{"id":1238,"date":"2015-07-23T20:05:30","date_gmt":"2015-07-23T18:05:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1238"},"modified":"2016-01-06T23:25:37","modified_gmt":"2016-01-06T22:25:37","slug":"plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo\/","title":{"rendered":"Plantinga Alvin, O ksi\u0105\u017cce A. Plantingi &#8211; B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o"},"content":{"rendered":"<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo\/#Alvin_Plantinga_i_dyskusja_o_Bogu_w_obliczu_istnienia_zla\" >Alvin Plantinga i dyskusja o Bogu w obliczu istnienia z\u0142a<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo\/#Wiara_w_Boga_nie_jest_irracjonalna\" >Wiara w Boga nie jest irracjonalna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo\/#Wiara_w_Boga_jest_spojnym_niesprzecznym_zbiorem_przekonan\" >Wiara w Boga jest sp\u00f3jnym, niesprzecznym zbiorem przekona\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/plantinga-alvin-o-ksiazce-a-plantingi-bog-wolnosc-i-zlo\/#Komentarz_krytyczny\" >Komentarz krytyczny<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Alvin_Plantinga_i_dyskusja_o_Bogu_w_obliczu_istnienia_zla\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Alvin Plantinga i dyskusja o Bogu w obliczu istnienia z\u0142a<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Alvin Plantinga nale\u017cy do filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy zdaj\u0105 k\u0142am potocznemu s\u0105dowi, \u017ce filozofia nie rodzi rozstrzygni\u0119\u0107. \u017be mo\u017cna filozofowa\u0107, ale nie mo\u017cna ostatecznie przes\u0105dzi\u0107, kto ma racj\u0119. Zw\u0142aszcza w sprawach podstawowych, na przyk\u0142ad w kwestiach metafizycznych odno\u015bnie Boga.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Plantinga jest filozofem religii, logikiem, filozofem j\u0119zyka i epistemologiem. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1932 roku w USA, w religijnej rodzinie protestanckiej. Jego ojciec by\u0142 emigrantem z Holandii i uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora filozofii w Duke University. Jeden z braci jest teologiem, drugi &#8211; emerytowanym profesorem muzykologii. Troje z czworga dzieci Plantingi po\u015bwi\u0119ci\u0142y si\u0119 religii. C\u00f3rka Ann jest misjonark\u0105 w Kamerunie, Jane \u2013 pastorem a syn Harry \u2013 dyrektorem Biblioteki Klasyk\u00f3w Chrze\u015bcija\u0144stwa (Christian Classics Ethereal Library).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Niekwestionowanym wk\u0142adem Plantingi do my\u015bli filozoficznej jest jego obrona racjonalno\u015bci stanowiska teistycznego<\/span> <a name=\"1\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t01\">[1]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Racjonalno\u015b\u0107 teizmu nie oznacza, \u017ce B\u00f3g istnieje, ale \u017ce Jego idea, zawarta w doktrynach teistycznych jest racjonalna, czyli wewn\u0119trznie niesprzeczna i do pogodzenia z tym, co wiemy o \u015bwiecie. W bogatym dorobku naukowym Plantingi na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 tu dwie prace: \u201eIstota konieczno\u015bci\u201d oraz \u201eB\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o\u201d. Ta druga ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a wydana w Polsce (Znak, 1995) i po\u015bwi\u0119c\u0119 jej kolejne strony.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Znacz\u0105cym elementem dyskusji na temat racjonalno\u015bci teizmu jest rozwa\u017cenie kwestii z\u0142a istniej\u0105cego w \u015bwiecie. Czy fakt istnienia z\u0142a mo\u017cna pogodzi\u0107, a je\u015bli tak, w jaki spos\u00f3b, z ide\u0105 w pe\u0142ni dobrego, wszechmocnego i wszechwiedz\u0105cego Boga?<\/span> <a name=\"2\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t02\">[2]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">Pocz\u0105wszy od Leibnitza teoria usprawiedliwiaj\u0105ca Boga wobec fizycznego i moralnego z\u0142a nosi nazw\u0119 teodycei.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Historia tego problemu dzieli si\u0119 w pewnym sensie na okres przed pracami Plantingi i pocz\u0105wszy od nich. Do Plantingi wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce krytyka racjonalno\u015bci stanowiska teistycznego (\u201ez\u0142o jest dowodem na nieistnienie Boga\u201d, \u201ez faktu istnienia z\u0142a wynika, \u017ce idea wszechdobrego i wszechmocnego Boga jest wewn\u0119trznie sprzeczna\u201d, \u201ez powod\u00f3w powy\u017cszych wynika, \u017ce wiara w Boga jest irracjonalna\u201d) jest silna a by\u0107 mo\u017ce nawet przewa\u017ca w dyskusji. Ka\u017cdej argumentacji za racjonalno\u015bci\u0105 stanowiska teistycznego odpowiada\u0142 mocny kontratak i stoj\u0105cemu z boku obserwatorowi wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce problem nale\u017cy do nierozstrzygalnych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Prace Plantingi po\u0142o\u017cy\u0142y w du\u017cym stopniu kres tej dyskusji<\/span> <a name=\"3\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t03\">[3]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Wykorzystuj\u0105c aparat logiki klasycznej i logik modalnych podda\u0142 szczeg\u00f3\u0142owej analizie twierdzenia maj\u0105ce dowodzi\u0107 irracjonalno\u015bci teizmu. Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tej analizy obejmuj\u0105 rozwa\u017cania na temat Boga i istnienia z\u0142a. Rozumowanie Plantingi przebiega w dw\u00f3ch fazach. W pierwszej, krytycznej, dowodzi, \u017ce antyteologowie (jak nazywa zwolennik\u00f3w tezy o irracjonalno\u015bci teizmu) nie s\u0105 w stanie wykaza\u0107, \u017ce B\u00f3g i z\u0142o s\u0105 ze sob\u0105 logicznie nie do pogodzenia. W drugiej fazie, pozytywnej, \u00a0wykazuje, \u017ce wiara w Boga i istnienie z\u0142a s\u0105 sp\u00f3jnym zbiorem przekonaniem, to znaczy niesprzecznym. W dalszej cz\u0119\u015bci niniejszego tekstu zrekonstruuj\u0119 oba te rozumowania Plantingi na podstawie jego ksi\u0105\u017cki \u201eB\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o\u201d oraz opatrz\u0119 je na ko\u0144cu komentarzem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Si\u0142a rozumowania Plantingi polega po pierwsze, na zastosowaniu aparatu logiki klasycznej oraz logik modalnych do analizy kluczowych tez przeciwnik\u00f3w. Nikt tego przed nim nie uczyni\u0142 w tak szerokim zakresie i z tak wielk\u0105 znajomo\u015bci\u0105 zar\u00f3wno logiki jak i kwestii teologicznych. Po drugie, analizowane twierdzenia antyteolog\u00f3w, brane in extenso, cz\u0119sto okazuj\u0105 si\u0119 logicznie \u0142atwo wywrotne, ale Plantinga rozumie, \u017ce logiczna niezgrabno\u015b\u0107 sformu\u0142owa\u0144 jego przeciwnik\u00f3w kryje prawie z regu\u0142y g\u0142\u0119bsz\u0105 my\u015bl, kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce nale\u017cy przeanalizowa\u0107. Wykazanie b\u0142\u0119d\u00f3w w logice rozumowania antyteolog\u00f3w w obu tych warstwach (tej pokazanej wprost i tej g\u0142\u0119bszej) oraz wykazanie logicznej sp\u00f3jno\u015bci twierdze\u0144 o istnieniu Boga i z\u0142a w \u015bwiecie okaza\u0142y si\u0119 na tyle mocne, \u017ce od tej pory \u201eantyteologowie\u201d nie kwestionuj\u0105 ju\u017c ani sp\u00f3jno\u015bci logicznej teizmu ani nie powtarzaj\u0105 starych tez o sprzeczno\u015bci zachodz\u0105cej mi\u0119dzy ide\u0105 Boga a istnieniem z\u0142a. Pomijam oczywi\u015bcie tych, kt\u00f3rzy ci\u0105gle to g\u0142osz\u0105, bo nie znaj\u0105 prac Plantingi albo ich nie rozumiej\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po pracach Plantingi \u201eantyteologowie\u201d wycofali si\u0119 na nowe stanowisko, g\u0142osz\u0105c, \u017ce cho\u0107 nie zachodzi tu sprzeczno\u015b\u0107 to jest to (wsp\u00f3\u0142istnienie Boga i z\u0142a) bardzo ma\u0142o prawdopodobne lub \u017ce ilo\u015b\u0107 z\u0142a w \u015bwiecie trudno pogodzi\u0107 z istnieniem wszechdobrego i wszechmocnego Boga <\/span><a name=\"4\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t04\">[4]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Plantinga wykaza\u0142 b\u0142\u0119dy w logicznym rozumowaniu tak\u017ce i tych twierdze\u0144 <a style=\"color: #000000;\" name=\"5\"><\/a><a style=\"color: #000000;\" href=\"#powr\u00f3t05\">[5]<\/a>. Jego aktywno\u015b\u0107 w \u015bledzeniu nowych tekst\u00f3w og\u0142aszaj\u0105cych irracjonalno\u015b\u0107 teizmu nie ustaje. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 niedawna analiza Plantingi ksi\u0105\u017cki Richarda Dawkinsa \u201eB\u00f3g urojony\u201d<\/span> <a name=\"6\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t06\">[6]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Gor\u0105co zach\u0119cam do tej lektury, bo tak merytorycznej krytyki tej pracy jeszcze nie spotka\u0142em.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka \u201eB\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o\u201d sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. W pierwszej Plantinga analizuje twierdzenia podwa\u017caj\u0105ce racjonalno\u015b\u0107 wiary w Boga w obliczu istnienia z\u0142a. W drugiej, analizuje twierdzenia przeciwne, czyli argumenty za istnieniem Boga. W niniejszym tek\u015bcie zajm\u0119 si\u0119 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ksi\u0105zki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka Plantingi okaza\u0142a si\u0119 wielk\u0105 przygod\u0105 intelektualn\u0105. Nie jest \u0142atwa, ale wysi\u0142ek w\u0142o\u017cony w jej lektur\u0119 op\u0142aci\u0142 si\u0119 sowicie. Problem czy i jak mo\u017cna pogodzi\u0107 istnienie z\u0142a z ide\u0105 dobrego i wszechmocnego Boga dosi\u0119ga niemal ka\u017cdego w jakim\u015b momencie \u017cycia. Problem ten dyskutowany by\u0142 przez wieki i prace Plantingi stanowi\u0105 punkt zwrotny w tym sensie, \u017ce pocz\u0105wszy od nich my\u015bl filozoficzna uzna\u0142a w zasadzie pewne kwestie z tym zwi\u0105zane za rozwi\u0105zane i zamkni\u0119te. Zdarzy\u0142o si\u0119 to niemal na naszych oczach, bo zaledwie dwadzie\u015bcia \u2013 trzydzie\u015bci lat temu. Tym bardziej zas\u0142uguje to na poznanie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przedstawiony tutaj tekst jest, w mojej intencji, pomoc\u0105 w dyskusji. Plantinga jest w naszym kraju stosunkowo ma\u0142y znany, poza \u015brodowiskiem filozof\u00f3w zawodowych. Jest natomiast sporo os\u00f3b nadal krytykuj\u0105cych religi\u0119 i wiar\u0119 z wykorzystaniem tak zwanego \u201eargumentu ze z\u0142a\u201d, czyli wskazuj\u0105cych na istnienie z\u0142a jako argumentu za nieistnieniem Boga lub dowodz\u0105cych, \u017ce fakt istnienia z\u0142a pokazuje, \u017ce Jego idea jest wewn\u0119trznie sprzeczna lub pr\u00f3buj\u0105cych uzasadni\u0107, \u017ce wiara w Boga, w obliczu istnienia z\u0142a, jest irracjonalna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stykaj\u0105c si\u0119 z takimi pogl\u0105dami mo\u017cemy ich autor\u00f3w prosi\u0107 o zapoznanie si\u0119 z niniejszym tekstem, kt\u00f3ry w spos\u00f3b przyst\u0119pny relacjonuje do\u015b\u0107 jednak hermetyczne rozwa\u017cania Plantingi. Znajomo\u015b\u0107 Plantingi mo\u017ce znacznie podnie\u015b\u0107 poziom dalszej dyskusji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cho\u0107 Plantinga nale\u017cy do moich ulubionych filozof\u00f3w, nie kryj\u0119, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 jego rozumowa\u0144 uwa\u017cam za b\u0142\u0119dne. Podzielam jego tez\u0119 generaln\u0105 o racjonalno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w teistycznych i znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 argumentacji na jej rzecz. Te fragmenty jego argumentacji, kt\u00f3re zawieraj\u0105 w moim przekonaniu b\u0142\u0119dy, podda\u0142em analizie i zast\u0105pi\u0142em lepszymi w ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci niniejszego tekstu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiara_w_Boga_nie_jest_irracjonalna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wiara w Boga nie jest irracjonalna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy pytam, jak to mo\u017cliwe, by dobry, mi\u0142osierny i wszechmocny B\u00f3g zezwala\u0142 na istnienie z\u0142a, odpowiedzi\u0105 mo\u017ce by\u0107 bezradne roz\u0142o\u017cenie r\u0105k, podanie dobrych powod\u00f3w lub stwierdzenie, \u017ce nie da si\u0119 tego pogodzi\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli bezradnie rozk\u0142adam r\u0119ce, nie czyni to jeszcze mojej wiary irracjonaln\u0105. Nie wystarczy wprawi\u0107 mnie w zak\u0142opotanie zadaj\u0105c pytanie na temat z\u0142a, na kt\u00f3re nie znam odpowiedzi. Na tej podstawie nie mo\u017cna orzec, \u017ce moja wiara jest irracjonalna. Do tego trzeba czego\u015b wi\u0119cej, trzeba wykaza\u0107, \u017ce wiara w Bo\u017c\u0105 dobro\u0107, wszechmoc nie daje si\u0119 pogodzi\u0107 z faktem istnienia z\u0142a. \u017be taki zbi\u00f3r przekona\u0144 jest wewn\u0119trznie sprzeczny. \u017be:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Bo\u017ca dobro\u0107 i wszechmoc stoj\u0105 w sprzeczno\u015bci z faktem istnienia z\u0142a.<br \/>\nCzy tak rzeczywi\u015bcie jest?<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ten zbi\u00f3r (B\u00f3g jest wszechmocny, B\u00f3g jest w pe\u0142ni dobry, istnieje z\u0142o) nie jest jawnie sprzeczny wewn\u0119trznie, bo \u017cadne z jego stwierdze\u0144 nie jest w spos\u00f3b oczywisty negacj\u0105 innego. Nie ma w tym zbiorze np. zdania: B\u00f3g nie jest w pe\u0142ni dobry.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u017badne prawo logiki nie pozwala te\u017c wydedukowa\u0107 z tego zbioru zaprzeczenia kt\u00f3rego\u015b z jego zda\u0144. Nie mo\u017cna na bazie logiki np. orzec, \u017ce je\u015bli B\u00f3g jest wszechmocny i w pe\u0142ni dobry to z\u0142o nie istnieje. Wtedy dzi\u0119ki logice osi\u0105gn\u0119liby\u015bmy zbi\u00f3r jawnie sprzeczny, bo mamy ju\u017c zdanie, \u017ce z\u0142o istnieje. Ale skoro i tak nie mo\u017cna, nie jest to zbi\u00f3r formalnie sprzeczny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z tych zda\u0144 nie da si\u0119 te\u017c przy pomocy logiki wyprowadzi\u0107 innego, koniecznie prawdziwego,\u00a0 kt\u00f3re by\u0142oby negacj\u0105 jednego z nich. We\u017amy dla zobrazowania taki przyk\u0142ad. Oto zbi\u00f3r:\u00a0 1\/ Adam jest\u00a0 starszy od Jacka, 2\/ Jacek jest starszy od Olka, 3\/ Adam nie jest starszy od Olka. Ten zbi\u00f3r jest sprzeczny, bo na podstawie \/1\/ i \/2\/ jest koniecznie prawdziwie, \u017ce Adam jest starszy od Olka Ale ze zbiorem o Bogu tego si\u0119 nie da zrobi\u0107 i stworzy\u0107 zbioru formalnie sprzecznego (zdanie koniecznie prawdziwie to takie wysnute z logiki albo np.: \u201eczerwony jest kolorem\u201d \u2013 koniecznie prawdziwie w ramach szeroko rozumianej logicznej konieczno\u015bci).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli wi\u0119c nasz zbi\u00f3r na temat Boga i z\u0142a jest wewn\u0119trznie sprzeczny, jest zbiorem sprzecznym implicite (tzn, w spos\u00f3b po\u015bredni). Czyli zrobi si\u0119 formalnie sprzeczny, je\u015bli po dodaniu jakiego\u015b zdania koniecznie prawdziwego b\u0119dzie mo\u017cna przeprowadzi\u0107 dedukcj\u0119 i wywie\u015b\u0107 zdanie sprzeczne z jakim\u015b innym zdaniem z tego zbioru.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jakie mog\u0105 by\u0107 owe dodatkowe zdania?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na przyk\u0142ad, \u017ce 1\/ dobra rzecz, je\u015bli tylko mo\u017ce, eliminuje z\u0142o oraz 2\/ nie ma \u017cadnych ogranicze\u0144 w stosunku do tego, co mo\u017ce zrobi\u0107 rzecz wszechmocna. Z tych dw\u00f3ch zda\u0144 wynika, \u017ce dobra, wszechmocna rzecz eliminuje z\u0142o w ca\u0142o\u015bci. Zatem stwierdzenia, \u017ce istniej\u0105 zarazem: dobra, wszechmocna rzecz oraz z\u0142o, s\u0105 nie do pogodzenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co do braku ogranicze\u0144 Boskiej wszechmocy (zdanie 1 powy\u017cej) mo\u017cemy si\u0119 zgodzi\u0107 (pomijaj\u0105c tych, kt\u00f3rzy g\u0142osz\u0105, \u017ce B\u00f3g jest tak\u017ce poza logik\u0105). Czyli to zdanie mo\u017cemy uzna\u0107 za koniecznie prawdziwe. Ale nie jest tak ze zdaniem pierwszym (dobra rzecz, je\u015bli tylko mo\u017ce, eliminuje z\u0142o). Nie tylko nie jest ono koniecznie prawdziwe, ale jest po prostu fa\u0142szywe. Je\u015bli mog\u0119 jakie\u015b z\u0142o usun\u0105\u0107, ale o nim nie wie wiem, dalej jestem dobry, mimo, \u017ce tego z\u0142a nie usun\u0105\u0142em. Analiza logiczna wykazuje, \u017ce nie pomo\u017ce dodanie, \u017ce dobra rzecz musi o tym z\u0142u wiedzie\u0107, \u017ce mo\u017ce to z\u0142o usun\u0105\u0107 nie sprowadzaj\u0105c wi\u0119kszego z\u0142a ani te\u017c nie eliminuj\u0105c dobra, kt\u00f3re to z\u0142o przewa\u017ca. Ca\u0142y czas nie jest to zdanie koniecznie prawdziwe, bo ci\u0105gle znajd\u0119 kontrprzyk\u0142ad wykazuj\u0105cy, \u017ce jest ono po prostu fa\u0142szywe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ale wszelkie ograniczenia eliminacji z\u0142a nie mog\u0105 dotyczy\u0107 istoty wszechmocnej. Zamiast wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o jakiej\u015b tam dobrej istocie eliminuj\u0105cej z\u0142o powiedzmy: \u201eWszechmocna i wszechwiedz\u0105ca dobra istota eliminuje ka\u017cde z\u0142o, kt\u00f3re mo\u017ce wyeliminowa\u0107 w\u0142a\u015bciwie\u201d. K\u0142opot w tym, \u017ce taki sze\u015bcioelementowy, nowopowsta\u0142y zbi\u00f3r (B\u00f3g jest wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy, w pe\u0142ni dobry, wszechmocna i wszechwiedz\u0105ca dobra istota eliminuje ka\u017cde z\u0142o, kt\u00f3re mo\u017ce wyeliminowa\u0107 w\u0142a\u015bciwie, nie ma \u017cadnych ogranicze\u0144 w stosunku do tego, co mo\u017ce zrobi\u0107 rzecz wszechmocna, istnieje z\u0142o) nie jest formalnie sprzeczny. Gdyby by\u0142, z ka\u017cdej pi\u0105tki zda\u0144 mogliby\u015bmy wydedukowa\u0107 za pomoc\u0105 praw logiki zaprzeczenie sz\u00f3stego. W przypadku pierwszej pi\u0105tki, nie da si\u0119 z nich wydedukowa\u0107 zdania: z\u0142o nie istnieje, ale: \u201enie istnieje z\u0142o, kt\u00f3rego B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142by w\u0142a\u015bciwie wyeliminowa\u0107\u201d. To jednak nie czyni zbioru sprzecznym formalnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiadomo jednak, co nale\u017ca\u0142oby doda\u0107, by uzyska\u0107 formaln\u0105 sprzeczno\u015b\u0107. Trzeba doda\u0107 zdanie: \u201eJe\u015bli B\u00f3g jest wszechmocny i wszechwiedz\u0105cy, to mo\u017ce w\u0142a\u015bciwie wyeliminowa\u0107 ka\u017cdy z\u0142y stan rzeczy\u201d.\u00a0 Ale \u017ceby to zdanie w\u0142\u0105czy\u0107 do naszego zbioru o Bogu i z\u0142u, musi by\u0107 ono koniecznie prawdziwie. Ot\u00f3\u017c nie jest. \u017beby tego dowie\u015b\u0107, nale\u017cy odpowiedzie\u0107 na pytanie w jakich warunkach wszechmocna istota by\u0142aby niezdolna do wyeliminowania jakiego\u015b z\u0142a bez wyeliminowania przewa\u017caj\u0105cego dobra. Jest za\u015b wiele przyk\u0142ad\u00f3w, kiedy dobry stan rzeczy zawiera z\u0142o, bez kt\u00f3rego by nie zaistnia\u0142, ale nad kt\u00f3rym przewa\u017ca. Przyk\u0142ad banalny: wszed\u0142em na trudny szczyt, ale przy okazji si\u0119 poobija\u0142em. Jestem troch\u0119 poraniony, poobcierany i bardzo szcz\u0119\u015bliwy. B\u00f3l, jaki odczuwam jest z\u0142em ale dobro mojego szcz\u0119\u015bcia oczywi\u015bcie przewa\u017ca. Przyk\u0142ad mniej banalny: heroizm jednostek w obliczu cierpienia doznanego od wroga inspiruje masy do zwyci\u0119skiej walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 kraju. Przewa\u017caj\u0105ce dobro jakim jest niepodleg\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny jest zwi\u0105zane ze z\u0142em jakiego dozna\u0142y ofiary tej walki i bez tego z\u0142a by nie zaistnia\u0142o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To co przedstawi\u0142em powy\u017cej nie jest wskazaniem dobrych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych B\u00f3g dopuszcza z\u0142o. Chcia\u0142em, za Alvinem Planting\u0105, pokaza\u0107, \u017ce brak znajomo\u015bci boskich powod\u00f3w dopuszczenia z\u0142a nie czyni wiary irracjonaln\u0105, ani tym bardziej nie uzasadnia tezy, \u017ce istnienie z\u0142a przeczy istnieniu Boga lub przynajmniej czyni Jego istnienie ma\u0142o prawdopodobnym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Konkluzja z dotychczasowych rozwa\u017ca\u0144 jest nast\u0119puj\u0105ca: nikt dot\u0105d nie udowodni\u0142, \u017ce wiara w Boga w obliczu istnienia z\u0142a\u00a0 jest irracjonalna (mimo, \u017ce wielu tak twierdzi). M\u00f3wi\u0105c to samo j\u0119zykiem logiki: nie wykazano sprzeczno\u015bci zbioru zda\u0144: \u201eB\u00f3g jest wszechmocny, B\u00f3g jest wszechwiedz\u0105cy, B\u00f3g jest w pe\u0142ni dobry, istnieje z\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiara_w_Boga_jest_spojnym_niesprzecznym_zbiorem_przekonan\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wiara w Boga jest sp\u00f3jnym, niesprzecznym zbiorem przekona\u0144<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nasza konkluzja z ko\u0144ca poprzedniego punktu to du\u017co i zarazem ma\u0142o. Du\u017co, bo odparli\u015bmy wcale cz\u0119ste, ale bezzasadne, jak si\u0119 okaza\u0142o, ataki na racjonalno\u015b\u0107 wiary. Ma\u0142o, bo chcemy czego\u015b wi\u0119cej. Nie tylko chcemy si\u0119 broni\u0107 przed oskar\u017ceniem o irracjonalno\u015b\u0107, ale<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>chcemy wykaza\u0107, \u017ce wiara w Boga w obliczu istnienia z\u0142a jest sp\u00f3jnym zbiorem przekona\u0144, czyli niesprzecznym lub przynajmniej mo\u017cliwym\u00a0 w szerokim sensie logicznym.<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak to osi\u0105gn\u0105\u0107? Maj\u0105c zdanie \/1\/, \u017ce \u201eB\u00f3g jest wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy i w pe\u0142ni dobry\u201d i obok zdanie drugie \/2\/, \u017ce \u201eistnieje z\u0142o\u201d, musimy znale\u017a\u0107 zdanie trzecie \/3\/, kt\u00f3re po pierwsze, nie b\u0119dzie sta\u0142o w sprzeczno\u015bci ze zdaniem \/1\/ o Bogu i po drugie, z po\u0142\u0105czenia ich obu (tzn. z \/1\/ i \/3\/) b\u0119dzie wynika\u0107 zdanie \/2\/, \u017ce z\u0142o istnieje. Zapisuj\u0105c to w rachunku zda\u0144, mamy zdania 1 i 2 i chc\u0105c wykaza\u0107 ich sp\u00f3jno\u015b\u0107, musimy znale\u017a\u0107 zdanie 3, takie, \u017ce:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">(1 \u2229 3) \u2192 2\u00a0\u00a0\u00a0 (zapis ten oznacza: je\u015bli 1 i 3 to 2)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dla rozja\u015bnienia tej abstrakcji dam przyk\u0142ad. W sierpniu 2004 roku by\u0142em na Mazurach i by\u0142o tam bardzo gor\u0105co w dzie\u0144 i w nocy. Mimo to, zmarz\u0142em wiele razy jak nigdy dot\u0105d. Te dwa zdanie wzi\u0119te razem brzmi\u0105 dziwnie, jakby by\u0142y sprzeczne ze sob\u0105. Ale je\u015bli dodam trzecie, \u017ce w sierpniu 2004 woda w jeziorach mazurskich by\u0142a piekielnie zimna, a ja bardzo du\u017co i bardzo d\u0142ugo p\u0142ywa\u0142em bez pianki, bo jej zapomnia\u0142em wzi\u0105\u0107 z domu, wszystko si\u0119 wyja\u015bni i sprzeczno\u015b\u0107 zniknie. Podobn\u0105 procedur\u0119 poszukania odpowiedniego trzeciego zdania, dzi\u0119ki kt\u00f3remu dwa pierwsze okazuj\u0105 si\u0119 sp\u00f3jne nale\u017cy zastosowa\u0107 do zbioru zda\u0144 o przymiotach Boga i fakcie istnienia z\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 wykaza\u0107 sp\u00f3jno\u015b\u0107 naszego zbioru o Bogu i z\u0142u proponuj\u0105, aby owo trzecie zdanie \/3\/ brzmia\u0142o: \u201eB\u00f3g stwarza \u015bwiat zawieraj\u0105cy z\u0142o i ma wa\u017cne powody, aby tak czyni\u0107\u201d. Ze zdania pierwszego (B\u00f3g jest wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy i w pe\u0142ni dobry) i tego dodatkowego wynika zdanie, \u017ce z\u0142o istnieje. Je\u015bli wi\u0119c uda si\u0119 wykaza\u0107, \u017ce zdanie pierwsze i dodatkowe \/3\/ s\u0105 niesprzeczne, nasze zadanie b\u0119dzie wykonane: zbi\u00f3r o dobrym i wszechmocnym Bogu i istnieniu z\u0142a oka\u017ce si\u0119 sp\u00f3jny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak wykaza\u0107 sp\u00f3jno\u015b\u0107 (niesprzeczno\u015b\u0107) zda\u0144 \/1\/ i \/3\/? S\u0105 dwa sposoby. Pierwszy polega na okre\u015bleniu wprost jakie s\u0105 Boskie powody dopuszczania z\u0142a i pokazaniu (je\u015bli nie jest to oczywiste), \u017ce s\u0105 to powody wa\u017cne. Drugi spos\u00f3b polega na powt\u00f3rzeniu procedury z szukaniem zdania dodatkowego, aby ze zdania o dobrym i wszechmocnym Bogu i jakiego\u015b nowego zdania dodatkowego \/4\/ wynika\u0142o zdanie \/3\/ (\u201eB\u00f3g stwarza \u015bwiat zawieraj\u0105cy z\u0142o i ma wa\u017cne powody, aby tak czyni\u0107\u201d). Innymi s\u0142owy, musimy wymy\u015bli\u0107 jaki\u015b mo\u017cliwy stan rzeczy, kt\u00f3ry gdyby zaszed\u0142, to wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy i w pe\u0142ni dobry B\u00f3g mia\u0142by wa\u017cne powody, aby dopu\u015bci\u0107 istnienie z\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwszy spos\u00f3b, czyli okre\u015blenie wprost, jakie B\u00f3g ma powody, aby dopu\u015bci\u0107 z\u0142o zastosowa\u0142 \u015bw. Augustyn. Stwierdzi\u0142, \u017ce B\u00f3g m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 bardziej doskona\u0142y \u015bwiat w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki dopuszczeniu z\u0142a. Albowiem naprawd\u0119 warto\u015bciowy \u015bwiat wymaga istnienia wolnych, racjonalnych i moralnych podmiot\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych. Co prawda, niekt\u00f3re z nich post\u0119puj\u0105 \u017ale, ale lepszy jest \u015bwiat, w kt\u00f3rym niekt\u00f3rzy ludzie maj\u0105c woln\u0105 wol\u0119 grzesz\u0105, ni\u017c \u015bwiat gdzie nie ma grzechu i z\u0142a, bo nie ma wolno\u015bci.\u00a0 Ten spos\u00f3b argumentacji mo\u017cemy nazwa\u0107 Teodyce\u0105 Wolnej Woli (TWW), poniewa\u017c tak wielk\u0105 rol\u0119 odgrywa w nim idea racjonalnych stworze\u0144 obdarzonych wolno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Drugi spos\u00f3b stawia nam mniejsze wymagania. Nie chcemy twierdzi\u0107, \u017ce wiemy jaki jest Boski pow\u00f3d dopuszczenia z\u0142a. Chcemy jedynie pokaza\u0107 jaki m\u00f3g\u0142by by\u0107 ten pow\u00f3d. I przedstawiciel Teodycei Wolnej Woli (TWW) i my chcemy wykaza\u0107, \u017ce zdania \/1\/ (B\u00f3g jest wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy i w pe\u0142ni dobry) i \/3\/ (B\u00f3g stwarza \u015bwiat zawieraj\u0105cy z\u0142o i ma wa\u017cne powody, aby tak czyni\u0107) s\u0105 niesprzeczne. Obaj chcemy wykaza\u0107, \u017ce jest jakie\u015b zdanie \/4\/, kt\u00f3re\u00a0 w koniunkcji ze zdaniem \/1\/ poci\u0105ga za sob\u0105 zdanie \/3\/. O ile jednak przedstawiciel TWW twierdzi, \u017ce zdanie \/4\/ musi by\u0107 prawdziwe, my stwierdzamy, \u017ce musi by\u0107 ono jedynie niesprzeczne ze zdaniem \/1\/ i nie jest wa\u017cne czy jest prawdziwe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wed\u0142ug Plantingi zdanie \/4\/ mo\u017ce brzmie\u0107 nast\u0119puj\u0105co: mo\u017cliwe, \u017ce B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 \u015bwiata zawieraj\u0105cego dobro moralne nie stwarzaj\u0105c w nim jednocze\u015bnie z\u0142a moralnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zdanie to jest czasem atakowane, jako nieprawdziwe. Wed\u0142ug oponent\u00f3w, B\u00f3g &#8211; gdyby chcia\u0142 &#8211; m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107 wolne stworzenia czyni\u0105ce zawsze dobro i w tej idei po\u0142\u0105czenia wolno\u015bci z czynieniem zawsze dobra nie ma niczego sprzecznego z logik\u0105. Aby wi\u0119c obroni\u0107 zdanie \/4\/ musimy wykaza\u0107, \u017ce:<\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/4.1\/ po pierwsze, B\u00f3g, cho\u0107 wszechmocny nie m\u00f3g\u0142by urzeczywistni\u0107 ka\u017cdego mo\u017cliwego Wszech\u015bwiata, jaki by mu si\u0119 podoba\u0142.<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/4.2\/ po drugie, w\u015br\u00f3d \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3rych B\u00f3g nie mo\u017ce urzeczywistni\u0107 s\u0105 wszystkie \u015bwiaty zawieraj\u0105ce moralne dobro i pozbawione moralnego z\u0142a.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Aby wykaza\u0107, \u017ce B\u00f3g, cho\u0107 wszechmocny nie mo\u017ce urzeczywistni\u0107 wszystkiego \/4.1\/, Plantinga odwo\u0142uje si\u0119 do teoretycznie mo\u017cliwych stan\u00f3w rzeczy (tzw. ontologia \u015bwiat\u00f3w mo\u017cliwych). M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej, stwierdza, \u017ce skoro maj\u0105c woln\u0105 wol\u0119 (dan\u0105 mi przez Boga) mog\u0119 w jakiej\u015b konkretnej sytuacji zrobi\u0107 jedno z dwojga i wybior\u0119 opcj\u0119 nr 1, to B\u00f3g, cho\u0107 wszechmocny nie mo\u017ce \u2013 nie likwiduj\u0105c mojej wolno\u015bci &#8211; urzeczywistni\u0107 innego mo\u017cliwego \u015bwiata, w kt\u00f3rym wybra\u0142bym opcj\u0119 nr 2. Jest to, stwierdza Plantinga, dow\u00f3d, \u017ce B\u00f3g, cho\u0107 wszechmocny nie m\u00f3g\u0142by urzeczywistni\u0107 ka\u017cdego mo\u017cliwego Wszech\u015bwiata, jaki by mu si\u0119 podoba\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Aby wykaza\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 punktu \/4.2\/, wprowadza Plantinga poj\u0119cie ponad\u015bwiatowego ska\u017cenia, kt\u00f3re \u2013 znowu m\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej \u2013 polega na tym, \u017ce nasz \u015bwiat sk\u0142ada si\u0119 z ludzi, z kt\u00f3rych przynajmniej niekt\u00f3rzy maj\u0105c do wyboru dobro i z\u0142o, wybieraj\u0105, przynajmniej czasem, z\u0142o. B\u00f3g, cho\u0107 wszechmocny, nie m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107 \u015bwiata zawieraj\u0105cego te dok\u0142adnie osoby, kt\u00f3re faktycznie istniej\u0105, i jednocze\u015bnie zawieraj\u0105cego moralne dobro i \u017cadnego moralnego z\u0142a. Aby to bowiem uczyni\u0107, B\u00f3g musia\u0142by stworzy\u0107 osoby wolne (w przeciwnym wypadku nie by\u0142oby \u017cadnego moralnego dobra), ale one cierpi\u0105 na ponad\u015bwiatowe ska\u017cenie<\/span> <a name=\"7\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t07\">[7]<\/a>, <span style=\"color: #000000;\">bo maj\u0105 wolno\u015b\u0107 wyboru w decyzjach znacz\u0105cych moralnie. \u201eZatem cen\u0105 za stworzenie \u015bwiata, w kt\u00f3rym osoby te czyni\u0105 dobro, jest stworzenie go takim, \u017ce czyni\u0105 tak\u017ce z\u0142o moralne\u201d<\/span> <a name=\"8\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t08\">[8]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Plantinga pyta dalej: a gdyby B\u00f3g stworzy\u0142 zupe\u0142nie innych ludzi? Nie takich, kt\u00f3rzy istniej\u0105 faktycznie, ale takich, kt\u00f3rzy maj\u0105c wolno\u015b\u0107, nie czyni\u0105 z\u0142a? Dochodzi jednak do wniosku, \u017ce skoro istoty wolne mog\u0105 cierpie\u0107 na ponad\u015bwiatowe ska\u017cenie, B\u00f3g nie jest w stanie stworzy\u0107 \u015bwiata wolnych istot nigdy nie czyni\u0105cych z\u0142a. Jest to istotny punkt jego rozumowania. Przeciwnicy, np. J.L. Mackie stwierdzali, \u017ce \u201eB\u00f3g nie sta\u0142 \/\u2026\/ wobec wyboru pomi\u0119dzy utworzeniem niewinnych automat\u00f3w i istot, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105c wolno, robi\u0105 czasami \u017ale. Mia\u0142 \/\u2026\/ lepsz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia istot, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142yby wolno, ale zawsze czyni\u0142y dobro\u201d<\/span> <a name=\"9\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t09\">[9]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">W odpowiedzi Plantinga stwierdza, \u017ce \u201eB\u00f3g m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 \u015bwiat bez \u017cadnego z\u0142a, po prostu nie stwarzaj\u0105c \u017cadnych znacz\u0105co wolnych istot\u201d<\/span> <a name=\"10\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t10\">[10]<\/a>.<span style=\"color: #000000;\"> Jest to w moim przekonaniu istota sporu. Daj\u0105c jakimkolwiek istotom wolno\u015b\u0107 decydowania w sprawach znacz\u0105cych moralnie, B\u00f3g musia\u0142 zaakceptowa\u0107 to, \u017ce b\u0119d\u0105 one mog\u0142y cierpie\u0107 na ponad\u015bwiatowe ska\u017cenie. Moralne dobro i z\u0142o istniej\u0105 bowiem jako nieroz\u0142\u0105czna alternatywa tylko w warunkach wolno\u015bci, bo &#8211; jak ju\u017c cytowali\u015bmy Planting\u0119 &#8211; nie ma moralnego dobra bez wolnego wyboru.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z tego, co zosta\u0142o powiedziane, Plantinga wnioskuje wi\u0119c ostatecznie, \u017ce B\u00f3g nie mo\u017ce urzeczywistni\u0107 ka\u017cdego mo\u017cliwego \u015bwiata, jaki by mu si\u0119 podoba\u0142 a tak\u017ce \u015bwiata istot znacz\u0105co wolnych w decyzjach o wymiarze moralnym, w kt\u00f3rym to \u015bwiecie istnia\u0142oby dobro a nie istnia\u0142o z\u0142o. W ten spos\u00f3b obronione zosta\u0142o zdanie \/4\/ (mo\u017cliwe, \u017ce B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 \u015bwiata zawieraj\u0105cego dobro moralne nie stwarzaj\u0105c w nim jednocze\u015bnie z\u0142a moralnego) jako niesprzeczne ze zdaniem \/1\/. Mamy zatem zbi\u00f3r czterech zda\u0144, kt\u00f3re razem czyni\u0105 dwa zdania g\u0142\u00f3wne, o Bogu i z\u0142u, sp\u00f3jnymi i niesprzecznymi. Przypomnijmy, \u017ce \u00f3w zbi\u00f3r zda\u0144 to:<\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/1\/ B\u00f3g jest wszechmocny, wszechwiedz\u0105cy i w pe\u0142ni dobry;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/2\/ istnieje z\u0142o;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/3\/ B\u00f3g stwarza \u015bwiat zawieraj\u0105cy z\u0142o i ma wa\u017cne powody, aby tak czyni\u0107;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\/4\/ mo\u017cliwe, \u017ce B\u00f3g nie m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 \u015bwiata zawieraj\u0105cego dobro moralne nie stwarzaj\u0105c w nim jednocze\u015bnie z\u0142a moralnego.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z faktu, \u017ce koniunkcja zda\u0144 \/1\/ i \/4\/ jest wewn\u0119trznie niesprzeczna wynika, \u017ce zdanie \/3\/ jest prawdziwe lub przynajmniej mo\u017cliwe. A z faktu, \u017ce koniunkcja zda\u0144 \/3\/ i \/1\/ jest wewn\u0119trznie niesprzeczna wynika, \u017ce zdanie \/2\/ jest prawdziwe lub przynajmniej mo\u017cliwe. A wi\u0119c zbi\u00f3r zda\u0144 1-4 jest wewn\u0119trznie niesprzeczny, czyli idea wszechmocnego, wszechwiedz\u0105cego i w pe\u0142ni dobrego Boga jest sp\u00f3jna lub przynajmniej mo\u017ce by\u0107 sp\u00f3jna z ide\u0105 istnienia w \u015bwiecie z\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podsumowuj\u0105c, wpierw Plantinga wykaza\u0142, \u017ce nie istnieje logicznie poprawne rozumowanie, kt\u00f3re wykazywa\u0142oby nieracjonalno\u015b\u0107 wiary w obliczu istnienia z\u0142a. Nast\u0119pnie poszed\u0142 krok dalej. Przedstawi\u0142 argumenty za tez\u0105, \u017ce wiara w Boga w obliczu istnienia z\u0142a jest pogl\u0105dem sp\u00f3jnym, niesprzecznym i do pogodzenia z tym, co wiemy o \u015bwiecie, a wi\u0119c racjonalnym w normalnym, potocznym sensie tego s\u0142owa. Nie jest to jeszcze dow\u00f3d, \u017ce przedmiot naszej wiary, czyli B\u00f3g, faktycznie istnieje, ale dow\u00f3d, \u017ce wiara w Niego jest racjonalna w sensie zdefiniowanym powy\u017cej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Komentarz_krytyczny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Komentarz krytyczny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jedna uwaga krytyczna, kt\u00f3r\u0105 przedstawi\u0119 dalej, nie zmniejsza mojego podziwu dla tego, co zrobi\u0142 Plantinga, broni\u0105c racjonalno\u015bci pogl\u0105d\u00f3w teistycznych. Moja uwaga krytyczna zwraca tylko uwag\u0119 na nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 Plantingi obalenia tezy o mo\u017cliwo\u015bci istnienia \u015bwiata wolnych istot zawsze czyni\u0105cych dobro. Jest to wa\u017cny sk\u0142adnik ca\u0142o\u015bci jego rozumowania. Na szcz\u0119\u015bcie, mo\u017cna do\u015b\u0107 \u0142atwo Planting\u0119 wesprze\u0107 i tez\u0119 t\u0119 obali\u0107, ale innymi argumentami. Czyni\u0119 to w innym swoim tek\u015bcie<\/span> <a name=\"11\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t11\">[11]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c moje w\u0105tpliwo\u015bci budzi argumentacja Plantingi maj\u0105ca wykaza\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 punktu \/4.2\/, kt\u00f3ry &#8211; przypomnijmy &#8211; g\u0142osi, \u017ce w\u015br\u00f3d \u015bwiat\u00f3w, kt\u00f3rych B\u00f3g nie mo\u017ce urzeczywistni\u0107 s\u0105 wszystkie \u015bwiaty zawieraj\u0105ce moralne dobre i pozbawione moralnego z\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Aby wykaza\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tego zdania Plantinga polemizuje z tez\u0105 Mackie\u2019go, kt\u00f3ry, przeciwnie do Plantingi, twierdzi, \u017ce nie widzi sprzeczno\u015bci logicznej w tym, by wolne istoty zawsze wybiera\u0142y dobro. Ale to, co &#8211; w odpowiedzi Mackie\u2019mu &#8211; robi de facto Plantinga, to stwierdza jedynie, \u017ce wolne w swych moralnych decyzjach istoty cierpi\u0105 na ponad\u015bwiatowe ska\u017cenie (mog\u0105 czasem czyni\u0107 z\u0142o) a wi\u0119c nie zawsze b\u0119d\u0105 czyni\u0142y dobro. Na tej podstawie odrzuca pogl\u0105d Mackie\u2019go. Bardziej szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142em argumentacj\u0119 Plantingi na stronach 6-7. B\u0142\u0105d tej argumentacji polega na tym, \u017ce Plantinga wpierw zak\u0142ada tez\u0119 przeciwn\u0105 do g\u0142oszonej przez Mackie\u2019go, bo ponad\u015bwiatowe ska\u017cenie jest tylko stwierdzeniem (a nie dowodem), \u017ce gdy jest wolno\u015b\u0107, to raz wybieramy dobro a raz z\u0142o, i na tej podstawie wyprowadza wniosek o b\u0142\u0119dno\u015bci rozumowania Mackie\u2019go. Nie mo\u017cna jednak obali\u0107 tezy pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tylko jej zaprzeczeniem. Ty m\u00f3wisz \u201eczarne\u201d i nie masz racji, bo to jest bia\u0142e. W odpowiedzi us\u0142ysz\u0119: to ty nie masz racji, bo to jest czarne. Je\u015bli nie znajdziemy jakich\u015b lepszych argument\u00f3w, ni\u017c nasze przekonanie, \u017ce mamy racj\u0119, mo\u017cemy dyskutowa\u0107 a raczej przekrzykiwa\u0107 si\u0119 bez ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">De facto wi\u0119c mamy do czynienia nie tyle z wykazaniem b\u0142\u0119dno\u015bci pogl\u0105du Mackie\u2019go, ale z opakowanym w ide\u0119 ponad\u015bwiatowego ska\u017cenia pogl\u0105dem przeciwnym, kt\u00f3ry podawany jest, jako dow\u00f3d b\u0142\u0119dno\u015bci tego, co m\u00f3wi Mackie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chc\u0119 by\u0107 prawid\u0142owo zrozumiany. Plantinga ma pe\u0142ne prawo do g\u0142oszenia tych pogl\u0105d\u00f3w. S\u0105 mi one zreszt\u0105 bliskie. Ale czym innym s\u0105 pogl\u0105dy a czym innym dow\u00f3d, \u017ce pogl\u0105dy przeciwne s\u0105 b\u0142\u0119dne. Tego Plantinga nie zrobi\u0142. A szkoda, bo Mackie rzeczywi\u015bcie nie ma racji twierdz\u0105c, \u017ce nie ma niczego sprzecznego w tym, aby wolne istoty zawsze wybiera\u0142y dobro. To twierdzenie Mackie\u2019go jest wewn\u0119trznie sprzeczne, ale trzeba do niego podej\u015b\u0107 inaczej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t01\"><\/a><a href=\"#1\">[1]<\/a> teizm to wiara w Boga jedynego, osobowego, transcendentnego, b\u0119d\u0105cego stw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata i ludzi oraz sprawuj\u0105cego opiek\u0119 nad \u015bwiatem; r\u00f3wnie\u017c stanowisko filozoficzne przyjmuj\u0105ce istnienie takiego Boga (za: Encyklopedia Religii, PWN, 2003)<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t02\"><\/a><a href=\"#2\">[2]<\/a> encyklopedyczne om\u00f3wienie problemu z\u0142a z perspektywy logiki, patrz has\u0142o \u201eThe Logical Problem of Evil\u201d w The Internet Encyklopedia of Philosophy, <a href=\"http:\/\/www.iep.utm.edu\/e\/evil-log.htm\">http:\/\/www.iep.utm.edu\/e\/evil-log.htm<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t03\"><\/a><a href=\"#3\">[3]<\/a> Oto, co na ten temat pisze Encyklopedia Religii PWN: \u201eW znacznej mierze zas\u0142ug\u0105 Plantingi by\u0142o odrzucenie przez filozof\u00f3w analitycznych argumentu logicznego, stwierdzaj\u0105cego istnienie sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy istnieniem z\u0142a i istnieniem Boga. Dokona\u0142 tego wykazuj\u0105c, \u017ce proponowany argument nie spe\u0142nia warunk\u00f3w koniecznych do wykazania sprzeczno\u015bci oraz \u017ce jednocze\u015bnie da si\u0119 udowodni\u0107, i\u017c nie jest to sprzeczne\u201d, tom VIII, has\u0142o: Plantinga. Patrz tak\u017ce: Howard-Snyder Daniel, O\u2019Leary-Hawthorne John, Transworld Sanctity and Plantinga\u2019s Free Will Defence, International Journal for the Philosophy of Religion, 1999, <a href=\"http:\/\/www.ac.wwu.edu\/~howardd\/transworldsanctity.pdf\">http:\/\/www.ac.wwu.edu\/~howardd\/transworldsanctity.pdf<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t04\"><\/a><a href=\"#4\">[4]<\/a> Pisze na ten temat m.in. Krzysztof Hubaczek: \u201eW obliczu argumentacji teist\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie Plantingi), wskazuj\u0105cej na LOGICZN\u0104 MO\u017bLIWO\u015a\u0106 jednoczesnego istnienia Boga i z\u0142a, atei\u015bci zacz\u0119li podkre\u015bla\u0107, \u017ce istot\u0105 problemu nie jest to, czy istnienie Boga jest LOGICZNIE MO\u017bLIWE w obliczu z\u0142a, ale czy jest\u00a0 PRAWDOPODOBNE. Patrz K. Hubaczek, Teodycea bez unde malum?, Roczniki Filozoficzne, t. LV, nr. 1\/2007<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t05\"><\/a><a href=\"#5\">[5]<\/a> jego teksty na ten temat s\u0105 tak\u017ce zawarte w omawianej ksi\u0105\u017cce, ale ich w niniejszym tek\u015bcie nie omawiam.<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t06\"><\/a><a href=\"#6\">[6]<\/a> tekst opublikowany w wielu pismach i portalach, m.in. w: <a href=\"http:\/\/www.christianitytoday.com\/bc\/2007\/marapr\/1.21.html\">http:\/\/www.christianitytoday.com\/bc\/2007\/marapr\/1.21.html<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t07\"><\/a><a href=\"#7\">[7]<\/a> A. Plantinga, B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, Znak 1995, str. 79<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t08\"><\/a><a href=\"#8\">[8]<\/a> tam\u017ce<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t09\"><\/a><a href=\"#9\">[9]<\/a> Mackie John L., Evil and Omnipotence. http:\/\/faculty.unlv.edu\/jwood\/unlv\/evilomnipotence.pdf\u00a0 str. 209. T\u0142umaczenie Krzysztofa Gurby w: Alvin Plantinga, B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, Znak 1995, str. 60.<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t10\"><\/a><a href=\"#10\">[10]<\/a> A. Plantinga, B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, op.cit., str. 88<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t11\"><\/a><a href=\"#11\">[11]<\/a> patrz Jacek Kwa\u015bniewski, Konieczno\u015b\u0107 z\u0142a. Dow\u00f3d nie wprost (uzupe\u0142nienie argumentacji Plantingi), w: <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.eu.org\/JK_texts\/koniecznosc_zla_4a.pdf\">http:\/\/jacek.kwasniewski.eu.org\/JK_texts\/koniecznosc_zla_4a.pdf<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Alvin Plantinga i dyskusja o Bogu w obliczu istnienia z\u0142a Alvin Plantinga nale\u017cy do filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy zdaj\u0105 k\u0142am potocznemu s\u0105dowi, \u017ce filozofia nie rodzi rozstrzygni\u0119\u0107. \u017be mo\u017cna filozofowa\u0107, ale nie mo\u017cna ostatecznie przes\u0105dzi\u0107, kto ma racj\u0119. Zw\u0142aszcza w sprawach podstawowych, na przyk\u0142ad w kwestiach metafizycznych odno\u015bnie Boga. Plantinga jest filozofem religii, logikiem, filozofem j\u0119zyka i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1238","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1238","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1238"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1238\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1238"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1238"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1238"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}