{"id":1213,"date":"2015-07-23T16:15:59","date_gmt":"2015-07-23T14:15:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1213"},"modified":"2016-10-05T13:17:19","modified_gmt":"2016-10-05T11:17:19","slug":"grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/","title":{"rendered":"Grant Edward, \u015aredniowieczne podstawy nauki nowo\u017cytnej"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Edward Grant\u00a0\u00a0 \u015aredniowieczne podstawy nauki nowo\u017cytnej<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Komentarz<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka bardzo ciekawa, jest nowym spojrzeniem na rol\u0119 \u015bredniowiecza w powstanie nauki nowo\u017cytnej. Wpisuje si\u0119 w wielk\u0105 debat\u0119, czy \u015bredniowiecze wnios\u0142o warto\u015bciowy wk\u0142ad w tworzenie ery nowo\u017cytnej. Odpowied\u017a autora jest pozytywna a argumenty niebanalne. Moim zdaniem, najwa\u017cniejsze fragmenty to Przedmowa oraz punkty 1, &#8220;Chrze\u015bcija\u0144stwo a nauka poga\u0144ska&#8221;, rozdzia\u0142y 2 i 3 oraz punkty 8, &#8220;Teologowie-filozofowie przyrody&#8221;, &#8220;Nauka i filozofia przyrody w Cesarstwie Bizantyjskim&#8221;. Zaprezentowany opis ksi\u0105\u017cki jest po\u0142\u0105czeniem wyci\u0105gu z tekstu oryginalnego i streszczenia w\u0142asnego.<\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Przedmowa\" >Przedmowa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Cesarstwo_rzymskie_a_pierwsze_szesc_wiekow_chrzescijanstwa\" >Cesarstwo rzymskie a pierwsze sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Chrzescijanstwo_a_nauka_poganska\" >Chrze\u015bcija\u0144stwo a nauka poga\u0144ska<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Komentarze_chrzescijanskie_do_opisu_dziejow_Stworzenia_w_Ksiedze_Rodzaju\" >Komentarze chrze\u015bcija\u0144skie do opisu dziej\u00f3w Stworzenia w Ksi\u0119dze Rodzaju<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Chrzescijanstwo_a_kultura_grecko-rzymska\" >Chrze\u015bcija\u0144stwo a kultura grecko-rzymska<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Nauka_i_filozofia_przyrody_w_okresie_pierwszych_6_wiekow_chrzescijanstwa\" >Nauka i filozofia przyrody w okresie pierwszych 6 wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Siedem_sztuk_wyzwolonych\" >Siedem sztuk wyzwolonych<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Nowe_poczatki_Epoka_przekladow_XII_%E2%80%93_XIII_wiek\" >Nowe pocz\u0105tki: Epoka przek\u0142ad\u00f3w (XII \u2013 XIII wiek)<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Oswiata_i_nauka_w_XII_wieku\" >O\u015bwiata i nauka w XII wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Przeklady_lacinskie_z_greckiego_i_arabskiego\" >Przek\u0142ady \u0142aci\u0144skie z greckiego i arabskiego<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Przeklady_dziel_Arystotelesa\" >Przek\u0142ady dzie\u0142 Arystotelesa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Rozpowszechnianie_i_przyswajanie_arystotelesowskiej_filozofii_przyrody\" >Rozpowszechnianie i przyswajanie arystotelesowskiej filozofii przyrody<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wklad_komentatorow_greckich\" >Wk\u0142ad komentator\u00f3w greckich<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wklad_komentatorow_islamskich\" >Wk\u0142ad komentator\u00f3w islamskich<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Dziela_pseudo-Arystotelesowskie\" >Dzie\u0142a pseudo-Arystotelesowskie<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-16\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Recepcja_tlumaczen\" >Recepcja t\u0142umacze\u0144<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-17\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Uniwersytet_sredniowieczny\" >Uniwersytet \u015bredniowieczny<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-18\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Studenci_i_mistrzowie\" >Studenci i mistrzowie<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-19\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Nauczanie_na_wydziale_sztuk_wyzwolonych\" >Nauczanie na wydziale sztuk wyzwolonych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-20\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Program_nauczania_na_wydziale_sztuk_wyzwolonych\" >Program nauczania na wydziale sztuk wyzwolonych<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-21\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Logika\" >Logika<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-22\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Quadrivium\" >Quadrivium<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-23\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Trzy_filozofie\" >Trzy filozofie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-24\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wyzsze_fakultety_teologii_i_medycyny\" >Wy\u017csze fakultety teologii i medycyny<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-25\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Spoleczna_oraz_intelektualna_rola_uniwersytetu\" >Spo\u0142eczna oraz intelektualna rola uniwersytetu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-26\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Kultura_rekopismienna_wiekow_srednich\" >Kultura r\u0119kopi\u015bmienna wiek\u00f3w \u015brednich<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-27\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Arystotelesowskie_dziedzictwo_sredniowiecza\" >Arystotelesowskie dziedzictwo \u015bredniowiecza<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-28\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Obszar_ziemski_krolestwo_nieustannych_zmian\" >Obszar ziemski: kr\u00f3lestwo nieustannych zmian<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-29\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ruch_w_fizyce_Arystotelesa\" >Ruch w fizyce Arystotelesa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-30\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ruch_naturalny_cial_podksiezycowych\" >Ruch naturalny cia\u0142 podksi\u0119\u017cycowych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-31\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ruch_wymuszony_czyli_nienaturalny\" >Ruch wymuszony, czyli nienaturalny<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-32\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Obszar_niebieski_niezniszczalny_i_niezmienny\" >Obszar niebieski: niezniszczalny i niezmienny<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-33\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Recepcja_i_wplyw_nauki_Arystotelesa_oraz_reakcja_Kosciola_i_teologow_chrzescijanskich\" >Recepcja i wp\u0142yw nauki Arystotelesa oraz reakcja Ko\u015bcio\u0142a i teolog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-34\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Potepienie_1277_roku\" >Pot\u0119pienie 1277 roku<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-35\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wiecznosc_swiata\" >Wieczno\u015b\u0107 \u015bwiata<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-36\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Doktryna_podwojnej_prawdy\" >Doktryna podw\u00f3jnej prawdy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-37\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ograniczenie_wszechmocy_Boga\" >Ograniczenie wszechmocy Boga<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-38\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Dwa_typy_hipotetycznego_rozumowania_w_sredniowiecznej_filozofii_przyrody\" >Dwa typy hipotetycznego rozumowania w \u015bredniowiecznej filozofii przyrody<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-39\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Teologowie_%E2%80%93_filozofowie_przyrody\" >Teologowie &#8211; filozofowie przyrody<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-40\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Co_sredniowiecze_uczynilo_z_dziedzictwem_duchowym_Arystotelesa\" >Co \u015bredniowiecze uczyni\u0142o z dziedzictwem duchowym Arystotelesa<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-41\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Obszar_ziemski\" >Obszar ziemski<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-42\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Przyczyny_ruchu\" >Przyczyny ruchu<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-43\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Opor_wewnetrzny_a_ruch_naturalny_w_prozni\" >Op\u00f3r wewn\u0119trzny a ruch naturalny w pr\u00f3\u017cni<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-44\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ruch_wymuszony_w_prozni_a_teoria_impetu\" >Ruch wymuszony w pr\u00f3\u017cni a teoria impetu<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-45\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Kinematyka_ruchu\" >Kinematyka ruchu<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-46\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Ruch_jako_ilosciowe_okreslenie_jakosci_natezenie_i_oslabienie_wlasciwosci_czyli_form\" >Ruch jako ilo\u015bciowe okre\u015blenie jako\u015bci: nat\u0119\u017cenie i os\u0142abienie w\u0142a\u015bciwo\u015bci czyli form<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-47\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Obszar_niebieski\" >Obszar niebieski<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-48\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Rozwiazanie_kompromisowe_trzy_orbity\" >Rozwi\u0105zanie kompromisowe: trzy orbity<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-49\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Liczba_orbit_totalnych\" >Liczba orbit totalnych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-50\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Niebieska_niezniszczalnosc_i_zmiana\" >Niebieska niezniszczalno\u015b\u0107 i zmiana<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-51\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Przyczyny_ruchu_niebieskiego\" >Przyczyny ruchu niebieskiego<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-52\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Poruszyciele_zewnetrzni\" >Poruszyciele zewn\u0119trzni<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-53\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Poruszyciele_wewnetrzni\" >Poruszyciele wewn\u0119trzni<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-54\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Poruszyciele_wewnetrzno-zewnetrzni\" >Poruszyciele wewn\u0119trzno-zewn\u0119trzni<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-55\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Czy_Ziemia_obraca_sie_wokol_swej_osi\" >Czy Ziemia obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 swej osi?<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-56\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Swiat_jako_calosc_i_co_moze_sie_znajdowac_poza_nim\" >\u015awiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 i co mo\u017ce si\u0119 znajdowa\u0107 poza nim<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-57\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Czy_swiat_jest_stworzony_czy_wieczny\" >Czy \u015bwiat jest stworzony czy wieczny?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-58\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Mozliwosc_istnienia_innych_swiatow\" >Mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia innych \u015bwiat\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-59\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Czy_poza_naszym_swiatem_istnieje_przestrzen_lub_proznia\" >Czy poza naszym \u015bwiatem istnieje przestrze\u0144 lub pr\u00f3\u017cnia?<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-60\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Sredniowieczna_filozofia_przyrody_arystotelicy_i_arystotelizm\" >\u015aredniowieczna filozofia przyrody, arystotelicy i arystotelizm<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-61\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Questiones_czyli_kwestie_u_schylku_sredniowiecza\" >Questiones, czyli kwestie u schy\u0142ku \u015bredniowiecza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-62\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Filozofia_przyrody_w_innych_gatunkach_literackich\" >Filozofia przyrody w innych gatunkach literackich<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-63\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Kosmos_jako_glowny_przedmiot_badan_filozofii_przyrody\" >Kosmos jako g\u0142\u00f3wny przedmiot bada\u0144 filozofii przyrody<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-64\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wielki_obraz\" >Wielki obraz<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-65\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Procesy_zachodzace_w_kosmosie\" >Procesy zachodz\u0105ce w kosmosie<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-66\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Czym_jest_filozofia_przyrody\" >Czym jest filozofia przyrody?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-67\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Pytania_z_dziedziny_filozofii_przyrody\" >Pytania z dziedziny filozofii przyrody<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-68\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Techniki_i_metody_badawcze_jakimi_poslugiwala_sie_filozofia_przyrody\" >Techniki i metody badawcze, jakimi pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 filozofia przyrody<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-69\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Metody_abstrakcyjne\" >Metody abstrakcyjne<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-70\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Metody_faktycznie_stosowane\" >Metody faktycznie stosowane<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-71\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Rola_matematyki_w_filozofii_przyrody\" >Rola matematyki w filozofii przyrody<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-72\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Zastosowanie_filozofii_przyrody_w_innych_dyscyplinach\" >Zastosowanie filozofii przyrody w innych dyscyplinach<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-73\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Teologia\" >Teologia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-74\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Medycyna\" >Medycyna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-75\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Muzyka\" >Muzyka<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-76\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Charakterystyczne_cechy_sredniowiecznej_filozofii_przyrody\" >Charakterystyczne cechy \u015bredniowiecznej filozofii przyrody<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-77\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Arystotelicy_i_arystotelizm\" >Arystotelicy i arystotelizm<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-78\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Jak_w_sredniowieczu_tworzono_podstawy_nauki_nowozytnej\" >Jak w \u015bredniowieczu tworzono podstawy nauki nowo\u017cytnej<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-79\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Warunki_wstepne_ktore_umozliwily_rewolucje_naukowa_kontekst_historyczny\" >Warunki wst\u0119pne, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y rewolucj\u0119 naukow\u0105 (kontekst historyczny)<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-80\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Tlumaczenia\" >T\u0142umaczenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-81\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Uniwersytety\" >Uniwersytety<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-82\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Teologowie-filozofowie_przyrody\" >Teologowie-filozofowie przyrody<\/a><ul class='ez-toc-list-level-5' ><li class='ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-83\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Religia_a_filozofia_przyrody_w_sredniowiecznym_islamie\" >Religia a filozofia przyrody w \u015bredniowiecznym islamie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-5'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-84\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Filozofia_przyrody_w_islamie_i_na_chrzescijanskim_Zachodzie\" >Filozofia przyrody w islamie i na chrze\u015bcija\u0144skim Zachodzie<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-85\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Nauka_i_filozofia_przyrody_w_Cesarstwie_Bizantyjskim\" >Nauka i filozofia przyrody w Cesarstwie Bizantyjskim<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-86\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Konkretne_warunki_wstepne_ktore_umozliwily_rewolucje_naukowa\" >Konkretne warunki wst\u0119pne, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y rewolucj\u0119 naukow\u0105<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-87\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Nauki_scisle\" >Nauki \u015bcis\u0142e<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-88\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Filozofia_przyrody_matka_wszystkich_nauk\" >Filozofia przyrody: matka wszystkich nauk<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-89\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Sredniowieczna_filozofia_przyrody_a_jezyk_nauki\" >\u015aredniowieczna filozofia przyrody a j\u0119zyk nauki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-90\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Sredniowieczna_filozofia_przyrody_a_problemy_nauki\" >\u015aredniowieczna filozofia przyrody a problemy nauki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-91\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Wolnosc_badan_naukowych_i_autonomia_rozumu\" >Wolno\u015b\u0107 bada\u0144 naukowych i autonomia rozumu<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-92\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Relacje_miedzy_nauka_sredniowieczna_a_wczesnonowozytna\" >Relacje mi\u0119dzy nauk\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 a wczesnonowo\u017cytn\u0105<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-93\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Relacje_miedzy_nauka_wczesnego_i_poznego_sredniowiecza\" >Relacje mi\u0119dzy nauk\u0105 wczesnego i p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-94\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/grant-edward-sredniowieczne-podstawy-nauki-nowozytnej\/#Grecko-arabsko-lacinskie_nauki_scisle_triumf_trzech_cywilizacji\" >Grecko-arabsko-\u0142aci\u0144skie nauki \u015bcis\u0142e: triumf trzech cywilizacji<\/a><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przedmowa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przedmowa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W ci\u0105gu trzydziestu lat wizja autora tej ksi\u0105\u017cki na temat osi\u0105gni\u0119\u0107 nauki \u015bredniowiecznej i jej relacji do rewolucji naukowej wiek\u00f3w XVII-XVIII zmieni\u0142a si\u0119 zasadniczo. Na prze\u0142omie wiek\u00f3w XIX i XX Pierre Duhem by\u0142 pierwszym uczonym, kt\u00f3ry powa\u017cnie zaj\u0105\u0142 si\u0119 nauk\u0105 \u015bredniowieczn\u0105. Przez kilka wiek\u00f3w przed nim \u015bredniowiecze oceniano jako naukowo bezwarto\u015bciowe ciemne wieki.\u00a0 W latach 1902-1916 Duhem napisa\u0142 15 tom\u00f3w po\u015bwi\u0119conych nauce tego okresu. Jego rewolucyjna teza brzmia\u0142a: rewolucja naukowa (Kopernik, Galileusz, Kupler, Kartezjusz, Newton) polega\u0142a jedynie na rozwini\u0119ciu i dopracowaniu fizycznych i kosmologicznych koncepcji sformu\u0142owanych w wieku XIV, g\u0142\u00f3wnie w Uniwersytecie Paryskim. Duhema krytykowano i oskar\u017cano o wigizm,\u00a0 czyli wybieranie\u00a0 z niezliczonych \u015bredniowiecznych koncepcji nauki i filozofii przyrody tego, co antycypowa\u0142o przysz\u0142o\u015b\u0107. Alexandre Koyre: \u201eklasyczna XVII-wieczna nauka nie jest w najmniejszej mierze kontynuacj\u0105 \u015bredniowiecznej, nawet je\u015bli idee \u015bredniowieczne s\u0105 uderzaj\u0105co podobne do tych, kt\u00f3re wysun\u0119\u0142a rewolucja naukowa\u201d. Paradygmaty \u015bredniowiecza i wieku XVII by\u0142y zupe\u0142nie inne. Fizyka i kosmologia \u015bredniowiecza opiera\u0142a si\u0119 na arystotelesowskiej filozofii przyrody, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0105 w narodzinach nowej nauki. Ta interpretacja uznawana by\u0142a przez autora niniejszej ksi\u0105\u017cki za s\u0142uszn\u0105, kiedy pisa\u0142 w 1971 roku swoj\u0105 prac\u0119 \u201ePhysical Science in the Middle Ages\u201d. Teraz uwa\u017ca to podej\u015bcie za zbyt w\u0105skie. Oddzia\u0142ywanie \u015bredniowiecza to nie tylko w\u0105sko poj\u0119ty konkretny wp\u0142yw na tak\u0105 czy inn\u0105, p\u00f3\u017aniejsz\u0105 koncepcj\u0119. Tak rozumiany wp\u0142yw jest rzeczywi\u015bcie trudny do uchwycenia. Ale w\u0142a\u015bciwe pytanie powinno brzmie\u0107: czy rewolucja naukowa\u00a0 XVII wieku mog\u0142aby nast\u0105pi\u0107, gdyby poziom nauki pozosta\u0142 taki jak w pierwszej po\u0142owie XII wieku? Odpowied\u017a jest oczywista: nie. Gdyby nie liczne t\u0142umaczenia dzie\u0142 greckich i arabskich z nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody, musia\u0142oby up\u0142yn\u0105\u0107 wiele stuleci zanim Europa Zachodnia osi\u0105gn\u0119\u0142aby poziom nauki grecko-arabskiej. Jednak\u017ce dzie\u0142a tego dokonano i rewolucja nast\u0105pi\u0142a. Oznacza to, \u017ce w okresie 1200-1600 wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, co t\u0119_rewolucj\u0119_umo\u017cliwi\u0142o.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Cesarstwo_rzymskie_a_pierwsze_szesc_wiekow_chrzescijanstwa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Cesarstwo rzymskie a pierwsze sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Istotna cecha chrze\u015bcija\u0144stwa \u2013 powolno\u015b\u0107 jego rozprzestrzeniania si\u0119. Istnia\u0142o cztery wieki zanim si\u0119 upowszechni\u0142o i zdoby\u0142o dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119. Tymczasem islam w ci\u0105gu nieca\u0142ych 100 lat zagarn\u0105\u0142 obszar od P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego do Cie\u015bniny Gibraltarskiej i Hiszpanii a na wschodzie Persja, Buchara, Samarkanda, Chorezm. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi: islam rozprzestrzenia\u0142 si\u0119 w drodze podboju, chrze\u015bcija\u0144stwo \u2013 w spos\u00f3b pokojowy.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Chrzescijanstwo_a_nauka_poganska\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo a nauka poga\u0144ska<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W procesie kszta\u0142cenia i asymilacji chrze\u015bcijanie przejmowali liczne tradycje kulturalne od swych poga\u0144skich s\u0105siad\u00f3w i wsp\u00f3\u0142obywateli. Pocz\u0105wszy od Klemensa Aleksandryjskiego i Orygenesa (II \u2013 II w.n.e.) rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 aktywna asymilacja spu\u015bcizny greckiej przez chrze\u015bcija\u0144stwo. Od Filona z Aleksandrii (I w.n.e.) i Bazylego Wielkiego (IV w.n.e.) zrodzi\u0142a si\u0119 koncepcja s\u0142u\u017cebno\u015bci nauki greckiej, czyli jej asymilacji i wykorzystania. W czasie triumfu chrze\u015bcija\u0144stwa (koniec IV w.n.e.) mog\u0142o ono wyst\u0105pi\u0107 przeciw nauce poga\u0144skiej i podj\u0105\u0107 wysi\u0142ek jej likwidacji jako zagro\u017cenia dla Ko\u015bcio\u0142a i jego nauczania. Nie uczyni\u0142o tego, gdy\u017c powolne rozprzestrzenianie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa przez cztery wieki nauczy\u0142o chrze\u015bcijan \u017cy\u0107 w \u015bwiecie greckiej nauki i czerpa\u0107 z niej na sw\u00f3j u\u017cytek.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Komentarze_chrzescijanskie_do_opisu_dziejow_Stworzenia_w_Ksiedze_Rodzaju\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Komentarze chrze\u015bcija\u0144skie do opisu dziej\u00f3w Stworzenia w Ksi\u0119dze Rodzaju<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bazyli, Ambro\u017cy i Augustyn (IV w.), komentuj\u0105c i wyja\u015bniaj\u0105c Ksi\u0119g\u0119 Rodzaju i powstanie \u015bwiata wykorzystywali odpowiednie elementy greckiej filozofii przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Chrzescijanstwo_a_kultura_grecko-rzymska\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo a kultura grecko-rzymska<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wyst\u0119puj\u0105ca niekiedy podejrzliwo\u015b\u0107 wobec nauki greckiej nie zamienia\u0142a si\u0119 we wrogo\u015b\u0107, bo dostrzegano korzy\u015bci z jej wykorzystania. Od pocz\u0105tku chrze\u015bcija\u0144stwo uznawa\u0142o pa\u0144stwo za tw\u00f3r odr\u0119bny od Ko\u015bcio\u0142a.\u00a0 Od V wieku do p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza trwa\u0142a walka mi\u0119dzy papiestwem a pa\u0144stwem o supremacj\u0119, ale obie strony uznawa\u0142y wzajemnie swoj\u0105\u00a0 niezale\u017cno\u015b\u0107. Dlaczego relacje mi\u0119dzy pierwotnym chrze\u015bcija\u0144stwem a greck\u0105 nauk\u0105 i filozofi\u0105 z jednej strony oraz pomi\u0119dzy Ko\u015bcio\u0142em chrze\u015bcija\u0144skim a pa\u0144stwem \u015bwieckim z drugiej strony maj\u0105 zwi\u0105zek z histori\u0105 nauki? Bo oddzielenie ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa i przystosowanie si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa do nauki i filozofii greckiej sprzyja\u0142o i u\u0142atwi\u0142o w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu rozpowszechnieniu i intensywnym studiom nad greck\u0105 filozofi\u0105 przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauka_i_filozofia_przyrody_w_okresie_pierwszych_6_wiekow_chrzescijanstwa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauka i filozofia przyrody w okresie pierwszych 6 wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielkie dzie\u0142a tego okresu powsta\u0142y po grecku we wschodniej cz\u0119\u015bci cesarstwa, w wiekach I-II. \u015awiat grecki p\u00f3\u017anej staro\u017cytno\u015bci to: pneumatyka, matematyka, geometria, optyka, astronomia, medycyna. By\u0142 to efekt pracy niewielkiej liczby uczonych z kilku o\u015brodk\u00f3w, kt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a nietrwa\u0142a. Od III wieku widoczna aktywno\u015b\u0107 kompilatorska i encyklopedyczna: Seneka, Pliniusz Starszy, Kasjodor, Beda, Boecjusz i inni. Ich aktywno\u015b\u0107 IV-VIII wiek. Kompilacje te mia\u0142y wielkie wp\u0142yw przed 1200 rokiem. By\u0142y popularnym i jedynym dost\u0119pnym w\u00f3wczas wyk\u0142adem wiedzy staro\u017cytnych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Siedem_sztuk_wyzwolonych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Siedem sztuk wyzwolonych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Triwium: gramatyka, retoryka i logika. Quadrivium: arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka. Pod koniec VII wieku te siedem sztuk by\u0142o podstaw\u0105 nale\u017cytego wykszta\u0142cenia. Encyklopedy\u015bci \u0142aci\u0144scy dostarczyli wczesnemu \u015bredniowieczu wi\u0119kszo\u015bci wiedzy, jak\u0105 dysponowali uczeni \u015bredniowieczni w zakresie nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody. Informacje pochodzi\u0142y z tradycji podr\u0119cznikowej. P\u00f3\u017ana staro\u017cytno\u015b\u0107 i wczesne \u015bredniowiecze mia\u0142o wi\u0119c wiedz\u0119 popularn\u0105. Dobre i to, ale w nauce rzeczywi\u015bcie zapanowa\u0142a wtedy ciemno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nowe_poczatki_Epoka_przekladow_XII_%E2%80%93_XIII_wiek\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nowe pocz\u0105tki: Epoka przek\u0142ad\u00f3w (XII \u2013 XIII wiek)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podzia\u0142 Cesarstwa Rzymskiego mia\u0142 wielkie konsekwencje dla \u017cycia naukowego. J\u0119zyk nauki \u2013 grecki, coraz mniej znany na Zachodzie a w efekcie tak\u017ce i nauka grecka.\u00a0 Pozosta\u0142a rudymentarna wiedza encyklopedyst\u00f3w. Od IV do IX wieku upadek gospodarczy, upadek miast, ci\u0105g\u0142e wojny i grabie\u017ce. O\u015bwiata i nauka znalaz\u0142y schronienie w ma\u0142ych i wielkich klasztorach. XI wiek \u2013 nasta\u0142 spok\u00f3j, rozw\u00f3j handlu, odrodzenie miast. Szko\u0142y katedralne wielu miast (Pary\u017c, Toledo, Kolonia, Chartres), sta\u0142y si\u0119 du\u017cymi o\u015brodkami intelektualnymi. Przyci\u0105ga\u0142y mistrz\u00f3w i student\u00f3w. Przyszli ksi\u0119\u017ca uczyli si\u0119 tam \u0142aciny, arytmetyki i w pewnym zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych. Wymiana intelektualna w formie list\u00f3w mi\u0119dzy o\u015brodkami.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Oswiata_i_nauka_w_XII_wieku\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">O\u015bwiata i nauka w XII wieku<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W XII wieku zmiana postawy wobec autorytet\u00f3w i wobec samej przyrody. Interpretacja \u015bwiata: B\u00f3g przekaza\u0142 naturze moc sprawcz\u0105, uczyni\u0142 z niej samonap\u0119dzaj\u0105c\u0105 si\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107. Natura czyli wszech\u015bwiat zosta\u0142a uprzedmiotowiona i by\u0142a pojmowana jako harmonijna, uporz\u0105dkowana i samowystarczalna ca\u0142o\u015b\u0107, poddaj\u0105ca si\u0119 badaniom za pomoc\u0105 rozumu. \u015awiat przeobrazi\u0142 si\u0119 poj\u0119ciowo z tworu przypadkowego i nieprzewidywalnego w sprawnie dzia\u0142aj\u0105c\u0105 machin\u0119. Zwyk\u0142\u0105 aktywno\u015b\u0107 natury mog\u0142a zawiesi\u0107 jedynie Bo\u017ca interwencja. Nauki \u015bwieckie zyska\u0142y wielki presti\u017c.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przeklady_lacinskie_z_greckiego_i_arabskiego\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przek\u0142ady \u0142aci\u0144skie z greckiego i arabskiego<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015awie\u017co ujawniona ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata wzbudzi\u0142a wielkie zainteresowanie dzie\u0142ami staro\u017cytnymi. Wiele z nich by\u0142o dost\u0119pnych tylko w t\u0142umaczeniach na arabski. T\u0142umaczenia z arabskiego pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w X wieku, ale wielka aktywno\u015b\u0107 translatorska przypada g\u0142\u00f3wnie na wieki XII i XIII. Lata 1125-1200 to zalew nowych t\u0142umacze\u0144. To wszystko u\u0142atwione kl\u0119skami muzu\u0142man\u00f3w w Hiszpanii i na Sycylii w XI wieku. Gdy upad\u0142o Toledo, ogromna liczba dzie\u0142 wesz\u0142a do obszaru europejskiego. Na Sycylii tak\u017ce przek\u0142ady z greckiego.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przeklady_dziel_Arystotelesa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przek\u0142ady dzie\u0142 Arystotelesa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Preferowano t\u0142umaczenia z greckiego. Te z arabskiego uznawano za zdecydowanie gorsze. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 translatorska nie mog\u0142a si\u0119 pojawi\u0107 wcze\u015bniej, bo sami Arabowie uko\u0144czyli j\u0105 dopiero w X-XI wieku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 t\u0142umacze\u0144 zosta\u0142a dokonana w Bagdadzie, wi\u0119c musia\u0142y wpierw przyw\u0119drowa\u0107 do Hiszpanii.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozpowszechnianie_i_przyswajanie_arystotelesowskiej_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozpowszechnianie i przyswajanie arystotelesowskiej filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wp\u0142yw Arystotelesa nie ogranicza\u0142 si\u0119 tylko do jego dzie\u0142 ale tak\u017ce do wielu komentarzy arabskich. W sumie powsta\u0142 korpus wiedzy nazywany dzi\u015b arystotelizmem.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wklad_komentatorow_greckich\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wk\u0142ad komentator\u00f3w greckich<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W latach 200-600 komentatorzy greccy pozostawili mn\u00f3stwo traktat\u00f3w. Te, kt\u00f3re si\u0119 zachowa\u0142y licz\u0105 15 000 stron. S\u0105 to traktaty arystotelik\u00f3w i platonik\u00f3w. Ostatnio coraz bardziej docenia si\u0119 ich faktyczny wk\u0142ad.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wklad_komentatorow_islamskich\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wk\u0142ad komentator\u00f3w islamskich<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Byli w\u015br\u00f3d nich bardzo wybitni, Awicenna, Awerroes i inni. Ich dzie\u0142a te\u017c by\u0142y t\u0142umaczone i bardzo cenione.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dziela_pseudo-Arystotelesowskie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Dzie\u0142a pseudo-Arystotelesowskie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Recepcja_tlumaczen\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Recepcja t\u0142umacze\u0144<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W XII wieku recepcja i wp\u0142yw dzie\u0142 Arystotelesa stosunkowo niewielkie. W po\u0142owie XIII wieku sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 radykalnie. XII-XIII wiek to druga fala nap\u0142ywu my\u015bli poga\u0144skiej do \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego. Cho\u0107 pojawiaj\u0105 si\u0119 napi\u0119cia mi\u0119dzy religi\u0105 a tymi dzie\u0142ami, generalna recepcja bardzo pozytywna i \u017cyczliwa. Arystotelesowskie nauki \u015bcis\u0142e, filozofia przyrody i logika sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 programu nauczania w powstaj\u0105cych uniwersytetach.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uniwersytet_sredniowieczny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Uniwersytet \u015bredniowieczny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od XI wieku generalna, wielop\u0142aszczyznowa poprawa sytuacji w Europie. Bardziej stabilne rz\u0105dy, rekonkwista Hiszpanii, nowinki techniczne (ci\u0119\u017cki p\u0142ug, chom\u0105to, tr\u00f3jpol\u00f3wka), rozwija si\u0119 szybko handel, pojawia si\u0119 gospodarka pieni\u0119\u017cna. Nast\u0119puje rozw\u00f3j miast, toczy si\u0119 walka o ich samorz\u0105dno\u015b\u0107. Odrodzenie i wzmocnienie miast warunkiem koniecznym ale nie wystarczaj\u0105cym powstania uniwersytet\u00f3w. Urbanizacja tak\u017ce gdzie indziej (Egipt, Mezopotamia) a tam uniwersytety nie powsta\u0142y. Ale te\u017c wysoki rozw\u00f3j intelektualny nie musi by\u0107 na nich oparty. Wystarcz\u0105 archiwa, piel\u0119gnowanie tradycji literackiej i pozytywne pobudzanie uczonych. Uniwersytet europejski tworem tego obszaru. Mistrzowie i uczniowie w szko\u0142ach przy katedrach, cz\u0119sto si\u0119 przenosili z miasta do miasta. Jako obcy byli pozbawieni praw. Szybko dostrzegli korzy\u015bci ze zrzeszania si\u0119 w korporacje analogiczne do handlowych i rzemie\u015blniczych. Tworzyli\u00a0 wi\u0119c takie zrzeszenia mistrz\u00f3w i\/lub uczni\u00f3w. Kilka takich korporacji (fakultet\u00f3w) (ka\u017cda z danej dziedziny) tworzy\u0142o studium generale, nazwane p\u00f3\u017aniej uniwersytetem. Fakultety mia\u0142y w\u0142asn\u0105 jurysdykcj\u0119 w zakresie spraw wewn\u0119trznych, prawo negocjowania r\u00f3\u017cnych spraw z w\u0142adzami zewn\u0119trznymi, pewne przywileje osobiste oraz \u015brodki nacisku. W razie ostrych spor\u00f3w uniwersytet m\u00f3g\u0142 zawiesi\u0107 nauczanie a nawet wyprowadzi\u0107 si\u0119 z miasta. Uniwersytet europejski \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z now\u0105 nauk\u0105, kt\u00f3rej dzie\u0142a przet\u0142umaczone na \u0142acin\u0119 w XII wieku. Uniwersytet to instytucjonalny przeka\u017anik, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego Europa Zachodnia uj\u0119\u0142a w ramy organizacyjne, wch\u0142on\u0119\u0142a i poszerzy\u0142a wielki zas\u00f3b nowej wiedzy. Najstarsze uniwersytety: Pary\u017c, Oxford, Bolonia. Przed rokiem 1500 powsta\u0142o jeszcze 70 innych uniwersytet\u00f3w. W uniwersytecie \u2013 wydzia\u0142y (sztuki wyzwolone, prawo, medycyna, teologia). Wieloletnia nauka dawa\u0142a stopie\u0144 magistra sztuk, co uprawnia\u0142o do studi\u00f3w na\u00a0 wy\u017cszym fakultecie: prawa, medycyny, teologii. Liczba student\u00f3w na najwi\u0119kszych uniwersytetach nie przekracza\u0142a jednorazowo ok. 1500.\u00a0 Szacunki: w okresie 1350-1500 na uniwersytetach europejskich studiowa\u0142o \u0142\u0105cznie oko\u0142o 750 tysi\u0119cy student\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify; padding-left: 30px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Studenci_i_mistrzowie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Studenci i mistrzowie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauczanie_na_wydziale_sztuk_wyzwolonych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauczanie na wydziale sztuk wyzwolonych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zak\u0142adano, \u017ce ka\u017cdy magister sztuk wyzwolonych potrafi prowadzi\u0107 wyk\u0142ady kursowe z filozofii przyrody. Nauczanie przez wyk\u0142ady (zwyczajne i nadzwyczajne) oraz dysputy (scholastyczne). Pod koniec XIII wieku nowa metoda analizy tekst\u00f3w: kwestie (questiones), czyli rozwa\u017canie problem\u00f3w szczeg\u00f3\u0142owych. Pierwsze dwa lata student raczej s\u0142ucha\u0142. Na 3 i 4 roku ju\u017c uczestniczy\u0142 w dysputach i gdy nauczy\u0142 si\u0119 je rozstrzyga\u0107 uzyskiwa\u0142 stopie\u0144 baka\u0142arza sztuk wyzwolonych. Jeszcze kilka lat studi\u00f3w pod kierunkiem mistrza i m\u00f3g\u0142_zosta\u0107_magistrem.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify; padding-left: 60px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Program_nauczania_na_wydziale_sztuk_wyzwolonych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Program nauczania na wydziale sztuk wyzwolonych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pod rosn\u0105cym wp\u0142ywem dzie\u0142 Arystotelesa zmiany w nauczaniu siedmiu sztuk wyzwolonych. Wszystkie te sztuki drogami ku filozofii przyrody. Przedmioty quadrivium (arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka) schodzi\u0142y na plan dalszy wypierane przez filozofi\u0119 Arystotelesa dzielon\u0105 teraz na trzy filozofie: przyrody, moraln\u0105 i metafizyczn\u0105.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify; padding-left: 90px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Logika\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Logika<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dobrze rozwini\u0119ta z w\u0142asnym j\u0119zykiem i terminologi\u0105. Logika \u015bredniowieczna osi\u0105gn\u0119\u0142a jednak kres swych mo\u017cliwo\u015bci, gdy\u017c by\u0142a czysto werbalnej natury,\u00a0 bez metod sformalizowanych. Aczkolwiek stosowano w pewnym zakresie logik\u0119 formaln\u0105. W XV i XVI wieku znajomo\u015b\u0107 logiki \u015bredniowiecznej zanika\u0142a.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify; padding-left: 90px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Quadrivium\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Quadrivium<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Generalnie mniejsze zainteresowanie tymi dziedzinami, cho\u0107 w niekt\u00f3rych uniwersytetach poziom nadal wysoki.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify; padding-left: 90px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Trzy_filozofie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Trzy filozofie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Naprawd\u0119 nowa nauka na uniwersytetach rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 z wprowadzeniem dzie\u0142 filozoficznych Arystotelesa, kt\u00f3rych znajomo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnym wymogiem uzyskania stopnia magistra sztuk wyzwolonych. Trzy filozofie: moralna czyli etyka (tu: Etyka Nikomachejska), metafizyka (tu: Metafizyka), filozofia przyrody. Ta trzecia uznawana za najwa\u017cniejsz\u0105. Tutaj nale\u017cy wymieni\u0107 pisma przyrodnicze, w tym najwa\u017cniejsze: Fizyka i O duszy oraz: O niebie, O powstawaniu i gini\u0119ciu, Meteorologika, Kr\u00f3tkie rozprawy psychologiczno-biologiczne.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify; padding-left: 90px;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wyzsze_fakultety_teologii_i_medycyny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wy\u017csze fakultety teologii i medycyny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stopie\u0144 magistra sztuk praktycznie (cho\u0107 nie formalnie) by\u0142 warunkiem wst\u0119pu na oba te fakultety. Wielu teolog\u00f3w uwa\u017ca\u0142o logik\u0119 i filozofi\u0119 przyrody za podstawowe narz\u0119dzia przy wyja\u015bnianiu problem\u00f3w teologicznych. Studia teologiczne bardzo d\u0142ugie (10-16 lat) i stopie\u0144 magistra lub doktora teologii w wieku 36 lat (przy \u015bredniej \u017cycia ok. 50 lat). Studia medyczne kr\u00f3tsze \u2013 ok. 6-7 lat.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Spoleczna_oraz_intelektualna_rola_uniwersytetu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Spo\u0142eczna oraz intelektualna rola uniwersytetu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Fakultety teologii, medycyny i prawa przygotowywa\u0142y do konkretnych zawod\u00f3w. Po co jednak istnia\u0142 wydzia\u0142 sztuk wyzwolonych? Przede wszystkim kszta\u0142ci\u0142 nauczycieli. Po 4 latach studi\u00f3w mo\u017cna by\u0142o zosta\u0107 baka\u0142arzem. Ci kt\u00f3rzy studiowali kr\u00f3cej i\/lub nie zostawali nauczycielami mogli znale\u017a\u0107 zatrudnienie na dworach kr\u00f3lewskich, ksi\u0105\u017c\u0119cych, w Ko\u015bciele we w\u0142adzach miejskich. Posiadali umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania i pisania, \u0142aciny, rachunk\u00f3w, byli bardziej otwarci intelektualnie. Jednak to prawda, \u017ce program sztuk wyzwolonych, oparty g\u0142\u00f3wnie na trzech filozofiach nie zosta\u0142 stworzony w celach praktycznych. Wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z odkrycia dziedzictwa grecko-arabskiego, kt\u00f3re by\u0142o w uniwersytetach uznawane jako niezwykle warto\u015bciowe ze wzgl\u0119du na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 wiedzy o naturze rzeczy. Gdy uniwersytety zyska\u0142y akceptacj\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa, realizowa\u0142y w oparciu o kanon wiedzy staro\u017cytnej idea\u0142 zdobywania wiedzy dla niej samej. Brak by\u0142 zwyczajnych praktycznych korzy\u015bci, ale nast\u0105pi\u0142o kilkuwiekowe ugruntowywanie podstaw rozwoju nauki i naukowego \u015bwiatopogl\u0105du. Dokonano tego przez niezwyk\u0142\u0105 struktur\u0119 i tradycj\u0119 uniwersytetu. Instytucja ta si\u0119 sta\u0142a unikalnym wk\u0142adem \u015bredniowiecza do cywilizacji Zachodu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kultura_rekopismienna_wiekow_srednich\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Kultura r\u0119kopi\u015bmienna wiek\u00f3w \u015brednich<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielki problem kopiowania i zarazem cz\u0119stego w jego trakcie przeinaczania tekst\u00f3w oryginalnych. Wprowadzenie druku w drugiej po\u0142owie XV wieku zmieni\u0142o_t\u0119_sytuacj\u0119_radykalnie.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Arystotelesowskie_dziedzictwo_sredniowiecza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Arystotelesowskie dziedzictwo \u015bredniowiecza<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Arystoteles: \u015bwiat jest wieczny. Ta teza sta\u0142a w ostrej opozycji do koncepcji teolog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich i islamskich i by\u0142a powa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em konfliktu w dyskusji mi\u0119dzy filozofami przyrody i teologami w XIII wieku. Arystoteles: \u015bwiat jedyny i niepowtarzalny, innego nie ma. \u015awiat podzielony na dwie cz\u0119\u015bci: ziemsk\u0105, obserwowaln\u0105, tam zachodz\u0105 nieustanne zmiany i niebiesk\u0105, gdzie \u017cadnych zmian nie ma.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obszar_ziemski_krolestwo_nieustannych_zmian\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Obszar ziemski: kr\u00f3lestwo nieustannych zmian<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cztery podstawowe sk\u0142adowe wszystkich cia\u0142: ziemia, woda, powietrze, ogie\u0144.\u00a0 Podstaw\u0105 cia\u0142 materia prima, czyli substrat, pod\u0142o\u017ce z kt\u00f3rego &#8211; przy pomocy w\u0142a\u015bciwo\u015bci &#8211; czyli form\u00a0 tworzone s\u0105 wszelkie rzeczy. Materi\u0119 pierwsz\u0105 wynosz\u0105 na wy\u017cszy poziom, np. elementu, dwie pary przeciwie\u0144stw: zimno-gor\u0105co, sucho\u015b\u0107-wilgotno\u015b\u0107. Ka\u017cde cia\u0142o z\u0142o\u017ceniem materii i formy. Cia\u0142a maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 dzia\u0142ania zgodn\u0105 ze swymi naturalnymi w\u0142a\u015bciwo\u015bciami. Arystoteles dopu\u015bci\u0142 wi\u0119c wt\u00f3rny zwi\u0105zek przyczynowy: cia\u0142a na siebie oddzia\u0142ywaj\u0105 i wywo\u0142uj\u0105 w innych cia\u0142ach skutki. Arystoteles wyr\u00f3\u017cni\u0142 4 rodzaje zmian: substancjaln\u0105, jako\u015bciow\u0105, ilo\u015bciow\u0105, zmian\u0119 miejsca. Substancjalna zwi\u0105zana z powstawaniem i gini\u0119ciem. Formy zast\u0119powane innymi i wtedy zmiana substancji. Na przyk\u0142ad: ogie\u0144 \u2013 gor\u0105cy i suchy zamienia si\u0119 w ziemi\u0119 \u2013 such\u0105 i zimn\u0105, gdy jedna z jego pierwotnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u2013 gor\u0105co\u015b\u0107, zast\u0105piona przez jej przeciwie\u0144stwo \u2013 zimno. Arystoteles: cz\u0119\u015b\u0107 podksi\u0119\u017cycowa sk\u0142ada si\u0119 z 4 sfer, ziemia jest kulista.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ruch_w_fizyce_Arystotelesa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ruch w fizyce Arystotelesa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ruch_naturalny_cial_podksiezycowych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ruch naturalny cia\u0142 podksi\u0119\u017cycowych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ruch_wymuszony_czyli_nienaturalny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ruch wymuszony, czyli nienaturalny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obszar_niebieski_niezniszczalny_i_niezmienny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Obszar niebieski: niezniszczalny i niezmienny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Obszar nad podksi\u0119\u017cycow\u0105 sfer\u0105 ognia. Cia\u0142a niebieskie poruszaj\u0105 si\u0119 w eterze i z niego si\u0119 sk\u0142adaj\u0105. Eter to pi\u0105ty element, sta\u0142y niezmienny. Ruch ko\u0142owy gwiazd \u2013 jedyny na tym obszarze. Przestrzenie niebieskie wype\u0142nione przezroczystymi eterycznymi sferami koncentrycznymi, kt\u00f3re si\u0119 poruszaj\u0105 jednostajnym ruchem a cia\u0142a niebieskie jako\u015b na tych sferach osadzone. Czynnikiem sprawczym ruch\u00f3w cia\u0142 niebieskich s\u0105 zewn\u0119trzni, duchowi, nieruchomi poruszyciele, czyli Inteligencje. Jest 55 poruszycieli i jeden Pierwszy Poruszyciel. Jak nieruchomy poruszyciel sprawia, \u017ce orbita fizyczna si\u0119 porusza? Odpowied\u017a Arystotelesa: \u201ePorusza si\u0119 wi\u0119c tak, jak przedmiot mi\u0142o\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Recepcja_i_wplyw_nauki_Arystotelesa_oraz_reakcja_Kosciola_i_teologow_chrzescijanskich\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Recepcja i wp\u0142yw nauki Arystotelesa oraz reakcja Ko\u015bcio\u0142a i teolog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wprowadzenie dzie\u0142 Arystotelesa do \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego przysporzy\u0142o Ko\u015bcio\u0142owi i jego teologom wielu problem\u00f3w. Starcie by\u0142o nieuniknione i dosz\u0142o do niego do\u015b\u0107 szybko. Jednak\u017ce konflikt, jaki wybuch\u0142,\u00a0 nie mo\u017ce przes\u0142oni\u0107 najwa\u017cniejszego faktu: entuzjastycznego przyj\u0119cia t\u0142umaczonych dzie\u0142\u00a0 Arystotelesa, ocenionych wysoko zar\u00f3wno przez magistr\u00f3w sztuk wyzwolonych, jak i przez teolog\u00f3w. W istocie rzeczy filozofia Arystotelesa zosta\u0142a powitana tak gor\u0105co, \u017ce wszelkie pr\u00f3by podejmowane przez zmobilizowane przeciwko niej si\u0142y nie zdo\u0142a\u0142y jej pokona\u0107.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Potepienie_1277_roku\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Pot\u0119pienie 1277 roku<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Obiektem atak\u00f3w na Arystotelesa \u2013 Uniwersytet Paryski. W roku 1210, wkr\u00f3tce po udost\u0119pnieniu t\u0142umacze\u0144 dzie\u0142 Arystotelesa z dziedziny filozofii przyrody, synod w Sens pod kar\u0105 ekskomuniki zakaza\u0142 ich czytania w Pary\u017cu, prywatnie jak i publicznie. Zakaz ten powt\u00f3rzony w 1215 w odniesieniu do Uniwersytetu Paryskiego. 1231 \u2013 zakaz zmodyfikowany i z sankcj\u0105 papie\u017ca Grzegorza IX. W bulii Parens scientarium papie\u017c nakaza\u0142, by oburzaj\u0105ce traktaty Arystotelesa zosta\u0142y oczyszczone z b\u0142\u0119d\u00f3w. Powo\u0142a\u0142 w tym celu komisj\u0119, ale nie wykona\u0142a ona powierzonego jej zadania. Nie wiadomo dlaczego. 1245 \u2013 Innocenty IV rozci\u0105gn\u0105\u0142 zakaz na Uniwersytet w Tuluzie, kt\u00f3ry zaprasza\u0142 do siebie mistrz\u00f3w i student\u00f3w, bo tam zakazy paryskie do tej pory nie obowi\u0105zywa\u0142y. 1255 \u2013 koniec zakazu w Pary\u017cu. Og\u0142oszona w tym roku lista tekst\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych na studiach obejmowa\u0142a wszystkie dost\u0119pne dzie\u0142a Arystotelesa. Sko\u0144czy\u0142y si\u0119 uci\u0105\u017cliwe, cho\u0107 nierealne ograniczenia na\u0142o\u017cone na uczonych paryskich. Lata 60. i 70 XII wieku \u2013 druga faza walki w Pary\u017cu. Konserwatywni teologowie (zainspirowani przez \u015bw. Bonawentur\u0119) pr\u00f3bowali wprowadzi\u0107 kolejne ograniczenia. Zamiast zakazywa\u0107 lektury (to nie mog\u0142o by\u0107 ju\u017c skuteczne) chcieli pot\u0119pi\u0107 koncepcje, kt\u00f3re uwa\u017cali za niebezpieczne i oburzaj\u0105ce. Ich ostrze\u017cenia nie odnosi\u0142y skutku, zwr\u00f3cili si\u0119 wi\u0119c do biskupa Pary\u017ca, Stefana Tempier i ten w 1270 roku pot\u0119pi\u0142 13 twierdze\u0144 filozoficznych Arystotelesa\u00a0 oraz komentarzy Awerroesa. Uczeni zajmuj\u0105cy si\u0119 sztukami wyzwolonymi musieli w 1272 roku z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119, \u017ce nie b\u0119d\u0105 wchodzili na teren teologii, a gdyby musieli, wszelkie kwestie b\u0119d\u0105 interpretowa\u0107 na rzecz wiary. Sp\u00f3r nie wygas\u0142 i ostatecznie interweniowa\u0142 papie\u017c Jan XXI. Poleci\u0142 biskupowi Tempier przeprowadzenie \u015bledztwa. Ten, za porad\u0105 doradc\u00f3w teologicznych, og\u0142osi\u0142 pot\u0119pienie 219 tez. Dla pe\u0142nego obrazu tego konfliktu trzeba wspomnie\u0107 o zaci\u0119tym sporze, jaki si\u0119 toczy\u0142 w XIII wieku mi\u0119dzy wydzia\u0142ami sztuk wyzwolonych a wydzia\u0142ami teologicznymi. Chodzi\u0142o o to, czy status obu wydzia\u0142\u00f3w jest r\u00f3wny. Ideologicznie, by\u0142a to walka mi\u0119dzy rozumem a Objawieniem. Rozum stanowi\u0142 narz\u0119dzie analizy w filozofii. Magistrowie sztuk panowali nad dziedzin\u0105 rozumu, ale teologowie dzier\u017cyli w\u0142adz\u0119 nad Objawieniem. Byli przekonani, \u017ce Objawienie przewy\u017csza wszelkie inne formy wiedzy. Nauczyciele sztuk mieli zupe\u0142nie inne zdanie. Nauczali filozofii, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a siedem sztuk, ale przede wszystkim sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z metafizyki, filozofii przyrody i filozofii moralnej. Kierowali si\u0119 rozumem, wielce szanowali Arystotelesa. Chocia\u017c podporz\u0105dkowywali si\u0119 tre\u015bci Objawienia, uwa\u017cali filozofi\u0119 za w\u0142a\u015bciwe narz\u0119dzie s\u0142u\u017c\u0105ce zrozumieniu \u015bwiata i zas\u0142uguj\u0105ce na niezale\u017cno\u015b\u0107 od teologii. Z kolei teologowie, cho\u0107 bardzo zainteresowani filozofi\u0105 i filozofi\u0105 przyrody, uwa\u017cali j\u0105 za dziedzin\u0119 odr\u0119bn\u0105 i podporz\u0105dkowan\u0105 teologii. Trzy obszary najostrzejszych spor\u00f3w dotyczy\u0142y: 1\/ wieczno\u015bci \u015bwiata, 2\/ tzw. doktryny podw\u00f3jnej prawdy, 3\/ wszechmocy Boga.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wiecznosc_swiata\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wieczno\u015b\u0107 \u015bwiata<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Temperatura i znaczenie sporu s\u0105 por\u00f3wnywalne z debatami wok\u00f3\u0142 teorii heliocentrycznej (XVI i XVII wiek) i teorii ewolucji Darwina (XIX wiek). Teza teologiczno-religijna, \u017ce \u015bwiat mia\u0142 pocz\u0105tek i nie jest wieczny zosta\u0142a zaakceptowana formalnie. Istnia\u0142o jednak szereg wybieg\u00f3w, pozwalaj\u0105cych dalej g\u0142osi\u0107 na wydziale sztuk tez\u0119 przeciwn\u0105, np. stwierdzaj\u0105c, \u017ce \u201eg\u0142osimy pogl\u0105dy Filozofa (czyli Arystotelesa), ale nie twierdzimy, \u017ce s\u0105 prawdziwe\u201d lub \u201eto \u017ce \u015bwiat mia\u0142 pocz\u0105tek, jest przedmiotem wiary, nie za\u015b przedmiotem dowodzenia\u201d (\u015bw. Tomasz).<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Doktryna_podwojnej_prawdy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Doktryna podw\u00f3jnej prawdy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Magistrowie sztuk ust\u0119powali w obliczu wiary, ale czynili to w spos\u00f3b nape\u0142niaj\u0105cy teolog\u00f3w niepokojem i podejrzliwo\u015bci\u0105. Np. zak\u0142adali lub wr\u0119cz g\u0142osili, \u017ce prawd filozofii przyrody, odkrytych przy pomocy przyrodzonego rozumu, nie da si\u0119 pogodzi\u0107 z prawdami wiary i w tej sytuacji nale\u017cy da\u0107 pierwsze\u0144stwo wierze. Wnioski rozumowe (te oburzaj\u0105ce) pozostawiali wi\u0119c nietkni\u0119te, g\u0142osz\u0105c jednocze\u015bnie, dla zachowania narzuconego nakazu, odpowiednie prawdy wiary. W zwi\u0105zku z tym pot\u0119pienie z 1277 roku m\u00f3wi te\u017c o tych, \u201ekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce ich twierdzenia s\u0105 prawdziwe w sensie filozoficznym a nie wed\u0142ug wiary katolickiej, jak gdyby istnia\u0142y dwie przeciwstawne sobie prawdy\u201d.\u00a0 Magistrowie sztuk byli bliscy przyj\u0119cia zasady podw\u00f3jnej prawdy, aczkolwiek nigdy nie sformu\u0142owali jej wprost.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ograniczenie_wszechmocy_Boga\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ograniczenie wszechmocy Boga<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ta teza oczywi\u015bcie by\u0142a najbardziej wywrotowa. W dzie\u0142ach Arystotelesa wiele jest twierdze\u0144, wskazuj\u0105cych na naturaln\u0105 niemo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0119powania pewnych zjawisk, np. \u017ce nie mog\u0105 istnie\u0107 inne \u015bwiaty poza tym, kt\u00f3ry znamy. Pot\u0119pienie tego pogl\u0105du, kt\u00f3rego, notabene nikt wcze\u015bniej nie g\u0142osi\u0142, zach\u0119ci\u0142o do spekulacji, co by by\u0142o, gdyby B\u00f3g stworzy\u0142 te inne \u015bwiaty. Co do innych pot\u0119pionych twierdze\u0144 o niemo\u017cliwo\u015bciach, filozofowie przyrody rutynowo odt\u0105d przyznawali, \u017ce je\u015bli Bogu by si\u0119 spodoba\u0142o, to m\u00f3g\u0142by to w\u0142a\u015bnie zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dwa_typy_hipotetycznego_rozumowania_w_sredniowiecznej_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Dwa typy hipotetycznego rozumowania w \u015bredniowiecznej filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Inn\u0105 metod\u0105 g\u0142oszenia pogl\u0105d\u00f3w pot\u0119pionych by\u0142o rozumowanie hipotetyczne. Filozofowie g\u0142osili wi\u0119c czasem pogl\u0105dy jawnie heretyckie pod przykrywk\u0105 \u201etak dyktuje filozofia przyrody\u201d. W sumie, \u015bredniowieczni filozofowie przyrody mogli zak\u0142ada\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 niemal ka\u017cdego pot\u0119pionego twierdzenia, pod warunkiem, \u017ce nie g\u0142osili, i\u017c jest ono kategorycznie lub filozoficznie prawdziwe. Radzili wi\u0119c sobie doskonale z pot\u0119pieniem z roku 1277. Efekt tego pot\u0119pienia niespodziewany: pot\u0119pienie doprowadzi\u0142o do rozszerzenia horyzont\u00f3w arystotelesowskich filozof\u00f3w przyrody. Niekt\u00f3rzy badacze poszli w swej ocenie tak daleko, \u017ce stwierdzili, \u017ce pot\u0119pienie z roku 1277 zrodzi\u0142o wr\u0119cz nowo\u017cytn\u0105 nauk\u0119 (Pierre Duhem). Inni jednak (Alexandre Koyre) stanowczo oponowali, twierdz\u0105c, \u017ce nie mia\u0142o w og\u00f3le wp\u0142ywu na pojawienie si\u0119 nauki nowo\u017cytnej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Teologowie_%E2%80%93_filozofowie_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Teologowie &#8211; filozofowie przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cho\u0107 teologowie obawiali si\u0119 wp\u0142ywu arystotelesowskiej filozofii przyrody i czasami chcieli\u00a0 jej zakazania b\u0105d\u017a ograniczenia lub pot\u0119pienia cz\u0119\u015bci dzie\u0142 i\/lub twierdze\u0144, nie nale\u017cy st\u0105d wysnuwa\u0107 wniosku, \u017ce generalnie si\u0119 jej przeciwstawiali. R\u00f3\u017cnili si\u0119 znacznie mi\u0119dzy sob\u0105 co do jej oceny, ale najbardziej nawet konserwatywni (jak \u015bw. Bonawentura) uznawali jej ogromn\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 teolog\u00f3w nale\u017ca\u0142a do najbardziej zdeklarowanych jej zwolennik\u00f3w. Filozofi\u0119 przyrody uznawano za tak wa\u017cn\u0105, \u017ce jej dobra znajomo\u015b\u0107, zwie\u0144czona stopniem magistra sztuk stanowi\u0142a niezb\u0119dny warunek podj\u0119cia formalnych studi\u00f3w teologicznych. Poniewa\u017c filozofia przyrody i teologia by\u0142y w \u015bredniowieczu \u015bci\u015ble ze sob\u0105 powi\u0105zane, do teolog\u00f3w nale\u017ca\u0142o dostosowanie filozofii przyrody do teologii i teologii do filozofii przyrody.\u00a0 Poniewa\u017c korzystali z du\u017cej swobody intelektualnej, na og\u00f3\u0142 nie dopuszczali do sytuacji, by teologia utrudnia\u0142a im badanie \u015bwiata fizycznego. Skutecznie torpedowali wysi\u0142ki powo\u0142ania do \u017cycia czego\u015b w rodzaju \u201enauki chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d. Nie odwo\u0142ywano si\u0119 te\u017c do tekst\u00f3w biblijnych. aby \u201eudowodni\u0107\u201d prawd\u0119 naukow\u0105. Gdyby uznali za w\u0142a\u015bciwe, mogliby przeciwstawi\u0107 si\u0119 Arystotelesowi. Ale nie mieli powodu. Istnia\u0142a zakorzeniona od wiek\u00f3w tradycja wykorzystywania my\u015bli poga\u0144skiej. B\u0119d\u0105c zwolennikami tej tradycji teologowie tak w\u0142a\u015bnie potraktowali nauk\u0119 grecko-arabsk\u0105 &#8211; jako mi\u0142y dodatek u\u0142atwiaj\u0105cy zrozumienie Pisma \u015awi\u0119tego.\u00a0 Ten pozytywny stosunek i przekonanie, \u017ce nauka ta jest po\u017cytecznym narz\u0119dziem w wyja\u015bnianiu kwestii teologicznych nale\u017cy uzna\u0107 za owoc ukszta\u0142towanej w okresie pierwszych 4-5 wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa postawy. Ta postawa wobec nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody wypar\u0142a w ko\u0144cu postaw\u0119 s\u0142u\u017cebno\u015bci tych nauk wobec teologii. Specyficzny spos\u00f3b kszta\u0142cenia stworzy\u0142 w uniwersytetach odr\u0119bn\u0105 kast\u0119 teolog\u00f3w \u2013 filozof\u00f3w przyrody. Istnienie tej grupy jest kluczem do zrozumienia los\u00f3w nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody w Europie Zachodniej. Zdumiewaj\u0105cy brak spor\u00f3w nale\u017cy przypisa\u0107 pojawieniu si\u0119 tej w\u0142a\u015bnie klasy ludzi wyszkolonych w obu dziedzinach, kt\u00f3rzy \u0142atwo okre\u015blali wzajemne relacje mi\u0119dzy tymi sferami. A robili tak, bo chrze\u015bcija\u0144stwo w du\u017cej mierze dostosowa\u0142o si\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej do \u015bwieckiej my\u015bli greckiej. I arystotelizm wy\u0142oni\u0142 si\u0119 jako najwa\u017cniejszy i niczym nie zagro\u017cony system intelektualny Europy Zachodniej.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_sredniowiecze_uczynilo_z_dziedzictwem_duchowym_Arystotelesa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Co \u015bredniowiecze uczyni\u0142o z dziedzictwem duchowym Arystotelesa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obszar_ziemski\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Obszar ziemski<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przyczyny_ruchu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przyczyny ruchu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Opor_wewnetrzny_a_ruch_naturalny_w_prozni\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Op\u00f3r wewn\u0119trzny a ruch naturalny w pr\u00f3\u017cni<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ruch_wymuszony_w_prozni_a_teoria_impetu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ruch wymuszony w pr\u00f3\u017cni a teoria impetu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kinematyka_ruchu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Kinematyka ruchu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ruch_jako_ilosciowe_okreslenie_jakosci_natezenie_i_oslabienie_wlasciwosci_czyli_form\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ruch jako ilo\u015bciowe okre\u015blenie jako\u015bci: nat\u0119\u017cenie i os\u0142abienie w\u0142a\u015bciwo\u015bci czyli form<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Obszar_niebieski\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Obszar niebieski<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozwiazanie_kompromisowe_trzy_orbity\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozwi\u0105zanie kompromisowe: trzy orbity<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Liczba_orbit_totalnych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Liczba orbit totalnych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Niebieska_niezniszczalnosc_i_zmiana\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Niebieska niezniszczalno\u015b\u0107 i zmiana<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przyczyny_ruchu_niebieskiego\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przyczyny ruchu niebieskiego<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Poruszyciele_zewnetrzni\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Poruszyciele zewn\u0119trzni<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Poruszyciele_wewnetrzni\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Poruszyciele wewn\u0119trzni<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Poruszyciele_wewnetrzno-zewnetrzni\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Poruszyciele wewn\u0119trzno-zewn\u0119trzni<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czy_Ziemia_obraca_sie_wokol_swej_osi\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czy Ziemia obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 swej osi?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Swiat_jako_calosc_i_co_moze_sie_znajdowac_poza_nim\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u015awiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 i co mo\u017ce si\u0119 znajdowa\u0107 poza nim<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czy_swiat_jest_stworzony_czy_wieczny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czy \u015bwiat jest stworzony czy wieczny?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Mozliwosc_istnienia_innych_swiatow\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia innych \u015bwiat\u00f3w<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czy_poza_naszym_swiatem_istnieje_przestrzen_lub_proznia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czy poza naszym \u015bwiatem istnieje przestrze\u0144 lub pr\u00f3\u017cnia?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Sredniowieczna_filozofia_przyrody_arystotelicy_i_arystotelizm\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u015aredniowieczna filozofia przyrody, arystotelicy i arystotelizm<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kilka s\u0142\u00f3w o ksi\u0119gach przyrodniczych Arystotelesa oraz \u015bredniowiecznych komentarzach. Ksi\u0119gi te nie s\u0105 sp\u00f3jnym i systematycznym opisem ani analiz\u0105 \u015bwiata fizycznego. Jest w nich jednak ogromne bogactwo temat\u00f3w i koncepcji. Na \u015bredniowiecznych uniwersytetach traktowano je jako podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy z zakresu filozofii przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Questiones_czyli_kwestie_u_schylku_sredniowiecza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Questiones, czyli kwestie u schy\u0142ku \u015bredniowiecza<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kwestia to najpopularniejszy gatunek literacki w dziedzinie filozofii przyrody, niemal synonim metody scholastycznej. Analiza problemu: referowanie argument\u00f3w za i przeciw, potem w\u0142asne przemy\u015blenia. Zbi\u00f3r kwestii by\u0142 traktatem. Ka\u017cdy z traktat\u00f3w Arystotelesa podzielony na wiele kwestii. Pokazywanie \u017ar\u00f3de\u0142 by\u0142o stosowane rzadko. Cecha charakterystyczna: traktowanie kwestii odr\u0119bnie jedna od drugiej, nie by\u0142o syntez, koncentracja na analizie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Filozofia_przyrody_w_innych_gatunkach_literackich\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Filozofia przyrody w innych gatunkach literackich<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Najbardziej zaanga\u017cowani scholastycy \u015bredniowiecza wypracowywali systematyczne syntezy w formie traktat\u00f3w. Nie zawiera\u0142y one kwestii, ale ukazywa\u0142y \u201ewielki obraz\u201d. Traktaty te okre\u015blano nazw\u0105 \u201ekompendia\u201d.\u00a0 Np. Traktat o sferze Jana Sacrobosco. Traktaty pisa\u0142 tak\u017ce Miko\u0142aj z Oresme, Wilhelm z Owernii i inni.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Kosmos_jako_glowny_przedmiot_badan_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Kosmos jako g\u0142\u00f3wny przedmiot bada\u0144 filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Celem literatury z dziedziny filozofii przyrody by\u0142o opisanie i zanalizowanie struktury kosmosu i proces\u00f3w w nim zachodz\u0105cych.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wielki_obraz\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wielki obraz<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ramowa koncepcja kosmosu by\u0142a prosta. Stanowi\u0142a po\u0142\u0105czenie materia\u0142\u00f3w kosmologicznych zaczerpni\u0119tych\u00a0 z arystotelesowskiej filozofii przyrody z koncepcjami wywodz\u0105cymi si\u0119 z Pisma \u015awi\u0119tego, zw\u0142aszcza z opisu stworzenia\u00a0 w Ksi\u0119dze Rodzaju. Kosmos to ogromna sko\u0144czona sfera wype\u0142niona materi\u0105. Sfera dzieli\u0142a si\u0119 na wiele podsfer, czyli orbit, jedna w drugiej. Odr\u0119bna cz\u0119\u015b\u0107 ziemska i niebieska. Ta ostatnia wype\u0142niona eterem<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Procesy_zachodzace_w_kosmosie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Procesy zachodz\u0105ce w kosmosie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Panowa\u0142a generalna zgoda co do makrostruktury \u015bwiata, brak by\u0142 porozumienia co do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w r\u00f3\u017cnorodnych form i rodzaj\u00f3w kosmicznej aktywno\u015bci.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czym_jest_filozofia_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czym jest filozofia przyrody?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Miejsce filozofii przyrody w ramach ludzkiej wiedzy: w Metafizyce Arystoteles dzieli nauki na teoretyczne (zajmuj\u0105ce si\u0119 wiedz\u0105), praktyczne (zajmuj\u0105ce si\u0119 post\u0119powaniem) i wytw\u00f3rcze (zajmuj\u0105ce si\u0119 wytwarzaniem po\u017cytecznych przedmiot\u00f3w). Nauka teoretyczna dzieli si\u0119 na 1\/ teologi\u0119 czyli metafizyk\u0119, 2\/ matematyk\u0119, 3\/ fizyk\u0119. Fizyka dotyczy cia\u0142 o\u017cywionych i nieo\u017cywionych. Fizyka to de facto filozofia przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pytania_z_dziedziny_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Pytania z dziedziny filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dog\u0142\u0119bne zrozumienie czym by\u0142a \u015bredniowieczna filozofia przyrody wymaga znajomo\u015bci pyta\u0144 jakie \u015bredniowieczni filozofowie przyrody formu\u0142owali pod adresem \u015bwiata opisywanego przez Arystotelesa. W sumie by\u0142o ok. 600 kwestii stanowi\u0105cych rdze\u0144 \u015bredniowiecznej filozofii przyrody. By\u0142y wi\u0119c pytania odno\u015bnie statusu \u015bwiata, np. czy jest wieczny, doskona\u0142y, sko\u0144czony. Kolejny zbi\u00f3r zagadnie\u0144 dotyczy\u0142 sk\u0142adu materialnego \u015bwiata: liczby element\u00f3w pierwotnych, r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy nimi. Odr\u0119bna grupa pyta\u0144 dotyczy\u0142a budowy kosmosu, ruchu cia\u0142. Osobna grupa problem\u00f3w odnosi\u0142a si\u0119 do Ziemi jako ca\u0142o\u015bci: jej kszta\u0142tu, wielko\u015bci , po\u0142o\u017cenia we wszech\u015bwiecie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Techniki_i_metody_badawcze_jakimi_poslugiwala_sie_filozofia_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Techniki i metody badawcze, jakimi pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 filozofia przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dwa rodzaje metod: abstrakcyjna analiza naukowa oraz techniki wykorzystywane w celu podtrzymania i wzmocnienia argument\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Metody_abstrakcyjne\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Metody abstrakcyjne<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Idea\u0142 nauki \u015bredniowiecznej \u2013 dow\u00f3d za pomoc\u0105 sylogizmu (sylogizm to wnioskowanie z 2 przes\u0142anek, np. 1\/ ka\u017cdy metal jest pierwiastkiem, 2\/ ka\u017cdy s\u00f3d jest metalem, a zatem ka\u017cdy s\u00f3d jest pierwiastkiem). Ten idea\u0142 budzi\u0142 pewien niepok\u00f3j teolog\u00f3w, \u017ce pewno\u015b\u0107 oparta na dowodach mo\u017ce wsp\u00f3\u0142zawodniczy\u0107 z pewno\u015bci\u0105 opart\u0105 na wierze. Wk\u0142ad Ockhama do tej debaty:\u00a0 Bo\u017ca moc niesko\u0144czona i niepoj\u0119ta, nie mo\u017cna zatem niczego uzna\u0107 na pewno. Ca\u0142a wiedza osi\u0105gana za po\u015brednictwem \u201epoznania intuicyjnego\u201d. Nie jest ono pewne. Od Ockhama wywodzi si\u0119 szko\u0142a my\u015blenia, \u017ce zamiast pewno\u015bci mo\u017cemy jedynie osi\u0105gn\u0105\u0107 rozwi\u0105zania i dowody prawdopodobne. Ockham to skrajny empiryzm, niemal ju\u017c wykraczaj\u0105cy poza standardy rozumowania \u015bredniowiecznego.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Metody_faktycznie_stosowane\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Metody faktycznie stosowane<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stosowanie rozumowania o normalnym biegu rzeczy. Dzia\u0142ania natury badane w kategoriach przyczyn i skutk\u00f3w. Prawda osi\u0105gana w ten spos\u00f3b jest warunkowa, niekonieczna, oparta na wnioskowaniu indukcyjnym (Jan Buridan). Narz\u0119dzia \u015bredniowiecznej filozofii przyrody: zwyk\u0142y bieg natury, indukcyjne uog\u00f3lnienie, zasada prostoty (\u201ebyt\u00f3w nie mno\u017cy\u0107 poza konieczno\u015b\u0107\u201d) oraz szlachetno\u015bci i hierarchii. Wszystkie by\u0142y narz\u0119dziami obliczonymi na uwypuklenie i wzmocnienie argument\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rola_matematyki_w_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rola matematyki w filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stosowanie matematyki do zagadnie\u0144 z filozofii przyrody by\u0142o powszechne. W miar\u0119 up\u0142ywu czasu ros\u0142o zainteresowanie matematyczn\u0105 analiz\u0105 zmian jako\u015bciowych i wraz z tym s\u0142ab\u0142o zainteresowanie aspektami teologicznymi i metafizycznymi tych zmian. R\u00f3\u017cnica w stosowaniu matematyki w \u015bredniowieczu i w epoce rewolucji naukowej: w tej ostatniej stosowana do rozwi\u0105zywania rzeczywistych problem\u00f3w \u015bwiata fizycznego, w \u015bredniowieczu \u2013 do kwestii hipotetycznych, nie zwi\u0105zanych z empiri\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zastosowanie_filozofii_przyrody_w_innych_dyscyplinach\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Zastosowanie filozofii przyrody w innych dyscyplinach<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Teologia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Teologia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Medycyna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Medycyna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Muzyka\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Muzyka<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Charakterystyczne_cechy_sredniowiecznej_filozofii_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Charakterystyczne cechy \u015bredniowiecznej filozofii przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poza kilkoma pytaniami na kt\u00f3re odpowied\u017a pada\u0142a rutynowo (np. \u017ce Ziemia jest kulista) wi\u0119kszo\u015b\u0107 pyta\u0144 stawianych przez Arystotelesa w filozofii przyrody pozostawa\u0142a w \u015bredniowieczu bez odpowiedzi ostatecznych. Ale ta sytuacja chyba nie przeszkadza\u0142a w \u00f3wczesnym klimacie naukowym, kt\u00f3ry nie zna\u0142 ani eksperyment\u00f3w ani koncepcji post\u0119pu naukowego. Zdaniem niekt\u00f3rych brak metod eksperymentalnych efektem takiej a nie innej koncepcji substancji u Arystotelesa.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Arystotelicy_i_arystotelizm\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Arystotelicy i arystotelizm<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W okresie 1200-1450 arystotelesowska filozofia przyrody dominowa\u0142a w Europie Zachodniej i nie mia\u0142a \u017cadnej konkurencji. Ale w miar\u0119 up\u0142ywu czasu wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, co by\u0142o u samego Arystotelesa zakwestionowano. Korpus wiedzy przyrodniczej obr\u00f3s\u0142 zatem nowymi interpretacjami, cho\u0107 wszystko istnia\u0142o nadal jako arystotelizm. Nowa skala wyzwa\u0144 pojawi\u0142a si\u0119 w wieku XV, wraz z wprowadzeniem do Europy Zachodniej dzie\u0142 Platona i innych Grek\u00f3w. Pojawi\u0142y si\u0119 t\u0142umaczenia dzie\u0142 greckich przywiezione przez Grek\u00f3w emigruj\u0105cych po zdobyciu przez Turk\u00f3w Konstantynopola. Te nowe systemy to: stoicyzm, platonizm, neoplatonizm, hermetyzm, atomizm. Ukaza\u0142y konkurencyjne sposoby patrzenia na \u015bwiat. Arystotelicy usi\u0142owali si\u0119 przystosowywa\u0107, ale zaufanie do doktryny s\u0142ab\u0142o a podkopa\u0142y je zw\u0142aszcza dwa wydarzenia: odkrycie Nowego \u015awiata_i_wynalazek_teleskopu_Galileusza.<\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_w_sredniowieczu_tworzono_podstawy_nauki_nowozytnej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak w \u015bredniowieczu tworzono podstawy nauki nowo\u017cytnej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka ma d\u0142ug\u0105 histori\u0119. Korzenie jej tkwi\u0105 w Egipcie i Mezopotamii. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nowo\u017cytna nauka narodzi\u0142a si\u0119 w XVII wieku w Europie Zachodniej i nigdzie indziej. By\u0142 to wyj\u0105tkowy, historyczny zbieg okoliczno\u015bci. Wprowadzenie nauki jako jednej z podstawowych instytucji w spo\u0142ecze\u0144stwie to co\u015b wi\u0119cej, ni\u017c tylko zaznajomienie si\u0119 z naukowymi dyscyplinami, do\u015bwiadczeniami i obserwacjami. W islamie przed rokiem 1500 matematyka, astronomia, optyka i medycyna by\u0142y lepiej rozwini\u0119te ni\u017c na Zachodzie, kt\u00f3ry pozna\u0142 te dyscypliny w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki t\u0142umaczeniom z arabskiego. Ale nauka w spo\u0142ecze\u0144stwie islamskim nie by\u0142a zinstytucjonalizowana, podobnie zreszt\u0105 jak w Chinach i w innych cywilizacjach. Nauka tam istnia\u0142a, ale nie by\u0142a zinstytucjonalizowana i nie mia\u0142a ci\u0105g\u0142o\u015bci. Tw\u00f3rcy nauki nowo\u017cytnej, z Galileuszem na czele, ostro krytykowali nauk\u0119 \u015bredniowieczn\u0105. Ich zdaniem nauka nowo\u017cytna niczego nie zawdzi\u0119cza\u0142a nauce \u015bredniowiecznej, powsta\u0142a mimo niej a nie dzi\u0119ki niej. Ta interpretacja przetrwa\u0142a do XX wieku i jest wielce myl\u0105ca. Nie wolno pomin\u0105\u0107 m.in. wk\u0142adu scholastyki do analizy ruchu w og\u00f3le, czy do analizy ruchu Ziemi wok\u00f3\u0142 swej osi. Ale mimo trwaj\u0105cej nadal dyskusji, ile nauka nowo\u017cytna zawdzi\u0119cza \u015bredniowiecznym koncepcjom, pomys\u0142om, teoriom i ideom, musimy zda\u0107 sobie jasno spraw\u0119, \u017ce rewolucja naukowa w Europie Zachodniej nie pojawi\u0142aby si\u0119, gdyby poziom nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody pozosta\u0142 taki jak w pierwszej po\u0142owie XII wieku, tzn. przed fal\u0105 t\u0142umacze\u0144, kt\u00f3re przeobrazi\u0142y europejskie \u017cycie intelektualne. Odpowiedzi na pytania: \u201edlaczego nauka w takiej postaci, jak\u0105 dzisiaj znamy, zmaterializowa\u0142a si\u0119 tylko w spo\u0142ecze\u0144stwie zachodnim?\u201d, \u201eco sprawi\u0142o, \u017ce w XVII wieku w Europie Zachodniej nauka zyska\u0142a taki presti\u017c i wp\u0142ywy, staj\u0105c si\u0119 pot\u0119\u017cn\u0105 si\u0142\u0105? &#8211; musimy szuka\u0107 w \u015bredniowieczu \u0142aci\u0144skim w Europie Zachodniej. Znajdziemy je w pewnych postawach i instytucjach, jakie zrodzi\u0142y si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie zachodnim mniej wi\u0119cej w okresie 1175 \u2013 1500.Ukierunkowane by\u0142y og\u00f3lnie na nauk\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci na nauki \u015bcis\u0142e i filozofi\u0119 przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Warunki_wstepne_ktore_umozliwily_rewolucje_naukowa_kontekst_historyczny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Warunki wst\u0119pne, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y rewolucj\u0119 naukow\u0105 (kontekst historyczny)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Uformowanie w \u015bredniowieczu takiego \u015brodowiska, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142o dokonanie rewolucji naukowej XVII wieku wi\u0105\u017ce si\u0119 z 3 podstawowymi warunkami: 1\/ przet\u0142umaczenie na j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski grecko-arabskich dzie\u0142 z nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody, 2\/ utworzenie uniwersytet\u00f3w, 3\/ wy\u0142onienie si\u0119 kategorii teolog\u00f3w \u2013 filozof\u00f3w przyrody.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Tlumaczenia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">T\u0142umaczenia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XII-XIII wiek \u2013 przeniesienie do Europy korpusu wiedzy grecko-arabskiej. Bez tego op\u00f3\u017anienie narodzin nauki nowo\u017cytnej wynios\u0142oby ca\u0142e stulecia.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uniwersytety\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Uniwersytety<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015aredniowieczne uniwersytety z ich struktur\u0105 korporacyjn\u0105 i zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 aktywno\u015bci\u0105. Niczego takiego nie by\u0142o w innych cywilizacjach. Uniwersytet m\u00f3g\u0142 powsta\u0107, bo ewolucja \u015bredniowiecznego spo\u0142ecze\u0144stwa pozwala\u0142a na odr\u0119bne istnienie Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa a obie te instytucje sk\u0142onne by\u0142y uzna\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 takich zbiorowo\u015bci jak uniwersytety. Bardzo prawdopodobny jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy powstawaniem uniwersytet\u00f3w a t\u0142umaczeniami, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 dla uniwersytet\u00f3w gotowym programem nauczania. Program ten by\u0142 niezmienny przez 500 lat. Najwa\u017cniejszym elementem \u2013 filozofia przyrody. Cicha zgoda Ko\u015bcio\u0142a, bez kt\u00f3rej ca\u0142a ta aktywno\u015b\u0107 nie by\u0142aby mo\u017cliwa. To z kolei efektem wielowiekowej asymilacji chrze\u015bcija\u0144stwa do my\u015bli i kultury poga\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Teologowie-filozofowie_przyrody\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Teologowie-filozofowie przyrody<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ta grupa r\u00f3wnie\u017c kluczowa. Gdyby teologie sprzeciwili si\u0119 programowi opartemu o filozofii przyrody, nie powsta\u0142aby ca\u0142a omawiana tu instytucja.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Religia_a_filozofia_przyrody_w_sredniowiecznym_islamie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Religia a filozofia przyrody w \u015bredniowiecznym islamie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">U schy\u0142ku XV wieku nauka islamska straci\u0142a rozmach i wesz\u0142a w stadium upadku.\u00a0 Relacje mi\u0119dzy filozofi\u0105 przyrody a teologi\u0105 w cywilizacji islamu i w chrze\u015bcija\u0144stwie zasadniczo odmienne.\u00a0 W islamie istnia\u0142y dwa rodzaje nauki: nauka islamska, oparta\u00a0 na Koranie, na islamskim prawie i tradycjach oraz \u201enauki obce\u201d, pre-islamskie, greckie nauki \u015bcis\u0142e i filozofia przyrody. Dzie\u0142a greckie przyj\u0119to gor\u0105co. Jednak\u017ce teologowie i przyw\u00f3dcy religijni patrzyli na te dziedziny raczej niech\u0119tnie. Filozofi\u0105 przyrody zajmowali si\u0119 filozofowie, kt\u00f3rych liczba z up\u0142ywem stuleci mala\u0142a. Chocia\u017c teologia muzu\u0142ma\u0144ska w jednej ze swych wersji, tzw. kalam, zak\u0142ada\u0142a znajomo\u015b\u0107 filozofii greckiej, to jej studiowanie by\u0142o podporz\u0105dkowane obronie i wyja\u015bnieniu Koranu. Cz\u0119sto znajomo\u015b\u0107 tej filozofii s\u0142u\u017cy\u0142a teologom do jej atakowania. Ponadto olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 teolog\u00f3w islamskich nie zajmowa\u0142a si\u0119 filozofi\u0105 i nie zna\u0142a jej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich uznawa\u0142a te\u017c za blu\u017aniercz\u0105 my\u015bl, \u017ce filozofia grecka jest niezb\u0119dna, aby broni\u0107 islamu i Koranu. Jedna z g\u0142\u00f3wnych rozbie\u017cno\u015bci merytorycznych mi\u0119dzy islamem a greck\u0105 filozofi\u0105 przyrody: u Arystotelesa istnieje koncepcja wt\u00f3rnej przyczynowo\u015bci, wedle kt\u00f3rej rzeczy wywo\u0142uj\u0105 skutki i B\u00f3g nie jest bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 ka\u017cdego, najmniejszego skutku. W islamie tymczasem przewa\u017ca\u0142a opinia, \u017ce B\u00f3g oddzia\u0142ywuje na wszystko w spos\u00f3b bezpo\u015bredni i natychmiastowy i \u017ce jedne rzeczy naturalne nie mog\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 bezpo\u015brednio na inne. Aczkolwiek\u00a0 w badaniach naukowych zak\u0142ada si\u0119 wt\u00f3rn\u0105 przyczynowo\u015b\u0107, wi\u0119kszo\u015b\u0107 teolog\u00f3w islamskich j\u0105 odrzuca\u0142a, obawiaj\u0105c si\u0119, \u017ce studiowanie, zak\u0142adaj\u0105cych wt\u00f3rn\u0105 przyczynowo\u015b\u0107, greckich nauk wrogo usposobi student\u00f3w do religii. Tego typu obawy by\u0142y powodem, dla kt\u00f3rego greck\u0105 filozofi\u0119 rzadko wyk\u0142adano publicznie. Raczej usuwano j\u0105 poza nawias my\u015bli muzu\u0142ma\u0144skiej. Wybitni uczeni i filozofowie przyrody mogli pracowa\u0107 korzystaj\u0105c z mecenatu w\u0142adc\u00f3w. Nie wyk\u0142adali w szko\u0142ach. Bez posiadania pot\u0119\u017cnych patron\u00f3w zajmowanie si\u0119 Arystotelesem mog\u0142o ich narazi\u0107 na ataki i pot\u0119pienie ze strony wp\u0142ywowych, lokalnych przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych. Ortodoksja islamska reagowa\u0142a z ca\u0142\u0105 determinacj\u0105 na wszelkie przejawy zainteresowania arystotelizmem nie maj\u0105cego celu religijno-apologetycznego. Fakt, \u017ce nauka by\u0142a podporz\u0105dkowana religii prowadzi\u0142 te\u017c do podejrzliwego traktowania matematyki: \u201ePos\u0142uguje si\u0119 ona oczywistymi dowodami i jej prawdy mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 ludzi do uznania, \u017ce s\u0105 to jedyne prawdy w og\u00f3le a przez sk\u0142oni\u0107 ludzi do odrzucenia prawdy religii\u201d. M\u00f3wienie o stanowisku islamu wobec nauki jest o tyle utrudnione, \u017ce islam nie by\u0142 monolitem, nie mia\u0142 centralnej w\u0142adzy, zdolnej narzuci\u0107 jedyn\u0105, okre\u015blon\u0105 wersj\u0119 ortodoksji. M\u00f3wimy tu o og\u00f3lnym klimacie podejrzliwo\u015bci i niech\u0119ci. Powody tej zasadniczej r\u00f3\u017cnicy ze stanowiskiem chrze\u015bcija\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a: chrze\u015bcija\u0144stwo przez cztery wieki musia\u0142o szerzy\u0107 swoje idea\u0142y korzystaj\u0105c z gorliwo\u015bci misjonarskiej. Islam podbi\u0142 wielki obszar or\u0119\u017cem i nie musia\u0142 prowadzi\u0107 d\u0142ugich dialog\u00f3w. Tam, gdzie zwyci\u0119\u017cy\u0142, wprowadza\u0142 swoj\u0105 religi\u0119 i koniec. Wa\u017cnym motywem podboj\u00f3w or\u0119\u017cnych islamu \u2013 gorliwo\u015b\u0107 w szerzeniu nowej wiary. Religia muzu\u0142ma\u0144ska nie przechodzi\u0142a przez okres dostosowywania si\u0119 do filozofii i nauki poga\u0144skiej.<\/span><\/p>\n<h5 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Filozofia_przyrody_w_islamie_i_na_chrzescijanskim_Zachodzie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Filozofia przyrody w islamie i na chrze\u015bcija\u0144skim Zachodzie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nauka jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 zasadniczo \u015bwieck\u0105. Na Zachodzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 uzna\u0142 i zaakceptowa\u0142 rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa, co umo\u017cliwi\u0142o rozw\u00f3j \u015bwiecko ukierunkowanej filozofii przyrody.\u00a0 W islamie sytuacja by\u0142a zupe\u0142nie odmienna. Nie istnia\u0142a w\u0142adza autentycznie \u015bwiecka. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo stanowi\u0142y jedno\u015b\u0107. Rol\u0105 pa\u0144stwa by\u0142o gwarantowanie pomy\u015blno\u015bci religii muzu\u0142ma\u0144skiej. W tej sytuacji by\u0142o bardzo prawdopodobne, \u017ce tak silna pozycja spo\u0142eczno-instytucjonalna religii zdominuje z natury \u015bwieck\u0105 nauk\u0119, chyba \u017ce nauka zostanie uznana za dzia\u0142alno\u015b\u0107 niezale\u017cn\u0105, b\u0119dzie chroniona przez w\u0142adze \u015bwieckie i przychylnie traktowana przez w\u0142adze religijne. W \u015bredniowiecznym islamie \u017caden z tych warunk\u00f3w nie by\u0142 spe\u0142niony. Chrze\u015bcijan poci\u0105ga\u0142y do filozofii greckiej tak\u017ce problemy zwi\u0105zane z konieczno\u015bci\u0105 interpretacji dogmatu o trynitarnej naturze Boga (dogmat o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej). W filozofii greckiej szukano sposobu racjonalnego rozwi\u0105zania tego problemu. Religie unitaria\u0144skie, jak islam, nie potrzebowa\u0142y wsparcia ze strony metafizyki dla wyt\u0142umaczenia natury niepodzielnego Boga. Obawy i niech\u0119ci islamu wobec greckiej filozofii spowodowa\u0142y, \u017ce filozofia przyrody nie sta\u0142a si\u0119 elementem zinstytucjonalizowanego procesu edukacyjnego. Jest to by\u0107 mo\u017ce g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d, dlaczego dyscypliny te nie zakorzeni\u0142y si\u0119 na trwale w spo\u0142ecze\u0144stwie islamskim. Przed rokiem 1500 nauki \u015bcis\u0142e w islamie osi\u0105gn\u0119\u0142y wysoki poziom, natomiast filozofia przyrody nie. W Europie Zachodniej by\u0142o odwrotnie. Po roku 1500 nauka arabska w\u0142a\u015bciwie przesta\u0142a si\u0119 rozwija\u0107 a nauka zachodu wkroczy\u0142a na \u015bcie\u017ck\u0119 rewolucji naukowej, z kulminacj\u0105 w wieku XVII. Zdaniem autora tej ksi\u0105\u017cki wyja\u015bnienie mo\u017ce by\u0107 nast\u0119puj\u0105ce: nauki \u015bcis\u0142e nie mog\u0105 si\u0119 rozwija\u0107 w izolacji od nale\u017cycie rozbudowanej filozofii przyrody, natomiast ona mo\u017ce si\u0119 utrzymywa\u0107 na wysokim poziomie nawet w sytuacji braku istotnych osi\u0105gni\u0119\u0107 w naukach \u015bcis\u0142ych.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauka_i_filozofia_przyrody_w_Cesarstwie_Bizantyjskim\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauka i filozofia przyrody w Cesarstwie Bizantyjskim<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W Bizancjum panowa\u0142a teokracja. Nie prowadzono spor\u00f3w na temat wy\u017cszo\u015bci i uprawnie\u0144 w\u0142adzy \u015bwieckiej i duchownej. Najwa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cia naukowe osi\u0105gni\u0119to w okresie IV-VI wieku. Dwa okresy odrodzenia nauki to wieki XI i XIV-XV. Ograniczenie aktywno\u015bci intelektualnej nie by\u0142o spowodowane nieustannymi wojnami ani hamowaniem przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny. Wa\u017cne by\u0142o og\u00f3lne nastawienie bizantyjskich filozof\u00f3w, \u017ce \u201ewielcy ludzie z przesz\u0142o\u015bci powiedzieli wszystko w spos\u00f3b tak doskona\u0142y, \u017ce nie pozostawili nam ju\u017c nic do powiedzenia\u201d. Nauk\u0105 zajmowa\u0142a si\u0119 garstka ludzi \u015bwieckich, posiadaj\u0105cych jedynie og\u00f3lne wykszta\u0142cenie. Nie zajmowali si\u0119 sprawami budz\u0105cymi \u2013 jak na Zachodzie &#8211; powszechne zainteresowanie. Nauk\u0119 bizantyjsk\u0105 cechowa\u0142 formalizm i pedanteria. Celem nauki \u2013 usatysfakcjonowanie w\u0142asnych ambicji. Ani ko\u015bci\u00f3\u0142 ani pa\u0144stwo nie zinstytucjonalizowa\u0142y studi\u00f3w w dziedzinie nauk \u015bcis\u0142ych i filozofii przyrody.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Konkretne_warunki_wstepne_ktore_umozliwily_rewolucje_naukowa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Konkretne warunki wst\u0119pne, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142y rewolucj\u0119 naukow\u0105<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nauki_scisle\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nauki \u015bcis\u0142e<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Filozofia_przyrody_matka_wszystkich_nauk\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Filozofia przyrody: matka wszystkich nauk<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Sredniowieczna_filozofia_przyrody_a_jezyk_nauki\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u015aredniowieczna filozofia przyrody a j\u0119zyk nauki<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Sredniowieczna_filozofia_przyrody_a_problemy_nauki\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">\u015aredniowieczna filozofia przyrody a problemy nauki<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wolnosc_badan_naukowych_i_autonomia_rozumu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wolno\u015b\u0107 bada\u0144 naukowych i autonomia rozumu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Relacje_miedzy_nauka_sredniowieczna_a_wczesnonowozytna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Relacje mi\u0119dzy nauk\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 a wczesnonowo\u017cytn\u0105<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Relacje_miedzy_nauka_wczesnego_i_poznego_sredniowiecza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Relacje mi\u0119dzy nauk\u0105 wczesnego i p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Grecko-arabsko-lacinskie_nauki_scisle_triumf_trzech_cywilizacji\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Grecko-arabsko-\u0142aci\u0144skie nauki \u015bcis\u0142e: triumf trzech cywilizacji<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Edward Grant\u00a0\u00a0 \u015aredniowieczne podstawy nauki nowo\u017cytnej Komentarz Ksi\u0105\u017cka bardzo ciekawa, jest nowym spojrzeniem na rol\u0119 \u015bredniowiecza w powstanie nauki nowo\u017cytnej. Wpisuje si\u0119 w wielk\u0105 debat\u0119, czy \u015bredniowiecze wnios\u0142o warto\u015bciowy wk\u0142ad w tworzenie ery nowo\u017cytnej. Odpowied\u017a autora jest pozytywna a argumenty niebanalne. Moim zdaniem, najwa\u017cniejsze fragmenty to Przedmowa oraz punkty 1, &#8220;Chrze\u015bcija\u0144stwo a nauka poga\u0144ska&#8221;, rozdzia\u0142y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1213","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1213\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}