{"id":1125,"date":"2015-07-22T11:52:00","date_gmt":"2015-07-22T09:52:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1125"},"modified":"2016-01-29T18:44:34","modified_gmt":"2016-01-29T17:44:34","slug":"poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/","title":{"rendered":"Pocz\u0105tki polskiej prywatyzacji 1989 &#8211; 1991 Profesjonalizm kontra polityka"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Balcerowicz_i_reforma_makroekonomiczna\" >Balcerowicz i reforma makroekonomiczna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Koncepcja_prywatyzacji_Krzysztofa_Lisa\" >Koncepcja prywatyzacji Krzysztofa Lisa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Polityk_Balcerowicz_kontra_profesjonalista_Lis\" >Polityk Balcerowicz kontra profesjonalista Lis<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Usunac_Krzysztofa_Lisa_%E2%80%93_spisek_w_URM\" >Usun\u0105\u0107 Krzysztofa Lisa &#8211; spisek w URM<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Negocjowanie_ustawy_prywatyzacyjnej_z_Sejmem_kontraktowym\" >Negocjowanie ustawy prywatyzacyjnej z Sejmem kontraktowym<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Dlaczego_usunieto_Krzysztofa_Lisa\" >Dlaczego usuni\u0119to Krzysztofa Lisa<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Lewandowski_i_katastrofa_masowej_prywatyzacji\" >Lewandowski i katastrofa masowej prywatyzacji<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/poczatki-polskiej-prywatyzacji-profesjonalizm-kontra-polityka\/#Przypisy\" >Przypisy<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat temu, w pa\u017adzierniku 1989 roku, wystartowa\u0142 jeden z najwa\u017cniejszych program\u00f3w polskiej transformacji ustrojowej. Premier Mazowiecki mianowa\u0142 Krzysztofa Lisa na stanowisko pe\u0142nomocnika rz\u0105du do spraw prywatyzacji. S\u0142owo \u201eprywatyzacja\u201d by\u0142o wtedy zbyt kontrowersyjne, wi\u0119c zast\u0105piono je bezpiecznym og\u00f3lnikiem \u201eprzekszta\u0142cenia w\u0142asno\u015bciowe\u201d. Lis mia\u0142 obmy\u015bli\u0107, jakimi metodami prywatyzowa\u0107 (mieli\u015bmy osiem tysi\u0119cy przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych), jak to zorganizowa\u0107, przygotowa\u0107 prawo prywatyzacyjne, zrobi\u0107 kilka prywatyzacji pilota\u017cowych oraz stworzy\u0107 od zera rynek kapita\u0142owy, czyli gie\u0142d\u0119, Komisj\u0119 Papier\u00f3w Warto\u015bciowych i potrzebne do tego regulacje prawne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pomi\u0119dzy dwoma architektami polskiej transformacji ekonomicznej: Leszkiem Balcerowiczem i Krzysztofem Lisem szybko zaiskrzy\u0142o. Ka\u017cdy z nich mia\u0142 dobre powody, aby broni\u0107 swoich racji, ale prywatyzacyjne pomys\u0142y Leszka i program Krzysztofa by\u0142y de facto zderzeniem my\u015blenia \u017cyczeniowego z profesjonalizmem. Do spi\u0119\u0107 musia\u0142o doj\u015b\u0107. Nie nale\u017cy ich przemilcza\u0107, bo kszta\u0142t prywatnej i rynkowej gospodarki wykuwa\u0142 si\u0119 nie tylko w ogniu \u201ewyt\u0119\u017conej, wsp\u00f3lnej pracy dla dobra Ojczyzny\u201d, ale i w sporach, k\u0142\u00f3tniach oraz polemikach mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy t\u0119 now\u0105 gospodark\u0119 tworzyli. A nawet w wygryzaniu maj\u0105cych racj\u0119 przez maj\u0105cych si\u0142\u0119. Bez opisania tych wewn\u0119trznych star\u0107 dostaliby\u015bmy obraz u\u0142adzony, niepe\u0142ny, upudrowany.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kluczowe momenty pocz\u0105tk\u00f3w prywatyzacji to przygotowanie ustaw, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em na pocz\u0105tku, przygotowanie pierwszych prywatyzacji i zaproponowanie przez rz\u0105d Sejmowi kandydata na pierwszego ministra prywatyzacji. Tarcia mi\u0119dzy Biurem Pe\u0142nomocnika (czyli Lisem) i Ministerstwem Finans\u00f3w (czyli Balcerowiczem) spowodowa\u0142y, \u017ce Lis nie zosta\u0142 desygnowany na ministra. Miejsce to zaj\u0105\u0142 najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik Mazowieckiego, Waldemar Kuczy\u0144ski. Dobry ekonomista, ale s\u0142abo zorientowany w sprawach prywatyzacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak do tego dosz\u0142o i co by\u0142o dalej opowiada poni\u017cszy tekst. Co do mnie, prawie od samego pocz\u0105tku prywatyzacyjnej przygody pracowa\u0142em z Lisem, z kt\u00f3rym przyja\u017ani\u0142em si\u0119 od wielu lat. Ale wielu bohater\u00f3w tej opowie\u015bci (m.in. Balcerowicz, Drygalski, Kuczy\u0144ski, Lewandowski, Bugaj) to tak\u017ce moi koledzy, jeszcze z czas\u00f3w PRLu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Lis nie mo\u017ce ju\u017c zabra\u0107 g\u0142osu, bo nie \u017cyje. Zgin\u0105\u0142 w wypadku w roku 2005<\/span> <a name=\"1\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t01\">[1]<\/a>.<\/p>\n<h3 style=\"text-align: left;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Balcerowicz_i_reforma_makroekonomiczna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Balcerowicz i reforma makroekonomiczna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W bud\u017cecie na rok 1989, przygotowanym przez ostatni rz\u0105d komunistyczny, nie by\u0142o \u017cadnych \u015brodk\u00f3w przewidzianych na prywatyzacj\u0119, bo koszty rewolucji z regu\u0142y nie s\u0105 uwzgl\u0119dniane w bud\u017cecie tych, kt\u00f3ry maj\u0105 zosta\u0107 rych\u0142o obaleni. Dlatego te\u017c Biuro Pe\u0142nomocnika przylepiono do bud\u017cetu Ministerstwa Finans\u00f3w, aby\u015bmy mieli jakiekolwiek pieni\u0105dze, a Leszek Balcerowicz \u2013 wicepremier i minister finans\u00f3w odpowiedzialny za ca\u0142\u0105 reform\u0119 gospodarcz\u0105 &#8211; mia\u0142 Lisa blisko siebie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Leszek by\u0142 do swojej roli dobrze przygotowany. Gdy po wyborze Mazowieckiego na premiera rozmawia\u0142em z \u017con\u0105, kto by\u0142by dobrym ministrem od takich czy innych spraw, zgodzili\u015bmy si\u0119, \u017ce je\u015bli idzie o finanse i reform\u0119 gospodarcz\u0105, najlepszy by\u0142by Balcerowicz, ale niestety, wiedzieli\u015bmy, \u017ce ju\u017c si\u0119 pakuje na roczne stypendium do USA. Po kilku dniach z wielk\u0105 ulg\u0105 i rado\u015bci\u0105 dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce z niego zrezygnowa\u0142 i zosta\u0142 cz\u0142owiekiem do przemodelowania socjalistycznego koszmarka gospodarczego na cywilizowane tory.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Leszek nie raz trafia\u0142 ze swoimi koncepcjami we w\u0142a\u015bciwy czas. W epoce schy\u0142kowego Gierka zorganizowa\u0142 w SGPiS (gdzie pracowa\u0142, obecnie SGH) p\u00f3\u0142prywatne seminarium po\u015bwi\u0119cone obmy\u015bleniu dobrej reformy gospodarczej. Zd\u0105\u017cy\u0142 idealnie. Kiedy projekt reformy mia\u0142 gotowy, w sierpniu 1980 roku wybuch\u0142a Solidarno\u015b\u0107. Zrobili\u015bmy w Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim\u00a0 chyba pierwsz\u0105 szerok\u0105 prezentacj\u0119 koncepcji Leszka dla ludzi z Solidarno\u015bci i od tej pory by\u0142a ona wpierw nieoficjalnym sztandarem gospodarczym zwi\u0105zku a od I Krajowego Zjazdu Solidarno\u015bci (wrzesie\u0144 i pa\u017adziernik 1981) oficjalnym, bo to, co Zjazd przyj\u0105\u0142, by\u0142o powt\u00f3rzeniem Leszkowych pomys\u0142\u00f3w. By\u0142y one maksimum lub raczej sporo ponad maksimum tego, na co mog\u0142a si\u0119 zgodzi\u0107 partia. Ale bez naruszania takich pryncypi\u00f3w jak pa\u0144stwowa w\u0142asno\u015b\u0107. Balcerowicz proponowa\u0142 socjalizm rynkowy pod kontrol\u0105 samorz\u0105d\u00f3w pracowniczych. Plan centralny praktycznie mia\u0142 znikn\u0105\u0107, podobnie jak nomenklatura. Jego program by\u0142 dostatecznie szczeg\u00f3\u0142owy, aby rozpocz\u0105\u0107 wdra\u017canie reformy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chyba od po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych Leszek zacz\u0105\u0142 w SGPiS drugie seminarium, tak\u017ce po\u015bwi\u0119cone reformie, ale ju\u017c z za\u0142o\u017ceniem, \u017ce bez szerokiej prywatyzacji nie da si\u0119 przestawi\u0107 gospodarki na tory rynkowe. Razem z moim przyjacielem, Jurkiem Drygalskim, byli\u015bmy\u00a0 jego sta\u0142ymi uczestnikami. Krzysztof Lis te\u017c tam by\u0142 i albo to my go tam \u015bci\u0105gn\u0119li\u015bmy albo Leszek znalaz\u0142 go sam. Tego ju\u017c nie pami\u0119tam.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dyskutowali\u015bmy rozmaite pomys\u0142y. Tak\u017ce prywatyzacyjne, w tym projekt darmowej i kuponowej prywatyzacji autorstwa Janusza Lewandowskiego i Janka Szomburga. Na seminarium ich pomys\u0142 nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 obroni\u0107 przed nawet prostymi zarzutami i obaj panowie wi\u0119cej u nas chyba nie go\u015bcili. Koncepcja doczeka\u0142a si\u0119 jednak realizacji, gdy Wa\u0142\u0119sa powo\u0142a\u0142 na premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego a ten mianowa\u0142 Lewandowskiego na ministra prywatyzacji. Pomys\u0142 bezp\u0142atnego rozdawania akcji obywatelom szerzy\u0142 si\u0119 wtedy w by\u0142ych krajach komunistycznych jak wirus grypy. W Polsce, na szcz\u0119\u015bcie program ten zosta\u0142 ograniczony do kilku setek przedsi\u0119biorstw. Oczywi\u015bcie, jak w ka\u017cdej darmowej prywatyzacji, powsta\u0142y na jej bazie maj\u0105tki ilu\u015b tam cwaniak\u00f3w, a straty by\u0142y wi\u0119ksze od korzy\u015bci, ale skala destrukcji by\u0142a niepor\u00f3wnywalna ze skal\u0105 rosyjskich czy czeskich nadu\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c Balcerowicz, gdy go Mazowiecki zrobi\u0142 G\u0142\u00f3wnym Reformatorem Gospodarczym, znowu by\u0142 przygotowany. Tym razem z reform\u0105 makroekonomiczn\u0105, kt\u00f3ra zasadniczo zmienia\u0142a \u015brodowisko finansowe w jakim maj\u0105 dzia\u0142a\u0107 podmioty gospodarcze. Pomys\u0142y Leszka idealnie pasowa\u0142y do swojego czasu. Pozosta\u0142o \u201etylko\u201d zburzy\u0107 star\u0105 i zbudowa\u0107 zupe\u0142nie now\u0105 struktur\u0119 w\u0142asno\u015bciow\u0105 gospodarki.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Koncepcja_prywatyzacji_Krzysztofa_Lisa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Koncepcja prywatyzacji Krzysztofa Lisa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krzysztof Lis by\u0142 natomiast specjalist\u0105 od zarz\u0105dzania. Zrobi\u0142 z tej problematyki doktorat i pracowa\u0142 na Wydziale Zarz\u0105dzania UW. Za\u015b w latach osiemdziesi\u0105tych mia\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych polskich firm doradczych i restrukturyzowa\u0142 wiele przedsi\u0119biorstw. Czasem z nim pracowa\u0142em. Za\u015b kilka lat na seminarium Leszka, odpowiednie lektury i zagraniczne woja\u017ce oraz przyja\u017anie by\u0142y dla Krzysztofa dobrym treningiem do przysz\u0142ej prywatyzacji. Ale nie mia\u0142 z\u0142udze\u0144, co do swoich kompetencji. Ju\u017c b\u0119d\u0105c Pe\u0142nomocnikiem, m\u00f3wi\u0142 nam cz\u0119sto p\u00f3\u0142 \u017cartem, ale i p\u00f3\u0142 serio: \u201ewiem o prywatyzacji 10% tego, co bym chcia\u0142, wy wiecie 10% tego co ja. Wi\u0119c si\u0119 uczmy. Tylko szybko\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krzysztof mia\u0142 klarown\u0105 wizj\u0119 jak prywatyzacja ma wygl\u0105da\u0107, jak nale\u017cy zorganizowa\u0107 rynek kapita\u0142owy. Potrafi\u0142 znale\u017a\u0107 do realizacji tej wizji odpowiednich wykonawc\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli bardzo siln\u0105 i idealistyczn\u0105 motywacj\u0119. Trudno wymieni\u0107 wszystkich, wi\u0119c wspomn\u0119 tylko dwie osoby: pot\u0119\u017cnego rozmiarowo, bardzo kompetentnego i sympatycznego Jacka Chwedoruka &#8211; szefa prywatyzacji kapita\u0142owej i Alberta Radziwi\u0142\u0142a (1931-2010) &#8211; \u015bwietnego stra\u017cnika naszej kasy. Osobno nale\u017cy wymieni\u0107 Henryka Sterniczuka \u2013 przyjaciela Lisa, kt\u00f3ry b\u0119d\u0105c profesorem w Kanadzie, przyjecha\u0142 do Polski i odpowiada\u0142 u nas w Biurze za kontakty zagraniczne i szkolenia specjalist\u00f3w. Mia\u0142 na to pieni\u0105dze z fundacji George\u2019a Sorosa, kt\u00f3rej celem by\u0142a edukacja ekonomiczna kraj\u00f3w postkomunistycznych. Henryk by\u0142 jej wsp\u00f3\u0142pracownikiem.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stali\u015bmy za Krzysztofem murem, bo czuli\u015bmy szacunek dla jego wiedzy, wierzyli\u015bmy w jego pomys\u0142, jak sprywatyzowa\u0107 gospodark\u0119 i mieli\u015bmy do niego pe\u0142ne zaufanie. \u017be nie ucieknie z pola walki i \u017ce b\u0119dzie ka\u017cdego z nas broni\u0142, gdy zajdzie taka potrzeba. Nie przewidywali\u015bmy tylko, \u017ce jego profesjonalizm szybko zacznie przeszkadza\u0107 tym na g\u00f3rze.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Prywatyzacyjna wizja Krzysztofa by\u0142a taka: \u017cadnych szale\u0144stw i \u017cadnych zwariowanych pomys\u0142\u00f3w, jak p\u00f3\u0142darmowe rozdanie przedsi\u0119biorstw za\u0142ogom (Ryszard Bugaj) lub masowe rozdanie gospodarki w formie darmowych kupon\u00f3w prywatyzacyjnych (Lewandowski, Szomburg). Nie, prywatyzacja mia\u0142a by\u0107 oparta na wypracowanych ju\u017c na Zachodzie standardach. Czyli wpierw przekszta\u0142cenie pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw w sp\u00f3\u0142ki kapita\u0142owe a potem oferta publiczna, czyli sprzeda\u017c wiarygodnie wycenionych akcji na szerokim rynku, albo sprzeda\u017c akcji inwestorom strategicznym, ewentualnie po\u0142\u0105czona z cz\u0119\u015bci\u0105 przeznaczon\u0105 dla szerokiej publiczno\u015bci albo, ale jedynie w przypadku mniejszych sp\u00f3\u0142ek, sprzeda\u017c menad\u017cerom i za\u0142odze.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Polityk_Balcerowicz_kontra_profesjonalista_Lis\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Polityk Balcerowicz kontra profesjonalista Lis<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Prywatyzacja zgodna z zachodnimi standardami by\u0142a zawo\u0142aniem bitewnym naszej grupy skupionej wok\u00f3\u0142 Lisa. Krzysztof chcia\u0142 mie\u0107 prywatyzacj\u0119 cywilizowan\u0105, bez \u017cadnej eksperymentalnej Wunderwaffe, z dop\u0142ywem potrzebnego Polsce kapita\u0142u zachodniego na modernizacj\u0119 gospodarki. Ta wizja szybko nas skonfliktowa\u0142a z Leszkiem Balcerowiczem. Cho\u0107 s\u0142owo \u201eskonfliktowa\u0142a\u201d jest mo\u017ce zbyt mocne, stosunki robi\u0142y si\u0119 ch\u0142odne. Przyczyny by\u0142y proste.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Leszek jest \u015bwietnym makroekonomist\u0105, ale na prywatyzacji zna\u0142 si\u0119 niewiele. Projektuj\u0105c i wdra\u017caj\u0105c reform\u0119 polskiej gospodarki wiedzia\u0142 tylko, \u017ce prywatyzacj\u0119 trzeba zrobi\u0107 bardzo szybko, bo tak g\u0142\u0119boka reforma szybko znajdzie przeciwnik\u00f3w. Niszczy\u0142a bowiem stare i silne uk\u0142ady i usuwa\u0142a z gry rozmaite grupy interesu. Doszli do tego zajadli krytycy (Bo\u017cyk, Ko\u0142odko, Kie\u017cun i inni), przewa\u017cnie wierni PZPR do ko\u0144ca. Tak wi\u0119c Balcerowicz i my \u015bcigali\u015bmy si\u0119 z czasem. Trzeba by\u0142o jak najszybciej przekroczy\u0107 mas\u0119 krytyczn\u0105 reformy zanim jej przeciwnicy zyskaj\u0105 na sile i j\u0105 przyblokuj\u0105. Tyle, \u017ce my chcieli\u015bmy to robi\u0107 wed\u0142ug sprawdzonych wzor\u00f3w a Leszek mniej o to dba\u0142, bo chcia\u0142 to robi\u0107 przede wszystkim szybko.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">O ile jednak rynkowe ustawy Balcerowicza z ko\u0144ca grudnia 1989 roku, stanowi\u0105ce trzon reformy (ustawa o bankructwie, o NBP, likwidacja preferencji kredytowych dla przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych, jednolite podatki dla wszystkich przedsi\u0119biorstw, likwidacja pa\u0144stwowego monopolu w handlu zagranicznym, nowe prawo celne i inne) mo\u017cna by\u0142o wprowadzi\u0107 pr\u0119dko, o tyle z prywatyzacj\u0105 by\u0142o inaczej. Znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 przemys\u0142u by\u0142a pa\u0144stwowa. Mieli\u015bmy ponad pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy przedsi\u0119biorstw przemys\u0142owych do sprywatyzowania. Znaczn\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 trzeba by\u0142o wpierw zamieni\u0107 w sp\u00f3\u0142ki kapita\u0142owe. By\u0142o, co prawda, niez\u0142e prawo handlowe, jeszcze sprzed wojny, reguluj\u0105ce dzia\u0142anie takich sp\u00f3\u0142ek, ale zna\u0142a si\u0119 na nim garstka prawnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Polskich firm, kt\u00f3re umia\u0142y przekszta\u0142ca\u0107 przedsi\u0119biorstwo w sp\u00f3\u0142k\u0119 i nast\u0119pnie przeprowadzi\u0107 sprzeda\u017c jej akcji lub udzia\u0142\u00f3w by\u0142o jak na lekarstwo: \u201eDoradztwo Gospodarcze\u201d, \u201eAccess\u201d i kilka innych. Ch\u0119tne by\u0142y zagraniczne banki inwestycyjne, kt\u00f3re przeprowadzi\u0142y wiele prywatyzacji w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, ale po pierwsze, by\u0142y drogie a po drugie, nie zawsze si\u0119 sprawdza\u0142y w polskich warunkach. Tak wi\u0119c by\u0142 huk roboty i ma\u0142o kompetentnych ludzi i firm.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">A w ko\u0144cu, twarde stanowisko Lisa, \u017ce nie idziemy na \u017cadne skr\u00f3ty i nie s\u0142uchamy tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 \u201ez\u0142ote recepty\u201d, tyle, \u017ce nigdzie jeszcze nie sprawdzone. Dlatego odes\u0142ali\u015bmy z kwitkiem s\u0142ynnego Jeffreya Sachsa a tak\u017ce Frydmana, Rapaczy\u0144skiego i wielu innych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Skala czekaj\u0105cej nas pracy, ub\u00f3stwo posiadanych zasob\u00f3w i zasada, \u017ce mamy przestrzega\u0107 zachodnich standard\u00f3w oznacza\u0142y, \u017ce prywatyzacja musi potrwa\u0107 kilka dobrych lat. Albo i wi\u0119cej. Leszek nie chcia\u0142 tego s\u0142ucha\u0107. Wiedzia\u0142, \u017ce prywatyzacja jest fundamentem utrwalenia regulacji rynkowych, kt\u00f3re zapocz\u0105tkowa\u0142 ustawami z ko\u0144ca 1989 roku. I ba\u0142 si\u0119, \u017ce je\u015bli nie zrobi jej si\u0119 szybko, zostanie zablokowana przez rosn\u0105cych w si\u0142\u0119 politycznych przeciwnik\u00f3w. Mia\u0142 w tym rozumowaniu sporo racji, ale nie widzia\u0142 jasno innego, bardzo gro\u017anego niebezpiecze\u0144stwa \u2013 konsekwencji za szybkiej prywatyzacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W\u00f3wczas w roku 1989 i 1990 takiej skali prywatyzacji, jaka by\u0142a potrzebna w krajach postkomunistycznych nikt jeszcze nie widzia\u0142 i nikt jeszcze nie robi\u0142. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce powolna prywatyzacja mo\u017ce by\u0107 zablokowana w p\u00f3\u0142 kroku przez jej przeciwnik\u00f3w. Ale dopiero czekaj\u0105ce nas za kilka lat do\u015bwiadczenia rosyjskie i czeskie pokaza\u0142y, \u017ce za szybka prywatyzacja ko\u0144czy si\u0119 fatalnie &#8211; transferem w\u0142asno\u015bci do nieproduktywnych spekulant\u00f3w, ludzi powi\u0105zanych korupcyjnie z w\u0142adz\u0105, zorganizowanych grup przest\u0119pczych i instytucji nastawionych na drena\u017c i bankructwo tanio zakupionych firm. Wszystko to niweczy\u0142o szanse podniesienia produktywno\u015bci sprywatyzowanego kapita\u0142u. Tak wi\u0119c naciskaj\u0105c bez przerwy na przyspieszenie i realizacj\u0119 niesprawdzonych pomys\u0142\u00f3w, Balcerowicz, a potem Lewandowski, nie\u015bwiadomie optowali za rozwi\u0105zaniem niebezpiecznym, nazwijmy je modelem rosyjskim. Z kolei my, w Biurze Pe\u0142nomocnika, preferuj\u0105c zachodni model prywatyzacji, wybierali\u015bmy tempo wolniejsze, unikaj\u0105c niebezpiecze\u0144stwa scenariusza rosyjskiego. Tyle, \u017ce mimowolnie stwarzali\u015bmy gro\u017ab\u0119 przyblokowania prywatyzacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Uznaj\u0105c za naczelny priorytet szybko\u015b\u0107, Balcerowicz od pocz\u0105tku by\u0142 przeciwny mianowaniu Lisa na stanowisko Naczelnego Prywatyzatora. Obawia\u0142 si\u0119, \u017ce \u201eLis przez swoj\u0105 anglosask\u0105 pedanteri\u0119 b\u0119dzie prywatyzacj\u0119 hamowa\u0142\u201d (Kuczy\u0144ski, \u201eZwierzenia zausznika\u201d). A p\u0142yn\u0105cy czas tylko Balcerowicza umacnia\u0142 w tym przekonaniu. Jednak Leszka w\u0142asne wizje prywatyzacyjne by\u0142y naiwne. Wydawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce mo\u017cna zrobi\u0107 prywatyzacj\u0119 szybko, jak za dotkni\u0119ciem czarodziejskiej r\u00f3\u017cd\u017cki. Rozmawiaj\u0105c z Jurkiem Drygalskim, szefem prywatyzacji likwidacyjnej, wa\u017cn\u0105 spraw\u0105 by\u0142o dla Balcerowicza, czy kioski Ruchu po prywatyzacji b\u0119d\u0105 na pewno tak samo kolorowe jak punkty sprzeda\u017cy gazet i papieros\u00f3w na Zachodzie. I cieszy\u0142 si\u0119 jak dziecko, gdy Jurek, dla \u015bwi\u0119tego spokoju zapewnia\u0142 go, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie b\u0119dzie. W roku 1990 wysokim urz\u0119dnikom r\u00f3\u017cnych resort\u00f3w gospodarczych rozkazywa\u0142 robi\u0107 mapy prywatyzacji, z imiennymi listami przedsi\u0119biorstw, kt\u00f3re zostan\u0105 w ka\u017cdym p\u00f3\u0142roczu sprywatyzowane w przeci\u0105gu nast\u0119pnych ilu\u015b lat. Biedacy marnowali czas na te opracowania a Balcerowicz nanosi\u0142 poprawki, kaza\u0142 jeszcze przyspiesza\u0107 i pokazywa\u0142 te papiery nam, czyli Lisowi i mnie jako dow\u00f3d, \u017ce da si\u0119 prywatyzowa\u0107 szybko.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Oczywi\u015bcie listy te mia\u0142y wy\u0142\u0105cznie warto\u015b\u0107 jako makulatura. Bo kto m\u00f3g\u0142, na przyk\u0142ad w maju 1990 roku, wiedzie\u0107 jakie przedsi\u0119biorstwo zostanie sprywatyzowane\u00a0 w czerwcu lub lipcu roku 1992? Nikt. Ale by\u0142y z po\u015bpiechem robione, bo wszyscy si\u0119 Leszka bali jak ognia. Bali si\u0119, bo m\u00f3j mi\u0142y i sympatyczny kolega, zostawszy facetem do zada\u0144 bardzo specjalnych pokaza\u0142 zupe\u0142nie inn\u0105 twarz \u2013 bezwzgl\u0119dnego despoty, kt\u00f3ry umia\u0142 podw\u0142adnych publicznie ruga\u0107 (cho\u0107 bez wulgaryzm\u00f3w), mia\u017cd\u017cy\u0107 kpin\u0105, szyderstwem i wykazywa\u0107 w p\u00f3\u0142 minuty (przewa\u017cnie zasadnie), \u017ce s\u0105 g\u0142upcami. Kilka razy byli\u015bmy z Lisem \u015bwiadkami, jak w sali konferencyjnej przylegaj\u0105cej do jego gabinetu w Urz\u0119dzie Rady Ministr\u00f3w drwi\u0142 z niekompetencji obecnych na spotkaniu wiceministr\u00f3w innych resort\u00f3w, gro\u017c\u0105c zwolnieniem, je\u015bli nie zrobi\u0105 tego, czego \u017c\u0105da\u0142. Od tej strony Leszka nie zna\u0142em, ale dobrze, \u017ce taki by\u0142. Zosta\u0142 do Ministerstwa Finans\u00f3w zrzucony jak komandos na terytorium wroga. Mia\u0142 wielkie uprawnienia, ale biurokracja nie takiego ju\u017c potrafi\u0142a wyhamowa\u0107 w reformatorskich zap\u0119dach oklejaj\u0105c \u015bluzem pochlebstw, przepis\u00f3w, labiryntem procedur. Leszek si\u0119 nie da\u0142, pokaza\u0142 tward\u0105 i niemi\u0142\u0105 twarz dyktatora, niszczy\u0142 ciep\u0142y spok\u00f3j urz\u0119dnik\u00f3w, wzbudza\u0142 strach, ale i szacunek. Tylko dlatego jego wizja reformy zosta\u0142a tak szybko (trzy miesi\u0105ce) przekuta w ustawy, odpowiednie akty wykonawcze, uchwalona przez Sejm kontraktowy a nast\u0119pnie wdra\u017cana.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ale dyktator niewiele wiedzia\u0142 o praktycznych aspektach robienia prywatyzacji. A prywatyzacja na skal\u0119 potrzebn\u0105 Polsce by\u0142a problemem trudnym technicznie. Wymaga\u0142a wyrafinowanego my\u015blenia in\u017cynierskiego, swoistej in\u017cynierii prywatyzacyjnej. Leszek na tym si\u0119 nie zna\u0142 i nie przyjmowa\u0142 do wiadomo\u015bci, \u017ce nie wie. A co wi\u0119cej, mia\u0142 z nami problem, bo nie m\u00f3g\u0142 nas pogoni\u0107, nakrzycze\u0107 na nas, postraszy\u0107 zwolnieniem. Wyrzucenie Lisa z funkcji Pe\u0142nomocnika Rz\u0105du w czasie prac przygotowawczych nie wchodzi\u0142o w gr\u0119. Niezbyt grzeczne pop\u0119dzenie na jakim\u015b zebraniu sko\u0144czy\u0142oby si\u0119 tym, \u017ce to Krzysztof w p\u00f3\u0142 minuty wykaza\u0142by Leszkowi jego brak wiedzy w sprawach prywatyzacji. A umia\u0142by to zrobi\u0107 z w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie, niema\u0142\u0105 dawk\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wsp\u00f3lny cel zreformowania polskiej gospodarki przybiera\u0142 wi\u0119c coraz wyra\u017aniej posta\u0107 zderzenia dw\u00f3ch odmiennych punkt\u00f3w widzenia: Balcerowicz dobrze reformowa\u0142 system finansowy, ale co do prywatyzacji kierowa\u0142 si\u0119 tylko racjami politycznymi &#8211; chcia\u0142 przyspiesza\u0107 z obawy przed rosn\u0105c\u0105 si\u0142\u0105 przeciwnik\u00f3w reformy. Lis patrzy\u0142 na prywatyzacj\u0119 oczami profesjonalisty. Cho\u0107 nie zna\u0142 wszystkich niebezpiecze\u0144stw scenariusza, kt\u00f3ry ujawni\u0142 si\u0119 za kilka lat w Rosji i Czechos\u0142owacji, ba\u0142 si\u0119 pomys\u0142\u00f3w niesprawdzonych i ufa\u0142 przetestowanym na Zachodzie metodom prywatyzacji. Dzia\u0142aj\u0105c w warunkach du\u017cej niepewno\u015bci, obaj mieli dobre racje, by obstawa\u0107 przy swoim i widzie\u0107 przede wszystkim swoje obawy. Dopiero przysz\u0142o\u015b\u0107 przyzna\u0142a racj\u0119 Lisowi. Pomys\u0142y prywatyzacyjne Balcerowicza i Lewandowskiego nazwano \u201enajdro\u017csz\u0105 pora\u017ck\u0105 III RP\u201d.<\/span> <a name=\"2\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t02\">[2]<\/a><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Usunac_Krzysztofa_Lisa_%E2%80%93_spisek_w_URM\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Usun\u0105\u0107 Krzysztofa Lisa &#8211; spisek w URM<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jednak napi\u0119cia na linii Balcerowicz &#8211; Lis nie wydawa\u0142y si\u0119 zbyt silne dop\u00f3ki negocjowali\u015bmy z Sejmem kontraktowym ustaw\u0119 prywatyzacyjn\u0105, pracowali\u015bmy nad projektami ustaw o rynku kapita\u0142owym i przygotowywali\u015bmy pilota\u017cowe prywatyzacje pi\u0119ciu firm. Kiedy jednak po czterech miesi\u0105cach ci\u0119\u017ckiej pracy przepchn\u0119li\u015bmy, g\u0142\u00f3wnie Wojtek G\u00f3ralczyk i ja, tekst ustawy o prywatyzacji i ustawa ta zosta\u0142a uchwalona w lipcu 1990 roku, nast\u0105pi\u0142 moment, gdy Mazowiecki mia\u0142 zarekomendowa\u0107 Sejmowi kandydata na pierwszego ministra prywatyzacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">O tym, \u017ce ludzie blisko premiera nie chc\u0105 Lisa jako ministra, dowiedzia\u0142em si\u0119 od cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ju\u017c si\u0119 szykowa\u0142 w miejsce Krzysztofa na to stanowisko. Czyli od Waldka Kuczy\u0144skiego. Byli\u015bmy starymi znajomymi, jeszcze z lat 70. To z rekomendacji Waldka m\u00f3j przyjaciel, Jurek Drygalski, zosta\u0142 mianowany na likwidatora Ruchu, koncernu wydawniczego polskiej prasy, do niedawna b\u0119d\u0105cego w\u0142asno\u015bci\u0105 KC PZPR.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kuczy\u0144ski by\u0142 szefem doradc\u00f3w Mazowieckiego a w praktyce \u2013 jego najbli\u017cszym wsp\u00f3\u0142pracownikiem. Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce jego nominacja na ministra prywatyzacji b\u0119dzie przez ludzi wok\u00f3\u0142 Lisa odebrana \u017ale. Krzysztof zrobi\u0142 wszystko, co mu zlecono a na stanowisku ministra gwarantowa\u0142by kompetentn\u0105 kontynuacj\u0119. Zanim wi\u0119c poinformowano o wszystkim samego Lisa, Waldek postanowi\u0142 mnie pierwszemu powiedzie\u0107, co si\u0119 niebawem stanie. Pewnie liczy\u0142 na moje zrozumienie a przez to neutralizacj\u0119 cz\u0142owieka stoj\u0105cego bardzo blisko Krzysztofa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie musz\u0119 chyba m\u00f3wi\u0107, \u017ce si\u0119 wkurzy\u0142em. Argumenty Waldka, \u017ce Lis nie powinien by\u0107 ministrem by\u0142y \u017cadne. \u201eZ naszych informacji wynika \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 \u017ce Krzysztofa Sejm nie zaakceptuje, bo zrazi\u0142 do siebie mn\u00f3stwo pos\u0142\u00f3w wynios\u0142\u0105 postaw\u0105 i okazywaniem, \u017ce nie maj\u0105 poj\u0119cia o prywatyzacji\u201d. Gdy go zapyta\u0142em o \u017ar\u00f3d\u0142a tych informacji, wymiga\u0142 si\u0119 od odpowiedzi. W napisanej p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017cce wspomina enigmatycznie o sonda\u017cach \u201ejakie przeprowadzili\u015bmy na Wiejskiej\u201d. Ten argument powtarza do dzi\u015b i &#8211; moim zdaniem &#8211; m\u00f3wi g\u0142upstwa. Ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby \u015bwiadomie k\u0142ama\u0142. Waldek to porz\u0105dny cz\u0142owiek i zapewne wierzy\u0142 w to, co mi m\u00f3wi\u0142. Bo zwykle ch\u0119tnie wierzymy w to, co jest dla nas wygodne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gdyby opinia pos\u0142\u00f3w o Lisie mia\u0142a by\u0107 rzeczywi\u015bcie testem, czy go mianowa\u0107 na ministra, czy nie, Waldek u mnie powinien by\u0142 wpierw zasi\u0119gn\u0105\u0107 zdania, co my\u015bl\u0105 w Sejmie o Krzysztofie.\u00a0 Cztery miesi\u0105ce, od marca do czerwca 1990 roku, negocjowa\u0142em ze specjalnie powo\u0142an\u0105 podkomisj\u0105 sejmow\u0105 tekst ustawy o prywatyzacji. Odbywa\u0142y si\u0119 dwa, trzy posiedzenia tygodniowo, od pi\u0119ciu do o\u015bmiu godzin ka\u017cde. Poza tym spotyka\u0142em si\u0119 bez przerwy z pos\u0142ami w kuluarach, w restauracjach i u nas w Biurze Pe\u0142nomocnika. Tak wi\u0119c ma\u0142o kto wiedzia\u0142 lepiej ode mnie, co pos\u0142owie my\u015bl\u0105 o prywatyzacji i o Lisie. Ale prawdziwe powody sp\u0142awienia Krzysztofa by\u0142y inne. Pytanie mnie o zdanie nie mia\u0142o sensu. Decyzje na g\u00f3rze ju\u017c zapad\u0142y.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Negocjowanie_ustawy_prywatyzacyjnej_z_Sejmem_kontraktowym\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Negocjowanie ustawy prywatyzacyjnej z Sejmem kontraktowym<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">A co naprawd\u0119\u00a0my\u015bleli pos\u0142owie?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ustawa prywatyzacyjna budzi\u0142a wielkie emocje. W \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej by\u0142a daleko wa\u017cniejsza ni\u017c pakiet reformatorskich ustaw Balcerowicza z ko\u0144ca 1989 roku. Wywraca\u0142a komunistyczn\u0105 zasad\u0119, \u017ce maj\u0105tek narodowy jest w\u0142asno\u015bci\u0105 narodu a w jego imieniu zawiaduje nim partia, kt\u00f3ra wie lepiej od narodu, co jest dla niego najlepsze. To ba\u0142amutne has\u0142o, je\u015bli si\u0119 z niego wyrzuci parti\u0119, wydawa\u0142o si\u0119 sensowne chyba wi\u0119kszo\u015bci Polakom. Ma\u0142a prywatna w\u0142asno\u015b\u0107 by\u0142a OK., ale huty, stocznie, banki, cementownie, kopalnie i du\u017ce fabryki? Mamy to wszystko odda\u0107 jakim\u015b prywatnym firmom, cz\u0119sto zagranicznym? I to one b\u0119d\u0105 rz\u0105dzi\u0107 naszym maj\u0105tkiem? Wielka prywatyzacja na wielk\u0105 skal\u0119 budzi\u0142a instynktowny op\u00f3r. I do takich ludzi poszli\u015bmy, Wojtek G\u00f3ralczyk \u2013 autor projektu ustawy i ja, by ich przekona\u0107 do fundamentalnej rewolucji w\u0142asno\u015bciowej w Polsce.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy po dwudziestu pi\u0119ciu latach patrz\u0119 na ustaw\u0119, kt\u00f3r\u0105 przepychali\u015bmy w Sejmie, a\u017c dziw bierze, \u017ce te raptem sze\u015b\u0107 stron zaj\u0119\u0142y nam cztery miesi\u0105ce negocjacji. Same posiedzenia komisji to oko\u0142o trzysta godzin. Nie licz\u0105c spotka\u0144 kuluarowych. Ani wcze\u015bniej ani p\u00f3\u017aniej \u017cadna ustawa nie by\u0142a tak d\u0142ugo w Sejmie wa\u0142kowana. Ale trzeba zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce robili\u015bmy z Wojtkiem co\u015b o wiele wi\u0119kszego, ni\u017c dogadywanie zdanie po zdaniu tekstu ustawy. Musieli\u015bmy r\u00f3wnocze\u015bnie przeora\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tych reprezentant\u00f3w narodu, zrobi\u0107 im przyspieszony kurs, czym jest gospodarka rynkowa, dlaczego rynek musi by\u0107 oparty na prywatnej w\u0142asno\u015bci, jakie s\u0105 zabezpieczenia, \u017ce zagraniczni inwestorzy nie rozkradn\u0105 polskiej gospodarki, co z pracownikami. I tak dalej, i tak dalej. I dokonali\u015bmy tego. Wojtek G\u00f3ralczyk, dochodz\u0105cy do nas rzadko Lis oraz ja, bo Krzysztof uwa\u017ca\u0142, \u017ce poza Wojtka g\u0142\u0119bok\u0105 wiedz\u0105 prawnicz\u0105, potrzebny jest kto\u015b do\u015bwiadczony w negocjacjach i umiej\u0105cy m\u00f3wi\u0107 o prywatyzacji w szerszym kontek\u015bcie ekonomicznym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pos\u0142\u00f3w, czy to z naszej podkomisji czy innych, czy z partyjnego nadania czy od Wa\u0142\u0119sy \u2013 to byli ludzie bez wi\u0119kszych uprzedze\u0144. Je\u015bli mieli opory przed prywatyzacj\u0105, s\u0142uchali argument\u00f3w, my\u015bleli i ich pierwotna niech\u0119\u0107 stopniowo gas\u0142a. Tak by\u0142o na przyk\u0142ad z Markiem Polem, PZPRowskim przedstawicielem antyprywatyzacyjnej koalicji\u00a0 pod wodz\u0105 Ryszarda Bugaja. W pewnym momencie, po wielu rozmowach, po prostu zmieni\u0142 zdanie, odszed\u0142 od Rysia i przeszed\u0142 na jasn\u0105 stron\u0119 mocy, czyli do nas.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">By\u0142a jednak grupka zaciek\u0142ych wrog\u00f3w, tak zwana sp\u00f3\u0142dzielnia. Jej nieformalnym liderem by\u0142 Ryszard Bugaj, te\u017c stary kolega z opozycji, kt\u00f3ry nagle okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 ca\u0142e kilometry na lewo od pezetpeerowc\u00f3w. Ci byli pragmatyczni a Rysio odkry\u0142 w sobie g\u0142\u0119bokie pok\u0142ady prawdziwej, ideologicznej lewicowo\u015bci. Ca\u0142a reforma Balcerowicza budzi\u0142a w nim odraz\u0119. Jego zdaniem nale\u017ca\u0142o obra\u0107 jak\u0105\u015b trzeci\u0105 drog\u0119. Skoro ustawy pakietu Balcerowicza przesz\u0142y przez Sejm, Ryszard doszed\u0142 do wniosku, \u017ce mo\u017cna jeszcze wysadzi\u0107 w powietrze ca\u0142\u0105 ohydnie kapitalistyczn\u0105 reform\u0119 Balcerowicza &#8211; Lisa, je\u015bli gospodarka nie b\u0119dzie prywatna, ale \u201espo\u0142eczna\u201d. A jedynym na to sposobem by\u0142o storpedowanie naszej ustawy o prywatyzacji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Opr\u00f3cz naszego projektu w Sejmie wyl\u0105dowa\u0142y jeszcze inne. Merytorycznie s\u0142abe a jeden z nich, tak zwany samorz\u0105dowy, chcia\u0142 polskie przedsi\u0119biorstwa odda\u0107 w r\u0119ce ich pracownik\u00f3w. By\u0142o to de facto odroczone oddanie znacznej cz\u0119\u015bci maj\u0105tku narodowego w r\u0119ce bogatych cwaniak\u00f3w i grup przest\u0119pczych, kt\u00f3re w Rosji dwa lata p\u00f3\u017aniej za bezcen odkupywa\u0142y od ludzi bony prywatyzacyjne. U nas odkupiliby akcje pracownicze bez wzgl\u0119du na formalne zabezpieczenia przed takim procederem. Do\u015bwiadczyli\u015bmy zreszt\u0105 tego przy okazji niekt\u00f3rych prywatyzacji likwidacyjnych. Formalnie maj\u0105tek przedsi\u0119biorstwa by\u0142 wnoszony do sp\u00f3\u0142ki pracowniczej, kt\u00f3ra sp\u0142aca\u0142a Skarbowi Pa\u0144stwa jego warto\u015b\u0107 z zysk\u00f3w. Czasem jednak kto\u015b z du\u017cymi pieni\u0119dzmi wchodzi\u0142 w uk\u0142ad z pracownikami i przejmowa\u0142 firm\u0119, cho\u0107 formalnie nale\u017ca\u0142a ona wci\u0105\u017c do pracownik\u00f3w. Tyle, \u017ce ju\u017c albo zad\u0142u\u017conych u faktycznego w\u0142a\u015bciciela albo przekupionych. Na szcz\u0119\u015bcie, prywatyzacja likwidacyjna zosta\u0142a ograniczona do ma\u0142ych firm, wi\u0119c kilka setek takich przej\u0119\u0107 na rosyjsk\u0105 mod\u0142\u0119 robi\u0142o z\u0142\u0105 krew, ale ekonomicznie by\u0142o bez znaczenia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ot\u00f3\u017c Bugaj skrzykn\u0105\u0142 samorz\u0105dowc\u00f3w i jako ich troch\u0119 samozwa\u0144czy lider grzmia\u0142 za prywatyzacj\u0105 pracownicz\u0105. Wpierw, przez kilka tygodni, a mo\u017ce i d\u0142u\u017cej, trwa\u0142a debata, kt\u00f3ry z kilku projekt\u00f3w ustawy, nasz czy jaki\u015b \u201espo\u0142eczny\u201d b\u0119dzie podstaw\u0105 dalszych prac komisji. Gdyby Ryszardowi uda\u0142o si\u0119 przepcha\u0107 do dalszych prac kt\u00f3rykolwiek z nie naszych projekt\u00f3w, by\u0142by bardzo du\u017cy problem, bo ze z\u0142ego projektu nie da\u0142oby si\u0119 zrobi\u0107 dobrej ustawy, cho\u0107by\u015bmy nie wiem jak ci\u0119\u017cko pracowali. Ale ostatecznie t\u0119 pierwsz\u0105 bitw\u0119 wygrali\u015bmy. Cho\u0107 z trudem. Pos\u0142owie ch\u0119tnie jeszcze kupowali wtedy pomys\u0142y Bugaja.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bugajowa sp\u00f3\u0142dzielnia nie z\u0142o\u017cy\u0142a broni. Skoro nie mogli pracowa\u0107 nad kt\u00f3rym\u015b z projekt\u00f3w, kt\u00f3re popierali, postanowili zepsu\u0107 nasz. Do niemal ka\u017cdego artyku\u0142u, paragrafu i punktu wnosili destrukcyjne propozycje poprawek. Walka by\u0142a ci\u0119\u017cka. Czasem, po przegranym g\u0142osowaniu kilka dni urabiali\u015bmy kilku pos\u0142\u00f3w i gdy byli gotowi wnosili\u015bmy o powt\u00f3rzenie g\u0142osowania. Czasem byli\u015bmy zmuszeni i\u015b\u0107 na kompromisy, ale mieli\u015bmy stosunkowo ma\u0142y margines luzu. Wiedzieli\u015bmy, na jakie zmiany nie mo\u017cemy si\u0119 absolutnie zgodzi\u0107, bo gdyby przesz\u0142y, zamiast przyspieszy\u0107 i wzmocni\u0107 prorynkow\u0105 reform\u0119, mieliby\u015bmy prawo pseudo prywatyzacyjne, niezdolne do samodzielnego \u017cycia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ostatecznie jednak uda\u0142o nam si\u0119 Ryszarda zagna\u0107 do naro\u017cnika. W miar\u0119 up\u0142ywaj\u0105cego czasu, pos\u0142owie coraz lepiej pojmowali czym jest rynek, czym b\u0119dzie dobra prywatyzacja a czym si\u0119 mog\u0105 sko\u0144czy\u0107 pomys\u0142y Bugaja. Ale a\u017c strach pomy\u015ble\u0107, co by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u015bmy z Wojtkiem w tych negocjacjach polegli! Przy okazji, nale\u017c\u0105 si\u0119 Wojtkowi G\u00f3ralczykowi wielkie brawa. Napisa\u0142 projekt ustawy i wspaniale go broni\u0142. Uprzejmy, u\u015bmiechni\u0119ty, \u017cyczliwy, bez agresji, kompetentny. Ja by\u0142em pomocnikiem, on gra\u0142 pierwsze skrzypce. Bardzo przyjemnie si\u0119 z nim pracowa\u0142o.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlaczego_usunieto_Krzysztofa_Lisa\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Dlaczego usuni\u0119to Krzysztofa Lisa<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po tej d\u0142ugiej dygresji wr\u00f3c\u0119 do sprawy, dlaczego Krzysztof nie zosta\u0142 ministrem. Kuczy\u0144ski nie mia\u0142 nawet cz\u0119\u015bci mojego rozeznania na temat opinii pos\u0142\u00f3w o Krzysztofie. Pozytywne przeg\u0142osowanie kandydatury Lisa nie by\u0142oby w og\u00f3le problemem. Sp\u00f3\u0142dzielnia liza\u0142a rany po doznanej pora\u017cce w komisji i mog\u0142a si\u0119 odgry\u017a\u0107 na sali plenarnej\u00a0 dziesi\u0119cioma \u2013 pi\u0119tnastoma g\u0142osami maksimum. Jeszcze kilkana\u015bcie, no mo\u017ce dwadzie\u015bcia, trzydzie\u015bci szabel przeciwko nam. To wszystko. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Sejmu Krzysia nie zna\u0142a, wi\u0119c szuka\u0142aby rady w naszej komisji. A Komisja by\u0142a nasza. Czemu zatem Lis nie dosta\u0142 tego, co mu si\u0119 nale\u017ca\u0142o, na czym si\u0119 zna\u0142 i co by dalej kompetentnie poprowadzi\u0142? Odpowied\u017a by\u0142a prosta. Nie mieli\u015bmy z Krzysztofem z\u0142udze\u0144, \u017ce pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119 odegrali nie mityczni przeciwnicy w \u0142awach sejmowych, ale Leszek Balcerowicz. Niech\u0119\u0107 Leszka do Krzysztofa jako szefa prywatyzacji wraz z up\u0142ywem czasu tylko si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0142a. W przekonaniu Balcerowicza Krzysztof zwalnia\u0142 proces reformy. I nie chcia\u0142 akceptowa\u0107 wi\u0119kszo\u015bci rad i sugestii Leszka. I to by\u0142a prawda, bo Leszkowe mapy prywatyzacji i inne pomys\u0142y na przyspieszenie puszczali\u015bmy mimo uszu. Leszek musia\u0142 to prze\u0142yka\u0107, ale do czasu. Mia\u0142 wystarczaj\u0105c\u0105 si\u0142\u0119, by zablokowa\u0107 u Mazowieckiego pomys\u0142 na Lisa jako ministra. A mityczna anty-Lisowa wi\u0119kszo\u015b\u0107 sejmowa by\u0142a tylko wygodn\u0105 legend\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Musz\u0119 jednak doda\u0107, \u017ce opinii o \u0142atwej akceptacji kandydatury Lisa przez Sejm nie podziela bez zastrze\u017ce\u0144 Jurek Drygalski, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry walczy\u0142 w\u00f3wczas na innym froncie &#8211; jako likwidator partyjnego koncernu wydawniczo-dystrybucyjnego Ruch. Tak samo widzi rzeczywiste powody wstawienia Kuczy\u0144skiego zamiast Lisa, ale maj\u0105c w pami\u0119ci swoje kontakty z pos\u0142ami, nie jest takim jak ja optymist\u0105 co do szans Krzysztofa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c pierwszym ministrem prywatyzacji zosta\u0142 Waldemar Kuczy\u0144ski &#8211; cz\u0142owiek, kt\u00f3ry prywatyzacj\u0119 zna\u0142 ze s\u0142yszenia. Na szcz\u0119\u015bcie zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119. On wiedzia\u0142, \u017ce nie wie, my kulturalnie tego nie komentowali\u015bmy. I prawie si\u0119 do nas nie wtr\u0105ca\u0142. Ale \u017ceby prywatyzacj\u0119 przyspieszy\u0107, pos\u0142ucha\u0142 Balcerowicza i kaza\u0142 na boku opracowa\u0107 program darmowego rozdawania akcji. Co\u015b si\u0119 tam pocz\u0119\u0142o, ale przed urodzeniem umar\u0142o, bo rz\u0105d Mazowieckiego upad\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krzysztof ostatecznie zgodzi\u0142 si\u0119 pozosta\u0107 w ministerstwie na stanowisku sekretarza stanu i szefa prywatyzacji kapita\u0142owej. W ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy ministrowania przez Kuczy\u0144skiego, Balcerowicz podj\u0105\u0142 raz pr\u00f3b\u0119 dogadania si\u0119 z nami i skruszenia lod\u00f3w. Zaprosi\u0142 mnie i Lisa do siebie, do Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w. Gdy zobaczyli\u015bmy Stefana Kawalca, jednego z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Leszka, jak wyci\u0105ga butelk\u0119 koniaku, wiedzieli\u015bmy bez s\u0142\u00f3w, \u017ce to si\u0119 dobrze nie sko\u0144czy. Leszek jest skrajnym utylitaryst\u0105 i bezinteresowna, kole\u017ce\u0144ska pogaducha zupe\u0142nie nie pasowa\u0142a do naszych \u00f3wczesnych relacji. Wygl\u0105da\u0142o to na przemy\u015blan\u0105 aran\u017cacj\u0119 pod tytu\u0142em \u201eprzyjacielska, niewymuszona atmosfera przy lampce dobrego trunku\u201d. Zapewne uzna\u0142, \u017ce w takiej dekoracji \u0142atwiej b\u0119dzie nas przekona\u0107 do jego ukochanego przyspieszenia prywatyzacji. Tym razem chyba sz\u0142o o darmowe rozdawnictwo, kt\u00f3re na jego polecenie obmy\u015bli\u0142 Kuczy\u0144ski. Lampk\u0119 koniaku wypili\u015bmy, ale grzecznie odm\u00f3wili\u015bmy brania udzia\u0142u w szalonych pomys\u0142ach. Po\u017cegnali\u015bmy si\u0119 w lodowatej atmosferze.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Lewandowski_i_katastrofa_masowej_prywatyzacji\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Lewandowski i katastrofa masowej prywatyzacji<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie p\u0142akali\u015bmy po Waldku Kuczy\u0144skim. A trzeba by\u0142o, bo zawsze mo\u017ce by\u0107 gorzej. Nast\u0119pny minister, Janusz Lewandowski, te\u017c o prywatyzacji wiedzia\u0142 niewiele, ale by\u0142 przekonany, \u017ce ma wiedz\u0119 niepomiern\u0105 a ponadto dwie cudowne recepty na przyspieszenie \u2013 natychmiastowe wyrzucenie z pracy Lisa i darmowe rozdawnictwo akcji wszystkim Polakom. Proponuj\u0105c masow\u0105 prywatyzacj\u0119 oferowa\u0142 zniecierpliwionym politykom (Balcerowiczowi i Bieleckiemu) pewien mira\u017c: szybk\u0105 prywatyzacj\u0119 maj\u0105c\u0105 szerokie poparcie spo\u0142eczne z r\u00f3wnoczesnym wzrostem efektywno\u015bci prywatyzowanych przedsi\u0119biorstw Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tak, jak z Lisem przewidywali\u015bmy i przed czym ostrzegali\u015bmy \u2013 klap\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W wyniku darmowej prywatyzacji Lewandowskiego, zarz\u0105dzaj\u0105cy programem zarobili miliard z\u0142otych a warto\u015b\u0107 sp\u00f3\u0142ek pod ich kontrol\u0105 spad\u0142a o cztery miliardy, czyli o dwie trzecie. Zamiast szerokiego akcjonariatu, akcje zosta\u0142y natychmiast wykupione i\u00a0skoncentrowane w\u00a0r\u0119kach nielicznych, prywatnych udzia\u0142owc\u00f3w instytucjonalnych. W sp\u00f3\u0142kach obj\u0119tych programem zwolniono sze\u015b\u0107set tysi\u0119cy ludzi \u2013 prawie trzy czwarte zatrudnionych <\/span><a name=\"3\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t03\">[3]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Szcz\u0119\u015bciem w tym nieszcz\u0119\u015bciu by\u0142a nieporadna selekcja. Liczba sp\u00f3\u0142ek wyznaczonych do eksperymentu uleg\u0142a znacznemu ograniczeniu (500) w por\u00f3wnaniu z pierwotnymi ambicjami. Co lepsze zorientowa\u0142y si\u0119, co im grozi i uciek\u0142y z przygotowanej listy. W puli skazanych zosta\u0142o ma\u0142o i nienajlepszych firm. Zarz\u0105dzaj\u0105cy naprawili w nich niewiele lub nic, ale skala strat zosta\u0142a ograniczona.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wyrzuconego Lisa natychmiast zatrudni\u0142 Bank \u015awiatowy jako prywatyzacyjnego eksperta. Ale to ju\u017c inne historie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na tym sko\u0144czy\u0142 si\u0119 administracyjno-pa\u0144stwowy epizod w \u017cyciu mojego przyjaciela, Krzysztofa Lisa. Kiedy my\u015blimy o transformacji polskiej gospodarki na tory rynkowe, nazwisko Lis powinno by\u0107 koniecznie wymieniane razem z nazwiskiem Balcerowicza. Zreszt\u0105 obaj panowie jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej pogodzili si\u0119 i wsp\u00f3\u0142pracowali ze sob\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przypisy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przypisy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: left;\"><a name=\"powr\u00f3t01\"><\/a><a href=\"#1\">[1]<\/a> Kr\u00f3tka nota biograficzna o Krzysztofie Lisie, patrz <a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Krzysztof_Lis\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Krzysztof_Lis<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t02\"><\/a><a href=\"#2\">[2]<\/a> Patrz artyku\u0142, NFI &#8211; Najdro\u017csza pora\u017cka III RP, <a href=\"http:\/\/biznes.interia.pl\/news\/nfi-najdrozsza-porazka-iii-rp,524493\">http:\/\/biznes.interia.pl\/news\/nfi-najdrozsza-porazka-iii-rp,524493 <\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t03\"><\/a><a href=\"#3\">[3]<\/a> Rafa\u0142 Wo\u015b, Dzi\u0119ci\u0119ca choroba liberalizmu (2). B\u0142\u0119dy powszechnej prywatyzacji, <a href=\"http:\/\/wszystkoconajwazniejsze.pl\/rafal-wos-dziecieca-choroba-liberalizmu-2-bledy-powszechnej-prywatyzacji\">http:\/\/wszystkoconajwazniejsze.pl\/rafal-wos-dziecieca-choroba-liberalizmu-2-bledy-powszechnej-prywatyzacji<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Patrz tak\u017ce:<br \/>\n&#8211; Analiza efekt\u00f3w powszechnej prywatyzacji przyj\u0119ta przez Rad\u0119 Ministr\u00f3w. Druk przekazany Sejmowi 10.maja 2005: Raport z realizacji programu Narodowych Funduszy Inwestycyjnych w latach 1995-2003, <a href=\"http:\/\/orka.sejm.gov.pl\/Druki4ka.nsf\/wgdruku\/4016\/$file\/4016.pdf\">http:\/\/orka.sejm.gov.pl\/Druki4ka.nsf\/wgdruku\/4016\/$file\/4016.pdf<\/a><br \/>\n&#8211; Ewa Czerwi\u0144ska, Ocena realizacji programu Narodowych Funduszy Inwestycyjnych, Kancelaria Sejmu, Biuro Studi\u00f3w i Ekspertyz, marzec 2005, <a href=\"http:\/\/biurose.sejm.gov.pl\/teksty_pdf_05\/i-1132.pdf\">http:\/\/biurose.sejm.gov.pl\/teksty_pdf_05\/i-1132.pdf<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Wst\u0119p Dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 lat temu, w pa\u017adzierniku 1989 roku, wystartowa\u0142 jeden z najwa\u017cniejszych program\u00f3w polskiej transformacji ustrojowej. Premier Mazowiecki mianowa\u0142 Krzysztofa Lisa na stanowisko pe\u0142nomocnika rz\u0105du do spraw prywatyzacji. S\u0142owo \u201eprywatyzacja\u201d by\u0142o wtedy zbyt kontrowersyjne, wi\u0119c zast\u0105piono je bezpiecznym og\u00f3lnikiem \u201eprzekszta\u0142cenia w\u0142asno\u015bciowe\u201d. Lis mia\u0142 obmy\u015bli\u0107, jakimi metodami prywatyzowa\u0107 (mieli\u015bmy osiem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1125","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1125","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1125"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1125\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1125"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1125"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1125"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}