola stopniowo ros\u0142a. Z tym wi\u0105\u017ce si\u0119 prozelityzm \u017cydowski czyli dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna judaizmu. Dwie kategorie nawr\u00f3conych: prozelici (posiadaj\u0105 wszystkie prawa), noachici (akceptuj\u0105 religi\u0119 ale nie wszystkie przepisy rytualne). Prozelityzm potem t\u0119piony przez Konstantyna ale zanik\u0142 bo przegra\u0142 z procesem chrystianizacji.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_III_Srodowisko_poganskie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 III \u015arodowisko poga\u0144skie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podboje, najpierw greckie Aleksander, potem Rzym. Dwa oficjalne j\u0119zyki: greka i \u0142acina. Cesarstwo rzymskie najwi\u0119ksza pow. II w ne. Jedno\u015b\u0107 polityczna, administracyjna, j\u0119zykowa, kulturowa. To wszystko u\u0142atwia szerzenie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. Kultura grecko-\u0142aci\u0144ska jest obecna wsz\u0119dzie w cesarstwie. Powstaje \u015bwiadomo\u015b\u0107 przynale\u017cno\u015bci do imperium cesarstwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Synkretyzn religijny<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nowe zdobycze terytorialne to nowe lokalne b\u00f3stwa. Aleksander a potem Rzymianie szanowali je, oddaj\u0105 im cze\u015b\u0107. Powstaje coraz liczniejszy panteon. Proces syntezy. Np. Jowisz rozpoznaje si\u0119 w Zeusie, Wenus w Afrodycie itd. Poszczeg\u00f3lne kulty z r\u00f3\u017cnych terytori\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119. Tworzy si\u0119 synkretyzm religijny. Bardzo donios\u0142y fakt z historii poga\u0144stwa u progu ery chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na gruncie tego politeizmu zaczyna by\u0107 formu\u0142owany panteizm. Panteon nieodrzucany ale jego interpretacja: rozliczne b\u00f3stwa to cechy, przymioty, emanacje jednej i tej samej boskiej pot\u0119gi. Powstaje monoteizm w zasadzie i politeizm w praktyce. Dramat gin\u0105cego poga\u0144stwa. Przechodzi jakby od politeizmu do monoteizmu ale nie potrafi odrzuci\u0107 niczego ze swej tradycji i przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Szko\u0142y filozoficzne<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Epikureizm cykl<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Arystotelizm p\u00f3\u017aniej<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stoicyzm niesko\u0144czony cykl, g\u0142\u00f3wna dziedzina &#8211; etyka. M\u0119drzec uwolniony od wp\u0142yw\u00f3w zewn\u0119trznych, od nami\u0119tno\u015bci. Realizuje pogodn\u0105 oboj\u0119tno\u015b\u0107, opanowanie siebie. Ma rozum za przewodnika. Jest obywatelem pa\u0144stwa Zeusa. Tu religijny charakter stoicyzmu &#8211; panteizm.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Platonizm Piramida: na szczycie idea najwy\u017csza dobra, pierwsza przyczyna, wszystko co Platon uto\u017csamia z b\u00f3stwem. P. prowadzi logicznie do monoteizmu. Cia\u0142o materialne, nietrwa\u0142e nale\u017cy do \u015bwiata zmys\u0142\u00f3w. Dusza nie\u015bmiertelna. Religijna inspiracja p. nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kulty misteryjne<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015awi\u0105teczne obchody religijne. Ten typ r. znany od dawna: Grecja, Egipt. \u0179r\u00f3d\u0142a: religia egipska, frygijska, perska. Religie etniczne. Potem opuszcza\u0142y kraj i w\u0119drowa\u0142y gdzie indziej. W odr\u00f3\u017cnieniu od tradycyjnej religii grecko-rzymskiej, zwi\u0105zanej z organizacj\u0105 polityczn\u0105, te religie kierowa\u0142y si\u0119 nie do obywatela ale do prywatnej jednostki. Wyznawcy: wolni, niewolnicy, zamo\u017cni, ubodzy, elita, posp\u00f3lstwo. Ich urokliwo\u015b\u0107: sp\u00f3jne doktryny, pe\u0142ne tre\u015bci rytua\u0142y. Posta\u0107 boga cierpi\u0105cego, kt\u00f3ry ponosi \u015bmier\u0107 gwa\u0142town\u0105 (Ozyrys, Attys, Adonis, Mitra), kt\u00f3ra jest tylko etapem, po niej przechodzi si\u0119 do \u017cycia lepszego, uzyskuje nie\u015bmiertelno\u015b\u0107. Los cz\u0142owieka podobny do losu boga. \u017beby cz\u0142owiek po \u015bmierci osi\u0105gn\u0105\u0142 nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 musi si\u0119 identyfikowa\u0107 ze swoim bogiem. Obchody i rytua\u0142y misteryjne maj\u0105 na celu dokonanie wtajemniczenia i mistycznej identyfikacji cz\u0142owieka z bogiem, kt\u00f3ry te\u017c sam zgin\u0105\u0142 a potem uzyska\u0142 (odzyska\u0142) nie\u015bmiertelno\u015b\u0107. Identyfikacja wyznawcy z bogiem za po\u015brednictwem rytua\u0142u. W rytuale symboliczne odtworzenie m\u0119ki boga. W rytua\u0142ach ofiara krwi, symbolizuj\u0105cej krew boga. R\u00f3wnie\u017c rytua\u0142 \u015bwi\u0119tego posi\u0142ku, kt\u00f3rego sens nie do ko\u0144ca jasny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przyczyny sukces\u00f3w kult\u00f3w wschodnich (misteryjnych): epoka chce pewno\u015bci i zbawienia i one to przynosz\u0105. Obiecuj\u0105 nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 i pokazuj\u0105 jak to osi\u0105gn\u0105\u0107. Poga\u0144stwo klasyczne takich doktryn nie mia\u0142o. Oczywi\u015bcie osobowo\u015b\u0107 b\u00f3stw misteryjnych musia\u0142a wywiera\u0107 ogromny czar. Nie by\u0142o tu mowy o oboj\u0119tno\u015bci b\u00f3stw Olimpu greckiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kult cesarzy. Narodzi\u0142 si\u0119 na pocz. I w ne z nadej\u015bciem epoki pryncypatu. Cesarz August. Cesarz albo ma boskie atrybuty (w Rzymie) albo jest bogiem (dalej na wsch\u00f3d). Dla chrze\u015bcijan ten kult ma dwojakie znaczenie: sk\u0142adanie ho\u0142du cesarzowi jako b\u00f3stwu by\u0142o kryterium lojalno\u015bci chrze\u015bcijan i odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w genezie prze\u015bladowa\u0144. Poza tym kult cesarzy jedyn\u0105 form\u0105 religijno\u015bci poga\u0144skiej naprawd\u0119 powszechn\u0105. Analogie mi\u0119dzy cesarzem jako bogiem a Chrystusem. Cesarz jak Chrystus &#8211; b\u00f3g wcielony.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czesc_II_Kontakty_i_konflikty\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0119\u015b\u0107 II Kontakty i konflikty<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_IV_Pierwotny_chrystianizm_i_religijnosc_poganska\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 IV Pierwotny chrystianizm i religijno\u015b\u0107 poga\u0144ska<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wzajemne wp\u0142ywy. Wa\u017cny element analizy to \u015bw. Pawe\u0142. Jego listy najstarszy zabytek pisany wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa. Pawe\u0142 po nawr\u00f3ceniu pozosta\u0142 \u017bydem. Z diaspory. J\u0119zyk macierzysty greka. Po grecku pisze. On sam z Tarsu &#8211; wa\u017cny o\u015brodek intelektualny i religijny. P. nie mia\u0142 wysokiego wykszta\u0142cenia klasycznego to musia\u0142 si\u0119 zetkn\u0105\u0107 na ulicach Tarsu z popularnymi, ulicznymi wersjami filozofii poga\u0144skiej cynik\u00f3w i stoik\u00f3w. Tars &#8211; port kosmopolityczny, brama do Azji. Kulty religijne ca\u0142ego Wschodu stapia\u0142y si\u0119 w Tarsie w \u017cywotny i wielokszta\u0142tny synkretyzm. Pawe\u0142 pewnie je widzia\u0142, pozna\u0142 ich podstawowe poj\u0119cia i terminologi\u0119: kulty misteryjne, hermetyzm, systemy my\u015bli gnostyckiej. Pawe\u0142 i misteria poga\u0144skie: Cel dla chrze\u015bcijanina wyznaczony przez Boga: wyzwolenie z mocy z\u0142a. Z cz\u0142owieka cielesnego aby sta\u0107 si\u0119 czysto duchowym. Przeciwie\u0144stwo mi\u0119dzy cia\u0142em a duchem sprawa u P. podstawowa a dla pierwotnego judaizmu nieznana. Prawdziwa wolno\u015b\u0107 dla chrze\u015bcijan &#8211; mistyczne zjednoczenie si\u0119 z Chrystusem. Tu zbli\u017cenie do religii misteryjnych (KM). Przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 tajemnicom poga\u0144skim P. g\u0142osi tajemnic\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa &#8211; Chrystusie jako droga zbawienia. Pawe\u0142 u\u017cywa termin\u00f3w gnostyckich: gnosis, tajemnica. Analogia z kultami misteryjnymi: Pawe\u0142 w centrum nauki umieszcza m\u0119k\u0119 swego mistrza. R\u00f3\u017cnica: tamte b\u00f3stwa mistyczne, u Paw\u0142a konkretna historyczna osoba.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Eucharystia centralny element liturgii. W KM te\u017c uczty kultowe, w wyniku kt\u00f3rych uczestnicy mieli poczucie jednoczenia si\u0119 z pot\u0119g\u0105 nadnaturaln\u0105. Ale nie by\u0142o ta klasyczna teofagia (spo\u017cywanie boga). 2 czynniki stanowi\u0105ce granic\u0119 wp\u0142ywom poga\u0144skim: tradycja biblijna i fakt pojawienia si\u0119 Chr.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zwi\u0105zek: \u015bw. Pawe\u0142 i pierwotne chrze\u015bcija\u0144stwo a poga\u0144stwo: poprzez judaizm hellenistyczny (JH), w kt\u00f3rym Pawe\u0142 by\u0142 zanurzony. JH przesi\u0105ka\u0142 kultami poga\u0144skimi. Te wp\u0142ywy: poj\u0119cie logosu, ducha (pneuma), wyra\u017ane pokrewie\u0144stwo z nauk\u0105 Filona.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_V_Konflikt_ideologiczny_Ataki_pogan\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 V Konflikt ideologiczny. Ataki pogan<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Staro\u017cytne spo\u0142ecze\u0144stwo oparte na podstawach religijnych. Istnienie bog\u00f3w rozumia\u0142o si\u0119 samo przez si\u0119. Byli opiekunami pa\u0144stwa, miasta, domu. Dlatego w\u0142adze uwa\u017ca\u0142y, \u017ce maj\u0105 prawo narzuca\u0107 wyznawanie kultu tych bog\u00f3w wszystkim obywatelom. Poga\u0144stwo nie by\u0142o wymagaj\u0105ce w sprawach wiary wobec swych obywateli. Nie by\u0142o katechizmu, credo. Nie anga\u017cowa\u0142o serca i umys\u0142u. Nie bada\u0142o dusz. Trzeba by\u0142o tylko podda\u0107 si\u0119 rytua\u0142om religii przodk\u00f3w. Praktyka religijna nie musia\u0142 by\u0107 wynikiem wewn\u0119trznego przekonania. To obowi\u0105zek obywatela i dobrze wychowanego cz\u0142owieka. Wyj\u0105tek \u017bydzi. Mieli status religii oficjalnej ale zawsze byli traktowani z podejrzliwo\u015bci\u0105. Kiedy pojawi\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo \u017bydzi du\u017co zrobili, aby o\u015bwieci\u0107 poga\u0144skie otoczenie o jego naturze i przerzuci\u0107 niech\u0119\u0107 wobec siebie na niech\u0119\u0107 wobec nowej religii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144ski ruch mesja\u0144ski, oczekuje triumfalnego powrotu Chr. Ergo &#8211; ma negatywny stosunek do wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, spo\u0142ecze\u0144stwa poga\u0144skiego. Wzrok ku przysz\u0142o\u015bci. A to co jest scze\u017anie. Ale w miar\u0119 jak czas mija\u0142 a paruzja nie nast\u0119powa\u0142a chrze\u015bcijanie szukaj\u0105 pewnego porozumienia z w\u0142adz\u0105 i ze \u015bwiatem. Stosunek Ko\u015bcio\u0142a do \u015bwiata coraz bardziej pozytywny. Pawe\u0142 &#8211; has\u0142o lojalizmu politycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zarzuty Augusta: szydz\u0105 z b\u00f3stw Ojczyzny, odmawiaj\u0105 czci b\u00f3stwom tradycyjnym, ich b\u00f3g nowy. Oskar\u017ca si\u0119 ich powszechnie o ateizm czyli niewiar\u0119 w bog\u00f3w, kt\u00f3rych my wyznajemy. Lokalne wsp\u00f3lnoty i kom\u00f3rki ko\u015bcio\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego jawi\u0105 si\u0119 jako kom\u00f3rki spiskowc\u00f3w. Ca\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 &#8211; sprzysi\u0119\u017cenie przeciw tradycyjnemu porz\u0105dkowi. Chrze\u015bcijanie odrzucaj\u0105 kodeks normuj\u0105cy \u017cycie spo\u0142eczne i polityczne. \u017byj\u0105 na marginesie spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re odczuwa ich jako cia\u0142o obce.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiele zarzut\u00f3w absurdalnych: kazirodztwo, grzebanie si\u0119 w grobach, orgie, spiski. Te zarzuty stawiane zar\u00f3wno przez plebs jak i intelektualist\u00f3w. Ich absurdalno\u015b\u0107 \u015bwiadczy, \u017ce wrogo\u015b\u0107 i odraza by\u0142y najpierw a potem szukano dla niej uzasadnienia. A wrogo\u015b\u0107, bo chrze\u015bcijanie to ludzie buntuj\u0105cy si\u0119 przeciwko powszechnie akceptowanym normom \u017cycia i dobrego tonu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Atak Celsusa, Porfiriusza i Juliana Apostaty.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zarzuty historyczno-egzegetyczne: chrze\u015bcija\u0144stwo to zapo\u017cyczenia z kultury znacznie starszej (np. obrzezanie). Dekalog to nic nowego. M\u0119ka i \u015bmier\u0107 Jezusa niezgodne z proroctwami mesja\u0144skimi. Atak na zmartwychwstanie, \u017ce kiepsko udokumentowany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zarzuty moralne i polityczne: ateizm, chrze\u015bcija\u0144stwo \u017c\u0105da \u015blepej wiary bez dowod\u00f3w a tradycyjne systemy d\u0105\u017c\u0105 do poznania opartego na rozumie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podsumowanie: atakuje si\u0119 raczej nowatorstwo chrze\u015bcija\u0144stwa i ekskluzywno\u015b\u0107 a nie tre\u015b\u0107 doktryny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcijanie radykalnie odrzucaj\u0105 tradycj\u0119. Poganie nie mog\u0105 tego zrobi\u0107. Z tradycji czerpi\u0105 swoj\u0105 wiar\u0119 i to\u017csamo\u015b\u0107. Chrze\u015bcijanie stosuj\u0105 filtr wobec tradycji poga\u0144skiej. Kryterium wyboru &#8211; zgodno\u015b\u0107 z prawd\u0105 objawion\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pokrewie\u0144stwa<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W II, III w ne zaczyna dominowa\u0107 synkretyzm a w nim elementy wschodnie, bli\u017csze pod wieloma wzgl\u0119dami chrystianizmowi ni\u017c tradycyjnym grecko-rzymskim formom religijnym. Coraz wi\u0119kszy wp\u0142yw kult\u00f3w wschodnich, misteryjnych (KM). To znaczy, \u017ce w duszach pogan tego okresu coraz wyra\u017aniej pragnienie zbawienia i troska o \u017cycie wieczne. To jest podglebie akceptacji nowej religii (ale KM ostro zwalcza\u0142y chrze\u015bcija\u0144stwo jako konkurent\u00f3w nie maj\u0105c opor\u00f3w przed oportunistycznymi sojuszami z pa\u0144stwem i religi\u0105 oficjaln\u0105).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Istotny moment dla chrze\u015bcijanstwa i poga\u0144stwa &#8211; pojawienie si\u0119 neoplatonizmu. I chrze\u015bcija\u0144stwo i poga\u0144stwo chcia\u0142y z niego zrobi\u0107 niemal oficjaln\u0105 filozofi\u0119. Wg. neoplatonizmu szukanie Boga to sama istota docieka\u0144 filozoficznych. A wi\u0119c po obu stronach pojawia si\u0119 podobnie formu\u0142owany mistycyzm.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VI_Obrona_chrzescijanska\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VI Obrona chrze\u015bcija\u0144ska<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">2 formy: odpowiada nienawi\u015bci\u0105 na nienawi\u015b\u0107, odrzuca kultur\u0119 poga\u0144sk\u0105, ustr\u00f3j polityczny &#8211; apokaliptyka (m.in. \u015bw. Jana). Ten nurt wysycha.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Apologetyka: pokazuje poganom, \u017ce ich atak wynikiem nieporozumienia. Justyn i Tertulian. Justyn pojednawczy poszukuje punkt\u00f3w stycznych. Tertulian: przeciwny wszelkiemu kompromisowi. Chrze\u015bcija\u0144stwo czym\u015b zasadniczo r\u00f3\u017cnym od swego poga\u0144skiego otoczenia. Justyn: pierwszy postawi\u0142 kwesti\u0119 wiara a rozum i stosunek chrze\u015bcija\u0144stwa do filozofii staro\u017cytnej. Najlepsza filoz. poga\u0144ska (Sokrates) wyp\u0142ywa z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a co chrz. Granica u\u017cytku filoz. greckiej &#8211; Pismo \u015bw.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krytyka poga\u0144stwa u Juliana i Tertuliana podobna. &#8211; atak na wiar\u0119 poga\u0144sk\u0105 i jej bezsens, sprzeczno\u015bci. Krytyka oddawania czci pos\u0105gom. Krytyka Olimpu &#8211; bogowie Olimpu to zmitologizowani ludzie, herosi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcijanin nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 astrologiem, wr\u00f3\u017cbiarzem i aktorem. wyst\u0119powa\u0107 w cyrku. by\u0107 malarzem, rze\u017abiarzem (bo przedstawiaj\u0105 sceny poga\u0144skie), chrze\u015bcijanie nie powinni si\u0119 \u017ceni\u0107 z poganami. To wszystko zamyka\u0142o wiernym dost\u0119p do wielu dziedzin \u017cycia. Ale chrze\u015bcijanie nie chcieli zamyka\u0107 si\u0119 w gettach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krytyka poga\u0144stwa przez chrze\u015bcija\u0144stwo &#8211; nic nowego ale te same zarzuty w ustach chrze\u015bcijan bardzo rani\u0142y. Robili to bowiem nie sami poganie ale ich wrogowie. Chrze\u015bcijanie \u017cyj\u0105 i s\u0105 solidarni z cesarstwem ale to cesarstwo nie jest ich prawdziw\u0105 ojczyzn\u0105. S\u0105 pielgrzymami na tym \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VII_Pokusa_synkretyzmu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VII Pokusa synkretyzmu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gnostycyzm &#8211; nie by\u0142 wytworem chrystianizmu. M\u00f3wimy tu o jego wersjach schrystianizowanych. Gnostycyzm to pr\u00f3ba po\u0142\u0105czenia hellenizmu z chrystianizmem. G\u0142\u00f3wne elementy gnostycyzmu: poznanie Boga nie z wysi\u0142ku my\u015bli ale objawienia, kt\u00f3re sp\u0142ywa z g\u00f3ry. Dualizm my\u015bli gnostyckiej &#8211; radykalnie pesymistyczna wizja \u015bwiata. Przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u015bwiatem duchowym, boskim a \u015bwiatem materialnym, zmys\u0142owym. Gnostycyzm chrze\u015bcija\u0144ski &#8211; ostra i radykalna hellenizacja chrystianizmu. Gnoza odrzuca\u0142a Stary Testament. Cel gnozy &#8211; wyja\u015bnienie los\u00f3w duszy. Na pocz\u0105tku dusza w \u015bwiecie niebia\u0144skim. Jak si\u0119 zni\u017cy do materii zostaje uwi\u0119ziona w zmys\u0142owym ciele. B\u00f3g przej\u0119ty wsp\u00f3\u0142czuciem postanawia uwolni\u0107 te boskie iskry zamkni\u0119te w wi\u0119zieniu z materii. W tym celu posy\u0142a na ziemi\u0119 zbawiciela, kt\u00f3ry objawiaj\u0105c im gnoz\u0119 czyli prawdziw\u0105 wiedz\u0119 objawia ludziom ich prawdziwe pochodzenie. To zbawcze dzia\u0142anie powoduje \u017ce dusza uzyskuje \u015bwiadomo\u015b\u0107 swej prawdziwej natury i zostaje uwolniona. I mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do wy\u017cszego \u015bwiata. Suma dusz indywidualnych &#8211; dusza \u015bwiata i j\u0105 odkupuje Zbawiciel. Dope\u0142niwszy tego dzie\u0142a wraca do Ojca toruj\u0105c drog\u0119 duszom, kt\u00f3re p\u00f3jd\u0105 jego \u015bladem. Kiedy wszystkie wr\u00f3c\u0105 do niebia\u0144skiej ojczyzny nast\u0105pi koniec \u015bwiata materialnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gnostycyzm wyrazem t\u0119sknot religijnych imperium rzymskiego I w pne &#8211; I-II w ne. Gnoza wyra\u017ca g\u0142\u0119boki l\u0119k cz\u0142owieka, kt\u00f3ry czuje si\u0119 ujarzmiony przez pot\u0119gi i demony. I b\u0142aga o odkupienie. Pragnie zrzuci\u0107 tyrani\u0119 Kosmosu, kt\u00f3rym rz\u0105dzi z\u0142o. Gnoza poga\u0144ska my\u015bl religijna. Ale ma cechy pokrewne. Gnostycyzm dla Ko\u015bcio\u0142a niebezpiecze\u0144stwo powa\u017cne. Odcina\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo od jego korzeni &#8211; od Starego Testamentu. Pozbawia\u0142 Chrystusa jego realno\u015bci materialnej. Chrystus mia\u0142 tylko poz\u00f3r cz\u0142owiecze\u0144stwa. Gnostycy odbierali chrze\u015bcija\u0144stwo charakter religii historycznej i sprowadzali j\u0105 do spekulacji. Gdyby gnostycyzm zwyci\u0119\u017cy\u0142 oryginalno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa rozp\u0142yn\u0119\u0142aby si\u0119 w synkretyzmie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rola gnozy &#8211; w obronie przed ni\u0105 sprecyzowa\u0142y si\u0119 normy doktrynalne i instytucje ortodoksji.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_VIII_Chrystianizm_i_filozofia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VIII Chrystianizm i filozofia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W odpowiedzi na zarzut, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo to religia prostaczk\u00f3w nast\u0119puje kontratak intelektualist\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. Dwaj g\u0142\u00f3wni: Klemens aleksandryjski i Orygenes. Obaj z Aleksandrii. Ich cel: wzi\u0105\u0107 my\u015bl hellenistyczn\u0105 i pokaza\u0107, \u017ce mo\u017cna z niej czerpa\u0107 i pokaza\u0107 granice wykorzystania tradycji hellenistycznej. Poziom intelektualny Klemensa i Orygenesa powoduje, \u017ce nie mo\u017cna ju\u017c przeciwstawia\u0107 kultury (poga\u0144skiej) barbarzy\u0144stwu (chrze\u015bcija\u0144skiemu). Odbywa si\u0119 zadziwiaj\u0105ce przemieszczenie stanowisk. Klemens i Orygenes wypracowuj\u0105 filozofi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. My\u015bl poga\u0144ska, neoplatonizm wyra\u017anie przechodzi od filozofii do religii. Zetkni\u0119cie si\u0119 z chrze\u015bcija\u0144stwem powoduje, \u017ce poga\u0144ska my\u015bl chce przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w religi\u0119. To nie tylko reakcja na pojawienie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa ale i odpowied\u017a na potrzeby \u015bwiata poga\u0144skiego.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_IX_Przesladowania\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 IX Prze\u015bladowania<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Om\u00f3wiony razem z rozdzia\u0142em &#8220;Prze\u015bladowania&#8221; z ksi\u0105\u017cki Wipszyckiej &#8220;Ko\u015bci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie p\u00f3\u017anego antyku&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dlaczego w og\u00f3le chrze\u015bcijan prze\u015bladowano? Bo wyznawali superstitio &#8211; z\u0142\u0105 religi\u0119, odst\u0119pstwo od religii oficjalnej rzymskiej. \u0179le poj\u0119ty i \u017ale praktykowany kult bog\u00f3w. Z\u0142e religie nie tylko chrze\u015bcija\u0144stwo &#8211; cz\u0119\u015b\u0107 wierze\u0144 celtyckich &#8211; ofiary z ludzi, wr\u00f3\u017cenie z wn\u0119trzno\u015bci ludzkich, wiara w rych\u0142\u0105 katastrof\u0119 rzymskiego panowania. Obce kulty staj\u0105 si\u0119 superstitiones, gdy staj\u0105 si\u0119 niebezpieczne dla tradycyjnej spo\u0142eczno\u015bci rzymskiej &#8211; wierzenia absurdalne, niezrozumia\u0142e, ni\u017cszego rz\u0119du, religia cudzoziemc\u00f3w. Nazwa superstitio zdradza l\u0119k przed tym co si\u0119 nie zgadza z mos maiorum (obyczaje przodk\u00f3w). Chrze\u015bcijanstwo jest superstitio, bo:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; ta religia ma charakter emocjonalny, spaja siln\u0105 wi\u0119zi\u0105 uczuciow\u0105 ludzi z Bogiem i wyznawc\u00f3w mi\u0119dzy sob\u0105. Religie tradycyjne dopuszcza\u0142y emocje w bardzo ograniczonym zakresie. Emocje religijne traktowane z najwy\u017csz\u0105 podejrzliwo\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; zamykanie si\u0119 wyznawc\u00f3w w grupach odr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 w sferze kultu od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Obrz\u0119dy wy\u0142\u0105cznie tajemne i r\u00f3wnoczesne d\u0105\u017cenie do nawr\u00f3cenia innych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; chrze\u015bcijanie odmawiali uczestniczenia w kulcie odprawianym przez wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w cywilizowanego \u015bwiata. Z up\u0142ywem 10-leci dziesi\u0119cioleci chrze\u015bcijanie naucz\u0105 si\u0119 sztuki lawirowania i unik\u00f3w, \u017ceby zachowa\u0107 miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie bez naruszania zasad nowej wiary. Pocz\u0105tkowo jednak przyj\u0119cie chrztu ca\u0142kowicie odrywa\u0142o ludzi od ich rodzin, grup zawodowych i spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">&#8211; w samej wierze wiele tre\u015bci niepokoj\u0105cych: g\u0142oszenie rych\u0142ego ko\u0144ca \u015bwiata, sk\u0142onno\u015bci ascetyczne, agresywne pot\u0119pienie wielu aspekt\u00f3w porz\u0105dku moralnego, powszechnie przyj\u0119tego w rzymskim \u015bwiecie. Z tej racji chrze\u015bcija\u0144stwo stawa\u0142o si\u0119 czynnikiem konfliktogennym. na najni\u017cszym poziomie struktury spo\u0142. &#8211; w rodzinie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Za Marka Aureliusza powszechny zarzut wobec chrze\u015bcijan &#8211; ateizmu. Oznacza zarzut odrzucenia udzia\u0142u w kulcie a nie przekonanie, \u017ce nie ma istot boskich. Odmowa udzia\u0142u w kulcie traktowana jako ci\u0119\u017ckie przest\u0119pstwo. Wystawia to na szwank pomy\u015blno\u015b\u0107 a nawet byt spo\u0142ecze\u0144stwa. Rozgniewani bogowie mogli si\u0119 m\u015bci\u0107 na ludziach, kt\u00f3rzy nie odrzucili ateist\u00f3w i tym samym wzi\u0119li na siebie win\u0119 za ich karygodn\u0105 postaw\u0119. Kl\u0119ski na wojnie, epidemia, rosn\u0105ca bieda sk\u0142ania\u0142y do nerwowego szukania tych, kt\u00f3rzy obrazili bog\u00f3w. Chrze\u015bcijanie w spos\u00f3b nieunikniony w centrum wrogiej podejrzliwo\u015bci. \u0141atwo przeradzaj\u0105cej si\u0119 w agresj\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Inna przyczyna odrzucania i prze\u015bladowa\u0144: chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o religi\u0105 now\u0105. Staro\u017cytni za\u015b bardzo pot\u0119piali wszelkie innowacje w sferze religii. Nowo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa odr\u00f3\u017cnia\u0142a j\u0105 od religii \u017byd\u00f3w. Te\u017c by\u0142a superstitio ale \u0142atwiejsza do przyj\u0119cia bo odziedziczon\u0105 po przesz\u0142o\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wrogo\u015b\u0107 do chrze\u015bcijan nie wsz\u0119dzie taka sama. S\u0142absza na zachodzie ni\u017c na wschodzie. Zmienna w czasie. I &#8211; II w ne &#8211; wrogo\u015b\u0107 b. umiarkowana. Gwa\u0142townie nasila si\u0119 w III w ne. Wynika to ze zmian w religijno\u015bci poga\u0144skich mieszka\u0144c\u00f3w Imperium. Ujawnia si\u0119 z ca\u0142\u0105 moc\u0105 kryzys tradycyjnej religii. Szerz\u0105 si\u0119 natomiast kulty bardzo bliskie w swym typie chrze\u015bcija\u0144stwu. Nowe pr\u0105dy religijne odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do emocji. Organizuj\u0105 czcicieli w sekciarskie grupy separuj\u0105ce si\u0119 od innych i spojone siln\u0105 spoisto\u015bci\u0105 wewn\u0119trzn\u0105. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzajemnego szkodzenia sobie chrze\u015bcija\u0144stwa i tych nowych pr\u0105d\u00f3w nier\u00f3wna. Poga\u0144scy gorliwcy nie zrywali z kultem oficjalnym i mogli dzia\u0142a\u0107 przeciw chrze\u015bcija\u0144skim gminom korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci systemu prawnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Prze\u015bladowania<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Neron (54-68) W 64. straszne ale kr\u00f3tkie. Ograniczone do stolicy. Chrze\u015bcijanie gin\u0119li masowo na arenach cyrkowych i paleni \u017cywcem w ogrodach cesarskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Domicjan (81-96) Dba\u0142 o p\u0142acenie podatku od kultu p\u0142acony przez \u017byd\u00f3w (fiskus iudeicus). Egzekwowa\u0142 z coraz wi\u0119ksz\u0105 surowo\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Trajan (98-117) Chrze\u015bcijanie oczywi\u015bcie godni pot\u0119pienia. Nie nale\u017cy ich wyszukiwa\u0107. Ale zadenuncjowani &#8211; nale\u017cy ich ukara\u0107 o ile nie wyrzekn\u0105 si\u0119 wiary. Trajan wie, \u017ce okropne zarzuty wobec chrze\u015bcijan s\u0105 bzdur\u0105 ale chrze\u015bcija\u0144stwo okropne, bo superstitio. Za Trajana nie ma spec ustaw antychrze\u015bcija\u0144skich.\u00a0 Chrze\u015bcija\u0144stwo w trudnym po\u0142o\u017ceniu: prawnie zabronione, tolerowane w praktyce. W ka\u017cdej chwili mog\u0142o si\u0119 sta\u0107 ofiar\u0105 prze\u015bladowa\u0144. G\u0142\u00f3wne prze\u015bladowania ze strony wielkiego wroga Rzymu &#8211; Bar Kochby &#8211; przyw\u00f3dca wielkiego powstania \u017cydowskiego za rz\u0105d\u00f3w Hadriana.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Hadrian (118-161) Zasady Trajana w mocy. Oskar\u017cenia musz\u0105 mie\u0107 charakter indywidualny. Nale\u017cycie umotywowane.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Antoninus Pius (138-161) Ko\u015bci\u00f3\u0142 zazna\u0142 pokoju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Marek Aureliusz (161-180) Cesarz filozof. Pojednawczy wobec chrze\u015bcija\u0144stwa z pocz\u0105tku. Ale ci\u0119\u017ckie prze\u015bladowania, zw\u0142aszcza w Lionie. Podstaw\u0105 prawn\u0105 \u015bcigania chrze\u015bcijan &#8211; wyznawanie religii sprzecznej z mos maiorum.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kommodus (180-192) Z pocz\u0105tku krwawe prze\u015bladowania chrze\u015bcijan (Afryka) ale p\u00f3\u017aniej Kommodus z\u0142y cesarz przesta\u0142 si\u0119 interesowa\u0107 i zostawi\u0142 chrze\u015bcijan w spokoju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Septimiusz Sewer (193-211) \u017byczliwy ale zaniepokojony ekspansj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa zabroni\u0142 w 202 r nawracania si\u0119 na religi\u0119 \u017cydowsk\u0105 i chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Karakalla i Heliogabal (do 222) do tego roku nie prze\u015bladowali chrze\u015bcijan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">do 250 ko\u015bci\u00f3\u0142 nieprze\u015bladowany za wyj\u0105tkiem kilku lokalnych fal prze\u015bladowa\u0144<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Du\u017ce prze\u015bladowania za 3 cesarzy Decjusza, Waleriana i Dioklecana.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Decjusz (249-251) 250 r edykt: wszyscy obywatele maj\u0105 z\u0142o\u017cy\u0107 bogom ofiar\u0119 przeb\u0142agaln\u0105. Ku pomy\u015blno\u015bci ale godzi\u0142o w chrze\u015bcijan. Kto z\u0142o\u017cy\u0142 ofiary wygnany, torturowany, skazany na \u015bmier\u0107. Decjusz panowa\u0142 kr\u00f3tko. Pozornie polityka antychrze\u015bcija\u0144ska skuteczna ale \u017cadna gmina chrze\u015bcija\u0144ska nie zosta\u0142a rozgromiona.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Walerian (253-260) Na pocz\u0105tku wzgl\u0119dy wobec chrze\u015bcijan ale w 257 r. edykt pod kar\u0105 wygnania duchowie\u0144stwo chrze\u015bcija\u0144skie mia\u0142o sk\u0142ada\u0107 ofiary bogom. Prze\u015bladowania krwawe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Galien (253-268) Wobec fatalnej sytuacji militarnej i politycznej wyda\u0142 edykt tolerancyjny. Okres ma\u0142ego pokoju w Ko\u015bciele &#8211; ok. 50 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dioklecjan (284-305) Wielkie problemy militarne spo\u0142eczne ekonomiczne finansowe cesarstwa. Sytuacja bliska katastrofy. Dioklecjan przetwarza ca\u0142\u0105 struktur\u0119 pa\u0144stwow\u0105 w pa\u0144stwo absolutystyczne o charakterze teokratycznym. Epitety typu syn Jowisza plus ceremonia\u0142y ze Wschodu: bicie czo\u0142em, padanie na twarz przed w\u0142adc\u0105. Religia wyra\u017an\u0105 podpor\u0105 w\u0142adzy \u015bwieckiej. W\u0142adza cesarska pochodzenie boskie, cesarze &#8211; w istocie bogowie. Chrze\u015bcija\u0144stwo musia\u0142o ponie\u015b\u0107 tego skutki. Od 303 r. zacz\u0119\u0142y si\u0119 prze\u015bladowania. Edykty przeciw chrz. 303-304: burzenie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, niszczenie ksi\u0105g liturgicznych, wszyscy musieli sk\u0142ada\u0107 ofiary bogom. Kto nie chcia\u0142 &#8211; skazywany na \u015bmier\u0107. Wolno\u015b\u0107 dla chrz. o ile si\u0119 wyrzekn\u0105 wiary. Fale prze\u015bladowa\u0144 za Dioklecjana najwi\u0119ksze. Trwa\u0142y do 312 r.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bilans prze\u015bladowa\u0144 wg. Marcela Simona: 3000-3500 ofiar w ca\u0142ym cesarstwie, z tego 500 na Zachodzie. Skromne liczby \u015bwiadcz\u0105 o nieskuteczno\u015bci. Zako\u0144czy\u0142y si\u0119 niepowodzeniem, bo nigdy ni przeprowadzono ich gruntownie. A nie zrobiono gruntownie bo chrze\u015bcija\u0144stwo za silne \u017ceby je mo\u017cna by\u0142o wyt\u0119pi\u0107. Opinia poga\u0144ska te\u017c przeciwna przed przelewem krwi ludzi, kt\u00f3rych grzechem wielbienie Boga po swojemu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Koniec prze\u015bladowa\u0144 i nowa era dla Ko\u015bcio\u0142a &#8211; edykt mediola\u0144ski Konstantyna w r. 313. Cel edyktu &#8211; wolno\u015b\u0107 wyboru religii. Tym samym chrze\u015bcija\u0144stwo zr\u00f3wnane z poga\u0144stwem i judaizmem. Cel &#8211; zjednanie cesarstwu i cesarzowi wszystkich pot\u0119g boskich.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czesc_III_Okres_pokoju_w_Kosciele\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0119\u015b\u0107 III Okres pokoju w Ko\u015bciele<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_X_Nazajutrz_po_zwyciestwie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 X Nazajutrz po zwyci\u0119stwie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od edyktu polityka Konstantyna coraz przychylniejsza chrze\u015bcija\u0144stwu. Konstantyn popiera chrze\u015bcija\u0144stwo ale pozostaje g\u0142ow\u0105 ko\u015bcio\u0142a poga\u0144skiego. Chcia\u0142 zachowa\u0107 \u015bcis\u0142\u0105 neutralno\u015b\u0107 i r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy oboma kultami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na konto chrze\u015bcija\u0144stwa &#8211; nowy pr\u0105d w prawodawstwie &#8211; zakaz pi\u0119tnowania zdrajc\u00f3w, surowe zarz\u0105dzenia utrudniaj\u0105ce rozw\u00f3d i konkubinat. Pa\u0144stwo zapewnia opiek\u0119 chorym i upo\u015bledzonym, ogranicza w\u0142adz\u0119 pan\u00f3w nad niewolnikami, rodzic\u00f3w nad dzie\u0107mi, znosi krwawe igrzyska cyrkowe, pomaga ubogim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">321 r. prawo nakazuje wypoczynek niedzielny. To nie budzi niepokoju, bo poganie ju\u017c \u015bwi\u0119cili dzie\u0144 s\u0142o\u0144ca. Do r. 382 Konstantyn jest zwierzchnikiem nad religi\u0105 poga\u0144sk\u0105. Mimo pozor\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwo promowane. Z kasy pa\u0144stwowej Konstantyn buduje ko\u015bcio\u0142y, Konstantynopol zostaje miastem chrze\u015bcija\u0144skim &#8211; tam obrz\u0119dy poga\u0144skie nie s\u0105 tolerowane. Przychylny wobec duchowie\u0144stwa Konstantyn chce duchowie\u0144stwo kontrolowa\u0107. Przychylno\u015b\u0107 i opieka cesarska id\u0105 w parze. Biskupi nie stawiali temu oporu. Chc\u0105 arbitra\u017cu i interwencji w\u0142adcy. Ale pami\u0119tajmy: sfera \u015bwiecka i religijna nie s\u0105 w staro\u017cytno\u015bci rozdzielone. Cesarz reprezentantem kr\u00f3lestwa bo\u017cego na ziemi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po \u015bmierci Konstantyna jego synowie ostrzejsi wobec chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_XI_Opor_poganstwa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 XI Op\u00f3r poga\u0144stwa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wa\u017cny epizod: kr\u00f3tkie w\u0142adanie Juliana Apostaty. 361-363. Wychowany w wierze katolickiej odszed\u0142 od niej i jako cesarz poga\u0144ski. Bratanek Konstantyna. Natura wra\u017cliwa, konserwatywna, religijna. Ulega urokowi odwiecznych obrz\u0119d\u00f3w. Nazwa jego religii &#8211; hellenizm: produkt synkretyzmu &#8211; neoplatonizm (przemiana z filozofii w pr\u0105d religijny). Julian nie dostrzega \u017ce w IV w. chrze\u015bcija\u0144stwo nie jest religi\u0105 ludzi prostackich. Rok po rozpocz\u0119ciu panowania edykt: wszyscy nauczaj\u0105cy musz\u0105 by\u0107 zatwierdzeni przez cesarza. Chrze\u015bcijanie nie mogli wyk\u0142ada\u0107 autor\u00f3w klasycznych skoro pogardzaj\u0105 ich bogami. Edykt krytykowany i odwo\u0142any 3 lata p\u00f3\u017aniej (365). \u017beby by\u0107 skutecznym przeciw chrze\u015bcijanom Julian postanowi\u0142 zorganizowa\u0107 prawdziwy ko\u015bci\u00f3\u0142 poga\u0144ski. Po\u0142\u0105czy\u0142 w jeden system r\u00f3\u017cne urz\u0119dy kap\u0142a\u0144skie dot\u0105d lu\u017ano ze sob\u0105 zwi\u0105zane. Og\u0142asza\u0142 listy pasterskie. Temu zorganizowanemu zewn\u0119trznie poga\u0144stwu J. chcia\u0142 narzuci\u0107 doktryn\u0119 opart\u0105 na neoplatoni\u017amie. O\u015brodkiem pobo\u017cno\u015bci s\u0142o\u0144ce &#8211; zasada \u015bwiata, pierwsza zasada. t\u0119 teologi\u0119 chcia\u0142 propagowa\u0107 poprzez nauczanie w \u015bwi\u0105tyniach poga\u0144skich. Kap\u0142ani starannie selekcjonowani, maj\u0105 \u015bwieci\u0107 przyk\u0142adem. Chce tworzy\u0107 instytucje mi\u0142osierdzia. Efekty: Pewna sympatia w\u015br\u00f3d wykszta\u0142conych. Oboj\u0119tno\u015b\u0107 i wrogo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d ludu. \u015awi\u0105tynie albo puste albo obrz\u0119dy zamieniaj\u0105 si\u0119 w pijatyki. Wojsko \u015bci\u0105gane \u017ceby zjada\u0142o sterty mi\u0119sa z ofiar i pi\u0142o wino. Efekty: wszystko to pr\u00f3ba plagiatu chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sytuacja poga\u0144stwa w ostatnich 25 latach IV w. &#8211; wyznawc\u00f3w poga\u0144stwa wi\u0119cej na zachodzie ni\u017c na wschodzie. Wi\u0119cej na wsiach ni\u017c w miastach. Wie\u015b najwytrwalej opiera si\u0119 chrystianizacji zw\u0142aszcza na Zachodzie. Walka z chrze\u015bcija\u0144stwem robiona przez intelektualist\u00f3w. Nazwiska: retor Libaniusz: chrze\u015bcija\u0144stwo bardzo niebezpieczne, bo przez pogard\u0119 dla bog\u00f3w \u015bci\u0105gaj\u0105 niebezpiecze\u0144stwa na cesarstwo. Jego krytyka powierzchowna. Inni m.in. pot\u0119piaj\u0105 kult m\u0119czennik\u00f3w jako prostacki zabobon.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W elicie poga\u0144stwa tego okresu &#8211; g\u0142\u00f3d cudowno\u015bci, formalistyczny rytualizm kultu religijnego. Brak zmys\u0142y krytycznego nt. faktycznej sytuacji religijnej poga\u0144stwa. Brak oryginalnej \u017cywej my\u015bli.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">G\u0142\u00f3wny o\u015brodek oporu poga\u0144skiego &#8211; Rzym. Szczeg\u00f3lnie du\u017co pogan w\u015br\u00f3d arystokracji i w Senacie. Wielkie rody odrzucaj\u0105 ze wstr\u0119tem chrz. , mos maiorum &#8211; obyczaje przodk\u00f3w. Arystokracja przy poga\u0144stwie bo konserwatyzm , przywi\u0105zanie do tradycji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">II po\u0142owie IV w. nowa \u017cywotno\u015b\u0107 poga\u0144stwa. Wszystkie jego si\u0142y si\u0119 \u0142\u0105cz\u0105. Ro\u015bnie powodzenie kult\u00f3w misteryjnych. Op\u00f3r przeciw chrze\u015bcija\u0144stwu symbolizowany przez kilka postaci &#8211; Kwintus Aureliusz Symach, Pretekstat, Wiriusz Nikomach Flawian.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Istota pobo\u017cno\u015bci i religijno\u015bci pogan z ostatnich 25 lat IV w. w Saturnaliach Makrobiusza. Dyskusja pobo\u017cnych pogan. \u015awiadomi powagi i gro\u017aby nad ich religi\u0105. Pomocy w najstarszych \u017ar\u00f3d\u0142ach kultu rzymskiego. Zwracaj\u0105 si\u0119 ku starym rytua\u0142om, badaj\u0105 sens tradycyjnych \u015bwi\u0105t, zazwyczaj od dawna ju\u017c zarzuconych. Rozumuj\u0105 w kategoriach rzeczywi\u015bcie rzymskich. Ich \u0142aci\u0144sko\u015b\u0107 wyra\u017ca si\u0119 w zainteresowaniu Wergiliuszem. Do niego jako piewcy pocz\u0105tk\u00f3w Rzymu i tradycyjnych bog\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po \u015bmierci Juliana Apostaty &#8211; pok\u00f3j religijny. Wzajemne ust\u0119pstwa i modus vivendi mi\u0119dzy obu religiami. Polega na tym: S\u0105 nadal stare obyczaje i rytua\u0142y ale trac\u0105 charakter religijny staj\u0105c si\u0119 obywatelskimi, pa\u0144stwowymi. Chrze\u015bcijanie zasmakowawszy w funkcjach pa\u0144stwowych nie chcieli otwartej konfrontacji z poga\u0144stwem. i d\u0105\u017cyli do neutralizacji pa\u0144stwa poprze jego laicyzacj\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po koniec IV w. pok\u00f3j za cesarza Walentyniana I. \u017byczliwie przyj\u0119ty przez pogan i przez chrze\u015bcijan. Poganie licz\u0105 na powr\u00f3t dobrych czas\u00f3w. Tymczasem chc\u0105 tylko tolerancji wobec swego kultu. Chrze\u015bcijanie wiedz\u0105 \u017ce czas pracuje dla nich. Cesarz chrze\u015bcijaninem. Nie musz\u0105 si\u0142\u0105 przyspiesza\u0107 nieuniknionego.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_XII_Ostatnie_walki\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 XII Ostatnie walki<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Lata 80. IV w. cesarz przestaje by\u0107 najwy\u017cszym kap\u0142anem. 384 &#8211; cesarz Gracjan ka\u017ce usun\u0105\u0107 z Senatu pos\u0105g bogini zwyci\u0119stwa. Pocz\u0105tek konfliktu. \u017b\u0105danie powrotu pos\u0105gu nigdy nie spe\u0142nione. Ostatecznie odrzucone 392 za Walentyniana II. W ten spos\u00f3b cesarstwo formalnie zlaicyzowane ko\u0144czy\u0142o proces swej chrystianizacji. Lata 90. &#8211; edykty zabraniaj\u0105ce wielbi\u0107 ba\u0142wany, sk\u0142ada\u0107 w ofierze na polu kadzid\u0142o, zwierz\u0119ta, ho\u0142d b\u00f3stwom opieku\u0144czym domu, rodziny. Gro\u017aba grzywien, konfiskat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przyczyny zwyci\u0119stwa chrze\u015bcija\u0144stwa<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Du\u017ca rola nawr\u00f3cenia si\u0119 Konstantyna. Dlaczego nie arianizm i inne herezje prenicejskie? Si\u0142a struktur organizacyjnych chrze\u015bcija\u0144skich. Jasno okre\u015blony kanon biblijny. Tradycja powo\u0142uj\u0105ca si\u0119 na aposto\u0142\u00f3w, autorytet episkopatu, prostota doktryny w por. z dziwactwami np. gnozy. Judaizmowi szkodzi\u0142o we wsp\u00f3\u0142zawodnictwie charakter religii narodowej, balast skomplikowanych obrz\u0119d\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Inne przyczyny: II &#8211; IV w to d\u0105\u017cenie do pewno\u015bci, ch\u0119\u0107 zdobycia zbawienia. To oferuje ko\u015bci\u00f3\u0142. Jego pewno\u015b\u0107 g\u0142oszenia \u017ce jest drog\u0105 zbawienia przyci\u0105ga dusze spragnione pewno\u015bci. Przyci\u0105ga wszystkich niezale\u017cnie od formacji, rangi formalnej. A poga\u0144stwo III-IV wieku skupione wok\u00f3\u0142 neoplatonizmu i dociera\u0142o tylko do elity. Niekt\u00f3rzy konkurenci chrze\u015bcija\u0144stwa mieli cechy pokrewne &#8211; np. kulty misteryjne. Wiara w boga, kt\u00f3ry umiera, zmartwychwstaje, dla swoich wiernych jest bogiem zbawicielem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co poci\u0105ga\u0142o w chrze\u015bcija\u0144stwie to niezwyk\u0142a solidarno\u015b\u0107 gminy ko\u015bcielnej, zmys\u0142 wsp\u00f3lnoty, wzajemna pomoc, mi\u0142osierdzie, zorganizowana przez ko\u015bci\u00f3\u0142 dobroczynno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pozosta\u0142o\u015bci poga\u0144skie. Powstanie pa\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego za i po Konstantynie nie zburzy\u0142o fundament\u00f3w antycznego spo\u0142ecze\u0144stwa i cywilizacji i struktur pa\u0144stwowych. Instytucje administracyjne niezmienione. Dow\u00f3d ci\u0105g\u0142o\u015bci &#8211; przetrwanie kultu cesarza. Dalej otoczony aur\u0105 nadprzyrodzono\u015bci. Ceremonia\u0142 dworski jak liturgia, szaty liturgiczne &#8211; geneza w szatach ceremonialnych cesarza, kadzid\u0142o ze \u015bwi\u0105t poga\u0144skiego Rzymu. Cesarz &#8211; przedstawicielem Boga na Ziemi.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marcel Simon Cywilizacja wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa PIW 1992 (plus informacje z ksi\u0105\u017cki E. Wipszyckiej \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 w \u015bwiecie p\u00f3\u017anego antyku) Ksi\u0105\u017cka omawia okres od I do V wieku p.n.Chr. W moich notatkach pomin\u0105\u0142em cz\u0119\u015b\u0107 IV i V ksi\u0105\u017cki na temat doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej, spor\u00f3w z herezjami, kultu i \u017cycia religijnego oraz literatury i sztuki chrze\u015bcija\u0144skiej tego okresu. Rozdzia\u0142 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1244","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1244"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1244\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}