{"id":1193,"date":"2015-07-22T19:56:01","date_gmt":"2015-07-22T17:56:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1193"},"modified":"2016-10-05T13:12:58","modified_gmt":"2016-10-05T11:12:58","slug":"chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/","title":{"rendered":"Chaunu Pierre, Czas reform. Historia religii i cywilizacji (1250 -1550)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/recenzje\/Chaunu2.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Notatka na temat tre\u015bci ksi\u0105\u017cki<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierre Chaunu<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>Czas reform. Historia religii i cywilizacji (1250-1550)<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">PAX 1989<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tytu\u0142 oryginalny Le temps des R\u00e9formes. Historie religieuse et syst\u00e8me de civilization. La Crise de la chr\u00e9tient\u00e9. L\u2019\u00c8clatement (1250-1550). Pierwsze wydanie: Paris, 1975<\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Od_autora_notki\" >Od autora notki<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Rozdzial_1_Przelom_swiata_pelnego\" >Rozdzia\u0142 1\u00a0 Prze\u0142om \u015bwiata pe\u0142nego<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Rozdzial_2_Nurty_myslenia\" >Rozdzia\u0142 2\u00a0 Nurty my\u015blenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Rozdzial_3_Zycie_religijne_prostego_ludu\" >Rozdzia\u0142 3\u00a0 \u017bycie religijne prostego ludu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Rozdzial_5_Humanizm\" >Rozdzia\u0142 5\u00a0 Humanizm<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/chaunu-pierre-czas-reform-historia-religii-i-cywilizacji-1250-1550\/#Rozdzial_6_Luter_rozdzial_pominiety_w_streszczeniu\" >Rozdzia\u0142 6\u00a0 Luter (rozdzia\u0142 pomini\u0119ty w streszczeniu)<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Od_autora_notki\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Od autora notki<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ksi\u0105\u017cka Chaunu liczy siedem rozdzia\u0142\u00f3w, moja notka opisuje pi\u0119\u0107 pierwszych i cz\u0119\u015bciowo ostatni, si\u00f3dmy. Pomija rozdzia\u0142 o Lutrze. Od pierwszego wydania ksi\u0105\u017cki min\u0119\u0142o prawie czterdzie\u015bci lat i niekt\u00f3re jej fragmenty trzeba uzupe\u0142ni\u0107 lektur\u0105 nowszych bada\u0144. Dotyczy to na przyk\u0142ad kwestii europejskiego wzorca ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Wiemy ju\u017c o tym znacznie wi\u0119cej i w sprawie metod kontroli dzietno\u015bci jeste\u015bmy o wiele ostro\u017cniejsi, gdy idzie o ferowanie opinii o unikalno\u015bci Europy. Ale ca\u0142o\u015b\u0107 pracy Chaunu jest nadal bardzo interesuj\u0105ca. Daje szerok\u0105 panoram\u0119 dynamiki cywilizacyjnej, intelektualnej i materialnej w okresie p\u00f3\u017anego \u015aredniowiecza i pocz\u0105tku ery wczesnonowo\u017cytnej. \u00a0Jej niezaprzeczaln\u0105 warto\u015bci\u0105 jest powi\u0105zane ze sob\u0105 t\u0142umaczenie pr\u0105d\u00f3w intelektualnych i proces\u00f3w materialnych bez wulgaryzacji problemu na mod\u0142\u0119 marksizuj\u0105cych rewizjonist\u00f3w, kt\u00f3rzy widz\u0105 sfer\u0119 kultury jako prosty epifenomen proces\u00f3w ekonomicznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przedstawiona notka zosta\u0142a sporz\u0105dzona kilka lat temu dla w\u0142asnych potrzeb i relacjonuje tylko tre\u015b\u0107 pracy, nie wchodz\u0105c w dyskusj\u0119 ani jej nie komentuj\u0105c (poza jednym czy dwoma wyj\u0105tkami).<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tematem ksi\u0105\u017cki s\u0105 reformy religijne w okresie 1250-1550, ukazane na tle dynamicznych przemian ekonomicznych, politycznych i kulturowych. Przedstawiona jest analiza reformy protestanckiej, katolickiej, ich genezy oraz ruch\u00f3w religijnych okre\u015blanych mianem heretyckich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wprowadzone zostaje zasadnicze dla analizy tego okresu poj\u0119cie \u015bwiata pe\u0142nego, zwanego inaczej zamkni\u0119tym. Do roku ok. 1300 zape\u0142nione centrum Europy, ale otwarte pogranicza. Napi\u0119cia \u015bwiata pe\u0142nego (zamkni\u0119tego) \u0142agodzone przez przemieszczanie ludno\u015bci, karczownictwo, otwieranie nowych granic wewn\u0105trz istniej\u0105cej sieci osadnictwa. Zwi\u0105zek mi\u0119dzy \u015bwiatem pe\u0142nym a przej\u015bciem od rodziny linearno-rodowej do nuklearnej (ma\u0142\u017ce\u0144stwo + dzieci). Ta zmiana m.in. (ale nie tylko) przez op\u00f3\u017anienie wieku zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zasygnalizowany zostaje problem tzw. wyja\u0142owienia scholastycznego w wiekach XIII i XIV i prze\u0142om zapocz\u0105tkowany we W\u0142oszech, zrywaj\u0105cy z tradycj\u0105 scholastyczn\u0105, z metod\u0105 komentarza jako sposobu uprawienia refleksji naukowej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Scholastyka sta\u0142a si\u0119 w wieku XIII zamkni\u0119tym, autonomicznym systemem my\u015blowym, podobnie jak w wieku XVII matematyka, kt\u00f3ra wpierw pojawi\u0142a si\u0119 w wyniku potrzeb praktycznych miernictwa, hydrauliki, g\u00f3rnictwa i handlu a nast\u0119pnie uwolni\u0142a si\u0119 si\u0119 od tych zewn\u0119trznych ogranicze\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chaunu snuje we wst\u0119pie tak\u017ce rozwa\u017cania na temat powstania filozofii mechanistycznej (szczytowy punkt rozwoju to wieki XVII \u2013 XVIII), towarzysz\u0105cej jej idei Boga \u2013 Wielkiego Zegarmistrza i stopniowej zmiany koncepcji Boga z Istoty opieku\u0144czej w \u017cyciu codziennym ku b\u00f3stwu \u201ebezrobotnemu\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Utrwalenie klasycznego korpusu my\u015blowego filozofii mechanistycznej nast\u0105pi\u0142o w latach 1680 \u2013 1710. Wywodzi si\u0119 ona od Galileusza i Kartezjusza, obejmuje rozw\u00f3j analizy matematycznej i algebry (w odr\u00f3\u017cnieniu od wcze\u015bniejszego przywi\u0105zania do geometrii). W filozofii tej materii zostaje nadany wymiar przestrzenny, tak jak go rozumiemy w geometrii euklidesowej. Cechowa\u0142o j\u0105 upodobanie do elementarnych, mechanistycznych schemat\u00f3w Wszech\u015bwiata \u2013 zegara, a wi\u0119c uznanie apriori matematycznej struktury stworzenia, kt\u00f3ra jest dzi\u0119ki temu gwarantem naukowej legalno\u015bci. Z tego systemu my\u015blowego wynika\u0142o zasadnicze przeciwie\u0144stwo natury i ludzkiego rozumu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tej wizji kosmologicznej stopniowo oddala si\u0119 Stw\u00f3rca \u201enieokre\u015blonego\u201d Wszech\u015bwiata, gwarant porz\u0105dku, odpowiedzialny za pierwsze poruszenie (primum mobile). Staje si\u0119 Bogiem ukrytym (Deus absconditus), niedostrzegalnym. B\u00f3g XVII wieku zostaje wyp\u0119dzony z bezpo\u015bredniego i materialnego dzia\u0142ania w przyrodzie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nast\u0119puje doskonalenie obrazu Wszech\u015bwiata-zegara, kt\u00f3ry jest dzie\u0142em Boskiego architekta. Chaunu pisze, \u017ce w mechanistycznej filozofii \u201eB\u00f3g, sprowadzony do roli primum mobile mechanistycznego stworzenia, oddala si\u0119. Na chwil\u0119 przywo\u0142uje go Newton; staje si\u0119 wszechobecny w pierwszej hipotezie grawitacji. Nast\u0119pnie ponownie wraca ku odleg\u0142ym rejonom, gdy \/\u2026\/ mechanika klasyczna wraz z astronomi\u0105 Laplace\u2019a wzbogaca si\u0119 o czwarty wymiar, wymiar czasu. Doskonalenie w XVIII wieku wszech\u015bwiata-zegara, b\u0119d\u0105cego dzie\u0142em Boskiego architekta, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 Boskim Zegarmistrzem, z dziesi\u0119ciolecia na dziesi\u0119ciolecie, potwierdza\u0142o hipotez\u0119 Leibniza: \u2018Si\u0142a nap\u0119dowa wszech\u015bwiata, jego vis viva, nie s\u0142abnie, zegar \u015bwiata nie wymaga ju\u017c nakr\u0119cania ani napraw\u2019. \/\u2026\/ Boski Architekt zosta\u0142 zmuszony przez my\u015bl XVIII wieku do technologicznego bezrobocia. Pot\u0119\u017cny i czynny B\u00f3g Newtona, rz\u0105dz\u0105cy wszech\u015bwiatem wedle swej woli i decyzji \/\u2026\/ staje si\u0119 si\u0142\u0105 konserwatywn\u0105: Bogiem-pr\u00f3\u017cniakiem\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dop\u00f3ki fale religijnego zapa\u0142u unosi\u0142y si\u0119 wysoko mechanistyczna kosmologia i teologia wcielenia uzupe\u0142nia\u0142y si\u0119 bez szkody. Nie by\u0142o sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy mechanistycznym obrazem wszech\u015bwiata a teologi\u0105 Boga transcendentnego, stwarzaj\u0105cego wedle w\u0142asnej woli, ex nihilo. Gdy jednak religijno\u015b\u0107 os\u0142ab\u0142a nast\u0105pi\u0142o zerwanie. Mechanistyczna wizja kosmosu zacz\u0119\u0142a si\u0119 obywa\u0107 bez Boga.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_1_Przelom_swiata_pelnego\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 1\u00a0 Prze\u0142om \u015bwiata pe\u0142nego<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielkie reformy chrze\u015bcija\u0144stwa XVI i XVII wieku: Reformacja i Kontrreformacja nie by\u0142y procesami bez korzeni. Dlatego, aby je zrozumie\u0107, trzeba nie raz si\u0119gn\u0105\u0107 wstecz, do \u015aredniowiecza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wydarzenia XIV i XV wieku oddzieli\u0142y cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 od reszty \u015bwiata. Pod ciosami islamu pada Bizancjum i Europa traci zasoby rolnicze Morza Czarnego. Islam oddziela cywilizacj\u0119 \u0142aci\u0144sk\u0105 od Wschodu i jego zasob\u00f3w. Stanowi to wa\u017cny moment w historii Europy. Zostaje zamkni\u0119ta od wschodu. Musi znale\u017a\u0107 nowe rozwi\u0105zania dla napi\u0119\u0107, jakie stwarza rosn\u0105ca liczba ludno\u015bci. S\u0105 nimi nowe sposoby kontroli dzietno\u015bci i ekspansja poprzez oceany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Problem ludno\u015bciowy wynika cz\u0119\u015bciowo z sukcesu gospodarczego wiek\u00f3w \u015brednich. Po ekonomicznym upadku wczesnego \u015aredniowiecza nadchodz\u0105 dwa wieki stabilizacji, IX i X.. Kolejne trzysta lat, wieki XI \u2013 XIII, to przej\u015bcie od prymitywnego systemu agrarnego (ludzka si\u0142a robocza, narz\u0119dzia drewniane i kamienne) do systemu rozwini\u0119tego (pomocnicza si\u0142a robocza, energia zwierz\u0105t, coraz wi\u0119cej narz\u0119dzi \u017celaznych, ci\u0119\u017cki p\u0142ug, tr\u00f3jpol\u00f3wka, uprz\u0105\u017c, chom\u0105to).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">O\u015brodek motoryczny tych proces\u00f3w: 150 \u2013 200 tys. km\u00b2 mi\u0119dzy Somm\u0105 a Loar\u0105, basen paryski. G\u0119sto\u015b\u0107 zaludnienia 30-40 os\u00f3b\/ km\u00b2. W wieku XIV nast\u0119puje koniec zdobywania nowych teren\u00f3w. Koniec karczownictwa. Wzrost zosta\u0142 zablokowany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XI \u2013 XIII wiek \u2013 ludno\u015b\u0107 cywilizacji \u0142aci\u0144sko-chrze\u015bcija\u0144skiej:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Francja 15 mln.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">W\u0142ochy 8,5 mln.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">P\u0142w. Iberyjski 8,3 mln.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Anglia 3,3 mln.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Holandia 1,1 mln.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Europa 1340 \u2013 65 mln., z czego 43 mln. na osi g\u0119stego zaludnienia o powierzchni 1,2-1,3 mln km\u00b2 (Francja, Lotaryngia, W\u0142ochy, Niemcy Zachodnie, Anglia).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tu dokona\u0142o si\u0119 zjawisko \u015bwiata pe\u0142nego (zamkni\u0119tego). Coraz bardziej odczuwalny brak miejsca na dalszy wzrost ludno\u015bci. To jest nowe wyzwanie i chrze\u015bcija\u0144stwo \u0142aci\u0144skie znajduje jedyn\u0105 w swoim rodzaju odpowied\u017a, z kt\u00f3rej korzystamy do dzisiaj \u2013 europejski wzorzec ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zjawisko \u015bwiata pe\u0142nego (zamkni\u0119tego) mia\u0142o miejsce tak\u017ce w przesz\u0142o\u015bci. Na przyk\u0142ad Grecja po\u0142owa V wieku n.e. w pocz\u0105tkach cesarstwa rzymskiego, po \u015bmierci cesarza Augusta. Cesarstwo mia\u0142o powierzchni\u0119 3,31 mln. km\u00b2 i na tym terenie zamieszkiwa\u0142o 54 mln. ludzi, z czego w europejskiej cz\u0119\u015bci cesarstwa \u2013 23 mln., w cz\u0119\u015bci azjatyckiej \u2013 19,5 mln., w Afryce \u2013 11,5 mln.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To mniej wi\u0119cej podobnie jak Europa Zachodnia w roku 1340. 60 mln. os\u00f3b to pu\u0142ap dla przestrzeni kulturowej, strefy komunikacji, dla systemu cywilizacyjnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwsze wieki naszej ery \u2013 opinia, \u017ce \u015bwiat nadmiernie wype\u0142niony lud\u017ami. Wieki III \u2013 VII\/VIII \u2013 spadek ludno\u015bci cesarstwa i wzrost na nowych, p\u00f3\u0142nocnych terenach. Najni\u017cszy poziom ludno\u015bci to wiek VII i odt\u0105d wzrost pi\u0119ciokrotny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W \u015bredniowieczu chrze\u015bcija\u0144stwo \u0142aci\u0144skie odzyskuje poziom staro\u017cytny. Czterokrotny wzrost ludno\u015bci chrze\u015bcija\u0144stwa \u0142aci\u0144skiego po wielkiej technologicznej przemianie w ci\u0105gu trzech wiek\u00f3w (XI \u2013 XIII wiek).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kryzys XIV wieku nie by\u0142 automatyczn\u0105 konsekwencj\u0105 wyczerpania teren\u00f3w pod upraw\u0119 na \u015brodkowym obszarze chrze\u015bcija\u0144stwa \u0142aci\u0144skiego. Ale brak nowych, \u0142atwych do zagospodarowania teren\u00f3w stwarza\u0142 ograniczone mo\u017cliwo\u015bci i zmiany klimatyczne przyczyni\u0142y si\u0119 do wywo\u0142ania kryzys\u00f3w. Do tego zarazy 1348 \u2013 1375. Chrze\u015bcija\u0144stwo \u0142aci\u0144skie osi\u0105gn\u0119\u0142o w centrum sw\u00f3j pu\u0142ap.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odpowiedzi\u0105 na wyzwanie \u015bwiata pe\u0142nego by\u0142 europejski wzorzec ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jego elementy: faktyczny celibat kobiet, op\u00f3\u017anienie wieku ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Oba czynniki prowadzi\u0142y do wy\u0142\u0105czenia 40-60% ludno\u015bci z potencja\u0142u reprodukcji. Nie ma tego nigdzie poza Europ\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przedtem i poza Europ\u0105 \u2013 ma\u0142\u017ce\u0144stwo kobiety w wieku dojrzewania (ok. 14 lat).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odpowiedzi\u0105 na zjawisko \u015bwiata pe\u0142nego w europejskiej staro\u017cytno\u015bci by\u0142a konfrontacja dw\u00f3ch postaw:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">masy \u2013 ma\u0142\u017ce\u0144stwo nadal w wieku dojrzewania i du\u017ce nadwy\u017cki w kt\u00f3re uderza\u0142y kryzysy maltuzja\u0144skie,<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">miasto i zamo\u017cni \u2013 przerywanie ci\u0105\u017cy, antykoncepcja, dzieciob\u00f3jstwo. Prowadzi\u0142o to do zatrzymania wzrostu.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrze\u015bcija\u0144stwo antyczne zanurzone w \u015bwiecie antyku zaakceptowa\u0142o te odpowiedzi, ale w przypadku warstw wy\u017cszych promowa\u0142o celibat, dziewictwo, \u017cycie zakonne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015aw. Augustyn i teologia ma\u0142\u017ce\u0144stwa: akceptacja ma\u0142\u017ce\u0144stwa, ale wy\u017cej ceniona warto\u015b\u0107 dziewictwa. Pot\u0119pienie antykoncepcji. Akt seksualny w celu prokreacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odpowied\u017a heretyk\u00f3w na zjawisko \u015bwiata pe\u0142nego: akceptacja rozkoszy, odrzucenie prokreacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W XI wieku celibat ksi\u0119\u017cy ju\u017c rozpowszechniony<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">1250 \u2013 1350 \u2013 drugi prze\u0142om \u015bwiata pe\u0142nego: odpowied\u017a: op\u00f3\u017anienie wieku ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Pocz\u0105tek &#8211; wiek XIII.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przyczyny:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">zmniejszenie posiad\u0142o\u015bci wiejskich i obszaru gospodarstw rodzinnych. Wtedy nast\u0119puje odej\u015bcie od struktury rodowej ku ma\u0142\u017ce\u0144stwu nuklearnemu.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">zarazy XIV wieku<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">koniec nowych obszar\u00f3w. Pojawienie si\u0119 drobnych gospodarstw.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015awiat pe\u0142ny to drobne gospodarstwa i ma\u0142a rodzina.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">1250 \u2013 1350 \u2013 eksplozja morskich sieci komunikacyjnych (nawigacja ju\u017c nie tylko dzi\u0119ki kompasowi, ale tablicom trygonometrycznym). Eksplozja zacz\u0119\u0142a si\u0119 od W\u0142och. Tam pojawienie si\u0119 kapitalizmu handlowego zwi\u0105zane z rosn\u0105cym zaludnieniem miejskim. Pocz\u0105tek XIV wieku 300 tys. km\u00b2 12 mln. ludzi (120 tys. km\u00b2 ziemi u\u017cytkowej). 10-15% ludno\u015bci w miastach. W rytmie wzrostu ludno\u015bci rodzi\u0142y si\u0119 techniki kapitalizmu: weksle, umowy, sp\u00f3\u0142ki, ubezpieczenia, banki depozytowe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozwini\u0119ty handel i pa\u0144stwo terytorialne to efekt wzrostu g\u0119sto\u015bci zaludnienia. Rozwini\u0119ty handel, pa\u0144stwo terytorialne i kapitalizm prowadzi\u0142y do wzrostu liczby ludzi umiej\u0105cych czyta\u0107 i pisa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z\u0142o\u017cony charakter prawa prowadzi do wzrostu roli po\u015brednik\u00f3w prawnych (adwokat\u00f3w).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">II wiek n.e. \u2013 pocz\u0105tek procesu, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do wyja\u0142owienia kultury \u0142aci\u0144skiej. Kultura \u0142aci\u0144ska p\u00f3\u017anego cesarstwa poprzez dziwne zamkni\u0119cie si\u0119 w pi\u015bmie. Zast\u0105pi\u0142a bezpo\u015bredni\u0105 obserwacj\u0119 przyrody tekstem pisanym jako jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Za\u0142amanie antycznej kultury poga\u0144skiej i w VII-VIII wieku tworzy si\u0119 kultura religijna, kt\u00f3ra zachowa\u0142a zewn\u0119trzn\u0105 form\u0119 \u0142aci\u0144skiej gramatyki i retoryki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">R\u00f3wnocze\u015bnie za\u0142amuje si\u0119 pismo. Punkt najni\u017cszy to lata 650 \u2013 750. Dost\u0119p do pisma tylko duchowni i to tylko ich cz\u0119\u015b\u0107 (10 \u2013 50%).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nast\u0119puje roz\u0142am j\u0119zykowy mi\u0119dzy \u0142acin\u0105 i mow\u0105 potoczn\u0105, kt\u00f3ra przekszta\u0142ca si\u0119 w j\u0119zyki roma\u0144skie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powi\u0119ksza si\u0119 dystans duchowni \u2013 \u015bwieccy. Ta struktura zburzona na prze\u0142omie \u015bwiata pe\u0142nego w po\u0142owie XIV wieku<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">liczba ludno\u015bci ro\u015bnie cztery razy<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">kultura \u0142aci\u0144ska przenika do duchowie\u0144stwa wiejskiego<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">w okresie 1000 \u2013 1300 r.n.e. wzrost liczby umiej\u0105cych czyta\u0107 12 \u2013 15 krotny.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powstaje rewindykacyjny ruch \u015bwieckich, odrzucaj\u0105cy podporz\u0105dkowanie si\u0119 ksi\u0119\u017com, domagaj\u0105cy si\u0119 lektury S\u0142owa Bo\u017cego w j\u0119zyku potocznym, prawa do wyg\u0142aszania kaza\u0144.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_2_Nurty_myslenia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 2\u00a0 Nurty my\u015blenia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po osi\u0105gni\u0119ciu pewnego stopnia z\u0142o\u017cono\u015bci my\u015blenie staje si\u0119 dziedzin\u0105 autonomiczn\u0105. Scholastyka XII \u2013 XIII wieku taka by\u0142a. Nie podlega\u0142a wp\u0142ywom demograficznym, ekonomicznym, spo\u0142ecznym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIII wiek \u2013 scholastyka odkrywa w\u0142asne s\u0142abo\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIV wiek \u2013 Dunst Szkot i nominali\u015bci pokazali krucho\u015b\u0107 i nieadekwatno\u015b\u0107 budowli wielkich system\u00f3w. My\u015bl XIV wieku bardziej sceptyczna i pesymistyczna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIV wiek \u2013 dwa p\u0119kni\u0119cia: dotyka filozofii i teologii, kwestionuje odniesienia \u017ar\u00f3d\u0142owe i j\u0119zyk.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierre Duchem twierdzi\u0142, \u017ce powstanie nowoczesnego \u015bwiata datuje si\u0119 paradoksalnie od roku 1277, kiedy to paryski biskup Tempier, na polecenie papie\u017ca, przeprowadzi\u0142 \u015bledztwo i pot\u0119pi\u0142 niekt\u00f3re tezy Arystotelesa lub mu przypisywane. Pot\u0119pienie dotyczy\u0142o zw\u0142aszcza kwestii wieczno\u015bci \u015bwiata, doktryny podw\u00f3jnej prawdy i wszechmocy Boga. Znaczenie tej ingerencji ko\u015bcielnej na kszta\u0142t nowo\u017cytno\u015bci jest wci\u0105\u017c dyskutowane. Osobi\u015bcie widz\u0119 j\u0105 jako przeciwstawienie si\u0119 zbyt konieczno\u015bciowej interpretacji natury (wszystko jest ustalone apriori, poznanie natury rozumowaniem dedukcyjnym) i otwarcie drzwi dla widzenia \u015bwiata jako przygodnego, co determinuje inne metody jego poznawania (empiria, obserwacja, do\u015bwiadczenie<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">VIII \u2013 XIV wiek \u2013 ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa \u0142aci\u0144skiego ro\u015bnie cztery razy. Liczba uczonych (Chaunu nazywa t\u0119 warstw\u0119 technostruktur\u0105) ca\u0142kowicie po\u015bwi\u0119caj\u0105ca czas refleksji i studiom nad tre\u015bci\u0105 Objawienia ro\u015bnie co najmniej dziesi\u0119\u0107 razy. System ko\u015bcielny, jego obfite dochody pozwala\u0142 to finansowa\u0107, ale w efekcie powsta\u0142 system scholastyczny ca\u0142kowicie odci\u0119ty od duszpasterstwa, \u017cyj\u0105cy jedynie w\u0142asnym \u017cyciem. Uniwersytety nie musia\u0142y si\u0119 z niczego rozlicza\u0107. Mog\u0142y si\u0119 pogr\u0105\u017cy\u0107 w niesko\u0144czonym teoretyzowaniu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XII wiek \u2013 odkrycie prawdziwego Arystotelesa odleg\u0142ego od chrze\u015bcija\u0144stwa. Nieredukowalna sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem a Arystotelesem: stworzenie ex-nihilo. To zupe\u0142ne obce Arystotelesowi i Platonowi. Dla staro\u017cytnych Grek\u00f3w kosmos wieczny a na pocz\u0105tku by\u0142 chaos. B\u00f3g nie by\u0142 stworzycielem, ale demiurgiem (stworzyciel \u015bwiata zmys\u0142owego z wiecznie istniej\u0105cych idei, z odwiecznej materii).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wolne stworzenie \u015bwiata, p\u0142yn\u0105ce z absolutnej wolno\u015bci Stw\u00f3rcy, bez jakiejkolwiek konieczno\u015bci. Ca\u0142kowita wolno\u015b\u0107 Boga \u2013 te idee sprzeczne i obce my\u015bli greckiej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIII wiek &#8211; pe\u0142na wiara w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zharmonizowania teologii i filozofii Arystotelesa. XIV wiek staje wobec rezultat\u00f3w tych pr\u00f3b<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Bonawentura<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Tomasz z Akwinu<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Albert Wielki (1193-1280)<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">awerroizm (teoria dw\u00f3ch prawd filozofii i teologii, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 sprzeczne<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u00a0i je krytykuje. Pierwszym jest Duns Szkot. Potem Wilhelm Ockham. Nominalista. Poj\u0119cia og\u00f3lne s\u0105 nazwami i nie maj\u0105 odpowiednik\u00f3w w rzeczywisto\u015bci. Powszechnik jest nazw\u0105 i tylko ni\u0105. Ockham przeciwstawia si\u0119 nadu\u017cywaniu poj\u0119\u0107 og\u00f3lnych, dokonuje masowej redukcji powszechnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat jako dzie\u0142o wolnego Boga jest skrajnie przypadkowy w swej egzystencji i w swej zrozumia\u0142o\u015bci. Rzeczy dziej\u0105 si\u0119 regularnie, ale to tylko stan faktyczny. Wszystko mog\u0142oby by\u0107 inaczej, gdyby B\u00f3g tak zechcia\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przeciwstawienie si\u0119 konieczno\u015bciowej postawie grecko-arabskiej znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w koncepcji skrajnej przypadkowo\u015bci \u2013 efekcie absolutnej mocy i wolno\u015bci Boga.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielkie powodzenie Ockhama i via moderna to efekt m.in. czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIV wiek to wielkie zarazy uderzaj\u0105ce w spos\u00f3b niezrozumia\u0142y. Poch\u0142aniaj\u0105 czasem i 40% ludno\u015bci na niekt\u00f3rych obszarach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierre Chaunu:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u201eWszelka pr\u00f3ba systematyzacji, usi\u0142uj\u0105ca wpisa\u0107 wszech\u015bwiat w jak\u0105kolwiek struktur\u0119 o charakterze koniecznym a wi\u0119c przewidywalnym, po okresie czarnej \u015bmierci, wydaje si\u0119 pozbawiona sensu \/\u2026\/<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">B\u00f3g Ockhama, B\u00f3g najdawniejszej i najpewniejszej tradycji Ko\u015bcio\u0142a nie jest Bogiem filozof\u00f3w. Teologia nominalistow odwraca si\u0119 od filozofii a poznaniu zostawia ca\u0142kowit\u0105 autonomi\u0119. Jako, \u017ce wszystko jest przypadkowe, tylko obserwacja mo\u017ce ods\u0142ania\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, badanie przypadkow jest wolne \/\u2026\/<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ockhamistyczny wy\u0142om otworzy\u0142 drog\u0119 ca\u0142ej serii dzia\u0142a\u0144 zablokowanych uprzednio przez ci\u0119\u017car wielkich syntez XIII wieku\u201d.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_3_Zycie_religijne_prostego_ludu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 3\u00a0 \u017bycie religijne prostego ludu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Proces zak\u0142adania parafii uko\u0144czony na pocz\u0105tku wieku XIV w rdzeniu Europy (Francja, Anglia, W\u0142ochy, Niderlandy, wzd\u0142u\u017c osi Renu). Potem nowe parafie g\u0142ownie tylko w miastach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pocz\u0105tek procesu tworzenia sieci parafialnej \u2013 IV \u2013 V wiek.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Parafia najskromniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 systemu beneficjalnego (urz\u0105d ko\u015bcielny z nale\u017c\u0105cymi do\u0144 sta\u0142ymi dochodami), ale bardzo wa\u017cny ze wzgl\u0119du na liczb\u0119 parafii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Normandia \u2013 4200 parafii. Ich sie\u0107 uko\u0144czona pod koniec wieku XIII.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wierny istnieje tylko jako parafianin. Wszystkie obowi\u0105zki religijne musi wype\u0142nia\u0107 na terenie parafii. Je\u017celi musi je wype\u0142nia\u0107 poza ni\u0105 (np. wyjazd), konieczna zgoda proboszcza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Duchowie\u0144stwo parafialne: obowi\u0105zki czysto religijne plus opiekun, doradca wsp\u00f3lnoty mieszka\u0144c\u00f3w. Wp\u0142yw ksi\u0119\u017cy szczeg\u00f3lnie du\u017cy dop\u00f3ki tylko oni umieli czyta\u0107 i pisa\u0107. Byli w\u00f3wczas jedynymi \u0142\u0105cznikami ze \u015bwiatem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Msze \u2013 niedziela lub trzy razy w tygodniu. Codzienne msze od XVIII-XIX wieku. Inne obrz\u0105dki: wizyty u chorych, poradnictwo, przygotowanie do \u015bmierci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015awiat duchownych bardzo podzielony: bogaci, znacz\u0105cy ksi\u0119\u017ca to miasto i tereny podmiejskie. ksi\u0119\u017ca wiejscy &#8211;\u00a0 wykszta\u0142cenie elementarne, kiepskie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Walka o celibat bardzo d\u0142uga. W XIV wieku ksi\u0119\u017ca w konkubinacie, ale na Zachodzie to wyj\u0105tek.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Praktyki religijne, okres p\u00f3\u017anego \u015aredniowiecza.<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">10% gorliwie praktykuj\u0105cych<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">40% praktykuj\u0105cy nieregularnie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">40% okazjonalnie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">10% niepraktykuj\u0105cy<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ale te wyniki nie \u015bwiadcz\u0105 o niereligijno\u015bci, ale o innych zwyczajach w \u015bredniowieczu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Katecheza.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIII wiek \u2013 katechizm to jedna kartka, na kt\u00f3rej sprawy dogmat\u00f3w poruszane 6 razy, moralno\u015bci \u2013 38 razy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">90% analfabet\u00f3w wi\u0119c nauczanie z ambony. Listy dla proboszcz\u00f3w, co i ile razy maj\u0105 m\u00f3wi\u0107. Cztery razy w roku wszystkie elementy powtarzane: 14 artyku\u0142\u00f3w wiary, 10 przykaza\u0144, 7 sakrament\u00f3w, 7 grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych, 7 uczynk\u00f3w mi\u0142osiernych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zakazy spo\u017cywania pokarm\u00f3w \u2013 posty. Zakazy prac s\u0142u\u017cebnych \u2013 80 dni w roku wstrzymanie si\u0119 od prac rolniczych, 100 dni w przypadku rzemie\u015blnik\u00f3w. Zakazy seksualne: przestrzegany post w okresie Wielkiego Postu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sakramenty:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chrzest bardzo przestrzegany, bo wierzono, \u017ce nieochrzczony idzie do piek\u0142a. Rodzice chrzestni to pokrewie\u0144stwo duchowe uniemo\u017cliwiaj\u0105ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Oczyszczenie po urodzeniu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bierzmowanie generalnie \u017ale przyjmowane.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ludzie gorliwi w chrzcie i ostatnim namaszczeniu. w przypadku pokuty i eucharystii oboj\u0119tno\u015b\u0107 pe\u0142na szacunku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Opis zaraz 1348-1375.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Paniczny strach przed \u015bmierci\u0105 najwi\u0119cej przyczynia\u0142 si\u0119 do sp\u00f3jno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a, do umocnienia jego struktury. Przy umieraj\u0105cym natychmiastowa obecno\u015b\u0107 ksi\u0119dza uwa\u017cana przez ludzi za wym\u00f3g bezwzgl\u0119dny. By\u0142a w tym dwuznaczno\u015b\u0107. Ostatnie sakramenty by\u0142y obrz\u0119dem zabezpieczaj\u0105cym przez sprawiedliwo\u015bci\u0105 ponadziemsk\u0105 w zwi\u0105zku z w\u0142adz\u0105 Boga przekazana ko\u015bcio\u0142owi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Czy\u015bciec.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwsze wzmianki \u2013 pierwsze wieki po Chrystusie, ale w\u0142a\u015bciwy pocz\u0105tek \u2013 wieku XII \u2013 XIV.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Msza by\u0142a udzia\u0142em ksi\u0119\u017cy. prosty lud mia\u0142 siedzie\u0107 w skupieniu i ewentualnie odmawia\u0107 r\u00f3\u017caniec.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 4\u00a0 Kryzysy XIV i XV wieku<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Religia ludowa w pe\u0142ni akceptowa\u0142a po\u015brednictwo Ko\u015bcio\u0142a w kontakcie z Bogiem (gorliwo\u015b\u0107 chrztu, ostatniego namaszczenia). Z potrzeby bezpiecze\u0144stwa nie podwa\u017ca\u0142a w\u0142adzy Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Teologia XIV wieku po okresie hermetycznej scholastyki XIII wieku, odleg\u0142ej od spraw duszpasterstwa, opar\u0142a si\u0119 na oczywisto\u015bci roli Ko\u015bcio\u0142a instytucjonalnego. Wszystko, co t\u0119 oczywisto\u015b\u0107 narusza\u0142o (np. schizma XIV i XV wieku) by\u0142o gro\u017ane, bo alternatyw\u0105 by\u0142a pustka albo bezpo\u015brednie odwo\u0142anie si\u0119 do Pisma \u015awietego. To ostatnie rozwi\u0105zanie rysuje si\u0119 na prze\u0142omie XIV i XV wieku (Wiklif, Hus).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Instytucja Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wed\u0142ug modelu terytorialnego, ale o powierzchni 3 mln. km\u00b2.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zasoby Ko\u015bcio\u0142a \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dary na rzecz Ko\u015bcio\u0142a. Od XII wieku Ko\u015bci\u00f3\u0142 po\u015brednikiem, kt\u00f3ry mo\u017ce uzyska\u0107 z\u0142agodzenie kary czy\u015b\u0107ca w zamian za pozostawione mu post mortem dobra.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ko\u015bci\u00f3\u0142 roztacza kontrol\u0119 nad sporz\u0105dzaniem testament\u00f3w, kt\u00f3ra ma si\u0119 odbywa\u0107 w obecno\u015bci duchownych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">XIV wiek \u2013 czarna \u015bmier\u0107. Ko\u015bci\u00f3\u0142 korzysta na przerwaniu ci\u0105g\u0142o\u015bci dziedziczenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dziesi\u0119cina \u2013 wielkie dochody.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">IV \u2013 XVI wiek liniowy wzrost akumulacji dzi\u0119ki dzia\u0142aniu prawa martwej r\u0119ki (przepisy prawa kanonicznego zabraniaj\u0105ce zbywania d\u00f3br ko\u015bcielnych, wy\u0142\u0105czenie ich na zawsze z obrotu).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">[To rozwi\u0105zanie z czasem budzi\u0142o coraz wi\u0119kszy sprzeciw. By\u0142y wydawane tzw. ustawy amortyzacyjne, kt\u00f3re zakazywa\u0142y lub ogranicza\u0142y nabywanie nieruchomo\u015bci przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. W Polsce w roku 1635, ale ju\u017c w 1510 zakaz testamentowego przekazywania d\u00f3br Ko\u015bcio\u0142owi &#8211; JK].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Reforma gregoria\u0144ska XI wieku by\u0142aby niezrozumia\u0142a je\u017celi j\u0105 analizowa\u0107 w oderwaniu od procesu akumulacji. System beneficjalny powsta\u0142 w X wieku. Nepotyzm mo\u017cnych, konkubinat i ma\u0142\u017ce\u0144stwa ksi\u0119\u017cy prowadzi\u0142y do sprzeniewierzenia d\u00f3br Ko\u015bcio\u0142a, do utraty kontroli nad beneficjami. Reforma gregoria\u0144ska a zw\u0142aszcza zwi\u0105zany z ni\u0105 triumf celibatu zmierza\u0142a do zahamowania odp\u0142ywu kapita\u0142u.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od XI do XIV wieku bogactwo Ko\u015bcio\u0142a odtwarza si\u0119. W tym okresie akumulacja Ko\u015bcio\u0142a szybsza od wzrostu ludno\u015bci i bogactwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Transfer dochod\u00f3w w ramach Ko\u015bcio\u0142a od do\u0142u do g\u00f3ry, czyli od najmniejszej kom\u00f3rki ko\u015bcielnej \u2013 parafii. Coraz wi\u0119ksza centralizacja, coraz wi\u0119cej dochod\u00f3w i d\u00f3br w ramach systemu beneficjalnego zagarniane przez Rzym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u0179r\u00f3d\u0142a dochod\u00f3w papiestwa:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Dochody z u\u017cytkowania ziemi<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u015awi\u0119topietrze<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Podatki od klasztor\u00f3w i kr\u00f3lestwa lenne<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Dziesi\u0119cina<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ci\u0105g\u0142y wzrost kancelarii watyka\u0144skiej. Wydawa\u0142a rocznie kilkana\u015bcie tysi\u0119cy akt\u00f3w prawnych. Technostruktura Ko\u015bcio\u0142a najwi\u0119ksza w \u00f3wczesnym \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dochody papiestwa XIV wiek<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Awinion ok. 200 tys. floren\u00f3w<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rzym ok. 200 tys. floren\u00f3w<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Doch\u00f3d nie mala\u0142 w okresie schizmy, wojny, d\u017cumy, gospodarczego marazmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Doch\u00f3d kr\u00f3la Francji\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1,5 raza wy\u017cszy<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Doch\u00f3d kr\u00f3la Anglii\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 4,5 raza wy\u017cszy<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Doch\u00f3d Filipa \u015amia\u0142ego\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2 razy wy\u017cszy<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ale papiestwo nie utrzymywa\u0142o ze swoich dochod\u00f3w administracji lokalnej. Doch\u00f3d netto wynosi\u0142 85-90% dochodu brutto.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Do tego dochodz\u0105 beneficja rozdzielane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 (czyli dochody z parafii). W\u0142adcy \u015bwieccy musieli odpowiedniki op\u0142aca\u0107 pieni\u0119dzmi wpierw zebranymi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielka Schizma 1378 \u2013 1449 to okres dw\u00f3jw\u0142adzy dw\u00f3ch papie\u017cy w Awinionie i Rzymie. Efekty to spadek presti\u017cu papiestwa, spadek wiarygodno\u015bci instytucji Ko\u015bcio\u0142a jako po\u015brednika mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a Bogiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiklif i Hus to odpowied\u017a na t\u0119 sytuacj\u0119. Obaj g\u0142osz\u0105 potrzeb\u0119 silniejszej, bezpo\u015bredniej wi\u0119zi z Pismem \u015awi\u0119tym. Formu\u0142owane jest stanowisko, \u017ce Pismo \u015awi\u0119te jest g\u0142\u00f3wnym i autonomicznym autorytetem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wieki XV \u2013 XVI \u2013 mno\u017c\u0105 si\u0119 sprzeciwy wobec Ko\u015bcio\u0142a<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Schizma<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Kryzys Ko\u015bcio\u0142a instytucjonalnego<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Nadmierna centralizacja Ko\u015bcio\u0142a<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To wszystko w \u015bwiecie, gdzie:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Powstaj\u0105 pa\u0144stwa terytorialne<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">\u015awieccy uzyskuj\u0105 coraz wi\u0119ksze znaczenie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Wielkie wzrost liczby umiej\u0105cych czyta\u0107 i pisa\u0107<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">Asceza p\u00f3\u017anego ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kwestionowana jest rola Ko\u015bcio\u0142a w przekazie Pisma \u015awi\u0119tego.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_5_Humanizm\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 5\u00a0 Humanizm<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Humanizm to nie tylko spos\u00f3b my\u015blenia. To tak\u017ce \u015brodowisko. Z jednej strony \u015bwiat uniwersytecki i teologii scholastycznej. Z drugiej strony \u2013 humani\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015arodowisko scholastyczne to ok. 5000 os\u00f3b w Europie, jednorodne w strukturze, hierarchiach, j\u0119zyku, wyznawanych celach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Scholastyka z pocz\u0105tku to rozum i wiedza Ko\u015bcio\u0142a, ale nast\u0119pnie gubi si\u0119 w nadmiernej specjalizacji. Traci wszelk\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107. Jest wiedz\u0105, kt\u00f3rej jedynym celem jest samopog\u0142\u0119bianie si\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiedza \u015bredniowieczna to przede wszystkim pismo, s\u0142owo pisane. Natura zosta\u0142a ju\u017c rozszyfrowana. Dokona\u0142o si\u0119 to w staro\u017cytno\u015bci i wtedy zosta\u0142o opisane. Nale\u017cy wi\u0119c patrze\u0107 na natur\u0119 odnosz\u0105c si\u0119 do najdawniejszych tekst\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">A wi\u0119c odczytanie natury poprzez korpus staro\u017cytno\u015bci poga\u0144skiej, greckiej i rzymskiej w t\u0142umaczeniach \u0142aci\u0144skich. Ale kultura chrze\u015bcija\u0144ska odnosi si\u0119 do jednego tekstu \u2013 tekstu natchnionego \u2013 do Pisma \u015awi\u0119tego. To wymaga wszak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci interpretacji, znajomo\u015bci techniki j\u0119zykowej. Tekst i komentarz nawarstwiaj\u0105 si\u0119. W praktyce komentarze zaczynaj\u0105 przewa\u017ca\u0107. Konstrukcje logiczne wzniesione na przes\u0142ankach wyprowadzonych z Pisma \u015awi\u0119tego oddalaj\u0105 si\u0119 od niego i staj\u0105 si\u0119 strukturami autonomicznymi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Specjalistyczny j\u0119zyk \u0142aciny scholastycznej nieprzet\u0142umaczalny na \u0142acin\u0119 klasyczn\u0105, niekomunikowalny w j\u0119zyku potocznym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Humanizm by\u0142 reakcj\u0105 na ten stan rzeczy, gdy uwzgl\u0119dnienie wszystkich komentarzy niemo\u017cliwe a r\u00f3wnocze\u015bnie ro\u015bnie potrzeba sigania do tekst\u00f3w, bo ro\u015bnie liczba umiej\u0105cych czyta\u0107 (administracja pa\u0144stwowa, biurokracja papieska, kapitalizmhandlowy).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wobec 5000 wy\u017cszych funkcjonariuszy uniwersyteckich stan\u0119\u0142o 5000 os\u00f3b pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 \u0142acin\u0105 klasyczn\u0105. Wyb\u00f3r j\u0119zyka i odrzucenie refleksji scholastycznej sz\u0142y ze sob\u0105 w parze. Kultura scholastyczna hermetyczna, bez znaczenia praktycznego, bo specjalizacja odci\u0119\u0142a j\u0105 od duszpasterstwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ci, kt\u00f3rzy odrzucili drog\u0119 scholastyczn\u0105 i wybrali inn\u0105, wybrali e\u017c inny j\u0119zyk \u2013 \u0142acin\u0119 klasyczn\u0105. Pocz\u0105tek od Petrarki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Niech\u0119\u0107 do scholastyki by\u0142a r\u00f3wnoznaczna z niech\u0119ci\u0105 do Arystotelesa i zwr\u00f3ceniem si\u0119 ku tradycji plato\u0144skiej. W pierwszej po\u0142owie XV wieku proces zbierania r\u0119kopis\u00f3w staro\u017cytnych, tak\u017ce greckich orygina\u0142\u00f3w. Ich lektura coraz uwa\u017cniejsza, coraz bardzie \u015bcis\u0142a i krytyczna. Tacy uczeni, jak Lorenzo Vallo, Erazm z Rotterdamu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">R\u00f3wnocze\u015bnie nast\u0119puje rewolucja ksi\u0105\u017cki drukowanej. Jest l\u017cejsza, kilkadziesi\u0105t razy ta\u0144sza od manuskryptu. W roku 1480 80% ksi\u0105\u017cek drukowano na obszarze 550 tys. km2. W wieloboku: Oxford \u2013 Marsylia \u2013 Rzym \u2013 Trest \u2013 Brema (W\u0142ochy, Francja, Anglia, Niderlandy, Niemcy). To r\u00f3wnocze\u015bnie obszar o najg\u0119stszym zaludnieniu, ok. 35-40 os\u00f3b na km2.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielko\u015b\u0107 produkcji drukarskiej<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W okresie 1470 \u2013 1500 rocznie wydawano 300 \u2013 400 tekst\u00f3w o \u015brednim nak\u0142adzie 500 egzemplarzy. Do roku 1500 w sumie wiele milion\u00f3w egzemplarzy. 80% tej produkcji na obszarze zamieszka\u0142ym przez 20 milion\u00f3w ludzi, z kt\u00f3rych 2 miliony umia\u0142o czyta\u0107. W roku 1500 jeden egzemplarz ksi\u0105\u017cki przypada\u0142 na jednego umiej\u0105cego czyta\u0107 na obszarze 500 tys. km2.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Struktura wydawnicza<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">J\u0119zykowa:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">77%\u00a0 ksi\u0105\u017cki \u0142aci\u0144skie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">7%\u00a0\u00a0\u00a0 w\u0142oskie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">5-6% niemieckie<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">4-5% francuskie<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Struktura tematyczna:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">45%\u00a0 religijne<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">30%\u00a0 literatura klasyczna, \u015bredniowieczna, wsp\u00f3\u0142czesna<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">10%\u00a0 prawnicza<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">10%\u00a0 naukowa<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">(Chaunu sporo miejsca po\u015bwi\u0119ca r\u00f3\u017cnym aspektom rewolucji druku, strony 284-298).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015arodowisko humanistyczne te\u017c w by\u0142o zasadniczo \u015brodowiskiem ko\u015bcielnym. 75-80% humanist\u00f3w posiada\u0142o wy\u017csze \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie, pozostali tak\u017ce byli duchownymi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Finansowanie humanist\u00f3w z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142: administracja ko\u015bcielna oraz mecenat \u015bwiecki i ko\u015bcielny. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ca\u0142e \u015brodowisko humanist\u00f3w europejskich w roku 1530 liczy\u0142o 3000 os\u00f3b. By\u0142o wp\u0142ywowe, ale nieliczne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Religijna tre\u015b\u0107 humanizmu<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wprowadzi\u0142 do \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a nowy wymiar \u2013 upowszechnion\u0105 lektur\u0119 Biblii i pierwszych komentator\u00f3w, czyli Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a pierwszych wiek\u00f3w. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki upowszechnieniu druku. Humanizm z\u0142\u0105czony \u015bci\u015ble z wynalazkiem druku i upowszechnieniem tekst\u00f3w drukowanych. W ci\u0105gu niewielu lat prze\u0142omu XV i XVI wieku dziesi\u0119ciokrotny wzrost upowszechnienia Biblii. Jej lektura prostsza, bardziej powszechna, bardziej indywidualna. Odczytanie Biblii przez interpretacje gramatyczno-historyczne, \u015bci\u015ble trzymaj\u0105ce si\u0119 tekstu, by\u0142o bli\u017csze lekturze pierwotnej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ukazywa\u0142 si\u0119 wielki rozziew mi\u0119dzy prostot\u0105 ewangelicznego do\u015bwiadczenia \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a apostolskiego a g\u0105szczem gest\u00f3w i obrz\u0105dk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a \u015bredniowiecznego.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_6_Luter_rozdzial_pominiety_w_streszczeniu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 6\u00a0 Luter (rozdzia\u0142 pomini\u0119ty w streszczeniu)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 7\u00a0 Og\u00f3lna teoria reformy protestanckiej<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 jest po\u015bwi\u0119cony genezie i analizie reformy protestanckiej. Chaunu bada w nim socjologiczne, demograficzne, geograficzne, ekonomiczne i polityczne uwarunkowania, kt\u00f3re sprzyja\u0142y Reformacji lub j\u0105 hamowa\u0142y oraz tworzy\u0142y jej relacje z Rzymem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Reforma protestancka by\u0142a zerwaniem ci\u0105g\u0142o\u015bci tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej \/ katolickiej w efekcie dzia\u0142ania kilku autonomicznych proces\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">1. humanizm, kt\u00f3ry nale\u017cy tu rozumie\u0107, jako \u015brodowisko, kt\u00f3re oderwa\u0142o si\u0119 od komentarzy scholastycznych i zapocz\u0105tkowa\u0142o nowe podej\u015bcie do Pisma \u015awi\u0119tego, traktowanego jako pierwotne i wa\u017cniejsze (a przynajmniej r\u00f3wnie wa\u017cne) \u017ar\u00f3d\u0142o jako tradycja Ko\u015bcio\u0142a. Tzw. sola scritura, czyli \u201ejedynie pismo\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">2. soteriologia lutera\u0144ska [soteriologia \u2013 dzia\u0142a teologii o zbawieniu] wprowadzi\u0142a rewolucyjn\u0105 zasad\u0119, \u017ce zbawienie nast\u0119puje dzi\u0119ki wierze a nie poprzez uczynki. Tzw. iustitia passiva, czyli usprawiedliwienie (zbawienie) przez wiar\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chaunu analizuje map\u0119 zasi\u0119gu Reformacji i protestantyzmu. S\u0105 to obszary pozyskane w dzia\u0142alno\u015bci misyjnej po upadku cesarstwa rzymskiego i poza jego tradycyjnymi granicami. Katolicyzm pozostaje na obszarach cesarstwa rzymskiego w granicach limes (granice cesarstwa i pa\u0144stw barbarzy\u0144skich, np. German\u00f3w).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Autor wskazuje, \u017ce granic\u0105 katolicyzmu by\u0142o nieprzekraczalne oddalenie od Rzymu 1000-1500 kilometr\u00f3w. Skala trudno\u015bci w administrowaniu obszarami odleglejszymi przez scentralizowan\u0105 struktur\u0119 Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce ruchy od\u015brodkowe mia\u0142y tam wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 i skuteczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Notatka na temat tre\u015bci ksi\u0105\u017cki Pierre Chaunu Czas reform. Historia religii i cywilizacji (1250-1550) PAX 1989 Tytu\u0142 oryginalny Le temps des R\u00e9formes. Historie religieuse et syst\u00e8me de civilization. La Crise de la chr\u00e9tient\u00e9. L\u2019\u00c8clatement (1250-1550). Pierwsze wydanie: Paris, 1975 Od autora notki Ksi\u0105\u017cka Chaunu liczy siedem rozdzia\u0142\u00f3w, moja notka opisuje [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1193","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1193","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1193"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1193\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}