{"id":1241,"date":"2015-07-23T20:18:03","date_gmt":"2015-07-23T18:18:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1241"},"modified":"2016-01-06T23:32:21","modified_gmt":"2016-01-06T22:32:21","slug":"shapin-steven-rewolucja-naukowa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/","title":{"rendered":"Shapin Steven, Rewolucja naukowa"},"content":{"rendered":"<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Co_wiedziano\" >Co wiedziano?<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Zakres_wiedzy_i_natura_natury\" >Zakres wiedzy i natura natury<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Wyzwanie_rzucone_swiatu_antropocentrycznemu\" >Wyzwanie rzucone \u015bwiatu antropocentrycznemu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Przyroda_jako_maszyna\" >Przyroda jako maszyna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Matematyzacja_jakosci\" >Matematyzacja jako\u015bci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Matematyczna_struktura_rzeczywistosci_przyrodniczej\" >Matematyczna struktura rzeczywisto\u015bci przyrodniczej<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Jak_poznawano\" >Jak poznawano?<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Czytanie_ksiegi_natury\" >Czytanie ksi\u0119gi natury<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Ukonstytuowanie_doswiadczenia\" >Ukonstytuowanie do\u015bwiadczenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Kontrola_doswiadczenia\" >Kontrola do\u015bwiadczenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Mechanika_tworzenia_faktow\" >Mechanika tworzenia fakt\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Jak_tworzyc_fakty_eksperymentalne\" >Jak tworzy\u0107 fakty eksperymentalne?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Granice_wiedzy_naturalnej\" >Granice wiedzy naturalnej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Upublicznianie_wiedzy\" >Upublicznianie wiedzy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#O_co_chodzi_w_doswiadczeniu\" >O co chodzi w do\u015bwiadczeniu?<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-16\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Do_czego_sluzyla_wiedza\" >Do czego s\u0142u\u017cy\u0142a wiedza?<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-17\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Filozofio_lecz_sie_sama\" >Filozofio, lecz si\u0119 sama<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-18\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Wiedza_o_przyrodzie_a_wladza_panstwowa\" >Wiedza o przyrodzie a w\u0142adza pa\u0144stwowa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-19\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Nauka_jako_sluzebnica_religii\" >Nauka jako s\u0142u\u017cebnica religii<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-20\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Natura_i_Bog_madrosc_i_wola\" >Natura i B\u00f3g, m\u0105dro\u015b\u0107 i wola<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-21\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Natura_i_cel_miejsce_tajemnicy_w_swiecie_nauki\" >Natura i cel: miejsce tajemnicy w \u015bwiecie nauki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-22\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/shapin-steven-rewolucja-naukowa\/#Bezinteresownosc_i_zastosowania_wiedzy_przyrodniczej\" >Bezinteresowno\u015b\u0107 i zastosowania wiedzy przyrodniczej<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_wiedziano\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Co wiedziano?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zakres_wiedzy_i_natura_natury\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Zakres wiedzy i natura natury<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W okolicach roku 1611, Galileusz zaobserwowa\u0142 na S\u0142o\u0144cu przy pomocy teleskopu ciemne, przesuwaj\u0105ce si\u0119 plamy. Gmach filozofii naturalnej, odziedziczony po Arystotelesie zachwia\u0142 si\u0119. Cia\u0142a sfery niebieskiej powinny by\u0107 nieruchome i nieskazitelne. Galileusz zanegowa\u0142 wprost rozumowanie, \u017ce skoro sfera niebieska jest doskona\u0142a, na S\u0142o\u0144cu nie mo\u017ce by\u0107 plam. Napisa\u0142, \u017ce prawid\u0142owy kierunek rozumowania musi by\u0107 odwrotny: od potwierdzonego faktu plam do wniosku, \u017ce w niebiosach te\u017c mo\u017cliwa jest niedoskona\u0142o\u015b\u0107. \u017be teori\u0119 trzeba uzgadnia\u0107 z wynikami obserwacji i \u015bcis\u0142ym rozumowaniem matematycznym. Nieustannie odkrywane w tym czasie nowe obiekty przyrody budzi\u0142y coraz wi\u0119kszy optymizm co do mo\u017cliwego zakresu wiedzy ludzkiej. Odkrycie Nowego \u015awiata, wynalazek teleskopu i mikroskopu rozszerzy\u0142y granice poznania.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wyzwanie_rzucone_swiatu_antropocentrycznemu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wyzwanie rzucone \u015bwiatu antropocentrycznemu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 astronomicznych Galileusza mia\u0142a uwiarygodni\u0107 model kosmosu Kopernika. Do po\u0142owy XVI wieku nikt nie kwestionowa\u0142 geocentrycznego systemu Ptolemeusza. W systemie tym, w \u015brodku \u015bwiata by\u0142a nieruchoma Ziemia, wok\u00f3\u0142 niej na orbitach ko\u0142owych, w fizycznie realnych sferach, kr\u0105\u017cy\u0142y Ksi\u0119\u017cyc, planety i S\u0142o\u0144ce. Ostatnia sfera to sfera sta\u0142ych gwiazd. Kosmos obraca\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi zamieszka\u0142ej przez ludzi i w tym sensie system Ptolemeusza by\u0142 antropocentryczny. Antropocentryzm nie oznacza\u0142 jednak doskona\u0142o\u015bci. Odwrotnie, uznawano, \u017ce Ziemia, w por\u00f3wnaniu do nieba jest \u201e\u015bmietniskiem i gnojem \u015bwiata\u201d. Filozofowie natury uznaj\u0105cy kopernikanizm odrzucali zatem antropocentryzm a wraz z nim \u015bwiadectwa codziennego do\u015bwiadczenia, np. to, \u017ce Ziemia jest nieruchoma, co jest potwierdzane przez fakt, \u017ce podrzucony kamie\u0144 spada w to samo miejsce. Heliocentryzm tworzy\u0142 natomiast fizyk\u0119 sprzeczn\u0105 ze zdrowym rozs\u0105dkiem. Spogl\u0105daj\u0105c w niebo przez teleskop, Galileusz zobaczy\u0142 o wiele wi\u0119cej gwiazd, ni\u017c s\u0105dzono, \u017ce istniej\u0105. Mimo jednak teleskopowego przybli\u017cenia by\u0142y nadal bardzo ma\u0142e, a wi\u0119c bardzo odleg\u0142e. Przeczy\u0142o to teorii Ptolemeusza o ich relatywnej blisko\u015bci i by\u0142o argumentem za heliocentryzmem. Analizuj\u0105c ka\u017cdy ruch fizyka Arystotelesa (oraz \u015bredniowieczna) wzorowa\u0142a si\u0119 na biologii i korzysta\u0142a z wyja\u015bnie\u0144 analogicznych do stosowanych wobec organizm\u00f3w \u017cywych. Ruch cia\u0142a polega na aktualizacji jego potencji, na poruszaniu si\u0119 ku miejscu, gdzie ze swej natury powinno si\u0119 znale\u017a\u0107. Pasterz zmierza ku chaty, bo chce si\u0119 tam znale\u017a\u0107 a ogie\u0144 wzbija si\u0119 do g\u00f3ry, bo pod\u0105\u017ca do miejsca swego przeznaczenia \u2013podksi\u0119\u017cycowej sfery ognia. Kategorie wyja\u015bniaj\u0105ce ruch kamienia nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od t\u0142umaczenia naszych w\u0142asnych ruch\u00f3w. Tradycyjne pogl\u0105dy na materi\u0119 mia\u0142y wi\u0119c charakter animistyczny, przypisywa\u0142y bowiem obiektom i procesom przyrody \u201educhowo\u015b\u0107\u201d. To zdroworozs\u0105dkowe t\u0142umaczenie by\u0142o teleologiczne i teraz ostro krytykowane.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przyroda_jako_maszyna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przyroda jako maszyna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Traktowanie przyrody jako maszyny gwa\u0142ci\u0142o podstawowe rozr\u00f3\u017cnienie u Arystotelesa: tego co naturalne i sztuczne. Propagatorzy mechanicyzmu: Bacon, Kartezjusz, Gassendi: sztuczne i naturalne powinny by\u0107 jednakowo badane, bo s\u0105 jednakowo dzia\u0142aj\u0105ce (fizyka kosmosu i fizyka maszyny). Zegar by\u0142 ulubion\u0105 konstrukcj\u0105 mechaniczn\u0105, kt\u00f3rej cechy s\u0142u\u017cy\u0142y do modelowania \u015bwiata naturalnego i ulubion\u0105 metafor\u0105 filozofii mechanistycznej. Szczeg\u00f3lnie no\u015bna dla tych od\u0142am\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa, dla kt\u00f3rych mierzenie czasu wa\u017cnym elementem codziennego do\u015bwiadczenia. W 1605 roku Kepler rezygnuje z pogl\u0105du o duszy nap\u0119dzaj\u0105cej ruch planet na rzecz mechanizmu podobnego do zegara. Lata 60. XVII wieku \u2013 Robert Boyle: \u201e\u015bwiat wydaje si\u0119 wielkim mechanizmem zegarowym\u201d. Zegar by\u0142 dobr\u0105 metafor\u0105, bo: 1\/ by\u0142 mechanizmem skomplikowanym, cho\u0107 nieo\u017cywiony imitowa\u0142 jakby z\u0142o\u017cone i celowe dzia\u0142ania istot rozumnych, 2\/ by\u0142 wzorem regularno\u015bci, jakie te\u017c obserwowano w przyrodzie. Maszyny dostarcza\u0142y wzorca, jaki jest w\u0142a\u015bciwy kszta\u0142t i zakres wiedzy o przyrodzie. Mechanicyzm explicite przeciwstawia\u0142 si\u0119 tradycji, \u017ce przyrodzie i jej tworom przys\u0142uguj\u0105 cele, intencje i \u00a0uczucia. Przyk\u0142adem by\u0142o badanie wznoszenia wody i rt\u0119ci w rurach i odrzucanie \u015bredniowiecznych wyja\u015bnie\u0144, \u017ce natura nie znosi pr\u00f3\u017cni, jakby chodzi\u0142o tu o uczucie wstr\u0119tu. Filozofia mechanistyczna walczy\u0142a jednak nie tylko z arystotelizmem, ale r\u00f3wnie\u017c z tradycj\u0105 naturalistyczn\u0105, wedle kt\u00f3rej wszelka materia jest o\u017cywiona. Przypisuj\u0105c immanentne moce przyrodzie, renesansowy naturalizm chcia\u0142 si\u0119 pozby\u0107 czynnych interwencji Boga. Przeciwstawiano si\u0119 tym koncepcjom uznaj\u0105c, \u017ce materia jest ca\u0142kowicie bierna. Sprzyja\u0142o to przy okazji mechanistycznemu patrzeniu na \u015bwiat. Cz\u0119\u015bci\u0105 mechanistycznego credo by\u0142 pogl\u0105d, \u017ce wszelkie rzeczywiste zjawiska przyrody dadz\u0105 si\u0119 ostatecznie wyja\u015bni\u0107 przy pomocy zwyk\u0142ych mechanicznych przyczyn materialnych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Matematyzacja_jakosci\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Matematyzacja jako\u015bci<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Boyle uznawa\u0142 dwie tylko zasady filozofii mechanistycznej: materi\u0119 i ruch. Ca\u0142o\u015b\u0107 zjawisk \u015bwiata naturalnego mia\u0142a by\u0107 t\u0142umaczona na podstawie nieredukowalnych w\u0142asno\u015bci materii i stan\u00f3w jej ruchu. Interpretacje przyrody wzorowane na funkcjonowaniu maszyn, \u017cadnych w\u0142asno\u015bci ukrytych. Filozofowie angielscy za Boylem: akt stworzenia \u015bwiata spowodowa\u0142 zr\u00f3\u017cnicowanie jednorodnej materii na ma\u0142e cz\u0105steczki. Powsta\u0142a filozofia \u201ekorpuskularna\u201d. Zjawiska wyja\u015bniane cechami i procesami zachodz\u0105cymi w masach cz\u0105steczek. Wynalezienie mikroskopu zrodzi\u0142o nadziej\u0119, \u017ce cz\u0105steczki te b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 i lepiej opisa\u0107. \u00a0Nasze doznania zmys\u0142owe istniej\u0105 nie w postrzeganych cia\u0142ach, ale w naszych zmys\u0142ach. Mikrocz\u0105steczki cia\u0142 maj\u0105 taki kszta\u0142t, porz\u0105dek i ruchy, \u017ce wywo\u0142uj\u0105 takie w\u0142a\u015bnie wra\u017cenia. Subiektywne doznania przesta\u0142y by\u0107 \u015bwiadectwem obiektywnego istnienia. U Arystotelesa to tzw. formy substancjalne nadawa\u0142y materii \u201er\u00f3\u017cowato\u015b\u0107\u201d lub \u201eszczurowato\u015b\u0107\u201d a cech indywidualnych nabiera\u0142a dzi\u0119ki cechom akcydentalnym, \u201eakcydentom\u201d. To zosta\u0142o teraz odrzucane. Wyja\u015bnienie mechanistyczne mia\u0142o charakter strukturalny: cechy i zachowanie naturalnego uk\u0142adu z\u0142o\u017conego wyja\u015bniane przez wskazanie jego sk\u0142adu, czyli cz\u0119\u015bci konstytutywnych, ich zachowa\u0144 i sposobu po\u0142\u0105czenia. Pozosta\u0142 jednak problem z wyja\u015bnieniem w ten sam spos\u00f3b wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Matematyczna_struktura_rzeczywistosci_przyrodniczej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Matematyczna struktura rzeczywisto\u015bci przyrodniczej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mimo g\u0142o\u015bnych zapewnie\u0144 o naturalnej zgodno\u015bci mechanicyzmu i uj\u0119\u0107 matematycznych, matematyzacja filozofii naturalnej nie posz\u0142a za daleko. Przekonanie o p\u0142odno\u015bci matematycznego ujmowania wiedzy przyrodniczej mia\u0142y staro\u017cytne antecedencje: Pitagorasa i Platona. Mechanicy\u015bci, jak Galileusz, dowodzili, \u017ce ze wzgl\u0119du na struktur\u0119 rzeczywisto\u015bci wiedza przyrodnicza musi mie\u0107 kszta\u0142t matematyczny. Sceptycy, nawet w\u015br\u00f3d mechanicyst\u00f3w (Bacon, Boyle) w\u0105tpili jednak w mo\u017cliwo\u015b\u0107 praktycznych zastosowa\u0144. Gor\u0105cym zwolennikiem matematycznego podej\u015bcia by\u0142 Kepler. Wielkim dzie\u0142em z zastosowaniem matematycznego uj\u0119cia by\u0142a praca Newtona o grawitacji. Orbity zosta\u0142y pokazane jako dzia\u0142ania si\u0142 i uj\u0119te wzorami matematycznymi. Stawiano jednak Newtonowi zarzut, \u017ce wyrafinowana matematyka kry\u0142a istotny brak, a mianowicie nie zosta\u0142y wskazane przyczyny mechaniczne mechanizmu ruchu orbit (Leibniz).<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_poznawano\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak poznawano?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czytanie_ksiegi_natury\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czytanie ksi\u0119gi natury<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W XVII wieku now\u0105 nauk\u0119 najbardziej wyr\u00f3\u017cnia\u0142o ci\u0105g\u0142e powtarzanie przez jej zwolennik\u00f3w, \u017ce jest nowa, \u017ce jest radykalnym odej\u015bciem od tradycyjnej wiedzy przyrodniczej. Nowo\u015b\u0107 praktyk badawczych mia\u0142a by\u0107 ich g\u0142\u00f3wn\u0105 zalet\u0105. Ta retoryka oczywi\u015bcie nie opisuje adekwatnie rzeczywisto\u015bci, ale dobrze pokazuje stosunek pewnej grupy badaczy do tradycji. Nowe praktyki oczywi\u015bcie jednak korzysta\u0142y z wiedzy istniej\u0105cej, cho\u0107by astronomowie, kt\u00f3rzy gar\u015bciami czerpali z danych obserwacyjnych staro\u017cytnych. Powszechnie uwa\u017cano za b\u0142\u0105d dotychczasowych szk\u00f3\u0142 filozoficznych ich odwo\u0142ywanie si\u0119 do autorytetu tekst\u00f3w, a nie do \u015bwiadectw przyrody. Nowa maksyma brzmia\u0142a: \u201enie opieraj si\u0119 na \u015bwiadectwach ludzkich, lecz na \u015bwiadectwach przyrody; niech rzeczy a nie s\u0142owa b\u0119d\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em twojej wiedzy; zapomnij o tradycji, ignoruj autorytety\u201d. Jednak ta retoryka indywidualistycznego empiryzmu zderza\u0142a si\u0119 z trudnym problemem uwiarygodniania nowych obserwacji, danych i sprawozda\u0144. Widok nieba w okularze teleskopu fundamentalnie k\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 z przesz\u0142o tysi\u0105cletni\u0105 a przez to u\u015bwi\u0119con\u0105 \u00a0i bardzo wiarygodn\u0105 tradycj\u0105 wiedzy o nieskazitelnej naturze sfer niebieskich i ich wygl\u0105dzie. W efekcie wielu obserwator\u00f3w po prostu nie widzia\u0142o tego, co dla nas jest w spos\u00f3b oczywisty widoczne. \u201eNowe\u201d wcale nie musia\u0142o by\u0107 \u201elepsze\u201d. Koncepcja stopniowego, kumulatywnego post\u0119pu umys\u0142owego by\u0142a czym\u015b nowym i wcale nie cieszy\u0142a si\u0119 powszechnym uznaniem. Dla wielu post\u0119p polega\u0142 wr\u0119cz na cofaniu si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 staro\u017cytnych i ich oczyszczaniu z wypacze\u0144 scholastycznych (humanizm renesansowy). Uzyskiwano czasem zaskakuj\u0105ce efekty, gdy konfrontuj\u0105c oryginalne, staro\u017cytne teksty z botaniki czy zoologii z rzeczywisto\u015bci\u0105 (w ramach odk\u0142amywania p\u00f3\u017aniejszych, \u015bredniowiecznych nalecia\u0142o\u015bci) badacze prze\u015bcigali \u201enieprze\u015bcignionych\u201d staro\u017cytnych. Impulsem badania natury by\u0142o te\u017c przekonanie religijne, \u017ce B\u00f3g napisa\u0142 dwie ksi\u0119gi: Pismo \u015awi\u0119te i ksi\u0119g\u0119 natury. Tak jak protestantyzm k\u0142ad\u0142 nacisk na bezpo\u015brednie czytanie pierwszej a\u00a0 nie korzystanie z niej poprzez po\u015brednik\u00f3w (Ko\u015bci\u00f3\u0142), tak i drug\u0105, ku chwale Boga, nale\u017ca\u0142o czyta\u0107 samemu a nie poprzez stare ksi\u0119gi przesz\u0142o\u015bci. Impulsy bardziej praktyczne ku empirii sz\u0142y z nap\u0142ywu nowych fakt\u00f3w obserwacyjnych (nowe przyrz\u0105dy) i w wyniku odkry\u0107 geograficznych,.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ukonstytuowanie_doswiadczenia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ukonstytuowanie do\u015bwiadczenia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u00a0 Podstaw\u0105 wiarygodnej wiedzy mia\u0142o by\u0107 do\u015bwiadczenie. Ale czym jest wiarygodne do\u015bwiadczenie? Dla XVI-XVII wiecznych scholastyk\u00f3w by\u0142o nim uniwersalne twierdzenie empiryczne o tym, co og\u00f3lnie dost\u0119pne \u201eosobom\u201d kompetentnym. Dla \u201enowo\u017cytnik\u00f3w\u201d empiria mia\u0142a wsp\u00f3\u0142gra\u0107 z jej matematycznym opisem (Galileusz i jego r\u00f3wnia pochy\u0142a) i by\u0107 zwi\u0105zana z eksperymentem i tworzeniem katalogu obserwowalnych zjawisk przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kontrola_doswiadczenia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Kontrola do\u015bwiadczenia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wed\u0142ug Bacona, filozofia przyrody dot\u0105d b\u0142\u0105dzi\u0142a, bo nie mia\u0142a wiarygodnych informacji o przyrodzie. Nic nie by\u0142o nale\u017cycie zbadane, sprawdzone, policzone, zwa\u017cone, zmierzone. Odrzucenie autorytetu wymierzone by\u0142o w Arystotelesa, ale mimo retoryki praktyka badawcza musia\u0142a polega\u0107 na si\u0119ganiu po wiedz\u0119 z drugiej r\u0119ki. Formu\u0142owano jednak powszechnie postulat sprawdzania wiarygodno\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Mechanika_tworzenia_faktow\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Mechanika tworzenia fakt\u00f3w<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podstaw\u0119 zreformowanej filozofii przyrody mia\u0142y stanowi\u0107 fakty eksperymentalne. Mia\u0142y relacjonowa\u0107 pojedyncze, konkretne eksperymenty a nie fakty \u201eog\u00f3lne\u201d. Konieczny by\u0142 te\u017c rejestr udanych twor\u00f3w natury i dziwol\u0105g\u00f3w. St\u0105d powstawa\u0142y gabinety osobliwo\u015bci. Brak by\u0142 zgody, co do metody w\u0142a\u015bciwej dla uzyskania wiedzy filozoficznej. Bacon: empiria i indukcja. Jednocze\u015bnie jednak dostrzegano zawodno\u015b\u0107 zmys\u0142\u00f3w. Ochron\u0105 \u2013 bycie krytycznym, wykszta\u0142conym a nie naiwnym prostaczkiem. Generalnie jednak, formu\u0142owan\u0105 wtedy metodologi\u0119 nale\u017cy traktowa\u0107 raczej jako zbi\u00f3r zabieg\u00f3w retorycznych a nie odzwierciedlenie istniej\u0105cej praktyki.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_tworzyc_fakty_eksperymentalne\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak tworzy\u0107 fakty eksperymentalne?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Istotn\u0105 rol\u0119 w tworzeniu nowej wiedzy zacz\u0119\u0142y odgrywa\u0107 przyrz\u0105dy mechaniczne. S\u0142ynnym wzorem uprawiania filozofii naturalnej sta\u0142y si\u0119 eksperymenty z pomp\u0105 powietrzn\u0105 oraz londy\u0144skie Royal Socjety realizuj\u0105ce systematyczny program eksperyment\u00f3w. Pompa powietrzna to szklane naczynie, z kt\u00f3rego wypompowywano powietrze i badano m.in. jak si\u0119 zachowuje b\u0119d\u0105cy w \u015brodku barometr. Mierzono w ten spos\u00f3b ci\u0119\u017car, czyli ci\u015bnienie powietrza.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Granice_wiedzy_naturalnej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Granice wiedzy naturalnej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Fakty eksperymentalne pokazywa\u0142y istotne, nowe zjawiska, ale ich przyczyny pozostawa\u0142y niedost\u0119pne zmys\u0142om. Jak zatem przej\u015b\u0107 do analizy przyczyn? Zgadzano si\u0119, \u017ce wiedza o przyczynach jest mniej pewna ni\u017c znajomo\u015b\u0107 skutk\u00f3w. Badacze nastawieni wybitnie eksperymentalnie (jak Robert Boyle i Royal Society) zadowalali si\u0119 robieniem wa\u017cnych eksperyment\u00f3w i byli wstrzemi\u0119\u017aliwi\u00a0 w analizie przyczyn. Jednak\u017ce powszechnie kwestionowano prawomocno\u015b\u0107 wyja\u015bnie\u0144 w kategoriach teologicznych, moralnych, politycznych. Autorem ksi\u0119gi natury by\u0142 B\u00f3g, ale przedmiotem zainteresowania filozofii naturalnej mia\u0142o by\u0107 jedynie badanie \u015brodk\u00f3w mechanicznych, kt\u00f3rymi si\u0119 B\u00f3g pos\u0142u\u017cy\u0142, stwarzaj\u0105c \u015bwiatowy mechanizm zegarowy.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Upublicznianie_wiedzy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Upublicznianie wiedzy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiedza jest dobrem publicznym. W obr\u0119bie tradycji empirystycznej stwierdzone eksperymentalnie przypadki musia\u0142y by\u0107 wiarygodnie komunikowane. Nale\u017cy wi\u0119c zwo\u0142ywa\u0107 \u015bwiadk\u00f3w obserwuj\u0105cych przebieg eksperymentu, spisywa\u0107 sprawozdania z do\u015bwiadcze\u0144 i aktywizowa\u0107 pi\u015bmiennictwo naukowe.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"O_co_chodzi_w_doswiadczeniu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">O co chodzi w do\u015bwiadczeniu?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zbieranie dok\u0142adnych danych, eksperymentowanie, zasada indukcji, publikowanie wynik\u00f3w jako spos\u00f3b ugruntowania zreformowanej filozofii naturalnej by\u0142o wa\u017cnym kierunkiem nowo\u017cytnych bada\u0144, ale nie akceptowanym powszechnie. Kartezjusz akceptowa\u0142 eksperymenty, ale wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 przyk\u0142ada\u0142 do sceptycyzmu i introspekcji. Hobbes z kolei nie widzia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci przej\u015bcia od wiedzy o przypadkach do pewnej wiedzy o przyczynach. Optyczne eksperymenty Newtona z rozszczepianiem \u015bwiat\u0142a by\u0142y uznawane przez Royal Society za nawr\u00f3t do starych metod, gdy\u017c zamiast gromadzi\u0107 fakty i ostro\u017cnie na ich podstawie wnioskowa\u0107 indukcyjnie, Newton uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego eksperyment rozstrzyga konflikt mi\u0119dzy konkurencyjnymi teoriami \u015bwiat\u0142a i odkrywa prawdziw\u0105 przyczyn\u0119 zjawisk optycznych. St\u0105d konflikt mi\u0119dzy Newtonem a wieloma cz\u0142onkami Royal Socjety. Obrazuje to r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 XVII wiecznego dziedzictwa co do sposobu tworzenia wiedzy.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Do_czego_sluzyla_wiedza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Do czego s\u0142u\u017cy\u0142a wiedza?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Filozofio_lecz_sie_sama\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Filozofio, lecz si\u0119 sama<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wa\u017cne pytanie brzmi: w jakim celu w wieku XVII podejmowano reform\u0119 wiedzy o przyrodzie? Jedna z odpowiedzi: zmieni\u0142a si\u0119 koncepcja, czym jest rzeczywista wiedza o przyrodzie. W opinii \u201enowo\u017cytnik\u00f3w\u201d tradycyjna filozofia naturalna cechowa\u0142a si\u0119 skandalicznym brakiem zgody. To sk\u0142\u00f3cenie wewn\u0119trzne, nawet co do pryncypi\u00f3w, by\u0142o uwa\u017cane za \u015bwiadectwo upadku.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiedza_o_przyrodzie_a_wladza_panstwowa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wiedza o przyrodzie a w\u0142adza pa\u0144stwowa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy wiedz\u0105 o przyrodzie a w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 \u2013 bardzo istotne. T\u0142em by\u0142 permanentny kryzys polityki europejskiej od XIII do XVII wieku: za\u0142amanie ustroju feudalnego, powstanie silnych pa\u0144stw narodowych, odkrycie Nowego \u015awiata i wstrz\u0105s gospodarczo-kulturowy z tym zwi\u0105zany, wynalazek druku, reforma protestancka, kt\u00f3ra zburzy\u0142a jedno\u015b\u0107 religijn\u0105 Europy.\u00a0 Zmienia\u0142a si\u0119 warstwa ludzi partycypuj\u0105cych w wiedzy o przyrodzie a z tym i oczekiwania, co do jej przydatno\u015bci. Przedtem byli to g\u0142\u00f3wnie duchowni i zwi\u0105zane z Ko\u015bcio\u0142em uniwersytety, teraz \u2013 \u015bwieccy i coraz bardziej \u2013 dwory w\u0142adc\u00f3w z ich mecenatem. Wi\u0119ksze zainteresowanie militarnymi i gospodarczymi zastosowaniami wiedzy \u015bcis\u0142ej \u2013 balistyk\u0105, prochem, metalurgi\u0105. Od czas\u00f3w Odrodzenia istnia\u0142a coraz liczniejsza grupa d\u017centelmen\u00f3w, pragn\u0105ca oczy\u015bci\u0107 wiedz\u0119 przez badanie oryginalnych tekst\u00f3w staro\u017cytnych. Dzi\u0119ki nim rozszerza\u0142 si\u0119 obszar \u015bwieckiej kultury literackiej. Nawo\u0142ywali te\u017c, aby uniwersytety, b\u0119d\u0105ce rezerwatami zbiednia\u0142ego kleru, wyposa\u017ca\u0142y ich syn\u00f3w w wiedz\u0119 u\u017cyteczn\u0105 w \u017cyciu \u015bwieckim i po\u017cyteczn\u0105 dla w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Celowa\u0142\u00a0 w tym nawo\u0142ywaniu zw\u0142aszcza Francis Bacon. Jako przeciwwag\u0119 dla zmursza\u0142ych uniwersytet\u00f3w powo\u0142ywano towarzystwa naukowe, cz\u0119sto wspomagane przez pa\u0144stwo. Realizowa\u0142y m.in. postulat nauki jako wysi\u0142ku zbiorowego. Mia\u0142y te\u017c by\u0107 przeciwstawieniem dawnych k\u0142\u00f3tliwych debat reguluj\u0105c zasady \u201etaktownej konwersacji\u201d.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauka_jako_sluzebnica_religii\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauka jako s\u0142u\u017cebnica religii<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Reforma filozofii naturalnej\u00a0 mia\u0142a wspiera\u0107 d\u0105\u017cenia religijne. Wbrew wielu wsp\u00f3\u0142czesnym opiniom, w XVII wieku nie istnia\u0142 konflikt wiedza \u2013 religia. Filozofia Arystotelesa uleg\u0142a w \u015bredniowieczu \u201echrystianizacji\u201d, sta\u0142a si\u0119 metafizycznym uzasadnieniem wiary i nowo\u017cytny atak na Arystotelesa m\u00f3g\u0142 uchodzi\u0107 za atak na doktrynalne sk\u0142adniki chrze\u015bcija\u0144stwa. Tak si\u0119 sta\u0142o z kopernikanizmem. Ale nowo\u017cytnicy g\u0142osili, \u017ce nauka i filozofia naturalna mo\u017ce dostarczy\u0107 wierze mocnych podstaw. Naukowe odczytywanie ksi\u0119gi natury mia\u0142o wspiera\u0107 religi\u0119 przez jej oczyszczenie z baja\u0144 \u015bredniowiecznych. \u00d3wcze\u015bni badacze wierzyli tak\u017ce powszechnie, \u017ce zreformowana wiedza o przyrodzie przyniesie utylitarne korzy\u015bci. De facto jednak wielkie teorie rewolucji naukowej nie mia\u0142y bezpo\u015bredniego wp\u0142ywu na gospodarczo u\u017cyteczn\u0105 technik\u0119 XVII i XVIII wieku. Niemniej szybki rozw\u00f3j wiedzy przyczyni\u0142 si\u0119 do doskonalenia techniki wojskowej, wytw\u00f3rczej, nawigacyjnej, kartograficznej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Natura_i_Bog_madrosc_i_wola\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Natura i B\u00f3g, m\u0105dro\u015b\u0107 i wola<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mechanistyczna koncepcja przyrody jako maszyny umacnia\u0142a przekonania, \u017ce nowa praktyka badawcza jest najwierniejsz\u0105 s\u0142u\u017cebnic\u0105 religii. Je\u015bli bowiem przyroda jest swego rodzaju maszyn\u0105 a maszyny to przecie\u017c twory bezduszne, jak t\u0142umaczy\u0107 uk\u0142ady \u017cywe i celowe? Filozofowie mechanistyczni nie przeczyli istnieniu pomys\u0142owego planu w przyrodzie. Skoro nie mo\u017cna go przypisa\u0107 samej przyrodzie, zamys\u0142 musi pochodzi\u0107 spoza niej. To rozumowanie by\u0142o najbardziej przekonywuj\u0105cym argumentem na rzecz istnienia i rozumno\u015bci b\u00f3stwa &#8211; metafora zegara i zegarmistrza. Im wi\u0119cej wiemy o maszynie \u015bwiata, tym bardziej jeste\u015bmy przekonani o istnieniu m\u0105drego Boga Stw\u00f3rcy. Mikroskop ods\u0142aniaj\u0105c skomplikowan\u0105 budow\u0119 ro\u015blin i zwierz\u0105t \u015bwiadczy\u0142 za m\u0105drym Bogiem Stworzycielem. Istnia\u0142 wszak\u017ce problem, czy B\u00f3g raz tylko nakr\u0119ci\u0142 stworzony przez siebie \u015bwiat \u2013 maszyn\u0119, kt\u00f3ry nast\u0119pnie dobrze chodzi przez wieczno\u015b\u0107. Po\u015bwiadcza\u0142oby to Jego m\u0105dro\u015b\u0107, ale koncepcja Boga Stworzyciela, pr\u00f3\u017cnuj\u0105cego przez wieczno\u015b\u0107 po stworzeniu \u015bwiata k\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 z wa\u017cnymi artyku\u0142ami wiary. Religia m\u00f3wi o ingerencjach bo\u017cych, tzw. Bo\u017cej Opatrzno\u015bci. St\u0105d wi\u0119kszo\u015b\u0107 filozof\u00f3w nie uznawa\u0142a pogl\u0105du ograniczaj\u0105cego bosk\u0105 swobod\u0119 ingerowania w sprawy \u015bwiata. Tak\u017ce fizyka Newtona zak\u0142ada\u0142a boskie interwencje, przeciwdzia\u0142aj\u0105ce zmierzaj\u0105cemu ku zag\u0142adzie, wed\u0142ug oblicze\u0144 Newtona, Uk\u0142adowi S\u0142onecznemu. Nowo\u017cytni filozofowie przyrody uznawali si\u0119 cz\u0119sto za \u201eksi\u0119\u017cy przyrody\u201d interpretuj\u0105cych ksi\u0119g\u0119 natury zgodnie z celami religijnymi. \u015awiat podlega\u0142 wyja\u015bnieniom\u00a0 mechanistycznym, a gdy nie by\u0142y one mo\u017cliwe \u2013 po\u015bwiadcza\u0142o to ograniczono\u015b\u0107 mechanicyzmu, kt\u00f3ry wymaga\u0142 uznania czynnik\u00f3w duchowych, dzia\u0142ania w naturze si\u0142 nadprzyrodzonych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Natura_i_cel_miejsce_tajemnicy_w_swiecie_nauki\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Natura i cel: miejsce tajemnicy w \u015bwiecie nauki<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie jest tak, \u017ce przej\u015bcie do nowo\u017cytno\u015bci polega na zast\u0105pieniu wyja\u015bnie\u0144 teleologicznych mechanistycznymi. To pogl\u0105d zbyt upraszczaj\u0105cy \u00f3wczesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Owszem, przeciw teleologizmowi wyst\u0119powali liczni filozofowie, np. Galileusz i Hobbes krytykuj\u0105cy arystotelesowsk\u0105 koncepcj\u0119 ruchu, opart\u0105 na tzw. miejscu naturalnym, do kt\u00f3rego d\u0105\u017cy\u0107 mia\u0142y \u017cywio\u0142y. Jednak\u017ce zdaniem wielu, wci\u0105\u017c by\u0142o miejsce dla wyja\u015bnie\u0144 teleologicznych. Nale\u017ca\u0142 do nich tak\u017ce Newton. Granic\u0105 mechanistycznych wyja\u015bnie\u0144 pozostawa\u0142a tajemnica funkcjonowania istoty ludzkiej. O ile dzia\u0142anie cia\u0142a radykalny mechanicysta, Kartezjusz, te\u017c wyja\u015bnia\u0142 przez odwo\u0142anie do przyczyn czysto mechanicznych, o tyle wola, s\u0105dy moralne, my\u015blenie, wyobra\u017ania wynika\u0107 mia\u0142y z po\u0142\u0105czenia w cz\u0142owieku materii i duszy \u2013 tworu boskiego. Aczkolwiek i tu Kartezjusz \u201eodkry\u0142\u201d siedlisko duszy, kt\u00f3ra \u2013 jego zdaniem \u2013 ulokowa\u0142a si\u0119 w szyszynce.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Bezinteresownosc_i_zastosowania_wiedzy_przyrodniczej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Bezinteresowno\u015b\u0107 i zastosowania wiedzy przyrodniczej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nowo\u017cytne nauki przyrodnicze m\u00f3wi\u0105 jaki jest \u015bwiat przyrody a nie jaki by\u0107 powinien. Rozdzielaj\u0105 wiedz\u0119 przyrodnicz\u0105 od dyskursu moralnego. Sukcesy tych nauk, zw\u0142aszcza ich zdolno\u015b\u0107 stwarzania konsensusu, okupione zosta\u0142y wydzieleniem z nich filozofii, tak\u017ce filozofii wiedzy. Ta za\u015b dziedzina rozdarta jest wiecznymi konfliktami.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Co wiedziano? Zakres wiedzy i natura natury W okolicach roku 1611, Galileusz zaobserwowa\u0142 na S\u0142o\u0144cu przy pomocy teleskopu ciemne, przesuwaj\u0105ce si\u0119 plamy. Gmach filozofii naturalnej, odziedziczony po Arystotelesie zachwia\u0142 si\u0119. Cia\u0142a sfery niebieskiej powinny by\u0107 nieruchome i nieskazitelne. Galileusz zanegowa\u0142 wprost rozumowanie, \u017ce skoro sfera niebieska jest doskona\u0142a, na S\u0142o\u0144cu nie mo\u017ce by\u0107 plam. Napisa\u0142, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1241","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1241"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1241\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}