{"id":1189,"date":"2015-07-22T19:47:22","date_gmt":"2015-07-22T17:47:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1189"},"modified":"2016-10-05T13:11:50","modified_gmt":"2016-10-05T11:11:50","slug":"butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/","title":{"rendered":"Butterfield Herbert, Rodow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnej nauki 1300 &#8211; 1800"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/recenzje\/Butterfield_wersja_2.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Komentarz i opis ksi\u0105\u017cki:<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><strong>Herbert Butterfield,\u00a0 \u201eRodow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnej nauki 1300 &#8211; 1800\u201d<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cThe Origins of Modern Science 1300 &#8211; 1800\u201d<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Komentarz<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Do tej, licz\u0105cej prawie 50 lat, ksi\u0105\u017cki przyst\u0105pi\u0142em po bardzo lekturze dw\u00f3ch innych, napisanych kilka lat temu: Granta o nauce \u015bredniowiecznej jako podstawie nauki nowo\u017cytnej i Shapina o rewolucji naukowej XVII-XVIII wieku. Pierwsza refleksja: to co wydawa\u0142o si\u0119 najciekawsze i odkrywcze w obu ksi\u0105\u017ckach napisanych niedawno, znalaz\u0142em tak\u017ce w du\u017cej mierze u staruszka Butterfielda. Ale maj\u0105c ju\u017c, wyniesione z tamtych lektur, og\u00f3lne wyobra\u017cenie o nauce w okresie od XI do XVIII wieku, mog\u0142em potraktowa\u0107 Butterfielda jako \u015bwietne uzupe\u0142nienie. Nowsze ksi\u0105\u017cki maj\u0105 klarown\u0105 struktur\u0119, rozdzielone i osobno om\u00f3wione kolejne zagadnienia, ale s\u0105 bardziej suche. Butterfield za\u015b pokazuje problematyk\u0119 narodzin i przebiegu rewolucji naukowej bardziej fabularnie, gaw\u0119dziarsko. Jego ksi\u0105\u017cka to pok\u0142osie cyklu wyk\u0142ad\u00f3w. Koncentruje si\u0119 na kilku kluczowych sprawach (kosmologia, mechanika, grawitacja, medycyna, popularyzatorstwo itd.), kt\u00f3re pokazuje ze swad\u0105 i kompetentnie. Jego prezentacja ma charakter niejako biograficzny, bo problemy s\u0105 ukazywane przez pryzmat ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 z nimi barowali. Mo\u017cna zatem przeczyta\u0107 \u015bwietne portrety wielu tw\u00f3rc\u00f3w nowo\u017cytnej nauki. \u0141\u0105czna lektura tych trzech ksi\u0105\u017cek daje wi\u0119c w \u00a0miar\u0119 usystematyzowan\u0105, podstawow\u0105 wiedz\u0119 oraz wiele barwnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w przybli\u017caj\u0105cych atmosfer\u0119 tamtego okresu. Zaprezentowany opis ksi\u0105\u017cki jest po\u0142\u0105czeniem wyci\u0105gu z tekstu oryginalnego i streszczenia w\u0142asnego.<\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_1_Historyczne_znaczenie_teorii_impetusu\" >Rozdzia\u0142 1 \u00a0\u00a0 Historyczne znaczenie teorii impetusu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_2_Konserwatyzm_Kopernika\" >Rozdzia\u0142 2 \u00a0\u00a0 Konserwatyzm Kopernika<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_3_Stan_badan_serca_przed_Williamem_Harleyem\" >Rozdzia\u0142 3\u00a0\u00a0\u00a0 Stan bada\u0144 serca przed Williamem Harleyem<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_4_Zmierzch_Arystotelesa_i_Ptolemeusza\" >Rozdzia\u0142 4\u00a0\u00a0\u00a0 Zmierzch Arystotelesa i Ptolemeusza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_5_Metoda_doswiadczalna_w_XVII_wieku\" >Rozdzia\u0142 5\u00a0\u00a0\u00a0 Metoda do\u015bwiadczalna w XVII wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_6_Bacon_i_Kartezjusz\" >Rozdzia\u0142 6\u00a0\u00a0\u00a0 Bacon i Kartezjusz<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_7_Wplyw_rewolucji_naukowej_na_nauki_%E2%80%9Enie-mechaniczne%E2%80%9D\" >Rozdzia\u0142 7\u00a0\u00a0\u00a0 Wp\u0142yw rewolucji naukowej na nauki \u201enie-mechaniczne\u201d<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_8_Dzieje_nowozytnej_teorii_ciazenia\" >Rozdzia\u0142 8\u00a0\u00a0\u00a0 Dzieje nowo\u017cytnej teorii ci\u0105\u017cenia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_9_Poczatki_ruchu_%E2%80%9Efilozofow%E2%80%9D_za_panowania_Ludwika_XIV\" >Rozdzia\u0142 9\u00a0\u00a0\u00a0 Pocz\u0105tki ruchu \u201efilozof\u00f3w\u201d za panowania Ludwika XIV<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_10_Miejsce_rewolucji_naukowej_w_dziejach_kultury_zachodniej\" >Rozdzia\u0142 10\u00a0 Miejsce rewolucji naukowej w dziejach kultury zachodniej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_11_Opozniona_rewolucja_naukowa_w_chemii_pominiety\" >Rozdzia\u0142 11\u00a0 Op\u00f3\u017aniona rewolucja naukowa w chemii (pomini\u0119ty)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/recenzje-ksiazek\/butterfield-herbert-rodowod-wspolczesnej-nauki-1300-1800\/#Rozdzial_12_Idea_postepu_i_idea_ewolucji\" >Rozdzia\u0142 12\u00a0 Idea post\u0119pu i idea ewolucji<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Obraz historii b\u0119dzie spaczony, gdyby m\u00f3wi\u0107 tylko o sukcesach i antycypacjach. Wa\u017cne s\u0105 b\u0142\u0119dy i \u015blepe uliczki. Pokazuj\u0105 drog\u0119 ku finalnym koncepcjom. XVII \u2013 XVIII wiek, czyli okres rewolucji naukowej to przede wszystkim zmiana sposobu my\u015blenia. Te same fakty inaczej zobaczone, inaczej zinterpretowane.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_1_Historyczne_znaczenie_teorii_impetusu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 1 \u00a0\u00a0 Historyczne znaczenie teorii impetusu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">By\u0142a to teoria po\u015brednia mi\u0119dzy arystotelesowsk\u0105 teori\u0105 ruchu a nowo\u017cytn\u0105 teori\u0105 ruchu. Istnieje d\u0142ugi ci\u0105g badaczy dok\u0142adaj\u0105cych stopniowo coraz to nowe elementy:<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">teoria wyj\u015bciowa to Arystoteles,<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">teoria impetusu to po kolei: Merton College, szko\u0142a paryska, Jan Buridan, Albert Sakso\u0144czyk, Miko\u0142aj z Oresme.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">teoria ko\u0144cowa to Galileusz i Kartezjusz.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">istnieje ewolucyjna ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 my\u015bli na temat czym jest ruch.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_2_Konserwatyzm_Kopernika\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 2 \u00a0\u00a0 Konserwatyzm Kopernika<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Teoria Ptolemeusza chwia\u0142a si\u0119 na d\u0142ugo przed Kopernikiem. Istnia\u0142 problem epicykli i ich statusu: czy s\u0105 sztuczkami matematycznymi czy te\u017c pokazuj\u0105 prawdziwe ruchy cia\u0142 niebieskich. Wed\u0142ug Arystotelesa ruch niebieski nadawa\u0142y byty anielskie, np. anio\u0142y. Kopernik nie by\u0142 zbyt dobrym obserwatorem nieba i zbytnio polega\u0142 na staro\u017cytnych opisach nieba, czasem b\u0142\u0119dnych. Jego motywacja zabrania si\u0119 za stworzenie nowego systemu bra\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze z urazy do Ptolemeusza, kt\u00f3rego uwa\u017ca\u0142 za oszusta w zwi\u0105zku z jego epicyklami i ekwansami. U Kopernika silna sk\u0142onno\u015b\u0107 do my\u015blenia geometrycznego: system b\u0119dzie prostszy, je\u015bli to Ziemia b\u0119dzie kr\u0105\u017cy\u0107 wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca. Po Koperniku upada\u0142a ca\u0142a wielka kosmologia Arystotelesa. Zgrabniejsza geometria kosmologii kopernika\u0144skiej wywraca\u0142a w nonsens wszystkie wyja\u015bnienia, kt\u00f3rymi t\u0142umaczono ruch cia\u0142 niebieskich.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_3_Stan_badan_serca_przed_Williamem_Harleyem\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 3\u00a0\u00a0\u00a0 Stan bada\u0144 serca przed Williamem Harleyem<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Harvey pierwszy da\u0142 prawid\u0142owy opis budowy i\u00a0funkcjonowania krwiobiegu jako uk\u0142adu zamkni\u0119tego, w\u00a0kt\u00f3rym ruch krwi jest wywo\u0142ywany skurczami serca. I tak, jak w przypadku teorii ruchu: istnieje ca\u0142y d\u0142ugi ci\u0105g badaczy od, b\u0119d\u0105cego dla wszystkich staro\u017cytnym wzorem, Galena do Harveya. Stopniowo odkrywano rol\u0119 \u017cy\u0142 i t\u0119tnic, ma\u0142y i du\u017cy obieg, rol\u0119 i prac\u0119 serca. Ciekawe: mimo sekcji w \u015bredniowieczu nie odkryto b\u0142\u0119d\u00f3w Galena, bo sekcje robiono, aby zademonstrowa\u0107 jego koncepcj\u0119 a nie \u017ceby j\u0105 weryfikowa\u0107. Tymi, kt\u00f3rzy pierwsi zacz\u0119li patrze\u0107 \u201dswoimi oczami\u201d na przyrod\u0119 byli nie uczeni a arty\u015bci. Tworz\u0105c dzie\u0142a sztuki, odkrywali szczeg\u00f3\u0142y anatomiczne.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_4_Zmierzch_Arystotelesa_i_Ptolemeusza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 4\u00a0\u00a0\u00a0 Zmierzch Arystotelesa i Ptolemeusza<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Epoka nowo\u017cytna zaczyna si\u0119 umownie od Galileusza. Odkrycie dzi\u0119ki teleskopowi\u00a0 wielkiego Kosmosu spowodowa\u0142o, \u017ce zacz\u0119to w\u0105tpi\u0107, by ca\u0142y gigantyczny wszech\u015bwiat by\u0142 stworzony przez Boga wy\u0142\u0105cznie ze wzgl\u0119du na ludzi. Ogl\u0105daj\u0105c \u015bwiat we w\u0142a\u015bciwych proporcjach wysi\u0142ek boski zdawa\u0142 si\u0119 by\u0107 zbyt wielki a przedmiot zabieg\u00f3w Boga zbyt ma\u0142y. Wielka liczba danych zebranych przez Tycho de Brache, \u015bwietnego obserwatora ale s\u0142abego matematyka. Dopiero Kepler wykorzysta\u0142 te dane, odkry\u0142 ruch eliptyczny i stworzy\u0142 teori\u0119 ruchu planet. Odkrycie satelit\u00f3w Jowisza (Galileusz) obali\u0142o ostatecznie teorie geocentryczne.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_5_Metoda_doswiadczalna_w_XVII_wieku\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 5\u00a0\u00a0\u00a0 Metoda do\u015bwiadczalna w XVII wieku<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bez \u015bredniowiecza op\u00f3\u017anienie nowo\u017cytno\u015bci wynosi\u0142oby setki lat. Wyt\u0142umaczenie \u015bwiata spad\u0142o na ludzi \u015bredniowiecza od razu gotowe w postaci pe\u0142nej, wielop\u0142aszczyznowej teorii Arystotelesa. Chyba dlatego stali si\u0119 jej niewolnikami. W wi\u0119kszym stopniu, ni\u017c gdyby dochodzili do tego sami. Odrodzenie, czyli wiek XV\u00a0 to finalny etap przyswajania my\u015bli staro\u017cytnej, w tym Archimedes i matematyka. Odt\u0105d posiadano ju\u017c ca\u0142\u0105 spu\u015bcizn\u0119 staro\u017cytno\u015bci i ruch naukowy nabra\u0142 niezwyk\u0142ego tempa. Abstrakcyjne, czysto geometryczne, Euklidesowe i matematyczne uj\u0119cie ruchu rozpocz\u0119\u0142o nowo\u017cytn\u0105 er\u0119 nauki. Trzeba by\u0142o odrzuci\u0107 koncepcj\u0119 ruchu Arystotelesa (z jego miejscem naturalnym w \u015brodku Ziemi itd.). Bez matematyki \u015bredniowiecze nie mog\u0142o i\u015b\u0107 do przodu. Dzi\u0119ki niej sformu\u0142owano za\u015b zasad\u0119, \u017ce badamy to, co da si\u0119 liczy\u0107: kszta\u0142t, wielko\u015b\u0107, ilo\u015b\u0107, ruch. Inne rzeczy, np. zapachy &#8211; mo\u017ce kiedy\u015b b\u0119dzie je mo\u017cna uj\u0105\u0107 liczbowo, ale teraz nie umiemy. XVI\u2013XVII wiek \u2013 du\u017co wynalazk\u00f3w matematycznych: u\u0142amki dziesi\u0119tne, liczby zapisywane literami, logarytmy, algebraizacja geometrii. Nauka a technika: nawigacja, artyleria i balistyka, budownictwo (mosty, okr\u0119ty), metalurgia, przyrz\u0105dy pomiarowe (termometr, zegar wahad\u0142owy, barometr i inne). Newtonowska synteza niemo\u017cliwa bez rachunku r\u00f3\u017cniczkowego i geometrii analitycznej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_6_Bacon_i_Kartezjusz\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 6\u00a0\u00a0\u00a0 Bacon i Kartezjusz<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bacon to m.in. propagowanie nowej metody: planowanie kierunku eksperyment\u00f3w, koniec z eksperymentowaniem przypadkowym, konieczno\u015b\u0107 dok\u0142adnej sprawozdawczo\u015bci,, wsp\u00f3\u0142praca uczonych z r\u00f3\u017cnych dziedzin, uog\u00f3lnianie wynik\u00f3w do\u015bwiadcze\u0144.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_7_Wplyw_rewolucji_naukowej_na_nauki_%E2%80%9Enie-mechaniczne%E2%80%9D\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 7\u00a0\u00a0\u00a0 Wp\u0142yw rewolucji naukowej na nauki \u201enie-mechaniczne\u201d<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rewolucja naukowa to g\u0142\u00f3wnie mechanika i astronomia. XVI-XVII wiek to zmiana potocznego u\u017cycia niekt\u00f3rych s\u0142\u00f3w, w wyniku czego pewne tezy Arystotelesa sta\u0142y si\u0119 bezsensowne, np., \u017ce gwiazdy s\u0105 niewa\u017ckie. \u015awiat jako zegar by\u0142 koncepcj\u0105 uznan\u0105 za zgodn\u0105 z religi\u0105. Klimat intelektualny sprzyja\u0142 widzeniu \u015bwiata jako maszyny i teoriom korpuskularnym. T\u0142umaczenie wszystkiego jako mechanizmu wp\u0142yn\u0119\u0142o na nauki biologiczne. Boyle \u2013 du\u017cy wk\u0142ad do chemii, da\u0142 m.in. opis fizyki cz\u0105stek subatomowych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_8_Dzieje_nowozytnej_teorii_ciazenia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 8\u00a0\u00a0\u00a0 Dzieje nowo\u017cytnej teorii ci\u0105\u017cenia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pytania zasadnicze, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142 system kopernika\u0144ski i kt\u00f3re znalaz\u0142y ostateczn\u0105 odpowied\u017a u Newtona: je\u015bli Ziemia nie jest w \u015brodku \u015bwiata, sk\u0105d si\u0119 bierze ci\u0105\u017cenie. Co utrzymuje planety na ich torach? U Arystotelesa: wszystkie cia\u0142a wa\u017ckie ci\u0105\u017c\u0105 ku \u015brodkowi Ziemi, ale Ziemia by\u0142a w tej koncepcji \u015brodkiem ca\u0142ego wszech\u015bwiata. Kolejne etapy ku nowej odpowiedzi: Miko\u0142aj z Kuzy: w pustej przestrzeni kula si\u0119 obraca sama z siebie. Gilbert: Ziemia to magnez. Gilbert wp\u0142yn\u0105\u0142 na Keplera: wszystkie cia\u0142a przyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. Kepler nie zna\u0142 zasady bezw\u0142adno\u015bci. Sformu\u0142owali j\u0105 Galileusz i Kartezjusz. 1665 \u2013 Borelli, ruch planet wynikiem r\u00f3wnowa\u017cenia dw\u00f3ch si\u0142: przyci\u0105gaj\u0105cej przez S\u0142o\u0144ce i oddalaj\u0105cej po stycznej. Od 1665 wi\u0119kszo\u015b\u0107 element\u00f3w teorii Newtona rozsiana po pracach r\u00f3\u017cnych uczonych: bezw\u0142adno\u015b\u0107, ci\u0105\u017cenie, si\u0142a od\u015brodkowa. Prawa Keplera: 1\/ ruch planet odbywa si\u0119 po elipsie, 2\/ promie\u0144 wodz\u0105cy zakre\u015bla r\u00f3wne pola w r\u00f3wnych odst\u0119pach czasu, 3\/ kwadrat czasu obiegu planety wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca jest proporcjonalny do sze\u015bcianu jej \u015bredniej odleg\u0142o\u015bci od S\u0142o\u0144ca. Huygens w 1659 i 1673 poda\u0142 matematyczn\u0105 formul\u0119 na si\u0142\u0119 od\u015brodkow\u0105. Komentarz Butterfielda: stopniowe gromadzenie odkry\u0107 rozproszonych i wreszcie kt\u00f3s je po\u0142\u0105czy\u0142 (Newton). Z chwil\u0105, gdy sprawa zosta\u0142a rozwi\u0105zana, ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 postawi\u0107 zasadnie pytanie, dlaczego tak proste zagadnienie tak d\u0142ugo przedstawia\u0142o jak\u0105kolwiek trudno\u015b\u0107. Newton sam doszed\u0142 do wzor\u00f3w Huygensa. Wsp\u00f3\u0142czesny Newtonowi Hooke sformu\u0142owa\u0142 bardziej skomplikowan\u0105 teori\u0119 grawitacji, w kt\u00f3rej uwzgl\u0119dni\u0142 wzajemne oddzia\u0142ywanie wszystkich cia\u0142 niebieskich. Wielu Newtona traktowa\u0142o niepowa\u017cnie, bo wprowadzi\u0142 dwie koncepcje ju\u017c odrzucone: istnienia pr\u00f3\u017cni i oddzia\u0142ywania na odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_9_Poczatki_ruchu_%E2%80%9Efilozofow%E2%80%9D_za_panowania_Ludwika_XIV\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 9\u00a0\u00a0\u00a0 Pocz\u0105tki ruchu \u201efilozof\u00f3w\u201d za panowania Ludwika XIV<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rewolucja naukowa mia\u0142a szerokie reperkusje spo\u0142eczne.\u00a0 Fontanelle \u2013 wielki propagator i komentator nowej nauki we Francji w okresie ok. 1680-1720. Przekaza\u0142 obraz szerokich kr\u0119g\u00f3w zainteresowanych: mieszcza\u0144stwo, ale przede wszystkim \u00a0\u2013 m\u0142oda generacja. Ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 pokole\u0144 zosta\u0142a zerwana. Dla nich Kartezjusz i nowe nauki by\u0142y iluminacj\u0105 i ol\u015bnieniem. Masowe uczestnictwo w wyk\u0142adach znanych uczonych przybywaj\u0105cych do Pary\u017ca.\u00a0 Idea\u0142 francuskiego mieszcza\u0144stwa spowalnia\u0142 ekspansj\u0119 gospodarcz\u0105: po zdobyciu pewnego maj\u0105tku najch\u0119tniej kupowali ziemi\u0119 i osiadali na niej bezproduktywnie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_10_Miejsce_rewolucji_naukowej_w_dziejach_kultury_zachodniej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 10\u00a0 Miejsce rewolucji naukowej w dziejach kultury zachodniej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Do XVI-XVII wieku kultura na naszej planecie ogniskowa\u0142a si\u0119 przez tysi\u0105ce lat w rejonie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Tu intelektualne przyw\u00f3dztwo: dziedzictwo greckie, rzymskie, Bizancjum, Bagdad, Orient. Dlaczego wi\u0119c przyw\u00f3dztwo w tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata zdoby\u0142 Zach\u00f3d? Istnia\u0142o sta\u0142e napi\u0119cie wsch\u00f3d \u2013 zach\u00f3d. Gdy Konstantynopol broni\u0142 si\u0119 skutecznie przed atakami barbarzy\u0144cow i podtrzymywa\u0142 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kultury klasycznej, cesarstwo zachodnie rozpad\u0142o si\u0119. Do tego dosz\u0142o religijne rozdarcie wschodniej i zachodniej cz\u0119\u015bci cesarstwa. Ponadto wa\u017cny czynnik: od IV do XX wieku konflikt Europa \u2013 Azja a w okresie wiek\u00f3w IV-XVII Azja by\u0142a strona atakuj\u0105c\u0105. Hordy barbarzy\u0144c\u00f3w zalewa\u0142y Europ\u0119. Zako\u0144czenie tych \u0142upie\u017cczych zap\u0119d\u00f3w nast\u0105pi\u0142o dopiero w X wieku. Wtedy punkt zwrotny i pewna stabilizacja. Od tego momentu kultura zachodnia dokona\u0142a ogromnego kroku naprz\u00f3d. Wiek XVII to jedno z najdonio\u015blejszych zjawisk w historii ludzko\u015bci. Rewolucja naukowa to tw\u00f3rcze osi\u0105gni\u0119cie Zachodu &#8211;\u00a0 wynik skomplikowanych uk\u0142ad\u00f3w stosunk\u00f3w istniej\u0105cych tylko w Europie Zachodniej. Zmiany g\u0142\u00f3wnie we Francji, Anglii, Holandii. Wybrze\u017ce Atlantyku nowym obszarem dominuj\u0105cym. Druga po\u0142owa XVII wieku to tak\u017ce stabilizacja polityczna we Francji i reszcie tej cz\u0119\u015bci kontynentu. Pocz\u0105wszy od Odrodzenia obserwujemy rozkwit kultury miejskiej w granicach pa\u0144stw-miast, kt\u00f3ry da\u0142 pocz\u0105tek procesowi sekularyzacji oraz stopniowemu odchodzeniu od traktowania naszej europejskiej kultury, religii, \u015bwiatopogl\u0105du za uniwersalne. Odkrycia i podr\u00f3\u017ce u\u015bwiadomi\u0142y r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Wiek XVII to powstanie liberalnego, racjonalnego protestantyzmu. Osi\u0105gni\u0119to zdolno\u015b\u0107 do ocen relatywizuj\u0105cych przy patrzeniu na zjawiska spo\u0142eczne, kulturalne i naukowe. Uwaga Butterfielda: w trakcie dziania si\u0119 rewolucji naukowej nie zdawano sobie sprawy z donios\u0142o\u015bci tego zjawiska. Wida\u0107 to dopiero go\u0142ym okiem z perspektywy czasu, oceniaj\u0105c po efektach i dalekosi\u0119\u017cnych skutkach. Kolejna uwaga Butterfielda: gdy powsta\u0142a kultura zachodnia i zosta\u0142a przeszczepiona do Japonii, oddzia\u0142a\u0142a na tradycje tego kraju jak niegdy\u015b na nasze tradycje: zacz\u0119\u0142a je rozk\u0142ada\u0107 nie troszcz\u0105c si\u0119 o nic poza przysz\u0142o\u015bci\u0105 \u201enowego, wspania\u0142ego \u015bwiata\u201d.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_11_Opozniona_rewolucja_naukowa_w_chemii_pominiety\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 11\u00a0 Op\u00f3\u017aniona rewolucja naukowa w chemii (pomini\u0119ty)<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rozdzial_12_Idea_postepu_i_idea_ewolucji\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rozdzia\u0142 12\u00a0 Idea post\u0119pu i idea ewolucji<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W okresie Odrodzenia staro\u017cytno\u015b\u0107 klasyczna uwa\u017cana za szczyty ludzkiej my\u015bli, za idea\u0142 utracony w \u015bredniowieczu. Staro\u017cytny pogl\u0105d na bieg rzeczy: statyczny. Z jednej strony by\u0142y zmiany, z drugiej \u2013 niezmienno\u015b\u0107 w granicach systemu cyklicznego. By\u0142 to te\u017c obiegowy pogl\u0105d Odrodzenia: wszelkie uk\u0142ady z\u0142o\u017cone maj\u0105 naturaln\u0105 tendencj\u0119 do rozk\u0142adu. Historia nie jest co prawda procesem rozk\u0142adu, ale narodziny czegokolwiek to zjawisko nadzwyczajne. Owszem, mo\u017ce za spraw\u0105 fortuny powsta\u0107 szczeg\u00f3lnie dobrze dzia\u0142aj\u0105ce pa\u0144stwo, miasto, spo\u0142ecze\u0144stwo, ale kiedy fortuna si\u0119 odwr\u00f3ci naturalne tendencje przyrody znowu wezm\u0105 g\u00f3r\u0119 i zacznie si\u0119 normalny proces upadku, rozk\u0142adu. Czas i bieg dziej\u00f3w nie by\u0142 uwa\u017cany za sil\u0119 rodz\u0105c\u0105 cokolwiek nowego.\u00a0 Nie istnia\u0142a idea kultury zdolnej do niesko\u0144czonego rozwoju. Kultury by\u0142y zamkni\u0119te, mia\u0142y sw\u00f3j kres,\u00a0 horyzontem by\u0142a m\u0105dro\u015b\u0107 staro\u017cytnych (aczkolwiek niekt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce nowo\u017cytna idea post\u0119pu zawdzi\u0119cza co\u015b koncepcji chrze\u015bcija\u0144stwa, ona nada\u0142a bowiem sens historii i wskaza\u0142a cel stworzenia). Stopniowa zmiana pogl\u0105d\u00f3w od XVI wieku. Wa\u017cny etap rozwoju idei post\u0119pu wraz z panowaniem Ludwika XIV i widocznym samouwielbieniem tej epoki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dalej Butterfield omawia dochodzenie do idei ewolucji organicznej i geologicznej.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Komentarz i opis ksi\u0105\u017cki: Herbert Butterfield,\u00a0 \u201eRodow\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnej nauki 1300 &#8211; 1800\u201d \u201cThe Origins of Modern Science 1300 &#8211; 1800\u201d Komentarz Do tej, licz\u0105cej prawie 50 lat, ksi\u0105\u017cki przyst\u0105pi\u0142em po bardzo lekturze dw\u00f3ch innych, napisanych kilka lat temu: Granta o nauce \u015bredniowiecznej jako podstawie nauki nowo\u017cytnej i Shapina o rewolucji [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":1167,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1189","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-recenzje","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1189"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1189\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}