{"id":1128,"date":"2015-07-22T11:56:46","date_gmt":"2015-07-22T09:56:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1128"},"modified":"2016-01-29T18:47:17","modified_gmt":"2016-01-29T17:47:17","slug":"solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/","title":{"rendered":"Solidarno\u015b\u0107 i komunistyczna w\u0142adza. Dynamika konfliktu 1980 -1981"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/solidarity.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Socjalistyczna_zasada_jednosci_interesow\" >Socjalistyczna zasada jedno\u015bci interes\u00f3w<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Instytucje_demokratyczne_a_zasada_jednosci\" >Instytucje demokratyczne a zasada jedno\u015bci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Blokada_swobodnej_artykulacji_jako_warunek_trwania_realnego_socjalizmu\" >Blokada swobodnej artykulacji jako warunek trwania realnego socjalizmu<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Jak_grozna_byla_swobodna_artykulacja\" >Jak gro\u017ana by\u0142a swobodna artykulacja?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Przyklad_Polski_1980_-1981\" >Przyk\u0142ad Polski 1980 -1981<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Jak_zorganizowano_blokade_%E2%80%93_uwagi_wstepne\" >Jak zorganizowano blokad\u0119 \u2013 uwagi wst\u0119pne<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Uzupelnienie_1_Dlaczego_pozostawiono_instytucje_przedstawicielskie\" >Uzupe\u0142nienie 1. Dlaczego pozostawiono instytucje przedstawicielskie?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Uzupelnienie_2_Co_to_znaczy_ideologiczna_geneza_realnego_socjalizmu\" >Uzupe\u0142nienie 2. Co to znaczy: ideologiczna geneza realnego socjalizmu?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/solidarnosc-i-komunistyczna-wladza-dynamika-konfliktu-1980-1981\/#Uzupelnienie_3_Zasada_jednosci_a_totalitarne_ujecia_systemu\" >Uzupe\u0142nienie 3. Zasada jedno\u015bci a totalitarne uj\u0119cia systemu<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To, co chcemy podda\u0107 pod dyskusj\u0119, nie jest gotowym i sko\u0144czonym obrazem polskiej rzeczywisto\u015bci 1980-1981. Jest to raczej skrzynka narz\u0119dziowa do zbudowania takiego obrazu. Sami z niej korzystali\u015bmy przygotowuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 na ten temat. Prac\u0119 nad ni\u0105 przerwa\u0142 upadek komuny i wir wydarze\u0144, w jaki zostali\u015bmy wtedy wci\u0105gni\u0119ci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W poni\u017cszym tek\u015bcie przedstawiamy pomys\u0142, jak bada\u0107 tamten okres i jak go powi\u0105za\u0107 z szerszym aparatem teoretycznym analizuj\u0105cym system komunistyczny od jego narodzin w g\u0142owach Marksa i Engelsa do jego upadku pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych XX wieku. \u017beby zobaczy\u0107, jak ten pomys\u0142 dzia\u0142a w praktyce, poka\u017cemy &#8211; stworzony z jego pomoc\u0105 &#8211; skr\u00f3towy obraz polskiej rzeczywisto\u015bci 1980 -1981.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zadaniem nauk spo\u0142ecznych jest przedstawienie i wyt\u0142umaczenie tego, co si\u0119 wtedy sta\u0142o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przedstawienie i wyt\u0142umaczenie polega na zbudowaniu sp\u00f3jnego obrazu, czyli wydzieleniu niekt\u00f3rych fakt\u00f3w z faktograficznego oceanu i ich uporz\u0105dkowaniu. Uporz\u0105dkowanie polega na wskazaniu powi\u0105za\u0144 oraz hierarchii. Wyselekcjonowane fakty maj\u0105 by\u0107 przy tym znacz\u0105ce, wa\u017cne, istotne. Kryterium istotno\u015bci musi opiera\u0107 si\u0119 na teorii t\u0142umacz\u0105cej \u00f3wczesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. T\u0142umacz\u0105cej, czyli wskazuj\u0105cej przyczyny dlaczego by\u0142o tak a nie inaczej. W ten spos\u00f3b poza selekcj\u0105 i uporz\u0105dkowaniem podajemy przyczyny takiego wyboru. Im wi\u0119cej obszar\u00f3w, uznawanych potocznie za wa\u017cne, zostanie uwzgl\u0119dnionych i r\u00f3wnocze\u015bnie wyt\u0142umaczonych, tym lepiej. Za\u015b p\u0142odno\u015b\u0107 koncepcji, kt\u00f3ra umo\u017cliwia wyja\u015bnienie jak najwi\u0119kszej liczby fakt\u00f3w powinna i\u015b\u0107 w parze z jej prostot\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Respektowanie wymienionych cn\u00f3t epistemicznych: sp\u00f3jno\u015bci, dok\u0142adno\u015bci, prostoty i owocno\u015bci, nie gwarantuje jeszcze wyja\u015bnieniu sukcesu, gdy\u017c znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tak\u017ce socjologiczne uwarunkowania recepcji (SSK). Ale tym si\u0119 nie b\u0119dziemy tu zajmowa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To, co si\u0119 sta\u0142o w okresie pierwszej Solidarno\u015bci w latach 1980-1981, czyli rosn\u0105ce nat\u0119\u017cenie konflikt\u00f3w spo\u0142eczno-politycznych, mo\u017ce by\u0107 wyja\u015bnione jako efekt obalenia w jednej cz\u0119\u015bci systemu politycznego absolutnie fundamentalnej zasady trwania realnego socjalizmu \u2013 blokowania swobodnej artykulacji interes\u00f3w. Odblokowanie jej w kanale zwi\u0105zkowym, ujawni\u0142o szybko jego niekompatybilno\u015b\u0107 z reszt\u0105 systemu i zapocz\u0105tkowa\u0142o proces destabilizacji i dezintegracji realnego socjalizmu. System instytucji politycznych nie by\u0142 bowiem przystosowany do dzia\u0142ania w warunkach publicznie ujawnionych, zr\u00f3\u017cnicowanych i konfliktowych wzgl\u0119dem siebie opinii, interes\u00f3w, pogl\u0105d\u00f3w i postulat\u00f3w. Co warte podkre\u015blenia, niekompatybilno\u015b\u0107 ujawnia\u0142a si\u0119 w okresie 1980 \u2013 1981 stopniowo. Fala drobnych postulat\u00f3w pracowniczych zatka\u0142a go niemal od razu. Wywo\u0142a\u0142o to kolejne \u017c\u0105dania, kt\u00f3re w mniejszym stopniu dotyczy\u0142y spraw pracowniczych a w wi\u0119kszym &#8211; usprawniania instytucji politycznych, by mog\u0142y one sobie poradzi\u0107 z pierwsz\u0105 fal\u0105 mikro postulat\u00f3w. Chocia\u017c pierwsza fala \u017c\u0105da\u0144 usprawniaj\u0105cych (komisje rz\u0105dowo-zwi\u0105zkowe do spraw r\u00f3\u017cnych) by\u0142a skromna, postulowane usprawnienia k\u0142\u00f3ci\u0142y si\u0119 mniej lub bardziej z zasadami ustrojowymi, nie by\u0142y wi\u0119c realizowane, co podnosi\u0142o napi\u0119cie po obu stronach konfliktu. Po stronie spo\u0142ecznej eskalowa\u0142o to kolejne \u017c\u0105dania, coraz mniej zwi\u0105zkowe a coraz bardziej dotycz\u0105ce powa\u017cniejszych zmian struktury politycznej. Ponadto, odblokowanie artykulacji tylko w jednym kanale zamieni\u0142o go w kana\u0142 artykulacji zast\u0119pczej. Sprawy zupe\u0142nie niezwi\u0105zkowe, np. ideologie II Rzeczpospolitej, by\u0142y artyku\u0142owane poprzez instytucje zwi\u0105zkowe. Stanowi\u0142o to kolejne \u017ar\u00f3d\u0142o napi\u0119\u0107. Przyk\u0142ad odblokowanego kana\u0142u zwi\u0105zkowego okaza\u0142 si\u0119 te\u017c zara\u017aliwy. Dezintegracja systemu post\u0119powa\u0142a, bo blokada p\u0119ka\u0142a w mediach, organach przedstawicielskich i w samej partii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odblokowaniu artykulacji w sferze spo\u0142ecznej, politycznej, kulturalnej itp. towarzyszy\u0142y w okresie 1980-1981 post\u0119puj\u0105ce \u017c\u0105dania zwi\u0119kszenia zakresu swob\u00f3d gospodarczych. Do wprowadzenia stanu wojennego nie zosta\u0142o powa\u017cnie wyartyku\u0142owane \u017c\u0105danie likwidacji planowania centralnego, czy te\u017c prywatyzacji przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych. Jednak program reformy gospodarczej Solidarno\u015bci, autorstwa Balcerowicza, radykalnie zmniejsza\u0142 uprawnienia centralnego planisty na rzecz samorz\u0105dnych podmiot\u00f3w gospodarczych maj\u0105cych dzia\u0142a\u0107 pod dyktando sygna\u0142\u00f3w rynkowych. Ta utopijna wizja socjalizmu rynkowego by\u0142a gotowa ju\u017c na samym pocz\u0105tku istnienia Solidarno\u015bci, ale trzeba by\u0142o roku zanim si\u0119 sta\u0142a oficjalnym stanowiskiem strony spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zarysowany powy\u017cej spos\u00f3b t\u0142umaczenia dynamiki konfliktu w okresie 1980 -1981 wywodzi si\u0119 z teorii, kt\u00f3ra ukazuje system instytucji politycznych realnego socjalizmu, jako zbudowany na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo socjalistyczne cechuje przedustawna harmonia interes\u00f3w. M\u00f3wimy tu nie o przekonaniach i intencjach budowniczych, ale o zasadzie konstrukcyjnej systemu instytucji politycznych. Spo\u0142ecze\u0144stwo harmonijne jest za\u0142o\u017ceniem implicite tego systemu instytucji. Oznacza to, \u017ce system ten jest logicznie sp\u00f3jny, racjonalny i efektywny je\u015bli za\u0142o\u017cymy, \u017ce ma s\u0142u\u017cy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, kt\u00f3re cechuje jedno\u015b\u0107, harmonia i bezkonfliktowo\u015b\u0107. Takie spo\u0142ecze\u0144stwo nie potrzebuje klasycznych instytucji demokratycznych, kt\u00f3re s\u0105 zbudowane dla osi\u0105gania akceptowanego spo\u0142ecznie kompromisu w sytuacji permanentnego zr\u00f3\u017cnicowania interes\u00f3w spo\u0142ecznych i konflikt\u00f3w mi\u0119dzy nimi. Je\u015bli jednak za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo socjalistyczne jest wsp\u00f3lnot\u0105 harmonijn\u0105, instytucje o demokratycznym rodowodzie (parlament, wybory itp.), nawet je\u015bli pozostan\u0105, pe\u0142ni\u0105\u00a0 inne zadania: manifestowania jedno\u015bci, komunikowania innym swojej aprobaty dla woli partii, wielopoziomowej rekrutacji do aparatu w\u0142adzy itd. Zanika natomiast ich funkcja publicznego ucierania konsensusu z wyartyku\u0142owanych rozbie\u017cno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jednak wbrew temu, co by\u0142o za\u0142o\u017cone w biurokratycznych algorytmach komunistycznych instytucji, harmonia interes\u00f3w nie istnieje a jej brak ujawnia si\u0119, gdy tylko ludzie swobodnie artyku\u0142uj\u0105 swoje potrzeby, interesy i opinie. Trzeba wi\u0119c t\u0119 swobodn\u0105 artykulacj\u0119 na trwa\u0142e zablokowa\u0107, bo nie ma instytucjonalnych p\u0142aszczyzn mediacyjnych i w tej sytuacji swobodna artykulacja jest dysfunkcjonalna. Jej zablokowanie staje si\u0119 podstawow\u0105 zasad\u0105 dzia\u0142ania systemu i warunkiem jego przetrwania.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Geneza takiej konstrukcji systemu politycznego wiedzie nas do XIX wieku, do marksowskiej wizji harmonijnego spo\u0142ecze\u0144stwa postkapitalistycznego, do II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki, Lenina i tw\u00f3rc\u00f3w pa\u0144stwa radzieckiego, kt\u00f3rzy za\u015blepieni mrzonk\u0105 o spo\u0142ecze\u0144stwie harmonijnym zbudowali system terroru harmoni\u0119 symuluj\u0105cy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c pomys\u0142, jak bada\u0107 okres 1980 -1981 sprowadza si\u0119 do zalecenia, by &#8211; w oparciu o teori\u0119 realnego socjalizmu jako systemu zmuszonego z racji swej konstrukcji do permanentnej blokady swobodnej artykulacji &#8211; koncentrowa\u0107 uwag\u0119 na wielorakich konsekwencjach odblokowania artykulacji w kanale zwi\u0105zkowym. Nale\u017cy analizowa\u0107 zasadnicz\u0105 dysfunkcjonalno\u015b\u0107 tego rozwi\u0105zania, kt\u00f3re uruchami\u0142o samonap\u0119dzaj\u0105cy si\u0119 i post\u0119puj\u0105cy proces destrukcji ca\u0142ego systemu realnego socjalizmu. Kana\u0142 zwi\u0105zkowy zamieni\u0142 si\u0119 w zast\u0119pczy kana\u0142 artykulacji. Za\u015b nieskuteczno\u015b\u0107 realizacji przez w\u0142adze mikro \u017c\u0105da\u0144 z fazy pierwszej uruchomi\u0142a stopniowo coraz bardziej radykalne \u017c\u0105dania zmian strukturalnych. Ponadto Solidarno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 przytuliskiem dla monarchist\u00f3w, partyjnych poziomek, zwolennik\u00f3w Dmowskiego, czystego kapitalizmu, czynnego strajku i innych pomys\u0142\u00f3w, jak Polsk\u0119 naprawi\u0107 nie morduj\u0105cych czerwonych, ale odsuwaj\u0105c ich od sto\u0142u. Czerwoni za\u015b nie czekali z za\u0142o\u017conymi r\u0119kami, ale gotowali si\u0119 do rozprawy. Poniewa\u017c odblokowana artykulacja rozsadza\u0142a od wewn\u0105trz tak\u017ce partyjny aparat, odwo\u0142ano si\u0119 w ko\u0144cu do ostatniej linii obrony &#8211; do wojska niezara\u017conego jeszcze miazmatami Solidarno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Proponujemy kilka bardziej szczeg\u00f3\u0142owych lektur, kt\u00f3re s\u0105 fragmentami naszej ksi\u0105\u017cki \u201e(Nie)realny socjalizm\u201d (1988 \u2013 Piechur \/wyd. podziemne\/, 1992 &#8211; PWN).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wpierw chcemy zarysowa\u0107 strukturalne pryncypia realnego socjalizmu, oparte na za\u0142o\u017ceniu o harmonii interes\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa socjalistycznego. Z powodu swojej fundamentalnej niezgodno\u015bci z rzeczywisto\u015bci\u0105 skutkuj\u0105 one konieczno\u015bci\u0105 permanentnego blokowania swobodnej artykulacji interes\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Opiszemy bli\u017cej socjalistyczn\u0105 zasad\u0119 jedno\u015bci. Nast\u0119pnie zarysujemy problem klasycznych instytucji demokratycznych i ich losu w systemie realnego socjalizmu. Pod koniec bli\u017cej na\u015bwietlimy strukturalnie generowany wym\u00f3g blokowania swobodnej artykulacji. Kr\u00f3tki opis narastaj\u0105cego konfliktu politycznego w okresie 1980-1981 pos\u0142u\u017cy tu unaocznieniu na przyk\u0142adzie, jakie s\u0105 konsekwencje zaniechania blokady.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jako uzupe\u0142nienie proponujemy trzy kr\u00f3tkie teksty. Pierwszy to refleksja, czemu w realnym socjalizmie w og\u00f3le pozostawiono klasyczne instytucje demokratyczne. Oponujemy tu popularnej tezie o wzgl\u0119dach kamufla\u017cowych jako najwa\u017cniejszej przyczynie. Drugi tekst wyja\u015bnia, jak nale\u017cy rozumie\u0107 tez\u0119 o ideologicznej genezie systemu realnego socjalizmu. Wok\u00f3\u0142 tej kwestii naros\u0142o bardzo du\u017co nieporozumie\u0144. Trzeci tekst jest swego rodzaju meta spojrzeniem na nasz\u0105 koncepcj\u0119 z wykorzystaniem teorii totalitaryzmu, jako punktu odniesienia. Takie uj\u0119cie jest zasadne, bo obie koncepcje przywi\u0105zuj\u0105 du\u017c\u0105 wag\u0119 do idei jedno\u015bci interes\u00f3w, ale lokuj\u0105 t\u0119 jedno\u015b\u0107 w zasadniczo innych sferach spo\u0142ecznej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ca\u0142a ksi\u0105\u017cka \u201e(Nie)realny socjalizm\u201d znajduje si\u0119 na stronach internetowych jej autor\u00f3w.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Socjalistyczna_zasada_jednosci_interesow\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Socjalistyczna zasada jedno\u015bci interes\u00f3w<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Socjalistyczny system polityczny, o kt\u00f3rym b\u0119dziemy pisa\u0107, widzimy jako zbi\u00f3r powi\u0105zanych mi\u0119dzy sob\u0105 instytucji politycznych i parapolitycznych, kt\u00f3ry istnia\u0142 w ZSRR i innych pa\u0144stwach jego bloku. W sk\u0142ad owych instytucji wchodzi\u0142 mi\u0119dzy innymi parlament lub jego quasi-odpowiednik rz\u0105d, partia komunistyczna i ewentualnie stronnictwa satelickie, system rad narodowych, s\u0105downictwo, zwi\u0105zki zawodowe, \u015brodki masowego przekazu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W poszczeg\u00f3lnych krajach wyst\u0119powa\u0142y lokalne odr\u0119bno\u015bci je\u015bli idzie o spos\u00f3b wzajemnego powi\u0105zania tych instytucji. Mimo to istnia\u0142a pewna zasada nadrz\u0119dna, wed\u0142ug kt\u00f3rej system polityczny we wszystkich krajach by\u0142 uporz\u0105dkowany. By\u0142a to zasada nadrz\u0119dna w dwojakim sensie. Po pierwsze, \u017cadne lokalne odr\u0119bno\u015bci jej nie narusza\u0142y. Po drugie, mo\u017cna j\u0105 wykry\u0107 badaj\u0105c system polityczny socjalizmu w dowolnym okresie jego historii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zasada, o kt\u00f3rej m\u00f3wimy, jest wi\u0119c swoistym kluczem pozwalaj\u0105\u00adcym zrozumie\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 logik\u0119 powi\u0105za\u0144 instytucji politycznych socjalizmu. Jest to przy tym zasada generalna. Wyja\u015bnia logik\u0119 zasadniczych powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy instytucjami politycznymi, jak te\u017c t\u0142umaczy ich konstrukcj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105. W rozdziale niniejszym prze\u015bledzimy ow\u0105 zasad\u0119 konstrukcyjn\u0105, jak si\u0119 ona przejawia\u0142a w zasadniczych rozwi\u0105zaniach ustrojowych realnego socjalizmu oraz wyka\u017cemy, \u017ce warunkiem trwania systemu o takiej konstrukcji by\u0142o trwa\u0142e zablokowanie w nim swobodnej, oddolnej artykulacji interes\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zasad\u0105, o kt\u00f3rej m\u00f3wimy, jest zasada jedno\u015bci interes\u00f3w. Formu\u0142uj\u0105c powy\u017csze twierdzenie ca\u0142kowicie abstrahujemy od intencji, jakie przy\u015bwieca\u0142y konstruktorom socjalizmu. Zasada jedno\u015bci ma t\u0142umaczy\u0107 teraz nie motywy, jakimi si\u0119 oni kierowali przy budowie systemu, ale logik\u0119 jego konstrukcji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">System polityczny socjalizmu mia\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny, specyficzny porz\u0105dek. Poniewa\u017c m\u00f3wimy teraz o podstawowych instytucjach politycznych i fundamentalnych zasadach ich dzia\u0142ania, nazwa\u0107 ten porz\u0105dek mo\u017cna inaczej pryncypiami ustrojowymi socjalizmu. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na\u0144 pewne, z g\u00f3ry przewidziane i usankcjonowane prawem lub tylko moc\u0105 w\u0142adzy, zachowania, jakie mog\u0142y mie\u0107 miejsce we wzajemnych kontaktach r\u00f3\u017cnych instytucji politycznych, wewn\u0105trz nich, a tak\u017ce mi\u0119dzy nimi a obywatelami. Zbi\u00f3r owych zachowa\u0144, niezale\u017cnie od kraju i czasu, \u0142\u0105czy\u0142a jedna cecha wsp\u00f3lna. Przewidziane by\u0142y takie zachowania, jakby mi\u0119dzy kontaktuj\u0105cymi si\u0119 stronami istnia\u0142a pe\u0142na zgodno\u015b\u0107, czyli jedno\u015b\u0107 interes\u00f3w. Natomiast zachowania \u015bwiadcz\u0105ce o rozbie\u017cno\u015bciach b\u0105d\u017a konfliktach traktowane by\u0142y jako anomalie. To wszystko mamy na my\u015bli twierdz\u0105c, \u017ce system polityczny socjalizmu by\u0142 uporz\u0105dkowany czy te\u017c zorganizowany wedle zasady jedno\u015bci. Sformu\u0142owana wy\u017cej teza odnosi si\u0119 do generalnych zasad konstrukcyjnych systemu. Pragmatyka sprawowania w\u0142adzy wymaga\u0142a czasem pewnych odst\u0119pstw od tej zasady.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zanim przyst\u0105pimy do bardziej szczeg\u00f3\u0142owego opisu kilka s\u0142\u00f3w chcemy jeszcze po\u015bwi\u0119ci\u0107 samemu poj\u0119ciu jedno\u015bci interes\u00f3w. Odnosi si\u0119 ono do specyficznego typu relacji, jaka zachodzi mi\u0119dzy jednostk\u0105 a spo\u0142ecze\u0144stwem. M\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej, jest to relacja pe\u0142nej harmonii. W spo\u0142ecze\u0144stwie panuje jedno\u015b\u0107 interes\u00f3w, gdy interesy osobiste jednostek wyra\u017cane w ramach systemu politycznego nie wchodz\u0105 w konflikt ani mi\u0119dzy sob\u0105, ani z interesem og\u00f3lnym, czyli wyra\u017canym przez w\u0142adze interesem spo\u0142ecze\u0144stwa rozumianego jako wsp\u00f3lnota. Mamy wi\u0119c stan doskona\u0142ego uto\u017csamiania interesu og\u00f3lnego i par\u00adtykularnego. Istota spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym panuje jedno\u015b\u0107 interes\u00f3w polega wi\u0119c na tym, \u017ce wyartyku\u0142owany przez w\u0142adze interes og\u00f3lny (powszechny, zbiorowy), dotycz\u0105cy ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, jest w pe\u0142ni zgodny z wol\u0105 ka\u017cdego cz\u0142onka tego\u017c spo\u0142ecze\u0144stwa. Co wszak\u017ce jest najistotniejsze, owa pe\u0142na zgodno\u015b\u0107 interes\u00f3w nie jest \u017cadnym kom\u00adpromisem. Nie jest te\u017c osi\u0105gana drog\u0105 \u017cmudnych negocjacji i wzajem\u00adnych ust\u0119pstw. Jest ona naturaln\u0105 cech\u0105 tego spo\u0142ecze\u0144stwa. Mamy tu jakby do czynienia z \u201eprzedustawn\u0105&#8221; solidarno\u015bci\u0105 zbiorow\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie chcemy w tym miejscu dyskutowa\u0107, czy tak rozumiana jedno\u015b\u0107 interes\u00f3w jest w og\u00f3le w \u015bwiecie realnym mo\u017cliwa. Marks by\u0142 przekona\u00adny, \u017ce wyst\u0105pi ona w komunizmie. Twierdzimy jedynie, \u017ce ustanowione prawem i moc\u0105 w\u0142adzy zasady wzajemnych powi\u0105za\u0144 w systemie politycznym socjalizmu zak\u0142ada\u0142y implicite jej istnienie. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce analiza struktury instytucjonalnej tego systemu wykazu\u00adje, \u017ce zasady jego wewn\u0119trznej organizacji zdeterminowane by\u0142y ukry\u00adtym za\u0142o\u017ceniem co do natury spo\u0142ecze\u0144stwa socjalisty\u00adcznego. By\u0142o to za\u0142o\u017cenie o jedno\u015bci interes\u00f3w tego spo\u0142ecze\u0144stwa. Wa\u017cne jest uprzytomnienie sobie, \u017ce za\u0142o\u017cenie to wykrywamy nie poprzez lektur\u0119 tekst\u00f3w ideologicznych, czy przem\u00f3wie\u0144 polityk\u00f3w, ale badaj\u0105c sam\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 struktur\u0119 instytucjonaln\u0105 systemu. Poniewa\u017c za\u015b zasada jedno\u015bci by\u0142a obecna we wszystkich krajach bloku oraz wykry\u0107 j\u0105 mo\u017cna w ka\u017cdym momencie historii realnego socjalizmu, mo\u017ce by\u0107 ona jednym z kluczowych element\u00f3w definicji tego systemu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z za\u0142o\u017cenia jedno\u015bci interes\u00f3w p\u0142yn\u0105 dwa oczekiwania co do wzajemnych stosunk\u00f3w mi\u0119dzy jednostk\u0105 a organami w\u0142adzy re\u00adprezentuj\u0105cymi interes og\u00f3lny, tj. ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Po pierwsze, oczekiwana jest powszechna i z g\u00f3ry istniej\u0105ca akceptacja owego interesu og\u00f3lnego, kt\u00f3ry wyra\u017cany jest przez powo\u0142ane do tego celu instytucje polityczne. Po drugie, oczekiwane s\u0105 motywacje jednostkowe nakierowane na ten w\u0142a\u015bnie interes og\u00f3lny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Twierdz\u0105c zatem, \u017ce system polityczny socjalizmu zorganizowany by\u0142 wok\u00f3\u0142 zasady jedno\u015bci, mamy na my\u015bli fakt, \u017ce przewidziano w nim z g\u00f3ry takie zachowania, jakby akceptacja woli partii i pragnienie jej realizacji by\u0142y z g\u00f3ry wiadome i stanowi\u0142y powszechn\u0105 i naturaln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 obywateli.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Instytucje_demokratyczne_a_zasada_jednosci\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Instytucje demokratyczne a zasada jedno\u015bci<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Om\u00f3wienie pozostawionych w systemie socjalistycznym instytucji demokratycznych wymaga odniesienia ich do pierwowzoru. S\u0105 nimi procedury-instytucje demoliberalne. Por\u00f3wnanie to jest konieczne, gdy\u017c socjalistyczne modyfikacje tego wzorca nie by\u0142y przypadkowe. Analiza pozwala wykry\u0107 og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej modyfikacje te by\u0142y dokonywane. Jest ni\u0105 za\u0142o\u017cenie jedno\u015bci interes\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa socjalistycznego. Dzi\u0119ki analizie por\u00f3wnawczej mo\u017cna wykaza\u0107 wp\u0142yw tego za\u0142o\u017cenia na ten istotny fragment struktury politycznej socjalizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nasz\u0105 uwag\u0119 skierujemy na jeden tylko z aspekt\u00f3w procedur demoliberalnych, a mianowicie ich roli w formu\u0142owaniu akceptowanej spo\u0142ecznie woli zbiorowej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Procedury demoliberalne zak\u0142adaj\u0105, \u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie \u015bcieraj\u0105 si\u0119 stale interesy wzgl\u0119dem siebie konfliktowe. Je\u017celi wi\u0119c wola zbiorowa ma wyra\u017ca\u0107 nie tylko interesy jednej grupy, musi by\u0107 kompromisem mi\u0119dzy istniej\u0105cymi sprzeczno\u015bciami. Wymaga to oczywi\u015bcie rezygnacji z takiej koncepcji woli zbiorowej, kt\u00f3ra ustawia j\u0105 ponad i poza interesami grupowymi. W warunkach konfliktu interes\u00f3w, czyli braku ich jedno\u015bci, idea taka jest wy\u0142\u0105cznie polityczn\u0105 fikcj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Akceptacja demoliberalnych za\u0142o\u017ce\u0144 sprawia, \u017ce sformu\u0142owanie spo\u0142ecznie aprobowanej woli zbiorowej wymaga zastosowania bardzo specyficznych procedur politycznych. W tym celu konieczne jest powo\u0142anie do \u017cycia instytucji, kt\u00f3re musz\u0105 gwarantowa\u0107 jednocze\u015bnie:<\/span><\/p>\n<ol>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">swobod\u0119 artyku\u0142owania przez r\u00f3\u017cne grupy spo\u0142eczne w\u0142asnych interes\u00f3w;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">spo\u0142ecze\u0144stwu rol\u0119 najwy\u017cszego arbitra czyli suwerena;<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">trwa\u0142o\u015b\u0107 tego systemu.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wybory, parlament, prawa mniejszo\u015bci, niezale\u017cne s\u0105downictwo, podzia\u0142 w\u0142adz, s\u0105 proceduralnymi konsekwencjami tych podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u017celi jednak zasad\u0105 organizuj\u0105c\u0105 system polityczny jest za\u0142o\u017cenie przeciwne, o jedno\u015bci interes\u00f3w spo\u0142ecznych, ma to daleko id\u0105ce konsekwencje dla kszta\u0142tu instytucji s\u0142u\u017c\u0105cych wypracowaniu akcep\u00adtowanej spo\u0142ecznie woli zbiorowej. Przyj\u0119cie tego za\u0142o\u017cenia likwiduje ju\u017c bowiem na wst\u0119pie wiele problem\u00f3w, do kt\u00f3rych rozwi\u0105zania powo\u0142ano instytucje demoliberalne, oparte na przekonaniu o trwa\u0142ej rozbie\u017cno\u015bci interes\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W warunkach jedno\u015bci swobodna artykulacja nie mog\u0142a ujawnia\u0107 rozbie\u017cno\u015bci interes\u00f3w, bo ich nie by\u0142o. Traci\u0142a sens zasada kompromisu i polaryzacji na wi\u0119kszo\u015b\u0107 i mniejszo\u015b\u0107. Rzutowa\u0142o to bezpo\u015brednio na spos\u00f3b powo\u0142ywania, funkcje i tryb pracy parlamentu oraz na funkcjonowanie systemu wielopartyjnego, o ile on istnia\u0142. Tak\u017ce instytucje gwarantuj\u0105ce trwa\u0142o\u015b\u0107 systemu, a powo\u0142ane z obaw przed gro\u017ab\u0105 ewentualnego na\u0144 zamachu, staj\u0105 si\u0119 przy za\u0142o\u017ceniu jedno\u015bci interes\u00f3w zb\u0119dne. Nikt przecie\u017c w spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re cechuje jedno\u015b\u0107, nie musi si\u0119 obawia\u0107 niekorzystnych dla siebie zamiar\u00f3w innych wsp\u00f3\u0142obywateli.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Takie w\u0142a\u015bnie za\u0142o\u017cenia zobrazowane by\u0142y w konstytucjach pa\u0144stw socjalistycznych. W naszej dalszej analizie opieramy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na konstytucji PRL, wskazuj\u0105c jednocze\u015bnie na jej analogie z innymi konstytucjami socjalistycznymi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Za\u0142o\u017cenie jedno\u015bci interes\u00f3w likwidowa\u0142o problem wypracowywa\u00adnia w systemie politycznym konkretnego kszta\u0142tu woli zbiorowej maj\u0105cej spo\u0142eczn\u0105 akceptacj\u0119. Za\u0142o\u017cono, \u017ce wola taka istnieje w spos\u00f3b naturalny. Z pozostawionych w socjalizmie instytucji demokratycznych usuni\u0119to wi\u0119c wszelkie procedury s\u0142u\u017c\u0105ce wypracowywaniu spo\u0142ecznie akceptowanej woli zbiorowej w drodze kompromisu i mediacji. Nowe procedury, kt\u00f3rymi zast\u0105piono usuni\u0119te, zak\u0142ada\u0142y istnienie ju\u017c gotowej i znajduj\u0105cej pe\u0142n\u0105 akceptacj\u0119 woli zbiorowej, kt\u00f3ra nie by\u0142a w nich wypracowywana, lecz wprowadzona niejako z zewn\u0105trz.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Blokada_swobodnej_artykulacji_jako_warunek_trwania_realnego_socjalizmu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Blokada swobodnej artykulacji jako warunek trwania realnego socjalizmu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_grozna_byla_swobodna_artykulacja\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak gro\u017ana by\u0142a swobodna artykulacja?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym panowa\u0142aby harmonia i jedno\u015b\u0107 interes\u00f3w. Takich spo\u0142ecze\u0144stw nie ma. Naturaln\u0105 cech\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa jest konflikt, nie za\u015b jedno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">System polityczny socjalizmu by\u0142 wszak\u017ce tak zorganizowany inaczej. W ramach jego usankcjonowanych prawem i moc\u0105 w\u0142adzy zachowa\u0144 politycznych, nie by\u0142y przewidziane, jako normalne, zachowania \u015bwiadcz\u0105ce o rozbie\u017cno\u015bciach interes\u00f3w i kon\u00adflikt\u00f3w. Oznacza to, \u017ce nie by\u0142o te\u017c przewidziane wyra\u017canie w nim dezaprobaty dla partyjnych ocen, diagnoz, interpretacji i decyzji, zg\u0142aszanie niezale\u017cnych i alternatywnych propozycji oraz nie by\u0142o ustalonego trybu kompromisowego rozwi\u0105zywania ujawnionego w ten spos\u00f3b konfliktu. System polityczny zbudowany by\u0142 jakby dla fikcyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re cechuje harmonia interes\u00f3w. Problem w tym, \u017ce dzia\u0142a\u0142 w spo\u0142ecze\u0144stwie realnym, gdzie owej harmonii nie ma, gdzie zamiast niej istnieje naturalny stan zr\u00f3\u017c\u00adnicowania interes\u00f3w i konflikt\u00f3w mi\u0119dzy nimi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Owa sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy natur\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, za\u0142o\u017con\u0105 implicite w systemie politycznym socjalizmu, a natur\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa realnego w spos\u00f3b zasadniczy determinowa\u0142a funkcjonowanie systemu. Dzia\u0142o si\u0119 tak, bowiem swobodne ujawnienie na forum publicznym rozbie\u017cno\u015bci i konflikt\u00f3w stanowi\u0142o dla tego systemu fundamentalne zagro\u017cenie, gdy\u017c podwa\u017ca\u0142o racj\u0119 jego bytu w dotychczasowym kszta\u0142cie. Powstawa\u0142yby w\u00f3wczas sytuacje nie przewidziane w zaprog\u00adramowanym schemacie zachowa\u0144. Okaza\u0142by si\u0119 on w zwi\u0105zku z tym nieprzydatny. Jednak\u017ce przystosowanie go do dzia\u0142ania w warunkach swobodnie ujawnionych konflikt\u00f3w i rozbie\u017cno\u015bci by\u0142oby r\u00f3wno\u00adznaczne z likwidacj\u0105 dotychczasowych, podstawowych rozwi\u0105za\u0144 strukturalnych. Swobodne ujawnienie rozbie\u017cno\u015bci i konflikt\u00f3w mu\u00adsia\u0142oby ujawni\u0107 mi\u0119dzy innymi wszelkie sprzeciwy wobec woli partii. Ale w dotychczasowym systemie partia mia\u0142a zagwarantowan\u0105 wy\u0142\u0105cz\u00adno\u015b\u0107, je\u015bli idzie o wyra\u017canie woli zbiorowej. Ujawnienie realnie istniej\u0105cych konflikt\u00f3w by\u0142oby wi\u0119c r\u00f3wnoznaczne z ujawnieniem sprzeciwu wobec tego monopolu. W sk\u0142ad kierowniczej roli partii wchodzi\u0142y te\u017c rozwi\u0105zania, kt\u00f3re gwarantowa\u0142y wcielanie przez parti\u0119 jej woli w \u017cycie. Ujawnienie konflikt\u00f3w poci\u0105g\u00adn\u0119\u0142oby wi\u0119c za sob\u0105 ujawnienie tak\u017ce sprzeciwu i wobec tych rozwi\u0105za\u0144. Widzimy zatem, \u017ce ujawnienie w systemie politycznym socjalizmu istniej\u0105cych realnie rozbie\u017cno\u015bci interes\u00f3w, wywo\u0142uj\u0105c konflikt mery\u00adtoryczny na linii: wola partii &#8211; interesy przeciwstawne, poci\u0105ga za sob\u0105 nieuchronnie konflikt strukturalny. Jego osi\u0105 by\u0142oby zanegowanie pozycji partii w imi\u0119 adekwatnych dla braku rozwi\u0105za\u0144 demo\u00adkratycznych. Konflikt ten niesie zagro\u017cenie dla pryncypi\u00f3w ustrojo\u00adwych, godzi bowiem w podstawowe rozwi\u0105zania strukturalne. A to zapowiada burzliwy proces destabilizacji, a nast\u0119pnie dezintegracji istniej\u0105cego systemu politycznego.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przyklad_Polski_1980_-1981\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przyk\u0142ad Polski 1980 -1981<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powy\u017csze twierdzenie og\u00f3lne mo\u017cna znacznie ukonkretni\u0107. Lata 1980-1981, kiedy to wyst\u0105pi\u0142o czasowe upublicznienie konflikt\u00f3w, pozwalaj\u0105 bowiem prze\u015bledzi\u0107 na konkretnym przyk\u0142adzie ten kilku\u00adfazowy proces destabilizacji. W fazie pierwszej (jesie\u0144 i zima 1980) nast\u0105pi\u0142o wyartyku\u0142owanie interes\u00f3w dot\u0105d st\u0142umionych w systemie politycznym. Rzecz charakterystyczna, nie by\u0142y to wcale \u017c\u0105dania zasadniczych przemian instytucjonalnych. Dotyczy\u0142y one g\u0142\u00f3wnie spraw pracowniczych na szczeblu przedsi\u0119biorstw. Nast\u0105pi\u0142a masowa, \u017cy\u00adwio\u0142owa i nie uporz\u0105dkowana artykulacja nios\u0105ca zr\u00f3\u017cnicowane i sprzeczne ze sob\u0105 postulaty. Ujawnione zosta\u0142y sprawy d\u0142ugo zaniedbywane, od dawna lekcewa\u017cone. Z chwil\u0105 ujawnienia wszystkie one domaga\u0142y si\u0119 rozwi\u0105zania. Towarzyszy\u0142y im zadawnione urazy i emocje, wo\u0142ania o naprawienie krzywd i o sprawiedliwo\u015b\u0107. Ta lawina wnikn\u0119\u0142a w system polityczny i niemal natychmiast zatka\u0142a jego system decyzyjny. Nie mog\u0142a by\u0107 bowiem przeformu\u0142owana w spo\u0142ecz\u00adnie akceptowany makroprogram, gdy\u017c nie istnia\u0142y przystosowane do tego celu procedury mediacyjno-kompromisowe. System nie m\u00f3g\u0142 wi\u0119c ju\u017c dzia\u0142a\u0107 po staremu, a po nowemu nie m\u00f3g\u0142, nie umia\u0142 i nie chcia\u0142. Ten stan rzeczy spowodowa\u0142 przej\u015bcie do fazy drugiej, gro\u017anej ju\u017c dla jego stabilno\u015bci. Brak dzia\u0142a\u0144 ze strony w\u0142adzy, zgodnych z wyartyku\u0142owanymi wcze\u015bniej \u017c\u0105daniami sprawi\u0142, \u017ce w system uderzy\u0142a druga fala \u017c\u0105da\u0144. Na dalszy plan schodzi\u0142y stopniowo postulaty pracownicze zg\u0142oszone uprzednio. Zast\u0119powane by\u0142y \u017c\u0105daniami przemodelowania samego systemu. Skoro bowiem dotychczasowy okaza\u0142 si\u0119 niezdolny realizowa\u0107 postulaty zg\u0142oszone w pierwszej fazie, \u017c\u0105dano takiej jego przebudowy, aby m\u00f3g\u0142 to robi\u0107. By\u0142a to fala \u017c\u0105da\u0144 strukturalnych. Towarzyszy\u0142y jej rosn\u0105ce napi\u0119cia spo\u0142eczne. Ta faza, kt\u00f3r\u0105 obser\u00adwowali\u015bmy od wiosny do ko\u0144ca 1981 roku, mia\u0142a sw\u0105 w\u0142asn\u0105, wewn\u0119trzn\u0105 dynamik\u0119. Pocz\u0105tkowo \u017c\u0105dania strukturalne by\u0142y skromne i mia\u0142y na celu wy\u0142\u0105cznie usprawnienie realizacji konkretnych postu\u00adlat\u00f3w z fazy pierwszej. Dotyczy\u0142y wi\u0119c przede wszystkim uporz\u0105d\u00adkowania i usprawnienia komunikacji mi\u0119dzy aparatem w\u0142adzy a stron\u0105 spo\u0142eczn\u0105, stworzenia sta\u0142ych platform negocjacyjnych. Gdy \u017c\u0105dania te natrafi\u0142y na op\u00f3r, nast\u0105pi\u0142a ich eskalacja. Zg\u0142aszano postulaty stworzenia niezale\u017cnego systemu arbitra\u017cu, kt\u00f3ry rozwi\u0105zywa\u0142by przeci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 spory dotycz\u0105ce postulat\u00f3w wcze\u015bniejszych. Gdy i te postulaty zosta\u0142y odrzucone, zacz\u0119\u0142y stopniowo dochodzi\u0107 do g\u0142osu \u017c\u0105dania szersze. Mieli\u015bmy tu do czynienia z eskalacj\u0105 \u017c\u0105da\u0144 wynikaj\u0105c\u0105 z oporu systemu przed zmianami. Do pewnego momentu by\u0142 to proces \u017cywio\u0142owy. Ka\u017cda nast\u0119pna postulowana zmiana mia\u0142a w bezpo\u015bredniej intencji rozwi\u0105za\u0107 k\u0142opoty z realizacj\u0105 postulatu wcze\u015bniejszego. Stopniowo jednak zakres postulowanych zmian nabie\u00adra\u0142 coraz bardziej charakteru ca\u0142o\u015bciowej reformy systemu. Ros\u0142a przy tym precyzja w formu\u0142owaniu postulat\u00f3w, rozumienie ich wagi i powszechno\u015b\u0107 ich akceptacji. Mimo zastrze\u017ce\u0144 i deklaracji czynionych w roku 1981 przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 projektodawc\u00f3w, \u017c\u0105dania strukturalne faktycznie w coraz wi\u0119kszym stopniu kwestionowa\u0142y dotychczasowe procedury polityczne, kt\u00f3re zapewnia\u0142y przenoszenie w teren woli partii. Projektuj\u0105c nowe atakowano wi\u0119c tym samym kierownicz\u0105 rol\u0119 partii i zasad\u0119 jedno\u015bci jako zasad\u0119 organizacji systemu politycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Faza \u017c\u0105da\u0144 strukturalnych zaostrzy\u0142a konflikt mi\u0119dzy aparatem w\u0142adzy i wi\u0119kszo\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa optuj\u0105c\u0105 za zmianami systemu. \u017b\u0105dania strukturalne zg\u0142aszane w coraz gor\u0119tszej atmosferze politycznej zderza\u0142y si\u0119 z systemem i by\u0142y przeze\u0144 odrzucane. Ale system polityczny traci\u0142 przy tym sw\u0105 zwyk\u0142\u0105 stabilno\u015b\u0107. Przestawa\u0142 by\u0107 w pe\u0142ni kontrolowany przez parti\u0119. Nast\u0119powa\u0142 rozpad wielu jego funkcji na ni\u017cszych szczeblach. Destabilizacja polityczna powi\u0119ksza\u0142a trudno\u015bci gospodarcze. W tej oto sytuacji, gdy jedne grupy formu\u0142owa\u0142y jeszcze coraz to nowe \u017c\u0105dania maj\u0105ce by\u0107 przedmiotem negocjacji, inne przechodzi\u0142y ju\u017c do fazy trzeciej \u2014 aktywnego bojkotu istniej\u0105cych procedur i pr\u00f3b zast\u0119powania ich w\u0142asnymi. Gdy wi\u0119c jedni ci\u0105gle jeszcze liczyli na przepchni\u0119cie w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w w drodze negocjacji, inni, coraz liczniejsi, odrzucali ju\u017c w praktyce ide\u0119 dialogu i brali kwesti\u0119 przeprowadzenia zmian w swoje r\u0119ce, bez ogl\u0105dania si\u0119 na z g\u00f3ry wiadome stanowisko w\u0142adz. Rozpoczyna\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwy proces destrukcji systemu. Pocz\u0105tki tej trzeciej fazy mogli\u015bmy obserwowa\u0107 w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch-trzech miesi\u0119cy przed 13 grudnia 1981 roku.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_zorganizowano_blokade_%E2%80%93_uwagi_wstepne\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak zorganizowano blokad\u0119 \u2013 uwagi wst\u0119pne<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Swobodne ujawnienie realnie istniej\u0105cego braku jedno\u015bci zawsze stanowi\u0142o dla systemu realnego socjalizmu \u015bmiertelne zagro\u017cenie. Zagro\u017cenie to by\u0142o przy tym wszechobecne i nieustanne, bowiem brak jedno\u015bci jest powszechny i nieprzemijaj\u0105cy. Je\u017celi zatem opisany system polityczny mia\u0142 przetrwa\u0107, konieczna by\u0142a ci\u0105g\u0142a walka z zagra\u017caj\u0105cym mu zewsz\u0105d i zawsze niebezpiecze\u0144stwem. Rozbie\u017cno\u015bci i konflikt\u00f3w zlikwidowa\u0107 nie spo\u00ads\u00f3b. Jedyn\u0105 drog\u0105 zachowania status quo by\u0142o wi\u0119c niedopuszczenie do ich \u017cywio\u0142owego ujawnienia na szersz\u0105 skal\u0119 gdziekolwiek, a zw\u0142aszcza w trakcie przebiegu usankcjonowanych procedur politycz\u00adnych (parlament, wybory, rady narodowe) i na forum takich instytucji, w kt\u00f3rych mog\u0142yby si\u0119 sta\u0107 zarzewiem destrukcji (uniwersytety, zwi\u0105zki zawodowe, mass-media). Konflikty i rozbie\u017cno\u015bci musia\u0142y znikn\u0105\u0107 z powierzchni systemu. Poniewa\u017c za\u015b pojawiaj\u0105 si\u0119 zawsze, gdy spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce swobodnie artyku\u0142owa\u0107 swe \u017c\u0105dania, konieczne by\u0142o zablokowanie w systemie politycznym i na jego obrze\u017cach swobodnej artykulacji interes\u00f3w. Blokada swobodnej artykulacji sta\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b absolutnie podstawowym zadaniem, jakie musia\u0142o by\u0107 permanentnie realizowane, aby system polityczny socjalizmu m\u00f3g\u0142 trwa\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ca\u0142y mechanizm funkcjonowania zosta\u0142 przede wszystkim zorien\u00adtowany na eliminacj\u0119 fundamentalnego zagro\u017cenia, jakie stanowi\u0142a dla\u0144 swobodna artykulacja. W ten oto spos\u00f3b hiatus mi\u0119dzy rzeczywis\u00adto\u015bci\u0105 fikcyjn\u0105 i za\u0142o\u017con\u0105 w systemie, a rzeczywisto\u015bci\u0105 realn\u0105 sta\u0142 si\u0119 podstawow\u0105 determinant\u0105 jego dzia\u0142ania. Ogl\u0105dany z tej perspektywy system socjalistyczny by\u0142 aren\u0105 zmaga\u0144, w kt\u00f3rych stawk\u0105 by\u0142o przetrwanie zespo\u0142u instytucji politycznych zorganizowanych wedle zasady jedno\u015bci, a si\u0142\u0105 destrukcyjn\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142o pokona\u0107 i spacy\u00adfikowa\u0107, by\u0142o realnie istniej\u0105ce spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Szczeg\u00f3\u0142owa analiza mechanizm\u00f3w blokuj\u0105cych swobodn\u0105 ar\u00adtykulacj\u0119 b\u0119dzie przedmiotem nast\u0119pnych rozdzia\u0142\u00f3w. Zanim jednak zaczniemy omawia\u0107 detale, po\u015bwi\u0119cimy kilka s\u0142\u00f3w na zarysowanie og\u00f3lnej konstrukcji tego mechanizmu. Aczkolwiek mia\u0142 on kilka odmian, oparty by\u0142 generalnie na pomy\u015ble dw\u00f3ch r\u00f3wnocze\u015bnie dzia\u0142aj\u0105cych kana\u0142\u00f3w. Pierwszym przesy\u0142ane by\u0142y z g\u00f3ry do do\u0142u tre\u015bci, kt\u00f3re powinny by\u0107 wyartyku\u0142owane. Drugi mia\u0142 zapewni\u0107 uleg\u0142o\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rzy owe tre\u015bci mieli wyrazi\u0107 i wdro\u017cy\u0107 w \u017cycie. Cech\u0105 specyficzn\u0105 tak pomy\u015blanej blokady by\u0142o nie totalne zamkni\u0119cie wszystkim ust i ustanowienie w systemie politycznym strefy ca\u0142kowitej ciszy, lecz skanalizowanie artykulacji i odg\u00f3rne ni\u0105 sterowanie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Instytucje polityczne, kt\u00f3re z natury rzeczy powo\u0142ane s\u0105 do wyra\u017cania interes\u00f3w r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych (rady narodowe, zwi\u0105zki zawodowe itd.), czyni\u0142y to nadal, jednak\u017ce nie mia\u0142y mo\u017cliwo\u015bci ani swobodnego wyartyku\u0142owania \u017c\u0105da\u0144, ani dzia\u0142ania zgodnego z wol\u0105 tych, kt\u00f3rych formalnie by\u0142y reprezentantami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kana\u0142, kt\u00f3rym przesy\u0142ane by\u0142y instytucjom politycznym tre\u015bci, jakie mia\u0142y by\u0107 w nich wyartyku\u0142owane, nazywamy dalej kana\u0142em sterowania centralnego. Przesy\u0142anie dokonuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki odpowiednim konstrukcjom prawnym pozbawiaj\u0105cym ni\u017csze ogniwa artykulacyjne swobody dzia\u0142ania. Konstrukcje te, to powszechnie znane rozwi\u0105zania centralistyczne przesuwaj\u0105ce uprawnienia decy\u00adzyjne do wy\u017cszych szczebli systemu. Kana\u0142em sterowania centralnego mog\u0142a by\u0107 struktura partyjna (m.in. w przypadku mass-medi\u00f3w i samej partii), administracja pa\u0144stwowa (w przypadku rad narodo\u00adwych), hierarchiczna struktura zwi\u0105zkowa itd. Wielo\u015b\u0107 tych instytucji nie zmienia jednak faktu, \u017ce ostatecznym nadawc\u0105 by\u0142 zawsze centralny aparat partyjny, kt\u00f3ry kontrolowa\u0142 naczelne w\u0142adze wszystkich tych instytucji i dba\u0142, by przesy\u0142a\u0142y one do do\u0142u polecenia zgodne z jego wol\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Drugi element mechanizmu blokuj\u0105cego swobodn\u0105 artykulacj\u0119 w systemie politycznym nazywamy kana\u0142em kontroli lokalnej. Jego zadanie polega\u0142o g\u0142\u00f3wnie na selekcjonowaniu os\u00f3b do pracy w in\u00adstytucjach politycznych. Selekcja ta mia\u0142a zapobiec ujawnianiu na forum publicznym rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy tre\u015bciami narzuconymi a fak\u00adtycznymi interesami i pogl\u0105dami grup, w kt\u00f3rych rzekomo imieniu owe tre\u015bci by\u0142y wyra\u017cane. Ludzie zdatni do pracy w tych instytucjach musieli wi\u0119c by\u0107 albo oboj\u0119tni na faktyczne interesy grup, kt\u00f3rych byli formalnymi przedstawicielami, albo co prawda wra\u017cliwi na te interesy, lecz pr\u00f3buj\u0105cy je forsowa\u0107 jedynie w ramach niewielkiego marginesu swobodnego manewru, jaki by\u0142 przyznany instytucji, w kt\u00f3rej praco\u00adwali. Musieli to by\u0107 ludzie, kt\u00f3rych mo\u017cna zawsze przywo\u0142a\u0107 do porz\u0105dku, gdy zwierzchnicy uznali ich usi\u0142owania za przekraczaj\u0105ce bezpieczne granice. Funkcj\u0119 kana\u0142u kontroli lokalnej sprawowa\u0142y z regu\u0142y terenowe komitety partii korzystaj\u0105c z rozleg\u0142ej listy nomen\u00adklatury oraz kontroluj\u0105c mechanizmy wyborcze do przedstawicielskich organ\u00f3w systemu politycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Blokada artykulacji spoczywa\u0142a zatem g\u0142\u00f3wnie na barkach partii komunistycznej, a \u015bci\u015blej jej aparatu. Aby wszak\u017ce blokada mog\u0142a by\u0107 skuteczna, niezb\u0119dne by\u0142o harmonijne i solidarne wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie wszystkich ogniw tego\u017c aparatu. Musia\u0142 on reprezentowa\u0107 na zewn\u0105trz, wobec reszty systemu, jednolite stanowisko i zgodnie z nim dzia\u0142a\u0107. Konieczno\u015b\u0107 ta wynika\u0142a mi\u0119dzy innymi z faktu, \u017ce inna organizacja partyjna selekcjonowa\u0142a ludzi do pracy w lokalnej kom\u00f3rce systemu politycznego, a inna, prawie z regu\u0142y centralna, korzysta\u0142a z nich nast\u0119pnie, bezpo\u015brednio lub po\u015brednio, kieruj\u0105c polecenia, kt\u00f3re mieli oni artyku\u0142owa\u0107 jako interesy danego regionu, lub danej grupy spo\u0142ecznej i nast\u0119pnie je realizowa\u0107. Dzia\u0142ania terenowego i centralnego aparatu partyjnego musia\u0142y si\u0119 wi\u0119c nawzajem harmonij\u00adnie uzupe\u0142nia\u0107 \u2014 inaczej aparat partyjny nie m\u00f3g\u0142by niczego skutecznie narzuci\u0107, gdy\u017c linia wypracowana na g\u00f3rze natrafia\u0142aby na op\u00f3r i by\u0142aby torpedowana przez ni\u017csze instancje, kt\u00f3re mia\u0142y przecie\u017c tworzy\u0107 na dole warunki jej realizacji. Nie m\u00f3g\u0142by te\u017c niczego skutecznie blokowa\u0107, je\u015bli w\u015br\u00f3d samych blokuj\u0105cych nie b\u0119dzie zgody, co blokowa\u0107 nale\u017cy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Problem polega\u0142 jednak na tym, \u017ce tak pomy\u015blana jedno\u015b\u0107 dzia\u0142ania aparatu partyjnego wobec reszty systemu nie mog\u0142a zaistnie\u0107 przy zachowaniu w samej partii swobodnej artykulacji. Uniemo\u017cliwienie bowiem swobodnego wyra\u017cania interes\u00f3w, \u017c\u0105da\u0144 i opinii w reszcie systemu przekszta\u0142ci\u0142oby parti\u0119 w organizacj\u0119 zast\u0119pcz\u0105. Interesy st\u0142umione gdzie indziej szuka\u0142yby mo\u017cliwo\u015bci artykulacji w ramach struktur partyjnych. By\u0142yby to oczywi\u015bcie interesy bardzo r\u00f3\u017cne, sprzeczne ze sob\u0105 nawzajem, a tak\u017ce z oficjaln\u0105 lini\u0105 partii. W systemie wielopartyjnym ich artykulacja uleg\u0142aby rozproszeniu. Zr\u00f3\u017cnicowane opcje ideologiczne poszczeg\u00f3lnych partii umo\u017cliwi\u0142yby bowiem naturaln\u0105 selekcj\u0119 i grupowanie si\u0119 tych interes\u00f3w w miar\u0119 jednolitych blokach. Jednak\u017ce wyra\u017cenie ich wszystkich naraz w ramach jednej organizacji czyni niezwykle trudnym, o ile w og\u00f3le mo\u017cliwym, osi\u0105gni\u0119cie mi\u0119dzy nimi zadowalaj\u0105cego kompromisu. \u015awiadectwem trudno\u015bci z tym zwi\u0105zanych s\u0105 cho\u0107by do\u015bwiadczenia WKP(b) w roku 1921 przed X Zjazdem tej partii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Osi\u0105gni\u0119cie kompromisu utrudnia\u0142 dodatkowo fakt, \u017ce w partii, podobnie jak w ca\u0142ym systemie, nie istnia\u0142y sformalizowane procedury mediacyjne nacelowane na osi\u0105ganie kompromisu w przypadku pojawienia si\u0119 konflikt\u00f3w mi\u0119dzy kierownictwem partyjnym a lokal\u00adnymi ogniwami partii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c swobodna artykulacja w partii mog\u0142a wywo\u0142a\u0107 identyczne skutki, co i w reszcie systemu. Ostre konflikty wewn\u0119trzne zosta\u0142yby ujawnione, lecz nie mog\u0105c by\u0107 \u2014 z braku procedur mediacyjnych \u2014 ani rozwi\u0105zane, ani skanalizowane, postawi\u0142yby parti\u0119 w obliczu identycznych proces\u00f3w destabilizacji i destrukcji, co opisane uprzednio. Aby wi\u0119c unikn\u0105\u0107 tego niebezpiecze\u0144stwa, niezb\u0119dne by\u0142o zablokowa\u00adnie swobodnej artykulacji r\u00f3wnie\u017c w samej partii.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: left;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uzupelnienie_1_Dlaczego_pozostawiono_instytucje_przedstawicielskie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Uzupe\u0142nienie 1. Dlaczego pozostawiono instytucje przedstawicielskie?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na zako\u0144czenie rozdzia\u0142u chcemy chwil\u0119 uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0107 zagad\u00adnieniu, kt\u00f3re nie by\u0142o w nim co prawda szerzej rozwijane, ogniskuje wszak\u017ce uwag\u0119 wielu os\u00f3b i rodzi wiele nieporozumie\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Problem dotyczy przyczyn pozostawienia w socjalizmie r\u00f3\u017cnego typu instytucji przedstawicielskich, jako istotnego fragmentu struktury politycznej. Mamy tu do czynienia z sytuacj\u0105 paradoksaln\u0105. Instytucje te funkcjonowa\u0142y, ale swobodna w nich artykulacja by\u0142a zablokowana. Nie pe\u0142ni\u0142y wi\u0119c roli, do jakiej by\u0142y z natury powo\u0142ane. Co wi\u0119cej, samo ich istnienie nie wydaje si\u0119 absolutnie konieczne w strukturze opartej na za\u0142o\u017ceniu jedno\u015bci. Mo\u017cna sobie z powodzeniem wyobrazi\u0107 system oparty na tym za\u0142o\u017ceniu, bez instytucji przedstawicielskich. Blokada w\u00f3wczas istnia\u0142aby i tak, tyle \u017ce wygl\u0105da\u0142aby inaczej. Skoro jednak instytucje przedstawicielskie by\u0142y, blokada musia\u0142a by\u0107 w znacz\u00adnej mierze skierowana na ich neutralizacj\u0119. Nie wydaje si\u0119 to grzeszy\u0107 zbytni\u0105 logik\u0105. Zamiast za\u0142atwi\u0107 spraw\u0119 radykalnie, likwiduj\u0105c te instytucje, pozostawiono je, buduj\u0105c skomplikowany mechanizm ich blokady oraz tworz\u0105c jakie\u015b u\u0142omne dla nich funkcje, jak cho\u0107by od\u015bwi\u0119tnego manifestowania jedno\u015bci. W spos\u00f3b naturalny rodzi si\u0119 wi\u0119c pytanie: dlaczego je pozostawiono?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">By\u0142oby wielkim uproszczeniem odrzec, \u017ce decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y tu wzgl\u0119dy kamufla\u017cowe, \u017ce wszelkiego typu organy wybieralne by\u0142y przede wszystkim rozmy\u015blnie zbudowan\u0105 i r\u00f3wnie rozmy\u015blnie utrzy\u00admywan\u0105 atrap\u0105 maj\u0105c\u0105 pozorowa\u0107 demokratyczny charakter w\u0142adzy. Taka odpowied\u017a trywializuje ca\u0142e zagadnienie. Po pierwsze, pomija istotne momenty w historycznym procesie tworzenia instytucji politycz\u00adnych socjalizmu. Po drugie, kieruj\u0105c uwag\u0119 na drugorz\u0119dn\u0105 w ko\u0144cu funkcj\u0119 kamufla\u017cow\u0105 nie dostrzega innych, naprawd\u0119 donios\u0142ych funkcji, jakie mia\u0142y do odegrania w socjalizmie zablokowane instytucje przedstawicielskie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli idzie o spraw\u0119 pierwsz\u0105, podstawowej przyczyny wykszta\u0142cenia si\u0119 takiego tworu, jakim by\u0142y zablokowane organy przedstawicielskie, szuka\u0107 nale\u017cy w mechanizmie ewolucji politycznych struktur pa\u0144stwa radzieckiego. Interesuj\u0105ca nas konstrukcja powstawa\u0142a \u017cywio\u0142owo, tzn. bez z g\u00f3ry obmy\u015blonego planu, lecz kierunek ewolucji zosta\u0142 zdeterminowany na wst\u0119pie przez specyficzne zdefiniowanie problemu; zdefiniowanie, o kt\u00f3rym przes\u0105dzi\u0142a doktryna. Spr\u00f3bujmy to wyja\u015bni\u0107 nieco bli\u017cej. Nie by\u0142o w doktrynie dylematu: zachowa\u0107 czy te\u017c w og\u00f3le zlikwidowa\u0107 instytucje przedstawicielskie. By\u0142 natomiast, uwarun\u00adkowany ideologicznym widzeniem \u015bwiata, problem wyrugowania z tych instytucji wrog\u00f3w rewolucji, kt\u00f3rzy chcieliby je przekszta\u0142ci\u0107 w o\u015brodki opozycji przeciw partii pe\u0142ni\u0105cej dziejow\u0105 misj\u0119 wyzwolenia mas. Realizacja tego zadania wywo\u0142a\u0142a jednak niezamierzon\u0105 pierwotnie ewolucj\u0119 struktur. O kierunku przemian instytucji przedstawicielskich zadecydowa\u0142 fakt, \u017ce powszechny i naturalny w spo\u0142ecze\u0144stwie brak jedno\u015bci interes\u00f3w by\u0142 przez ideologicznie zaprogramowanych przyw\u00f3d\u00adc\u00f3w bolszewickich interpretowany w b\u0142\u0119dnie rozpoznaj\u0105cych t\u0119 sytuacj\u0119 kategoriach doktrynalnych. Sformu\u0142owana w doktrynie \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142\u00adzale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy konfliktowym charakterem spo\u0142ecze\u0144stwa a jego dychotomiczn\u0105 wizj\u0105 (bur\u017cuazja-proletariat) powodowa\u0142a, \u017ce konflikty interes\u00f3w interpretowano wy\u0142\u0105cznie jako przejaw walki klasowej, kt\u00f3ra zniknie wraz z likwidacj\u0105 prywatnej w\u0142asno\u015bci i klasy posiadaczy, ust\u0119puj\u0105c miejsca naturalnej, w my\u015bl doktryny, harmonii spo\u0142ecznej. Gdy zatem rewolucja obali\u0142a stary porz\u0105dek oparty na prywatnej w\u0142asno\u015bci, istniej\u0105cy nadal brak jedno\u015bci, czyli konflikty interes\u00f3w, traktowano nie jako zjawisko powszechne, naturalne i nieprzemijaj\u0105ce, lecz jako szcz\u0105tkowe, wywo\u0142ane ju\u017c to oporem wyw\u0142aszczanych i ich \u201esubiektywnych i obiektywnych&#8221; adherent\u00f3w, ju\u017c to przej\u015bciowym brakiem klasowej \u015bwiadomo\u015bci cz\u0119\u015bci uw\u0142aszczonych. Przyst\u0119puj\u0105c z tak\u0105 ocen\u0105 sytuacji do rugowania wrog\u00f3w rewolucji z organ\u00f3w przedstawicielskich, trudno by\u0142o przewidzie\u0107, \u017ce konsekwentne trzy\u00admanie si\u0119 tej interpretacji i r\u00f3wnie konsekwentna polityka wypierania wroga musi doprowadzi\u0107 do zablokowania swobodnej artykulacji interes\u00f3w, wpierw w radach i zwi\u0105zkach zawodowych, a potem \u2014 gdy st\u0142umione tam rozbie\u017cno\u015bci przenios\u0105 si\u0119 si\u0142\u0105 rzeczy do partii \u2014 proces ten trzeba b\u0119dzie i w niej powt\u00f3rzy\u0107 odbieraj\u0105c stopniowo g\u0142os najpierw ni\u017cszym szczeblom, potem wy\u017cszym, a\u017c w ko\u0144cu jedynym uprawnionym do wyra\u017cania woli spo\u0142ecznej stanie si\u0119 w\u00f3dz.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">B\u0142\u0119dna, ideologiczna ocena \u017ar\u00f3de\u0142 i skali zjawiska braku jedno\u015bci spowodowa\u0142a, \u017ce to naturalne i powszechne zjawisko przepuszczone przez interpretacyjny filtr doktryny uleg\u0142o personifikacji w postaci nieprzeliczonej armii wrog\u00f3w; armii, kt\u00f3ra swe rozmiary ujawnia\u0142a jednak stopniowo. Gdy bowiem zostali ju\u017c zniszczeni przeciwnicy deklaruj\u0105cy si\u0119 jawnie, a harmonii nadal nie by\u0142o, wniosek sfor\u00admu\u0142owany zgodnie z logik\u0105 doktryny brzmia\u0142: wida\u0107 nie wszyscy jeszcze wrogowie zostali unieszkodliwieni. B\u0142\u0105d ideologii uruchomi\u0142 w ten spos\u00f3b fatalny proces coraz bardziej ob\u0142\u0119dnej nagonki na wroga, a de facto \u2014 na ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo. Jednak\u017ce instytucje przedstawicielskie pozostawiono, bo \u015bwiadomie przez bolszewik\u00f3w realizowanym celem nie by\u0142o wcale odsuni\u0119cie od nich spo\u0142ecze\u0144stwa jako takiego, lecz owego mitycznego przeciwnika. Poniewa\u017c jednak pojawia\u0142 si\u0119 on wsz\u0119dzie i zawsze, gdzie tylko pozwolono m\u00f3wi\u0107 otwarcie i bez obaw, zadanie, jakie rozwi\u0105zywali kolejni bolszewiccy ustawodawcy \u0142udz\u0105co przypomina\u0142o s\u0142ynn\u0105 reklam\u0119 modelu Forda T., g\u0142osz\u0105c\u0105, i\u017c \u201eka\u017cdy odbiorca mo\u017ce mie\u0107 w\u00f3z pomalowany na taki kolor, jaki chce, pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie to kolor czarny&#8221;. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z radzieckimi organami przedstawicielskimi. Ich konstruktorom polecono, aby ka\u017cdy obywatel m\u00f3g\u0142 w nich m\u00f3wi\u0107 swobodnie pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie wyra\u017ca\u0142 interesy klasy robotniczej g\u0142oszone przez parti\u0119. Absurd takiego postawienia sprawy wida\u0107 jednak dopiero z zewn\u0105trz doktryny. Zawarte w niej przekonanie o nieuchronnym narastaniu harmonii spo\u0142ecznej \u0142atwo godzi\u0142o postulat jednomy\u015blno\u015bci z postulatem swobodnej artykulacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mo\u017cna jednak zada\u0107 pytanie, dlaczego zablokowanych instytucji przedstawicielskich nie zlikwidowano p\u00f3\u017aniej, gdy rola ideologii jako czynnika motywuj\u0105cego w\u0142adz\u0119 os\u0142ab\u0142a. Ot\u00f3\u017c na tak postawione pytanie mo\u017cna odpowiedzie\u0107 r\u00f3wnie\u017c pytaniem: po co w\u0142adza mia\u0142aby to czyni\u0107? Je\u017celi blokada by\u0142a szczelna, instytucje te nie sprawia\u0142y jej \u017cadnych k\u0142opot\u00f3w, mechanizm blokuj\u0105cy stawa\u0142 si\u0119 rutynowy, a co wi\u0119cej \u2014 pe\u0142ni\u0142 inne po\u017cyteczne dla w\u0142adzy funkcje. Korzy\u015bci z lik\u00adwidacji by\u0142yby zatem co najmniej dyskusyjne. Je\u017celi natomiast blokada przestawa\u0142a by\u0107 szczelna, likwidacja \u2014 rozwi\u0105zanie pozornie radykalne \u2014 nie wchodzi\u0142a przewa\u017cnie w gr\u0119. Brak szczelno\u015bci mia\u0142 bowiem z regu\u0142y miejsce w momentach kryzysowych i oznacza\u0142, \u017ce spo\u0142ecze\u0144\u00adstwo uzyska\u0142o w pewnym zakresie mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnego artyku\u0142o\u00adwania. Nacisk rewindykacyjnej artykulacji powodowa\u0142 w\u00f3wczas wzrost napi\u0119\u0107 spo\u0142ecznych. Zlikwidowanie w takim momencie Sejmu, rad narodowych, zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, czy te\u017c wyrugowanie z partii organ\u00f3w wybieralnych nie polepszy\u0142oby sytuacji, lecz j\u0105 niepomiernie zaogni\u0142o. \u017badna za\u015b w\u0142adza nie jest do tego skora, o ile nie jest ostatecznie przyparta do muru. Okres od ko\u0144ca roku 1956 do 1958\/1959 wskazuje, \u017ce istnieje ca\u0142a gama innych technik, kt\u00f3rymi mo\u017cna stopniowo neutralizowa\u0107 napi\u0119cie i jednocze\u015bnie, r\u00f3wnie\u017c stopniowo, przywraca\u0107 szczelno\u015b\u0107 mechanizmu blokady. Techniki te zawodz\u0105 dopiero przy wysokim zorganizowaniu niezale\u017cnych o\u015brodk\u00f3w artykulacji, jak mia\u0142o to miejsce w przypadku \u201eSolidarno\u015bci&#8221; w \u0142atach 1980-81. I w\u0142a\u015bnie dopiero wtedy, gdy wszelkie pr\u00f3by politycznego wymanewrowania spo\u0142ecze\u0144stwa zawodz\u0105, w\u0142adze decyduj\u0105 si\u0119 na krok ostateczny \u2014 likwidacj\u0119 swobodnie artyku\u0142uj\u0105cych organ\u00f3w przedstawicielskich. Jednak\u017ce koszty materialne i polityczne zwi\u0105zane z wprowadzeniem otwartego terroru, kt\u00f3rym nale\u017cy w\u00f3wczas zdusi\u0107 op\u00f3r spo\u0142eczny, s\u0105 tak znaczne, \u017ce likwidacja odblokowanych instytucji przedstawicielskich jest krokiem ostatecznym. Dopiero ponowne ich odtworzenie, od razu w wersji bezpiecznej, czyli zablokowanej, mo\u017cna uzna\u0107 za podyktowane g\u0142\u00f3wnie ch\u0119ci\u0105 kamufla\u017cu. Cho\u0107 i wtedy pewn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 inne wzgl\u0119dy, owe specyficzne korzy\u015bci, jakie czerpa\u0142a w\u0142adza z samego procesu blokady. Wa\u017cy\u0142y one niema\u0142o i na decyzji pozostawienia instytucji przedstawicielskich, a tak\u017ce \u2014 cho\u0107 mo\u017ce w mniejszym stopniu \u2014 na decyzji ich odtworzenia po uprzedniej likwidacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po pierwsze, zablokowane instytucje przedstawicielskie by\u0142y dla w\u0142adzy baz\u0105 rekrutacji i szkolenia przysz\u0142ych elit kierowniczych. By\u0142y te\u017c pul\u0105 wst\u0119pnych wyr\u00f3\u017cnie\u0144 oraz sitem selekcji. By\u0142y r\u00f3wnie\u017c w pewnym stopniu ogniwami zaciemniaj\u0105cymi uk\u0142ad faktycznych relacji w\u0142adza-spo\u0142ecze\u0144stwo, przez tworzenie pozor\u00f3w masowego uczestnictwa w sprawowaniu w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po drugie, blokada wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a system kontroli nad spo\u0142ecze\u0144\u00adstwem. Jej mechanizm kreowa\u0142 \u015bwiat pozor\u00f3w. Spo\u0142ecze\u0144stwo pozo\u00adrowa\u0142o wyb\u00f3r swoich reprezentant\u00f3w, oni z kolei pozorowali, \u017ce m\u00f3wi\u0105 w imieniu spo\u0142ecze\u0144stwa, a w\u0142adza udawa\u0142a, \u017ce w to wszystko wierzy. W efekcie powstawa\u0142 oficjalny obraz harmonii spo\u0142ecznej, de facto za\u015b stan blokady. Uczestnictwo w tej grze pe\u0142ni\u0142o niezwykle istotn\u0105 funkcj\u0119 komunikowania przez obywatela pos\u0142usze\u0144stwa wobec w\u0142adzy, bowiem tylko pos\u0142uszny obywatel godzi si\u0119 na udawanie. Blokada by\u0142a wi\u0119c systemem wczesnego ostrzegania przed tymi, kt\u00f3rzy si\u0119 z owej gry wy\u0142amuj\u0105. Ka\u017cdy musia\u0142 co pewien czas nada\u0107 komunikat o swoim pos\u0142usze\u0144stwie. By\u0142o nim oczywi\u015bcie nie tylko, a nawet nie przede wszystkim, uczestnictwo w wyborach. System komunikat\u00f3w by\u0142 znacznie bardziej rozbudowany. Mog\u0142o nim by\u0107, si\u0119gaj\u0105c do przyk\u0142adu Vaclava Havla, wystawienie przez kierownika sklepu warzywnego odpowiedniego has\u0142a na wystawie w odpowiednim czasie. Na przyk\u0142ad \u201eNiech \u017cyje 1 maja\u201d lub \u201eProgram partii programem narodu\u201d. System komunikat\u00f3w poza okresowym informowaniem przez obywatela o jego pozytywnym stosunku do w\u0142adzy wci\u0105ga\u0142 go r\u00f3wnie\u017c mimowolnie w jej orbit\u0119. Utrwala\u0142 j\u0105. Komunikat nadawany by\u0142 bowiem nie tylko do g\u00f3ry, ale r\u00f3wnie\u017c na boki, do innych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 wszechogarniaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 pozor\u00f3w, wywiera\u0142 wi\u0119c presj\u0119 na innych, aby czynili podobnie. Zniewala\u0142 innych do konformizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po trzecie, pozostawienie zablokowanych instytucji przedstawiciel\u00adskich le\u017ca\u0142o w partykularnym interesie tych, kt\u00f3rzy koordynowali proces blokady i odg\u00f3rnego narzucania. Koordynatorem by\u0142a partia, a m\u00f3wi\u0105c \u015bci\u015blej jej aparat. Sw\u0105 pozycj\u0119 koordynatora zawdzi\u0119cza\u0142 on w\u0142adczym uprawnieniom wobec reszty systemu. Te w\u0142a\u015bnie uprawnienia i zwi\u0105zane z nimi profity by\u0142y przedmiotem intensywnych zabieg\u00f3w i konkurencji w \u0142onie aparatu. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce mimo ostrej konkurencji, cz\u0142onk\u00f3w aparatu \u0142\u0105czy\u0142 pewien wsp\u00f3lny interes. Wywo\u00addzi\u0142 si\u0119 on st\u0105d, \u017ce uprawnienia, o kt\u00f3re toczy\u0142a si\u0119 wewn\u0119trzna walka, istnia\u0142y w du\u017cej mierze dzi\u0119ki instytucjom przedstawicielskim, kt\u00f3re trzeba by\u0142o zablokowa\u0107 i dzi\u0119ki temu, \u017ce w\u0142a\u015bnie aparat mia\u0142 to zadanie koordynowa\u0107. Konkurencja toczy\u0142a si\u0119 wi\u0119c w ramach wsp\u00f3lnego interesu, kt\u00f3rym by\u0142o utrzymanie status quo cia\u0142 przed\u00adstawicielskich, a nie ich likwidacja. Ta ostatnia by\u0142aby r\u00f3wnoznaczna z utraceniem przez aparat cz\u0119\u015bci jego znaczenia.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: left;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uzupelnienie_2_Co_to_znaczy_ideologiczna_geneza_realnego_socjalizmu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Uzupe\u0142nienie 2. Co to znaczy: ideologiczna geneza realnego socjalizmu?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">(Nie)realny socjalizm jest ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra przedstawia ideologiczn\u0105 genez\u0119 i regu\u0142y dzia\u0142ania systemu politycznego realnego socjalizmu. Punktem wyj\u015bcia by\u0142 niemal zupe\u0142nie pomini\u0119ty w literaturze przedmiotu fakt, \u017ce marksowska wizja komunizmu oraz systemu instytucji politycznych realnego socjalizmu opiera\u0142y si\u0119 na tym samym za\u0142o\u017ceniu o istnieniu naturalnej harmonii spo\u0142ecznych interes\u00f3w. Podobie\u0144stwo to postawi\u0142o w nowym \u015bwietle stare pytanie o rol\u0119 doktryny w powstaniu pa\u0144stwa radzieckiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odpowied\u017a autor\u00f3w w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie przedstawi\u0107 mo\u017cna nast\u0119puj\u0105co. Marks i Engels twierdzili, \u017ce naturaln\u0105 cech\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa jest harmonia interes\u00f3w. Utrzymywali, \u017ce zosta\u0142a ona ludziom \u201ezabrana&#8221; i \u017ce zasadnicz\u0105 tego przyczyn\u0105 by\u0142o powstanie i rozw\u00f3j w\u0142asno\u015bci prywatnej. Zarazem wierzyli, \u017ce powr\u00f3t tej harmonii jest mo\u017cliwy i \u017ce urzeczywistni si\u0119 ona w komunistycznej wsp\u00f3lnocie wytw\u00f3rc\u00f3w, po rewolucyjnym obaleniu starego sposobu produkcji. O marksowskiej wizji komunizmu traktuje rozdzia\u0142 pierwszy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tez\u0119 o jedno\u015bci przej\u0119li marksi\u015bci okresu II Mi\u0119dzynarod\u00f3wki, tak\u017ce bolszewicy, z tym, \u017ce Lenin dokona\u0142 trzech istotnych operacji na marksowskiej spu\u015bci\u017anie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po pierwsze, uznaj\u0105c doktrynaln\u0105 tez\u0119 o zaniku sprzeczno\u015bci interes\u00f3w wraz z likwidacj\u0105 w\u0142asno\u015bci prywatnej, uzupe\u0142ni\u0142 j\u0105 stwier\u00addzeniem, \u017ce powr\u00f3t do spo\u0142ecznej harmonii jest mo\u017cliwy tylko pod przewodem partii komunistycznej wyra\u017caj\u0105cej obiektywne interesy ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dla doktryny by\u0142a to fundamentalna transfor\u00admacja marksowskiej idei spo\u0142ecznej harmonii w ide\u0119 kierowniczej roli partii. Dzi\u0119ki wyznawanej doktrynie partia mia\u0142a by\u0107 depozytariuszem prawdy i wyprzedza\u0142a masy z wyra\u017caniem tego, co b\u0119d\u0105 one harmonijnie same wyra\u017ca\u0107 po obaleniu kapitalizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po drugie, dziel\u0105c z Marksem wiar\u0119 w historyczn\u0105 konieczno\u015b\u0107 obalenia starego \u0142adu i stworzenia nowego, Lenin przystosowa\u0142 j\u0105 do potrzeb praktyki rewolucyjnej. Uzna\u0142, \u017ce obalenie prywatnej w\u0142asno\u015bci \u015brodk\u00f3w produkcji i zniesienie tym samym \u017ar\u00f3de\u0142 konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych jest celem absolutnie nadrz\u0119dnym, kt\u00f3ry u\u015bwi\u0119ca wszystkie \u015brodki, w tym \u2014 odrzucenie marksowskiej tezy, \u017ce rewolucja mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 tylko w krajach najbardziej rozwini\u0119tych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po trzecie, akceptuj\u0105c marksowsk\u0105 tez\u0119 o zasadniczej, antagoni\u00adstycznej sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy bur\u017cuazj\u0105 a proletariatem, wyostrzy\u0142 j\u0105 do granic mo\u017cliwo\u015bci tworz\u0105c czarno-bia\u0142\u0105 wizj\u0119 rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej nie by\u0142o miejsca dla postaw i dzia\u0142a\u0144 neutralnych, czy cho\u0107by niejednoznacznych. Czarno-bia\u0142a kontrastowo\u015b\u0107 tej wizji tworzy\u0142a zarazem obraz dw\u00f3ch homogenicznych, cho\u0107 absolutnie przeciwstaw\u00adnych wsp\u00f3lnot: \u201enaszych&#8221; i \u201ewrog\u00f3w&#8221;. Uwiarygodnia\u0142o to dodatkowo kluczow\u0105 tez\u0119 o rych\u0142ym powstaniu w pe\u0142ni harmonijnej wsp\u00f3lnoty \u201enaszych&#8221; po likwidacji \u201ewroga&#8221;. Leninowskie transformacje my\u015bli Marksa rozwa\u017camy w rozdziale drugim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dysponuj\u0105c tak przekszta\u0142con\u0105 doktryn\u0105, przyst\u0105pili bolszewicy wpierw do walki o w\u0142adz\u0119, a nast\u0119pnie do wielkiego eksperymentu \u2014 budowy pa\u0144stwa b\u0119d\u0105cego pr\u00f3b\u0105 szczeg\u00f3\u0142owego urzeczywistnienia proroctw i pomys\u0142\u00f3w klasy\u00adk\u00f3w. Rola, jak\u0105 w realizacji obu tych zada\u0144 spe\u0142ni\u0142a doktryna, by\u0142a pierwszorz\u0119dna, gdy\u017c stapia\u0142a w jedno: d\u0105\u017cenie do realizacji ideologicznych pryncypi\u00f3w z potrzebami bezwzgl\u0119dnej, pragmatycznej walki o zdobycie i zachowanie w\u0142adzy. Pozwala\u0142a na si\u0119ganie do wszelkich \u2014 byle skutecznych \u2014 metod walki, gdy\u017c prowadzi\u0142y one do realizacji zasad pryncypialnych, co z kolei owe metody legitymizowa\u0142o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po wyrugowaniu ze sceny politycznej prawdziwych przeciwnik\u00f3w i konkurent\u00f3w, harmonia oczywi\u015bcie nie nadesz\u0142a i niebezpiecze\u0144stwo rozpadu systemu, pozbawionego p\u0142aszczyzn mediacji, grozi\u0142o zawsze, gdy tylko pozwalano w jego obr\u0119bie otwarcie wymienia\u0107 pogl\u0105dy. W\u00f3wczas likwidacja kolejno wszystkich takich swobodnych kana\u0142\u00f3w artykulacji oraz instytucji mediuj\u0105cych, wpierw w radach, a potem w partii, by\u0142a poci\u0105gni\u0119ciem jednocze\u015bnie pragmatycznym, maj\u0105cym na celu zachowanie w\u0142adzy, jak i pryncypialnym. Prowadzi\u0142a bowiem do tworzenia, zwiastowanej przez Marksa, struktury instytucjonalnej opartej na czysto ideologicznym i ca\u0142kowicie \u2014 jak wykaza\u0142a praktyka \u2014 sprzecznym z realiami, za\u0142o\u017ceniu o jedno\u015bci interes\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa postkapitalistycznego. Ca\u0142\u0105 problematyk\u0119 genezy radzieckiej pa\u0144stwowo\u015bci rozwa\u017camy w rozdziale trzecim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak oto marksowska idea jedno\u015bci wcieli\u0142a si\u0119 w radzieckie struktury instytucjonalne.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: left;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uzupelnienie_3_Zasada_jednosci_a_totalitarne_ujecia_systemu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Uzupe\u0142nienie 3. Zasada jedno\u015bci a totalitarne uj\u0119cia systemu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W niniejszym rozdziale opisali\u015bmy og\u00f3lne pryncypia strukturalne socjalistycznego systemu politycznego oraz wskazali\u015bmy blokad\u0119 swobodnej artykulacji jako warunek jego trwania. W trzech nast\u0119p\u00adnych wyka\u017cemy, i\u017c zasada jedno\u015bci determinowa\u0142a tak\u017ce wewn\u0119trzn\u0105 konstrukcj\u0119 poszczeg\u00f3lnych instytucji politycznych, nie tylko za\u015b charak\u00adter formalnych stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy nimi. Przedstawimy tak\u017ce mechaniz\u00admy blokuj\u0105ce swobodn\u0105 artykulacj\u0119 interes\u00f3w wewn\u0105trz tych instytucji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przeprowadzone analizy b\u0119d\u0105 mia\u0142y charakter statyczny, gdy\u017c naszym celem b\u0119dzie pokazanie, i\u017c zasada jedno\u015bci oraz blokada to trwa\u0142e i niezmienne charakterystyki socjalistycznego systemu politycz\u00adnego. Badanie skoncentruje si\u0119 zatem na wychwytywaniu z ca\u0142ej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zmienno\u015bci, jakimi cechowa\u0142y si\u0119 procesy polityczne, tych w\u0142a\u015bnie trwa\u0142ych i niezmiennych element\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Opisanie \u0142adu politycznego opartego na zasadzie jedno\u015bci oraz opisanie mechanizm\u00f3w blokuj\u0105cych nie wyczerpuje oczywi\u015bcie ca\u0142ej problematyki funkcjonowania systemu. Powstaje wi\u0119c pytanie, jakie znaczenie maj\u0105 te w\u0142a\u015bnie opisy dla ca\u0142o\u015bci obrazu dzia\u0142ania systemu socjalistycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poniewa\u017c kluczowym poj\u0119ciem u\u017cytym w tych opisach jest poj\u0119cie jedno\u015bci interes\u00f3w, nasze pytanie wi\u0105\u017ce si\u0119 z dyskusj\u0105 na temat poznawczych warto\u015bci teorii totalitaryzmu. Teoria ta bowiem silnie akcentuje problem jedno\u015bci spo\u0142ecznej jako cechy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej systemy totalitarne. P\u00f3\u017aniejsza krytyka tej teorii i alternatywne koncepcje poj\u0119ciowego ujmowania socjalistycznej rzeczywisto\u015bci s\u0105 wi\u0119c z naszego punktu widzenia w\u0142a\u015bnie dyskusj\u0105 na temat przydatno\u015bci stosowania do opisu tego systemu poj\u0119cia jedno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">M\u00f3wi\u0105c o charakterystycznych cechach systemu totalitarnego, teoria totalitaryzmu zwraca\u0142a uwag\u0119 na cele, jakim mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 taka w\u0142a\u015bnie organizacja spo\u0142ecze\u0144stwa. W tym momencie w teorii tej pojawia si\u0119 idea jedno\u015bci. Hannah Arendt tak pisa\u0142a na ten temat: \u201eW\u0142adza totalna (&#8230;) d\u0105\u017cy do takiego zorganizowania niesko\u0144czonego pluralizmu i zr\u00f3\u017cnicowania istot ludzkich, jak gdyby ludzko\u015b\u0107 by\u0142a jedn\u0105 jednostk\u0105&#8221;. \u201eW doskona\u0142ym pa\u0144stwie totalitarnym (&#8230;) wszyscy ludzie staj\u0105 si\u0119 Jednym Cz\u0142owiekiem. Na t\u0119 kwesti\u0119 zwracali te\u017c uwag\u0119 Friedrich i Brzezi\u0144ski. \u201eTotalitarysta \u2014 pisali \u2014 oczekuje, \u017ce wszyscy b\u0119d\u0105 z nim si\u0119 zgadza\u0107, potwierdzaj\u0105c tym samym s\u0142uszno\u015b\u0107 jego historycznej przenikliwo\u015bci. Owa nami\u0119tna pasja ku jednomy\u015bl\u00adno\u015bci powoduje, \u017ce totalitary\u015bci domagaj\u0105 si\u0119 od ca\u0142ej ludno\u015bci pod ich kontrol\u0105 ca\u0142kowitej zgody na kroki podejmowane przez re\u017cim&#8221;. Owe usi\u0142owania by\u0142y wed\u0142ug tw\u00f3rc\u00f3w teorii totalitaryzmu nierozerwalnie sprz\u0119gni\u0119te z terrorem. Mocno podkre\u015bla\u0142a to H. Arendt. Z kolei Friedrich i Brzezi\u0144ski pisali, \u017ce \u201eterror totalitarny i totalna jednomy\u015b\u00adlno\u015b\u0107 s\u0105 (&#8230;) nawzajem uzale\u017cnione. Usilne d\u0105\u017cenie do jednomy\u015blno\u015bci (&#8230;) wymaga (bowiem) narz\u0119dzia realizacji&#8221;. Dlatego w\u0142a\u015bnie \u201eruch totalitarny zdobywszy w\u0142adz\u0119 pragnie j\u0105 roztoczy\u0107 nad ka\u017cdym zak\u0105tkiem i szczelin\u0105, gdzie tylko dzia\u0142aj\u0105 ludzie&#8221;. \u201eCi\u0105g\u0142e odrzucanie tera\u017aniejszo\u015bci w imi\u0119 wielkich plan\u00f3w spo\u0142ecznej rekonstrukcji i prze\u00admiany cz\u0142owieka stanowi (&#8230;) podstaw\u0119 do totalnego rozci\u0105gania totalitarnej w\u0142adzy na wszystkie przejawy \u017cycia spo\u0142ecznego&#8221;.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Takie widzenie systemu spowodowa\u0142o, \u017ce teoria totalitaryzmu \u2014 jak wskazywali jej krytycy \u2014 koncentrowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na analizie dzia\u0142a\u0144 w\u0142adz i zdawa\u0142a si\u0119 postrzega\u0107 system i jego funkcjonowanie jako zdeterminowane niemal wy\u0142\u0105cznie owymi dzia\u0142aniami. Widzia\u0142a g\u0142\u00f3wnie zale\u017cno\u015b\u0107 jednokierunkow\u0105: w\u0142adza dzia\u0142a\u0142a a zatomizowane spo\u0142ecze\u0144stwo poddawa\u0142o si\u0119 tym zabiegom. Tak wi\u0119c jedno\u015b\u0107 spo\u0142ecz\u00adn\u0105 teoria ta umieszcza\u0142a prawie wy\u0142\u0105cznie w p\u0142aszczy\u017anie \u015bwiadomych d\u0105\u017ce\u0144 totalitarnego re\u017cimu, kt\u00f3ry ide\u0119 t\u0119 realizowa\u0142 przy pomocy kontroli totalnej i terroru. Koncentracja za\u015b bada\u0144 na dzia\u0142aniach odg\u00f3rnych i pomini\u0119cie autonomicznych proces\u00f3w, jakie zachodzi\u0142y w samym spo\u0142ecze\u0144stwie, dawa\u0142a taki obraz tego\u017c spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ry sugerowa\u0142 w spos\u00f3b mniej lub bardziej zamierzony, i\u017c jedno\u015b\u0107 jest ju\u017c jego stanem faktycznym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gdy zatem system uleg\u0142 postalinowskiej liberalizacji, zasadno\u015b\u0107 uj\u0119\u0107 totalitarnych stan\u0119\u0142a pod znakiem zapytania. Terror w znacznym stopniu os\u0142ab\u0142, gdy\u017c z obowi\u0105zku demonstrowania jedno\u015bci zwolniono sfer\u0119 prywatno\u015bci. Okaza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce kontrola sprawowana przez re\u017cim nigdy nie by\u0142a absolutna, a teraz system przesta\u0142 nawet takie ambicje przejawia\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo, wbrew temu co g\u0142oszono, nie by\u0142o wcale zatomizowan\u0105 i zmuszon\u0105 terrorem do jednomy\u015blno\u015bci mas\u0105. W jego \u0142onie dzia\u0142a\u0142y i \u015bciera\u0142y si\u0119 najr\u00f3\u017cniejsze grupy interes\u00f3w. Wykryto system ci\u0105g\u0142ych przetarg\u00f3w zar\u00f3wno mi\u0119dzy nimi, jak i mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 centraln\u0105 a ni\u017cszymi pi\u0119trami systemu. W\u0142adze nie by\u0142y te\u017c w praktyce tak skuteczne w realizacji swych cel\u00f3w, jak to zak\u0142ada\u0142 model systemu totalitarnego. Obro\u0144cy tego modelu pr\u00f3bowali te fakty w\u0142\u0105cza\u0107 do analiz lub g\u0142osi\u0107, \u017ce totalitaryzm jest nie tyle modelem pewnego porz\u0105dku spo\u0142ecznego, co jego typem idealnym. Tym niemniej, nast\u0119powa\u0142 zmierzch popularno\u015bci uj\u0119\u0107 totalitarnych. Na scen\u0119 naukow\u0105 wkroczy\u0142y inne perspektywy teoretyczne: teoria grup interesu, teoria modernizacji, teoria systemu zbiurokratyzowanego itd. Wielka idea uj\u0119\u0107 totalitarnych \u2014 wizja spo\u0142ecznej jedno\u015bci wydawa\u0142a si\u0119 by\u0107 fa\u0142szywa, skoro w uj\u0119ciach tych prezentowano j\u0105 jako \u015bwiadomy cel re\u017cimu i mniej wi\u0119cej zrealizowany stan faktyczny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jednak\u017ce nowe propozycje teoretyczne r\u00f3wnie\u017c nie spe\u0142ni\u0142y pok\u0142ada\u00adnych w nich nadziei. Ich krytycy wskazywali na brak empirycznych potwierdze\u0144 narastania procesu demokratyzacji systemu wraz z rozwo\u00adjem jego potencja\u0142u gospodarczego (teza teorii modernizacji). Wyodr\u0119b\u00adnienie na si\u0142\u0119 sztucznych grup interes\u00f3w spotka\u0142o si\u0119 z krytyk\u0105, podobnie jak przywi\u0105zywanie do ich istnienia i dzia\u0142ania zbytniej wagi, jako \u017ce powstawa\u0142 przez to obraz systemu bardziej pluralistyczny ni\u017c to mia\u0142o miejsce w rzeczywisto\u015bci. Ci, kt\u00f3rzy socjalizm znali z wieloletniej autopsji wskazywali cz\u0119sto, \u017ce obraz systemu kreowany przez te uj\u0119cia nie uwzgl\u0119dnia jego niepowtarzalnej specyfiki, kt\u00f3r\u0105 co prawda trudno jasno okre\u015bli\u0107, lecz kt\u00f3rej brak wyra\u017anie si\u0119 w tych koncepcjach wyczuwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">S\u0105dzimy, \u017ce owe krytyczne g\u0142osy s\u0105 ze wszech miar zasadne. S\u0105dzimy te\u017c, \u017ce aby obja\u015bni\u0107 og\u00f3lny mechanizm dzia\u0142ania systemu socjalistycznego, jednocze\u015bnie nie trac\u0105c z oczu jego specyfiki, koniecz\u00adny jest powr\u00f3t do idei jedno\u015bci, kt\u00f3rej tak znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 przypisywali autorzy uj\u0119\u0107 totalitarnych. Idea ta rzeczywi\u015bcie stanowi klucz do zrozumienia socjalizmu. Tyle, \u017ce jej \u017ar\u00f3de\u0142 nie nale\u017cy szuka\u0107 w zamia\u00adrach w\u0142adz, a jej oznak w realnie istniej\u0105cym spo\u0142ecze\u0144stwie. Ukryta by\u0142a ona w konstrukcji systemu. Chimera jedno\u015bci zosta\u0142a ju\u017c bowiem zrealizowana, tyle \u017ce w planie instytucjonalnym. Instytucje polityczne zosta\u0142y tak ukszta\u0142towane, jakby jedno\u015b\u0107 istnia\u0142a. Aby mog\u0142y trwa\u0107, nie wolno w nich by\u0142o ujawnia\u0107 konflikt\u00f3w i rozbie\u017cno\u015bci. Musia\u0142y by\u0107 karmione z\u0142ud\u0105 jedno\u015bci. Blokada swobodnej artykulacji s\u0142u\u017cy\u0142a wi\u0119c tworzeniu \u015bwiata pozor\u00f3w, \u015bwiata sztucznej harmonii. Takie widzenie problemu pozwala zachowa\u0107 poj\u0119cie jedno\u015bci jako kluczowej kategorii porz\u0105dkuj\u0105cej my\u015blowo obraz systemu socjalis\u00adtycznego, a jednocze\u015bnie pozwala unikn\u0105\u0107 zarzut\u00f3w, na jakie narazi\u0142a si\u0119 teoria totalitaryzmu. Wskazanie jedno\u015bci jako zasady, wedle kt\u00f3rej uporz\u0105dkowany by\u0142 system instytucji politycznych i z kt\u00f3rej to zasady wynika\u0142 imperatyw blokady jako narz\u0119dzia kreowania sztucznej harmonii, pozwala pogodzi\u0107 tez\u0119 o kreowaniu w socjalizmie rzeczywis\u00adto\u015bci harmonijnej z tez\u0105 o sprzeczno\u015bciach i konfliktach, jakimi targany jest \u00f3w system.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Harmonia musia\u0142a by\u0107 symulowana, instytucje polityczne bowiem nie by\u0142y przystosowane do dzia\u0142ania w warunkach swobodnie ujaw\u00adnianych sprzeczno\u015bci i konflikt\u00f3w. To, \u017ce w wyniku tej symulacji powstawa\u0142 \u015bwiat pozor\u00f3w, nie oznacza jednak, \u017ce by\u0142 on ma\u0142o istotny. Przeciwnie. Bez zachowania tych pozor\u00f3w socjalistyczne instytucje polityczne nie mog\u0142yby istnie\u0107. Imitowanie rzeczywisto\u015bci nierealnej by\u0142o wi\u0119c warunkiem istnienia bardzo realnego systemu opartego na zasadzie jedno\u015bci. Dlatego te\u017c \u2014 nawiasem m\u00f3wi\u0105c \u2014 has\u0142o So\u0142\u00ad\u017cenicyna odmowy uczestnictwa w k\u0142amstwie (czyli udawaniu) by\u0142o dla tego systemu zab\u00f3jcze. M\u00f3wienie prawdy r\u00f3wna\u0142o si\u0119 bowiem upub\u00adlicznieniu konflikt\u00f3w i sprzeczno\u015bci. Koniec udawania jedno\u015bci jest za\u015b ko\u0144cem socjalizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Symulowanie w instytucjach politycznych harmonii interes\u00f3w nie likwidowa\u0142o wszak\u017ce rozbie\u017cno\u015bci i konflikt\u00f3w. Istnia\u0142y one r\u00f3wnolegle ze \u015bwiatem pozornej harmonii. Tyle, \u017ce nie wolno im by\u0142o si\u0119 swobodnie ujawnia\u0107 na oficjalnym forum systemu politycznego. Powstawa\u0142a owa s\u0142ynna podw\u00f3jna rzeczywisto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak zatem w socjalizmie wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y naraz pozorna harmonia i prawdziwe konflikty. By\u0142y to jakby dwa pi\u0119tra socjalistycznej rzeczywisto\u015bci. Pe\u0142ny obraz funkcjonowania systemu nie mo\u017ce pomin\u0105\u0107 \u017cadnego z tych dw\u00f3ch aspekt\u00f3w. Uwzgl\u0119dnienie pi\u0119tra sztucznej harmonii jest przy tym nies\u0142ychanie istotne, albowiem dopiero dzi\u0119ki temu uzyska\u0107 mo\u017cna prawdziwy obraz pluralistycznego parteru. Faktyczny pluralizm nie dzia\u0142a bowiem w pr\u00f3\u017cni, lecz w otoczeniu, kt\u00f3rego prawo i si\u0142a s\u0142u\u017cy\u0142y przede wszystkim w\u0142a\u015bnie skrywaniu owego pluralizmu i demonstrowaniu w zamian pozornej jedno\u015bci i harmonii spo\u0142ecznej. Wszelkie niejawne przetargi i konflikty, jakie mia\u0142y tu miejsce, musia\u0142y wi\u0119c je uwzgl\u0119dnia\u0107 i dostosowa\u0107 si\u0119 do otoczenia, w jakim przysz\u0142o im istnie\u0107. Aby w pe\u0142ni zrozumie\u0107 zjawiska, jakie w tym systemie zachodzi\u0142y, trzeba jednak nie tylko uwzgl\u0119dnia\u0107 oba wymienione wy\u017cej aspekty. Trzeba te\u017c zda\u0107 sobie spraw\u0119 z ich relatywnej wa\u017cno\u015bci. Badanie pryncypi\u00f3w musi stanowi\u0107 pierwsz\u0105 w porz\u0105dku logicznym analiz\u0119 systemu. Owe pryncypia: zasada jedno\u015bci, kierownicza rola partii i blokada artykulacji, stanowi\u0105 najwy\u017csze pi\u0119tro socjalistycznego \u0142adu, a raczej \u2014 jego og\u00f3lne i niezmienne ramy, kt\u00f3re determinowa\u0142y kszta\u0142t i przebieg wszelkich innych proces\u00f3w. Badanie owego najwy\u017cszego pi\u0119tra nie wyklucza badania innych zjawisk, ale ich analiza musi owo najwy\u017csze pi\u0119tro traktowa\u0107 jako sta\u0142y punkt odniesienia. Tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna stworzy\u0107 wszechstronny obraz systemu przy zachowaniu jego specyfiki. Twierdzenie to odnosi si\u0119 zar\u00f3wno do badania systemu politycznego, jak i gospodarczego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli wi\u0119c zadali\u015bmy na pocz\u0105tku pytanie, jakie znaczenie dla ca\u0142o\u015bci obrazu dzia\u0142ania systemu socjalistycznego ma analiza zawarta w tym i nast\u0119pnych rozdzia\u0142ach, mo\u017cemy ju\u017c teraz na nie odpowiedzie\u0107. Przede wszystkim dotyczy ona w\u0142a\u015bnie owego najwy\u017cszego pi\u0119tra socjalistycznego porz\u0105dku. Jej znaczenie polega za\u015b na wyodr\u0119bnieniu tych mechanizm\u00f3w systemowych, kt\u00f3re mia\u0142y absolutnie pierwszo\u00adrz\u0119dne znaczenie dla trwania socjalizmu.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Wst\u0119p To, co chcemy podda\u0107 pod dyskusj\u0119, nie jest gotowym i sko\u0144czonym obrazem polskiej rzeczywisto\u015bci 1980-1981. Jest to raczej skrzynka narz\u0119dziowa do zbudowania takiego obrazu. Sami z niej korzystali\u015bmy przygotowuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 na ten temat. Prac\u0119 nad ni\u0105 przerwa\u0142 upadek komuny i wir wydarze\u0144, w jaki zostali\u015bmy wtedy wci\u0105gni\u0119ci. W poni\u017cszym [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1128","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1128"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1128\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}