{"id":1216,"date":"2015-07-23T17:01:05","date_gmt":"2015-07-23T15:01:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1216"},"modified":"2016-10-05T13:18:09","modified_gmt":"2016-10-05T11:18:09","slug":"jaki-stanley-zbawca-nauki","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/","title":{"rendered":"Jaki Stanley, Zbawca nauki"},"content":{"rendered":"<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Jacek_Kwasniewski_%E2%80%93_moj_komentarz_2007\" >Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 m\u00f3j komentarz (2007)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Stanley_Jaki_o_genezie_nauki_%E2%80%93_skrot_pogladow\" >Stanley Jaki o genezie nauki &#8211; skr\u00f3t pogl\u0105d\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wstep_str_7\" >Wst\u0119p (str. 7)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Rozdzial_I_Nieudane_narodziny_nauki_str13\" >Rozdzia\u0142 I Nieudane narodziny nauki (str.13)<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Nauka_i_wiara_w_Postep_str13\" >Nauka i wiara w Post\u0119p\u00a0 (str.13)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Watpliwosci_co_do_postepu_i_nowa_historiografia_nauki_str18\" >W\u0105tpliwo\u015bci co do post\u0119pu i nowa historiografia nauki\u00a0 (str.18)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Upadek_i_niewrazliwosc_na_nieudane_narodziny_str22\" >Upadek i niewra\u017cliwo\u015b\u0107 na nieudane narodziny\u00a0 (str.22)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Egipt_pod_piaskiem_str24\" >Egipt pod piaskiem\u00a0 (str.24)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Hindusi_wciaz_starzy_i_w_letargu_str26\" >Hindusi, wci\u0105\u017c starzy i w letargu\u00a0 (str.26)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wiecznie_stare_nowe_Chiny_str30\" >Wiecznie stare nowe Chiny\u00a0 (str.30)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Babilon_jako_%E2%80%9EBabilon%E2%80%9D_str35\" >Babilon jako \u201eBabilon\u201d (str.35)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Grecka_tragedia_z_naukowa_obsada_str_37\" >Grecka tragedia z naukow\u0105 obsad\u0105 (str. 37)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Muzulmanski_epilog_starozytnej_tragedii_str_41\" >Muzu\u0142ma\u0144ski epilog staro\u017cytnej tragedii (str. 41)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Rozdzial_II_Narodziny_ktore_zbawily_nauke_str_46\" >Rozdzia\u0142 II Narodziny, kt\u00f3re zbawi\u0142y nauk\u0119 (str. 46)<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Zaskakujaca_naturalnosc_Kopernika_str_46\" >Zaskakuj\u0105ca naturalno\u015b\u0107 Kopernika (str. 46)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-16\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#%E2%80%9ENaturalny_ton%E2%80%9D_Buridana_str_50\" >\u201eNaturalny ton\u201d Buridana (str. 50)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-17\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wszechswiat_w_Ksiedze_Rodzaju_str_53\" >Wszech\u015bwiat w Ksi\u0119dze Rodzaju (str. 53)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-18\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wszechswiat_i_przymierze_%E2%80%93_prorocy_i_psalmy_str_56\" >Wszech\u015bwiat i przymierze \u2013 prorocy i psalmy (str. 56)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-19\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wszechswiat_i_przymierze_%E2%80%93_ksiegi_madrosciowe_str_59\" >Wszech\u015bwiat i przymierze \u2013 ksi\u0119gi m\u0105dro\u015bciowe (str. 59)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-20\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Dlug_Buridana_wobec_tradycji_kosmologicznej_str_64\" >D\u0142ug Buridana wobec tradycji kosmologicznej (str, 64)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-21\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Grecy_Zydzi_i_muzulmanie_str_67\" >Grecy, \u017bydzi i muzu\u0142manie (str. 67)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-22\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Wszechswiat_i_chrystologia_str_70\" >Wszech\u015bwiat i chrystologia (str. 70)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-23\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Rozdzial_III_Wszechswiat_i_zbawienie_str_78\" >Rozdzia\u0142 III Wszech\u015bwiat i zbawienie (str. 78)<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-24\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Heliocentryzm_i_wiara_chrzescijanska_str_78\" >Heliocentryzm i wiara chrze\u015bcija\u0144ska (str. 78)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-25\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/jaki-stanley-zbawca-nauki\/#Czesc_ksiazki_ktorej_nie_opisuje\" >Cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rej nie opisuj\u0119:<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jacek_Kwasniewski_%E2%80%93_moj_komentarz_2007\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 m\u00f3j komentarz (2007)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">B\u0119d\u0119 pisa\u0142 o tylko o pierwszej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki, do cz\u0119\u015bci rozdzia\u0142u trzeciego w\u0142\u0105cznie. Tam jest zawarta interesuj\u0105ca mnie teza, \u017ce rodow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnej nauki wywodzi si\u0119 z podstawowych zasad judaizmu i wiary chrze\u015bcija\u0144skiej. Jest to rodow\u00f3d, zdaniem Jaki\u2019ego, w tym sensie, \u017ce podstawowe kosmologiczne idee starotestamentowe i chrze\u015bcija\u0144skie umo\u017cliwi\u0142y w og\u00f3le podj\u0119cie bada\u0144 empirycznych i eksperymentalnych skierowanych ku badaniu praw natury wszech\u015bwiata. Te idee kosmologiczne to idea stworzenia \u015bwiata z niczego i w okre\u015blonym czasie, przekonanie o trwa\u0142ym porz\u0105dku \u015bwiata i jego regularno\u015bci oraz wiara w racjonalno\u015b\u0107 Stw\u00f3rcy i racjonalno\u015b\u0107 stworzonego przeze\u0144 \u015bwiata. Po drugie, nauka nowo\u017cytna jest ewolucyjnym rozwini\u0119ciem idei \u015bredniowiecznych, mocno zakotwiczonych w kosmologii\/teologii chrze\u015bcija\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak zatem, teza bardzo ciekawa, obecnie znacznie lepiej dokumentowana w innych pracach, ni\u017c wtedy, gdy swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 pisa\u0142 Jaki (1988). By\u0142 on w\u00f3wczas niemal samotnym wojownikiem przeciw rzeszy historiograf\u00f3w patrz\u0105cych na jego koncepcje jak na zwariowane pomys\u0142y sterowanego ideologicznie dominikanina (Jaki jest zakonnikiem). Nikt nie negowa\u0142 jego wielkiej wiedzy, ale te konkluzje\u2026 W ksi\u0105\u017cce wida\u0107 wyra\u017anie \u015blady jego walki z oponentami. Jaki jest polemiczny; tyle samo wyja\u015bnia pozytywnie, co walczy przeciw b\u0142\u0119dnym pogl\u0105dom. Ta polemika jest czasem ostra a Jaki si\u0119 zacietrzewia. To sprawia trudno\u015b\u0107 w akceptacji jego tez, zw\u0142aszcza ludziom stoj\u0105cym na innym gruncie ni\u017c wiara katolicka. Tyle, \u017ce ostatnie dwadzie\u015bcia lat dowiod\u0142y, \u017ce walka Jaki\u2019ego mia\u0142a sens. Powszechnie cenione mi\u0119dzywojenne koncepcje historiografii nauki, wywodz\u0105ce si\u0119 od prac Koyre\u2019go, neguj\u0105cego jak\u0105kolwiek\u00a0 rol\u0119 \u015aredniowiecza w tworzeniu nauki wsp\u00f3\u0142czesnej, s\u0105 nie tyle krytykowane, co pomijane. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 ewolucji nauki od \u015aredniowiecza do nowo\u017cytno\u015bci nie jest negowana. Dyskusje tocz\u0105 si\u0119 nie nad pytaniem \u201eczy \u015aredniowiecze wywar\u0142o wp\u0142yw?\u201d ale \u201ejaka by\u0142a rola \u015aredniowiecza?\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017ck\u0119 Jaki\u2019ego czyta\u0142em po lekturze prac napisanych p\u00f3\u017aniej i jego tezy nie brzmi\u0105 rewolucyjnie, jak zapewne wtedy, gdy prowadzi\u0142 swoje polemiki. Ale kilka fragment\u00f3w jest szczeg\u00f3lnie ciekawych. Dotyczy to jego szczeg\u00f3\u0142owych rozwa\u017ca\u0144 na temat Biblii i tradycji Ko\u015bcio\u0142a jako \u015bwiadectwa (u)kszta\u0142towania si\u0119 specyficznego typu umys\u0142owo\u015bci, sprzyjaj\u0105cego aktywno\u015bci intelektualnej i naukowej w naszym obecnym rozumieniu tych poj\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podsumowuj\u0105c, czytanie Jaki\u2019ego dzisiaj, w\u00a0 roku 2007, przez czytelnika, kt\u00f3ry nie ma za sob\u0105 innych lektur z zakresu historii nauki i cho\u0107by rudymentarnej znajomo\u015bci historycznych polemik w tej dziedzinie, mo\u017ce by\u0107 frustruj\u0105ce. Autor nie prowadzi bowiem systematycznego wyk\u0142adu pozytywnych aspekt\u00f3w swojej koncepcji, ale wyk\u0142ad pozytywny miesza z ci\u0105g\u0142\u0105 polemik\u0105 ze wsp\u00f3\u0142czesnymi mu pogl\u0105dami, kt\u00f3re zwalcza. Ale ksi\u0105\u017cka jest bardzo ciekawa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Druga jej cz\u0119\u015b\u0107, pomini\u0119ta przeze mnie, dotyczy gor\u0105cej polemiki Jaki\u2019ego z darwinistami, kt\u00f3rych wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia od ewolucjonist\u00f3w, ale na czym ta r\u00f3\u017cnica polega \u2013 nie wiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">S\u0105dz\u0119, \u017ce dobrze czyta\u0107 ten tekst po lekturze innych recenzji zamieszczonych na mojej stronie internetowej www.jacek.kwasniewski,eu.org<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zaprezentowany opis ksi\u0105\u017cki jest po\u0142\u0105czeniem wyci\u0105gu z tekstu oryginalnego i streszczenia w\u0142asnego.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Stanley_Jaki_o_genezie_nauki_%E2%80%93_skrot_pogladow\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Stanley Jaki o genezie nauki &#8211; skr\u00f3t pogl\u0105d\u00f3w<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ju\u017c po przeczytaniu ksi\u0105\u017cki \u201eZbawca nauki\u201d znalaz\u0142em zwi\u0119z\u0142e i dobre podsumowanie pogl\u0105d\u00f3w Jaki\u2019ego autorstwa Paula Haffnera, autora naukowej biografii o Stanleyu Jaki\u2019m pt. \u201eCreation and Scientific Creativity. A Study in the Thought of S.L. Jaki\u201d. Oto adres:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><a style=\"color: #000000;\" href=\"http:\/\/www.columbia.edu\/cu\/augustine\/a\/science_origin.html\">http:\/\/www.columbia.edu\/cu\/augustine\/a\/science_origin.html<\/a><\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep_str_7\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p (str. 7)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z za\u0142o\u017ceniami, kt\u00f3re maj\u0105 ideologiczny charakter. Obecnie jest to akceptowanie powszechniej ni\u017c kilka pokole\u0144 temu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 od Galileusza, i naukowcy zaczynaj\u0105 dostrzega\u0107 liczne\u00a0 dane historyczne, \u015bwiadcz\u0105ce, \u017ce Galileusz mia\u0142 kilku \u015bredniowiecznych poprzednik\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dla ludzi \u015bredniowiecza by\u0142o dogmatyczn\u0105 prawd\u0105, \u017ce ca\u0142y wszech\u015bwiat zosta\u0142 stworzony z wolnej woli i racjonalnie i \u017ce poddaje si\u0119 naukowym badaniom. Nie akceptowali idei o koniecznie istniej\u0105cym wszech\u015bwiecie, \u201ekt\u00f3ra sk\u0142ania do podchodzenia do natury a priori i czyni niemo\u017cliwym badanie empiryczne\u201d. Chrze\u015bcija\u0144stwo wyra\u017anie \u0142\u0105czy si\u0119 z ide\u0105 przygodnego (czyli istniej\u0105cego niekoniecznie, bo z woli boskiej) wszech\u015bwiata. Nawet Whitehead zwi\u0105za\u0142 scholastyczne przekonanie\u00a0 o racjonalno\u015bci natury, w spos\u00f3b zasadniczy warunkuj\u0105ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nauki, z wiar\u0105 scholastyk\u00f3w w absolutne panowanie Jehowy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">S. Jaki pisze: \u201eZapewne nigdy si\u0119 uda dok\u0142adnie stwierdzi\u0107 w jakim stopniu powstanie i rozw\u00f3j metody empirycznej przyczyni\u0142y si\u0119 do dechrystianizacji zachodniego \u015bwiata, ale na pewno nie jest to stopie\u0144 b\u0142ahy. Dechrystianizacja oznacza przede wszystkim pojmowanie Chrystusa tylko jako jeszcze jednego zwyczajnego bytu empirycznego\u201d.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_I_Nieudane_narodziny_nauki_str13\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 I Nieudane narodziny nauki (str.13)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauka_i_wiara_w_Postep_str13\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauka i wiara w Post\u0119p\u00a0 (str.13)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od po\u0142owy XIX wieku wiara w Post\u0119p (z du\u017cej litery) nie by\u0142a kwestionowana. Przyk\u0142ad\u00f3w z literatury, wypowiedzi ludzi nauki jest na temat mn\u00f3stwo. Owa wiara jednak zdecydowanie wyprzedza\u0142a rzeczywisto\u015b\u0107. Medycyna stawia\u0142a pierwsze kroki, zwalczanie chor\u00f3b ro\u015blin by\u0142o w powijakach, urz\u0105dzenia sanitarne w miastach by\u0142y nieliczne. Gdy nadesz\u0142a pierwsza wojna \u015bwiatowa a po niej wielkie \u017cniwo zebra\u0142a tak\u017ce grypa \u201ehiszpanka\u201d, wiara ta nieco stopnia\u0142a. Spengler bi\u0142 nawet na alarm w \u201eZmierzchu Zachodu\u201d, ale by\u0142 w zdecydowanej mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Watpliwosci_co_do_postepu_i_nowa_historiografia_nauki_str18\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">W\u0105tpliwo\u015bci co do post\u0119pu i nowa historiografia nauki\u00a0 (str.18)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wraz z Darwinem a zw\u0142aszcza potem po odkryciu skok\u00f3w ewolucyjnych (szybkie zmiany) zacz\u0119to te\u017c inaczej patrze\u0107 na nauk\u0119. Koyre zapocz\u0105tkowa\u0142 zwrot w historiografii nauki twierdz\u0105c, \u017ce nauk\u0119 \u015bredniowieczn\u0105 od nowo\u017cytnej dzieli zmiana \u201emutacyjna\u201d. Nauka zacz\u0119\u0142a si\u0119 wraz z Galileuszem. Ten spos\u00f3b podej\u015bcia do nauki sta\u0142 si\u0119 powszechny.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Upadek_i_niewrazliwosc_na_nieudane_narodziny_str22\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Upadek i niewra\u017cliwo\u015b\u0107 na nieudane narodziny\u00a0 (str.22)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zadziwia rzadko\u015b\u0107 prac omawiaj\u0105cych niezwykle ciekaw\u0105 cech\u0119 ewolucyjnego drzewa nauki. Szereg uschni\u0119tych ga\u0142\u0119zi w biologicznym drzewie ewolucyjnym nieustannie prowokuje dyskusj\u0119. Nie dzieje si\u0119 tak w przypadku drzewa ewolucyjnego nauki, mimo, \u017ce usch\u0142o w\u00a0 nim kilka podstawowych konar\u00f3w. Nale\u017cy do nich historia nauki w Chinach, Indiach czy Egipcie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Egipt_pod_piaskiem_str24\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Egipt pod piaskiem\u00a0 (str.24)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tych trzech wymienionych kulturach najbardziej oczywiste jest zmierzanie imponuj\u0105cych odkry\u0107 i osi\u0105gni\u0119\u0107 do definitywnego ko\u0144ca. Egipskie pismo jest wielkim osi\u0105gni\u0119ciem intelektualnym. Ale matematyka i geometria pozosta\u0142y sztuk\u0105 praktyczn\u0105. Twierdzenie, \u017ce Egipcjanom nie uda\u0142o si\u0119 rozwin\u0105\u0107 bardziej nauki, bo nie czuli takiej potrzeby jest uciekaniem od wa\u017cnego problemu i zarazem zarozumia\u0142\u0105 psychologi\u0105. Czemu nie byli niewra\u017cliwi i zrezygnowani wobec typowej dla nich choroby, niszcz\u0105cej ich uk\u0142ad kostny? Przecie\u017c mieli wspania\u0142e osi\u0105gni\u0119cia w wykorzystaniu wylew\u00f3w Nilu. Gdy tylko nadarza\u0142a si\u0119 okazja przejmowali z s\u0105siednich kraj\u00f3w dobre wzorce: bron, formy artystyczne. Mieli wiele \u015bwietnych intuicji, ale jakby szukaj\u0105c klucza do prawdy, znale\u017ali nie jeden a wiele i \u2013 mimo, \u017ce by\u0142y sprzeczne ze sob\u0105 \u2013 niczego nie odrzucili, jakby si\u0119 obawiaj\u0105c, \u017ce wraz ze z\u0142ymi wyrzuc\u0105 ten dobry.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Hindusi_wciaz_starzy_i_w_letargu_str26\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Hindusi, wci\u0105\u017c starzy i w letargu\u00a0 (str.26)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ich obraz wszech\u015bwiata by\u0142 biologiczny. \u015awiat wy\u0142ania\u0142 si\u0119 z boga Wisznu, kt\u00f3rego czynno\u015bci fizjologiczne stwarza\u0142y \u015bwiaty. Ta biologiczna perspektywa koncentrowa\u0142a si\u0119 na cyklu narodziny-\u015bmier\u0107-ponowne narodziny, kt\u00f3ry zachodzi\u0142 bez ko\u0144ca. Niebezpiecze\u0144stwo i ograniczenie zamkni\u0119cia si\u0119 w pu\u0142apce kosmicznego kieratu uwidoczni\u0142a si\u0119 w pe\u0142ni, gdy Jug, czyli pe\u0142en obr\u00f3t tzw. kr\u00f3tkiego cyklu (400 lat) Hindusi zast\u0105pili obliczaniem skal\u0105 d\u0142ug\u0105. Gdy bowiem Kalijuga, najgorszy wiek min\u0105\u0142 i nie nast\u0105pi\u0142 z\u0142oty wiek Kritajuga, nie porzucili ca\u0142ej koncepcji i wiary w cykl, ale wyd\u0142u\u017cyli z\u0142y okres cyklu na tysi\u0105clecia.\u00a0 Kalijuga i jej cechy: ciemnota, ub\u00f3stwo i choroba mia\u0142y zatem trwa\u0107 przez tysi\u0105clecia. Takie jest pra\u017ar\u00f3d\u0142o hinduskiego pesymizmu po\u0142\u0105czonego z rezygnacj\u0105 i bierno\u015bci\u0105 wobec niemal wiecznej perspektywy z\u0142ych czas\u00f3w. Taki stan rzeczy nie by\u0142 spowodowany brakiem talent\u00f3w. W Indiach narodzi\u0142 si\u0119 system dziesi\u0119tny. Odkryto zero. Panowa\u0142o jednak przekonanie, \u017ce to, co jest, musia\u0142o trwa\u0107 wiecznie i nigdy nie przestanie istnie\u0107. Oznacza\u0142o to ci\u0105g\u0142e stwarzanie byt\u00f3w w sensie emanacyjnym. W takim sposobie patrzenia zawarta by\u0142a wyra\u017anie odmowa rozwa\u017cenia pocz\u0105tku tak absolutnego, by by\u0142 on r\u00f3wnowa\u017cny powstaniu z niczego. Konsekwencje \u2013 bezruch i rezygnacja przywyk\u0142a do gorzkiej skargi.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiecznie_stare_nowe_Chiny_str30\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wiecznie stare nowe Chiny\u00a0 (str.30)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chiny opanowa\u0142 podobny bezruch i wielkie chi\u0144skie wynalazki jakby to potwierdza\u0142y. Druk ca\u0142ych stron z r\u0119cznych matryc, gdy wprowadzona ten chi\u0144ski wynalazek do Europy, zosta\u0142 bardzo szybko zast\u0105piony systemem matryc z czcionk\u0105 ruchom\u0105 (jeszcze przed Gutenbergiem). Nowoczesna nauka w Chinach nie powsta\u0142a i przyznawali to zar\u00f3wno sami Chi\u0144czycy jak i Europejczycy. Wed\u0142ug Josepha Needhama, kt\u00f3ry szuka\u0142 empiryczno-socjologicznej przyczyny nieudanych narodzin nauki w Chinach, by\u0142o ni\u0105 odej\u015bcie prekonfucja\u0144skich Chi\u0144czyk\u00f3w od dawnej wiary w jedynego Boga (Stw\u00f3rcy) i Prawodawcy. Wiara ta zosta\u0142a zast\u0105piona quasi panteistyczn\u0105 identyfikacj\u0105 cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa z Natur\u0105. Staro\u017cytni Chi\u0144czycy stracili wtedy wiar\u0119, \u017ce ich ograniczony umys\u0142 mo\u017ce poj\u0105\u0107 i kontrolowa\u0107 prawa Natury, poniewa\u017c nie podlega Ona Umys\u0142owi i Prawodawcy transcendentnemu wobec niej. Tak wi\u0119c, jak pisze Jaki, \u201ehistoriografia nauki wci\u0105\u017c stoi przed pytaniem, dlaczego trzy wielkie kultury antyczne \u2013 niezale\u017cnie od siebie \u2013 podobnie ustosunkowa\u0142y si\u0119 do nauki. Dlaczego w ka\u017cdej z nich dochodzi do poronienia nauki, pomimo obecno\u015bci talent\u00f3w, zorganizowanego spo\u0142ecze\u0144stwa i d\u0142ugich okres\u00f3w pokoju \u2013 standardowych warunk\u00f3w, niezb\u0119dnych do sukcesu, jakie okre\u015blaj\u0105 wszechwiedz\u0105ce socjologie nauki, na kt\u00f3rych historiografia opiera si\u0119 w coraz wi\u0119kszym stopniu\u201d.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Babilon_jako_%E2%80%9EBabilon%E2%80%9D_str35\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Babilon jako \u201eBabilon\u201d (str.35)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Historiografia nauki\u00a0 musi stawi\u0107 te\u017c czo\u0142a innemu wariantowi tego problemu. W poprzednich przypadkach mo\u017cna argumentowa\u0107, \u017ce tamte trzy kultury, jako, \u017ce nie styka\u0142y si\u0119 ze sob\u0105, nie mog\u0142y wytworzy\u0107 masy krytycznej , kt\u00f3ra doprowadzi\u0142aby do reakcji \u0142a\u0144cuchowej lub powstania temperatury intelektualnej umo\u017cliwiaj\u0105cej samozap\u0142on. Taka argumentacja nie jest mo\u017cliwa, gdy spojrzymy na kolejno nast\u0119puj\u0105ce kultury, pocz\u0105wszy od Sumer\u00f3w, poprzez ich spadkobierc\u00f3w, Babilo\u0144czyk\u00f3w, Asyryjczyk\u00f3w i Pers\u00f3w do Grek\u00f3w i od nich do Arab\u00f3w. Nie wiemy dok\u0142adnie jak mezopotamska i egipska wiedza naukowa (a raczej protonauka) zosta\u0142o przekazana\u00a0 Grekom, ale przej\u0119cie jej od Grek\u00f3w do Arab\u00f3w jest dobrze znane.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Babilon mia\u0142 wielkie osi\u0105gni\u0119cia, ale jego wiedzy matematycznej, chemicznej i medycznej towarzyszy\u0142a religia\/kosmogonia, uznaj\u0105ca, \u017ce wszech\u015bwiat to ogromne zwierz\u0119, kt\u00f3re cechuje nieracjonalno\u015b\u0107 i kt\u00f3re nale\u017cy \u0142agodzi\u0107 rytualnymi obrz\u0119dami pe\u0142nymi rozpasania i okrucie\u0144stwa. Babilo\u0144ska kosmogonia (Enuma Elisz) to spersonifikowane si\u0142y natury tocz\u0105ce ze sob\u0105 krwawe boje. Cho\u0107 \u015bwiat nauki uznaje t\u0119 kosmogoni\u0119 za model, na kt\u00f3rym wzorowa\u0142 si\u0119 autor Ksi\u0119gi Rodzaju, to Ksi\u0119ga Rodzaju jest wcielon\u0105 racjonalno\u015bci\u0105 w por\u00f3wnaniu z Enum\u0105 Elisz.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Grecka_tragedia_z_naukowa_obsada_str_37\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Grecka tragedia z naukow\u0105 obsad\u0105 (str. 37)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielkie osi\u0105gni\u0119cia zosta\u0142y dokonane w geometrii, ale greckie teorie ruchu by\u0142y wyrazem wielkiej kr\u00f3tkowzroczno\u015bci. Arystoteles sformu\u0142owa\u0142 prawo, \u017ce szybko\u015b\u0107 upadku jest zdeterminowana przez wag\u0119 cia\u0142a. System grecki opiera\u0142 si\u0119 bowiem na fa\u0142szywej generalizacji tezy, \u017ce wszystko szuka tego, co jest dla niego najlepsze. Na poziomie ludzkich czyn\u00f3w by\u0142o to obiecuj\u0105ce. Ale st\u0105d wiod\u0142a droga do uniwersalnego twierdzenia, \u017ce wszelki ruch powodowany jest pragnieniem wype\u0142nienia zamierzenia lub celu. Celem zatem fizyki by\u0142o okre\u015blenie sposobu, w jaki ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 materii ci\u0105\u017cy w stron\u0119 jej warto\u015bciowo okre\u015blonej, najlepszej pozycji. St\u0105d ma\u0142y krok, do stwierdzenia, \u017ce intensywno\u015b\u0107 ruchu jest funkcj\u0105 \u201ewielko\u015bci\u201d natury d\u0105\u017c\u0105cej, mierzonej w przypadku zwyczajnej materii jej rozmiarem i wag\u0105. Poczucie celu, kt\u00f3re mo\u017cna natychmiast odnale\u017a\u0107 poprzez introspekcj\u0119 sta\u0142o si\u0119 zaproszeniem, aby dociera\u0107 do prawdy przez my\u015blenie introspektywne, b\u0119d\u0105ce j\u0105drem aprioryzmu i najniebezpieczniejsz\u0105 pu\u0142apk\u0105, jak\u0105 zastawia logika. Ponadto Grecy opanowani byli przez zdradziecki dla rozwoju nauki powab perspektywy panemanacyjnej i panbiologicznej patrzenia na wszech\u015bwiat. Ta perspektywa zak\u0142ada\u0142a mocn\u0105 wiar\u0119 w wieczne cykle narodzin-\u017cycia-\u015bmierci-ponownych narodzin. To czego im brakowa\u0142o, to pe\u0142nej ufno\u015bci w racjonalnego Stw\u00f3rc\u0119, by \u017cy\u0107 tak z ilo\u015bciami jak i z Jako\u015bciami, bez wzgl\u0119du na pozorn\u0105 nieracjonalno\u015b\u0107 faktu, \u017ce nie daj\u0105 si\u0119 one do siebie zredukowa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Arystoteles w Metafizyce (982,b) stwierdza, \u017ce popiera dos\u0142owne rozumienie wiecznych cykli w odniesieniu do historii kultury. Wynalazki jemu wsp\u00f3\u0142czesne by\u0142y ju\u017c wynajdywane niesko\u0144czon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy. B\u0119d\u0105c uwiezionym w kieracie wiecznej powtarzalno\u015bci ma si\u0119 dwie opcje. Pierwsza to beznadzieja i poczucie, \u017ce si\u0119 jest na dnie. Druga to samozadowolenie, iluzja, \u017ce jest na szczycie i \u017ce nieuniknionu spadek zacznie by\u0107 odczuwalny dopiero przez odleg\u0142ych potomk\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Muzulmanski_epilog_starozytnej_tragedii_str_41\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Muzu\u0142ma\u0144ski epilog staro\u017cytnej tragedii (str. 41)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Znana jest dyskusja mi\u0119dzy Awicenn\u0105 i i Awerroesem a al-Aszarim i al-Gazalim na temat statusu praw naukowych i relacji mi\u0119dzy rozumem a objawieniem. Muzu\u0142ma\u0144scy mistycy ostro wyst\u0105powali przeciw poj\u0119ciu prawa naukowego, jako blu\u017anierczemu i irracjonalnemu, gdy\u017c pozbawia Stw\u00f3rc\u0119 wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ulepszenia dokonane przez muzu\u0142ma\u0144skich naukowc\u00f3w w greckim korpusie wiedzy nigdy nie by\u0142y znacz\u0105ce. \u017bywa ciekawo\u015b\u0107, cho\u0107 jej nie brakowa\u0142o nie by\u0142a wystarczaj\u0105ca, by dokona\u0107 prze\u0142omu w kierunku nauki. Zacofanie naukowe wiek\u00f3w nast\u0119pnych by\u0142o bardzo wyra\u017ane.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_II_Narodziny_ktore_zbawily_nauke_str_46\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 II Narodziny, kt\u00f3re zbawi\u0142y nauk\u0119 (str. 46)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zaskakujaca_naturalnosc_Kopernika_str_46\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Zaskakuj\u0105ca naturalno\u015b\u0107 Kopernika (str. 46)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Znacz\u0105ca liczba wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107 nauki jest efektem priorytetu, jaki zosta\u0142 nadany w fizyce problemowi ruchu. osi\u0105gni\u0119cia te opieraj\u0105 si\u0119 one na trzech zasadach dynamiki Newtona: 1\/ zasadzie bezw\u0142adno\u015bciowego ruchu jednostajnego, zapocz\u0105tkowanego pojedynczym impulsem na cia\u0142o znajduj\u0105ce si\u0119 w spoczynku; 3\/ zasadzie r\u00f3wno\u015bci akcji i reakcji;\u00a0 2\/ okre\u015bleniu si\u0142y jako iloczynu masy i przyspieszenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u0179r\u00f3d\u0142em \u017cadnego z tych trzech praw nie by\u0142 genialny intelekt Newtona. Zasada druga wywodzi si\u0119 z prawa swobodnego spadania Galileusza, ale cho\u0107 jemu to prawo przypisano, on tylko jako pierwszy u\u017cy\u0142 kwadratu czasu do obliczania drogi przebytej w takim ruchu. Jednak ju\u017c wielu przed nim opisywa\u0142o ten ruch jako jednostajnie przyspieszony.\u00a0 Galileusz wiedzia\u0142 o tym z podr\u0119cznik\u00f3w jezuickiego Collegio Romano. Zna\u0142 te\u017c z pewno\u015bci\u0105 prace dominikan\u00f3w z uniwersytetu w Salamance i z prac uniwersytetu na Sorbonie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z kolei zasada bezw\u0142adno\u015bci to historia si\u0119gaj\u0105ca Buridana (XII wiek) i Miko\u0142aja z Oresme (XIV wiek). Pytanie, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142o rozwa\u017cania na ten temat brzmia\u0142o: je\u015bli Ziemia si\u0119 obraca, dlaczego rzeczy spadaj\u0105 na ni\u0105 w linii prostej, mimo, \u017ce Ziemia si\u0119 w tym czasie przesuwa. Miko\u0142aj z Oresme powiada\u0142, \u017ce obr\u00f3t Ziemi jest przekazywany takim cia\u0142om i powtarza\u0142 tu twierdzenia Buridana. Tak samo zjawisko to wyja\u015bnia\u0142 Kopernik, bo by\u0142a to powszechnie znana odpowied\u017a.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"%E2%80%9ENaturalny_ton%E2%80%9D_Buridana_str_50\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u201eNaturalny ton\u201d Buridana (str. 50)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Badanie spu\u015bcizny po Buridanie wyja\u015bnia dlaczego Kopernik, Kartezjusz, Kepler, Galileusz i wielu innych tak \u0142atwo akceptowa\u0142o fakt, \u017ce wszystkie cia\u0142a na Ziemi poruszaj\u0105 si\u0119 wraz z ni\u0105 ruchem rotacyjnym i orbitalnym. A i sam Buridan czerpa\u0142 z tradycji formu\u0142uj\u0105c swoje twierdzenia, kt\u00f3re z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na narodziny nauki newtonowskiej i wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Buridan zawar\u0142 swe twierdzenia w komentarzach do Fizyki i O niebie Arystotelesa. Arystoteles w ksi\u0119dze O niebie pisa\u0142 o wieczno\u015bci wszech\u015bwiata. To twierdzenie by\u0142o zasadniczo niezgodne z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Kategoryczne potwierdzenie przez teologi\u0119, a raczej przez objawienie, czasowo\u015bci \u015bwiata zosta\u0142o formalnie i uroczy\u015bcie zadeklarowane na 100 lat przed Buridanem w 1215 roku na IV Soborze Latera\u0144skim: ca\u0142y akt stw\u00f3rczy, duchowy i materialny dokona\u0142 si\u0119 ex nihilo i in tempore. \u00a0A wi\u0119c Buridan przyjmowa\u0142 czasowo\u015b\u0107 wszech\u015bwiata jako fakt. By\u0142 w tym wzgl\u0119dzie jednym z niezliczonych intelektualist\u00f3w, pojedyncz\u0105 cho\u0107 cenn\u0105 kropl\u0105 w olbrzymim strumieniu kultury czy te\u017c \u015bwiadomo\u015bci kulturowej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kultura ta r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 bardzo od innych i mia\u0142a nad nimi przewag\u0119. Znaj\u0105c fakt (czasowo\u015b\u0107 wszech\u015bwiata) mog\u0142a spokojnie po\u015bwi\u0119ci\u0107 uwag\u0119 rozwa\u017caniu sposobu, w jaki \u00f3w fakt przejawia si\u0119 w rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z tekst\u00f3w Buridana wynika jasno, \u017ce\u00a0 antycypowa\u0142 pierwsz\u0105 zasad\u0119 dynamiki Newtona (bezw\u0142adno\u015bci). Antycypacja jest tu rozumiana w zdrowym, ewolucyjnym sensie, kt\u00f3ry sugeruje faktyczny, nieprzerwany rozw\u00f3j. Ponadto, antycypacja zasady bezw\u0142adno\u015bci dokonywana jest w wymiarze kosmicznym. Buridan m\u00f3wi o Bogu, kt\u00f3ry stwarzaj\u0105c \u015bwiat, nada\u0142 wszystkim cia\u0142om impet, kt\u00f3ry je dalej porusza po wsze czasy. Odwaga Buridana w analizie impetu w skali kosmicznej potwierdza, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 predyktywna idei przewodnich nauki jest wprost proporcjonalna do ich \u015bmia\u0142o\u015bci. Kontrastuje z postaw\u0105 staro\u017cytnych Chi\u0144czyk\u00f3w, kt\u00f3rzy (za Needham\u2019em) stracili odwag\u0119 do bada\u0144 na mniejsz\u0105 skal\u0119 po utracie zaufania do racjonalno\u015bci przy okazji bada\u0144 o szerszym zasi\u0119gu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wszechswiat_w_Ksiedze_Rodzaju_str_53\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat w Ksi\u0119dze Rodzaju (str. 53)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat w Ksi\u0119dze Rodzaju jest tworzony przez racjonalnego budowniczego, kt\u00f3ry zaczyna od zera i post\u0119puje systematycznie w rozs\u0105dny spos\u00f3b. Stwarza \u015bwiat i nast\u0119pnie przyst\u0119puje do budowy budynku. W tym kontek\u015bcie Ksi\u0119ga Rodzaju jest wcielon\u0105 racjonalno\u015bci\u0105 w por\u00f3wnaniu z kosmologi\u0105 babilo\u0144sk\u0105 i jej krwawym zamieszaniem w Enuma Elisz.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wszechswiat_i_przymierze_%E2%80%93_prorocy_i_psalmy_str_56\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat i przymierze \u2013 prorocy i psalmy (str. 56)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W Starym Testamencie wielokrotnie zawarte jest\u00a0 przekonanie o trwa\u0142o\u015bci i regularno\u015bci stworzonej przez Boga konstrukcji \u015bwiata.\u00a0 Stabilno\u015b\u0107 \u015bwiata materialnego jest efektem przymierza Jahwe z natur\u0105. Porz\u0105dek i trwa\u0142o\u015b\u0107 kr\u00f3lestwa fizycznego jest w Biblii najodpowiedniejszym t\u0142em dla deklarowania wiecznej wa\u017cnej czyn\u00f3w i plan\u00f3w Boga oraz wieczno\u015bci Jego trwania.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wszechswiat_i_przymierze_%E2%80%93_ksiegi_madrosciowe_str_59\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat i przymierze \u2013 ksi\u0119gi m\u0105dro\u015bciowe (str. 59)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Biblia przekazuje informacje o potocznym w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w rozumieniu idei, \u017ce \u015bwiat jest trwa\u0142y i uporz\u0105dkowany i zawdzi\u0119cza to pos\u0142usze\u0144stwo Stw\u00f3rcy. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwa jest permanentna koherencja \u015bwiata.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlug_Buridana_wobec_tradycji_kosmologicznej_str_64\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">D\u0142ug Buridana wobec tradycji kosmologicznej (str, 64)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wszystko to by\u0142o obecne explicite lub\u00a0 implicite w \u015bwiadomo\u015bci Buridana, gdy pisa\u0142 o ruchu. Przed Buridanem wielu my\u015blicieli chrze\u015bcija\u0144skich uwa\u017ca\u0142o anio\u0142y za motory ruch\u00f3w cial niebieskich. Mog\u0142o to prowadzi\u0107 do personifikacji zasadniczo nieosobowego \u015bwiata fizycznego. W rezultacie m\u00f3g\u0142 by\u0107 zagro\u017cony lub nawet zatracony, najcenniejszy i najmniej zauwa\u017cany przyczynek chrze\u015bcija\u0144stwa do narodzin nauki. Ale ju\u017c na samym pocz\u0105tku \u015bredniowiecza pojawi\u0142y si\u0119 wyra\u017ane stwierdzenia (Adelhard z Bath, szko\u0142a z Chartres), opowiadaj\u0105ce si\u0119 za nieosobowym i autonomicznym charakterem praw nauki. Ten pogl\u0105d, jak\u017ce owocny dla rozwoju nauki, by\u0142 efektem bardzo konkretnego rozumienia s\u0142owa autonomiczny. Nie by\u0142a to \u201eautonomiczno\u015b\u0107\u201d natury w sobie i dla siebie, a priori.\u00a0 Takiemu rozumieniu autonomiczno\u015bci sta\u0142a na przeszkodzie wiara w stworzenie z niczego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Aby doceni\u0107 wk\u0142ad idei stworzenia z niczego nale\u017cy przeanalizowa\u0107 teori\u0119 impetu Buridana. Ot\u00f3\u017c Buridan pisz\u0105c o teorii impetu, por\u00f3wnuje ruchy cia\u0142 niebieskich do zwyk\u0142ego skoku w dal, czyli do ruchu najzwyklejszego, ziemskiego. Fakt, \u017ce takie por\u00f3wnanie by\u0142o w og\u00f3le mo\u017cliwe, \u015bwiadczy, \u017ce Buridan stawia\u0142 wszystkie cia\u0142a we wszech\u015bwiecie na tym samym poziomie. . By\u0142o to dla niego oczywiste, ale dla staro\u017cytnych Grek\u00f3w by\u0142oby to absolutnie nienaturalne. Zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy pomi\u0119dzy materi\u0105 niebiesk\u0105 (nadksi\u0119\u017cycow\u0105) a ziemsk\u0105 (podksi\u0119\u017cycow\u0105) by\u0142a dla Platona i Arystotelesa nie tyle g\u0142\u00f3wnym za\u0142o\u017ceniem, co religijnym dogmatem.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Grecy_Zydzi_i_muzulmanie_str_67\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Grecy, \u017bydzi i muzu\u0142manie (str. 67)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Umiejscowienie przez Buridana ca\u0142ej materii na tym samym poziomie wynika\u0142o bezpo\u015brednio z wiary, \u017ce wszech\u015bwiat zosta\u0142 stworzony z niczego. Gdy brakowa\u0142o tego fundamentu \u201ezr\u00f3wnanie ca\u0142ej materii\u201d nie by\u0142o zdecydowane ani cz\u0119sto w og\u00f3le widoczne. Wida\u0107 to u Grek\u00f3w i u my\u015blicieli \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wyja\u015bnienie wzgl\u0119dami religijnymi, czemu \u017cydowskiej i hellenistycznej tradycji intelektualnej nie uda\u0142o si\u0119 dokona\u0107 prze\u0142omu podobnego do prze\u0142omu Buridana b\u0119dzie zapewne przyj\u0119te z du\u017c\u0105 niech\u0119ci\u0105 przez wsp\u00f3\u0142czesny nam \u015bwiat naukowy. Ale preferowane przeze\u0144 wyja\u015bnienia czysto socjologiczne nie zdadz\u0105 si\u0119 na wiele, gdy spojrzymy na \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski. Tam ortodoksi uczynili wiele, by podwa\u017cy\u0107 poj\u0119cie wszech\u015bwiata, w kt\u00f3rym panuj\u0105 sta\u0142e prawa.. Zaprzecza\u0142oby to bowiem absolutnej wolno\u015bci Allacha. Takie rozumienie Stw\u00f3rcy mia\u0142o niezwykle szkodliwy wp\u0142yw na przedsi\u0119wzi\u0119cia naukowe. Kapry\u015bna, nieprzewidywalna natura by\u0142a tak\u0105 nie z powodu naszej niezdolno\u015bci odkrycia jej praw, ale z powod\u00f3w fundamentalnych. To wynika\u0142o z jej natury,\u00a0 kt\u00f3rej kapry\u015bny charakter wynika\u0142 z chimeryczno\u015bci natury Stw\u00f3rcy.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wszechswiat_i_chrystologia_str_70\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat i chrystologia (str. 70)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dla Grek\u00f3w i Rzymian jednorodzony by\u0142 wszech\u015bwiat. By\u0142a to istota jednorodzona, emanacja Pierwszej Zasady, Boga Najwy\u017cszego, Pierwszego Poruszyciela. Taki status wszech\u015bwiat straci\u0142 u chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy za jednorodzonego uznali istot\u0119 z krwi i ko\u015bci. Podziwiali jednak wszech\u015bwiat, kt\u00f3ry by\u0142 dla nich dowodem na istnienie Stworzyciela. Inspirowani wizj\u0105 Jednorodzonego Syna Bo\u017cego nie przyznawali takiego statusu naturze, wszech\u015bwiatowi. Wszech\u015bwiat by\u0142 czym\u015b stworzonym przez Boga i w tym tylko sensie by\u0142 stworzeniem boskim, kt\u00f3re podziwiali. Tak zatem w perspektywie chrze\u015bcija\u0144skiej wyniesienie wszech\u015bwiata pozosta\u0142o nienaruszone, ale jego status obni\u017cy\u0142 si\u0119 o niesko\u0144czon\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107, jaka dzieli Stw\u00f3rc\u0119 od jego stworzenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Czujno\u015b\u0107 prawdziwie chrze\u015bcija\u0144skiego \u015brodowiska wobec niebezpiecze\u0144stwa popadni\u0119cia w panteizm s\u0142u\u017cy\u0142a w\u0142a\u015bciwemu zrozumieniu wszech\u015bwiata. Tego nie doceniaj\u0105 jeszcze historycy nauki. \u015aw. Pawe\u0142 dzia\u0142a\u0142 i pisa\u0142 na rzecz tego rozumienia (str. 72-73).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Problem polega\u0142 na tym, \u017ce kosmos dla staro\u017cytnych nie by\u0142 w pe\u0142ni racjonalny. Podlega\u0142 kaprysom bog\u00f3w i Przypadku. Arianie chcieli przerzuci\u0107 pomost mi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem a t\u0105 spu\u015bcizn\u0105 staro\u017cytnych Grek\u00f3w. W kulturze hellenistycznej szczeg\u00f3lnie uwzgl\u0119dniali jej emanacyjny panteizm.Odmawiali Jezusowi M\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra jest udzia\u0142em Ojca. Jezus-Logos wed\u0142ug arian nie by\u0142 wszechdoskona\u0142y. Ortodoksi chrze\u015bcija\u0144scy w walce m.in. z arianami walczyli o uznanie wszech\u015bwiata za w pe\u0142ni racjonalny i logiczny, co mia\u0142o by\u0107 wed\u0142ug nich efektem bosko\u015bci Jezusa jako Logosu. Jezus mia\u0142 by\u0107 wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu, czuli r\u00f3wny Mu co do istoty, a wi\u0119c i M\u0105dro\u015bci. Pe\u0142na bosko\u015b\u0107 Jezusa-Logosu gwarantowa\u0142a, \u017ce dzie\u0142o stworzenia te\u017c jest wzorem logiki i porz\u0105dku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przekonanie chrze\u015bcijan o ca\u0142kowitej racjonalno\u015bci wszech\u015bwiata sta\u0142o si\u0119 w wyniku zwyci\u0119stwa ortodoksji powszechne i zakorzenione. Nic si\u0119 tu nie zmieni\u0142o przez 1000 lat, jakie dziel\u0105 Atanazego i Augustyna od Buridana i Kopernika.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_III_Wszechswiat_i_zbawienie_str_78\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 III Wszech\u015bwiat i zbawienie (str. 78)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Heliocentryzm_i_wiara_chrzescijanska_str_78\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Heliocentryzm i wiara chrze\u015bcija\u0144ska (str. 78)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dlaczego Kopernika nie uprzedzili Grecy? Byli w\u015br\u00f3d nich geniusze, np. Arystarch z Samos, kt\u00f3ry napisa\u0142 kr\u00f3tko o mo\u017cliwo\u015bci heliocentryzmu. Ale dla wi\u0119kszo\u015bci astronom\u00f3w greckich by\u0142a to tylko \u0142amig\u0142\u00f3wka. Ich teorie s\u0142u\u017cy\u0142y przewidywaniu a nie ujawnianiu natury rzeczywisto\u015bci. Poza tym heliocentryzm uwa\u017cany by\u0142, o ile mia\u0142 cho\u0107by cie\u0144 realizmu, za niegodziw\u0105 bezbo\u017cno\u015b\u0107, \u015bwi\u0119tokradztwo (np. opinie Plutarcha z Delf, Ptolemeusza).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ogromny wp\u0142yw na spos\u00f3b my\u015blenia chrze\u015bcijan mia\u0142o przekonanie o racjonalno\u015bci wszech\u015bwiata, na d\u0142ugo zanim on zosta\u0142 opisany przez nauki \u015bcis\u0142e.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czesc_ksiazki_ktorej_nie_opisuje\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rej nie opisuj\u0119:<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 III pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pu\u0142apki niesko\u0144czonego wszech\u015bwiata<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od \u015blepoty do schizofrenii<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Teoria wzgl\u0119dno\u015bci jako droga do wszech\u015bwiata i dalej<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Egzorcy\u015bci w naukowym przebraniu<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Metafizyka fizycznego wszech\u015bwiata<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Iluzje bycia stw\u00f3rcami<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ostrze\u017cenie dla katolik\u00f3w<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 IV Zbawienie celu<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 V Wszechzbawcza mi\u0142o\u015b\u0107<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 VI Stw\u00f3rca na lawie oskar\u017conych<\/span><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jacek Kwa\u015bniewski \u2013 m\u00f3j komentarz (2007) B\u0119d\u0119 pisa\u0142 o tylko o pierwszej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki, do cz\u0119\u015bci rozdzia\u0142u trzeciego w\u0142\u0105cznie. Tam jest zawarta interesuj\u0105ca mnie teza, \u017ce rodow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnej nauki wywodzi si\u0119 z podstawowych zasad judaizmu i wiary chrze\u015bcija\u0144skiej. Jest to rodow\u00f3d, zdaniem Jaki\u2019ego, w tym sensie, \u017ce podstawowe kosmologiczne idee starotestamentowe i chrze\u015bcija\u0144skie umo\u017cliwi\u0142y w [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1216","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1216"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1216\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}