{"id":1101,"date":"2015-07-21T18:29:19","date_gmt":"2015-07-21T16:29:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1101"},"modified":"2016-01-29T18:46:39","modified_gmt":"2016-01-29T17:46:39","slug":"sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/","title":{"rendered":"Sens \u017cycia jest, gdy o nim nie my\u015blimy"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/sens-zycia.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Jak_z_powietrzem_%E2%80%A6\" >Jak z powietrzem \u2026<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Co_to_znaczy_utracic_sens_zycia\" >Co to znaczy utraci\u0107 sens \u017cycia?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Sens_zycia_jako_rownowaga_miedzy_roznymi_wartosciami\" >Sens \u017cycia jako r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi warto\u015bciami<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Sens_zycia_jako_cel_istnienia\" >Sens \u017cycia jako cel istnienia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Dlaczego_dominuje_rozumienie_sensu_zycia_jako_celu\" >Dlaczego dominuje rozumienie sensu \u017cycia jako celu?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Abstract\" >Abstract<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/sens-zycia-jest-gdy-o-nim-nie-myslimy\/#Przypisy\" >Przypisy<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_z_powietrzem_%E2%80%A6\"><\/span>Jak z powietrzem \u2026<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z sensem \u017cycia jest jak z powietrzem. Doskwiera tylko jego brak. Kiedy jest, prawie go nie zauwa\u017camy. Ale od razu wiemy, kiedy znika, bo zaczynamy cierpie\u0107. Mo\u017cna st\u0105d wnosi\u0107, \u017ce je\u015bli zbytnio o tym nie my\u015blimy, sensu \u017cycia pewnie nam nie brakuje<\/span> <a name=\"1\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t01\">[1]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Tak samo, jak z powietrzem, kt\u00f3rym oddychamy \u2013 nie jest problemem, dop\u00f3ki jest.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">A \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nie zaprz\u0105ta sobie na co dzie\u0144 g\u0142owy sensem \u017cycia, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce problem zosta\u0142 rozdmuchany przez ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 nim zawodowo, czyli filozof\u00f3w, ksi\u0119\u017cy i psychiatr\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z tego banalnego faktu, \u017ce o sensie \u017cycia normalny cz\u0142owiek nie my\u015bli wtedy, gdy go ma, ale, gdy czuje, \u017ce go straci\u0142, mo\u017cna wyprowadzi\u0107 wnioski, kt\u00f3re radykalnie zmieniaj\u0105 tradycyjne podej\u015bcie do ca\u0142ego problemu. Sens \u017cycia dla znakomitej wi\u0119kszo\u015bci okazuje si\u0119 pewn\u0105 r\u00f3wnowag\u0105, jakiej do\u015bwiadczamy przewa\u017cnie bez udzia\u0142u \u015bwiadomo\u015bci, a nie nadrz\u0119dnym celem istnienia, czy odpowiedzi\u0105 na pytanie: po co \u017cyj\u0119? To pytanie interesuje znikom\u0105 mniejszo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wpierw wyja\u015bnijmy kilka spraw. Po pierwsze, s\u0105 grupy, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciej rozmy\u015blaj\u0105 i dyskutuj\u0105 o sensie \u017cycia a nie s\u0105 profesjonalistami. To ludzie m\u0142odzi, \u015bwie\u017co nawr\u00f3ceni a by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c odpowiednio uwarunkowani genetycznie. Pierwsi szukaj\u0105 swego miejsca w \u017cyciu, drudzy s\u0105 zachwyceni jego znalezieniem. Natomiast co do ostatnich, istnieje zabawna hipoteza, \u017ce sk\u0142onno\u015b\u0107 do g\u0142\u0119bokich prze\u017cy\u0107 duchowych mo\u017ce by\u0107 dziedziczona wraz z genem VMAT2<\/span> <a name=\"2\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t02\">[2]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Nie zapominajmy te\u017c o cierpi\u0105cych na depresj\u0119. Wszystkie te grupy stanowi\u0105 zrozumia\u0142e odchylenie od normy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po drugie, w \u017cyciu codziennym funkcjonuj\u0105 w odniesieniu do sensu \u017cycia pewne klisze, kt\u00f3rymi si\u0119 pos\u0142ugujemy p\u00f3\u0142automatycznie. To takie dy\u017curne sensy \u017cycia: B\u00f3g, mi\u0142o\u015b\u0107, rodzina, pieni\u0105dze i konsumpcja. Trzema pierwszymi op\u0119dzamy si\u0119 od natr\u0119t\u00f3w, kt\u00f3rzy pytaj\u0105: \u201eco jest twoim sensem \u017cycia?\u201d, czasem badawczo na nas patrz\u0105c. Wyrwany do odpowiedzi w \u015brodku codziennej krz\u0105taniny, jestem przewa\u017cnie zdezorientowany. Niby sk\u0105d mam wiedzie\u0107? Tyle mam pilniejszych spraw na g\u0142owie! Je\u015bli jednak nie chc\u0119 lub nie mog\u0119 przep\u0119dzi\u0107 natr\u0119ta (te\u015bciowa oskar\u017ca mnie o szastanie pieni\u0119dzmi, ksi\u0105dz pyta o to w konfesjonale, lekarz sugeruje zmian\u0119 trybu \u017cycia, dziennikarz robi sond\u0119 uliczn\u0105) macham odpowiedni\u0105 klisz\u0105 i mam spraw\u0119 w zasadzie za\u0142atwion\u0105. S\u0105 to bowiem nobliwe i czcigodne sensy i nikt nie \u015bmie ich podwa\u017ca\u0107. Co do dw\u00f3ch ostatnich, czyli pieni\u0119dzy i konsumpcji jeste\u015bmy przewa\u017cnie o nie oskar\u017cani, ale rzadko indywidualnie, raczej jako bezmy\u015blna, cywilizacyjna masa. Oskar\u017cycielami s\u0105 ambitni dziennikarze, filozofowie o lewicowym zaci\u0119ciu, r\u00f3\u017cni moralizatorzy i ksi\u0119\u017ca z ambony.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tyle o odchyleniach od normy i kliszach. Przejd\u017amy do meritum.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Co_to_znaczy_utracic_sens_zycia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Co to znaczy utraci\u0107 sens \u017cycia?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy kto\u015b twierdzi, \u017ce utraci\u0142 sens \u017cycia, \u017ce jego \u017cycie nie ma sensu, co w\u0142a\u015bciwie ma na my\u015bli? Osoba taka cierpi i by wyja\u015bni\u0107 powody swego b\u00f3lu, m\u00f3wi na przyk\u0142ad: \u201enie ma ju\u017c celu, do kt\u00f3rego d\u0105\u017cy\u0142em i kt\u00f3rym by\u0142o\u2026\u201d. Mo\u017ce te\u017c stwierdzi\u0107: \u201enie mog\u0119 ju\u017c robi\u0107 tego, co robi\u0142em dot\u0105d\u201d. Mo\u017ce wreszcie powiedzie\u0107: \u201enie wiem, po co mam dalej robi\u0107 to, co robi\u0142em\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Straconym sensem okazuj\u0105 si\u0119 wi\u0119c jakie\u015b cele i zadania, na przyk\u0142ad budowa domu dla rodziny albo pewne czynno\u015bci, na przyk\u0142ad kierowanie firm\u0105 albo jaki\u015b punkt odniesienia, kt\u00f3ry usensownia\u0142 nasze dzia\u0142ania, na przyk\u0142ad kochana matka albo nasz zaci\u0119ty wr\u00f3g.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przytoczone wyja\u015bnienia s\u0105 prawdziwe, ale niewiele t\u0142umacz\u0105. Ile\u017c to bowiem razy traci\u0142em mo\u017cliwo\u015b\u0107 robienia wa\u017cnych rzeczy a nie dopada\u0142o mnie poczucie straconego sensu \u017cycia. Ile to cel\u00f3w, do kt\u00f3rych d\u0105\u017cy\u0142em, gubi\u0142o si\u0119, zanim je osi\u0105gn\u0105\u0142em! I nie za\u0142ama\u0142em si\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W wi\u0119kszo\u015bci takich sytuacji dzia\u0142aj\u0105 wbudowane w nasz\u0105 psychik\u0119 amortyzatory, kt\u00f3re skutecznie niweluj\u0105 dyskomfort, frustracj\u0119 i zdenerwowanie. Potrafimy sobie radzi\u0107 z takimi negatywnymi bod\u017acami zewn\u0119trznymi, stosunkowo szybko si\u0119 z nich otrz\u0105sn\u0105\u0107 i wr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowagi. Umiemy nad nimi przej\u015b\u0107 do porz\u0105dku dziennego, zapomnie\u0107 o nich, znale\u017a\u0107 rozwi\u0105zanie. Powiadamy: \u201etrudno, sta\u0142o si\u0119, nie ma sensu bez przerwy o tym my\u015ble\u0107. S\u0105 inne wa\u017cne sprawy.\u201d Organizm to homeostat. Stara si\u0119, by ciosy i kuksa\u0144ce, jakie dostajemy od \u017cycia nie rozbi\u0142y nas psychicznie, nie za\u0142ama\u0142y. Stara si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 nam r\u00f3wnowag\u0119<\/span> <a name=\"3\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t03\">[3]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Ale jego mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 ograniczone. Nasza odporno\u015b\u0107 na ciosy ma granice. Je\u015bli \u017cycie uderzy zbyt mocno, grunt osuwa si\u0119 nam spod n\u00f3g.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jest kilka klasycznych sytuacji, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek ma spor\u0105 szans\u0119 poczu\u0107, \u017ce jego \u017cycie traci sens. S\u0105 to:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015bmier\u0107 bliskiej, kochanej osoby,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">w\u0142asne ci\u0119\u017ckie kalectwo,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">ci\u0119\u017cka lub nieuleczalna choroba,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 \u015bmier\u0107,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">nieoczekiwane, negatywne post\u0119powanie osoby bliskiej (zawi\u00f3d\u0142 przyjaciel, \u017cona zdradzi\u0142a),<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">radykalne, nag\u0142e pogorszenie sytuacji finansowej,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">r\u00f3wnoczesna zmiana w przeciwnych kierunkach wielu element\u00f3w codziennego \u017cycia (np.\u00a0 znacznie obni\u017caj\u0105ca status spo\u0142eczny, ale korzystna finansowo emigracja),<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">pasmo niepowodze\u0144,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">przed\u0142u\u017caj\u0105ce si\u0119 bezrobocie,<\/span><\/li>\n<li style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">utrata wiary w Boga<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To jedynie przyk\u0142ady z d\u0142ugiej listy. \u017badne z tych zdarze\u0144 nie musi prowadzi\u0107 do utraty sensu \u017cycia, ale w praktyce cz\u0119sto tak si\u0119 dzieje. Du\u017co zale\u017cy od si\u0142y naszej osobowo\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co maj\u0105 wsp\u00f3lnego te sytuacje? Na kt\u00f3r\u0105 by\u015bmy nie spojrzeli, wida\u0107, \u017ce z mojego \u017cycia usuni\u0119to co\u015b, co stanowi\u0142o dla mnie bardzo istotn\u0105 warto\u015b\u0107. Takim wydarzeniem mo\u017ce by\u0107 \u015bmier\u0107 matki lub wypadek, w kt\u00f3rego wyniku b\u0119d\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia sparali\u017cowany. Straci\u0142em co\u015b, co tak znacz\u0105co porz\u0105dkowa\u0142o moje \u017cycie, \u017ce zupe\u0142nie spontanicznie pytam teraz samego siebie: po co \u017cyj\u0119? Nie ma ju\u017c mojej matki i nagle rozumiem, \u017ce tylko ciep\u0142o jej mi\u0142o\u015bci dawa\u0142o mi si\u0142\u0119 i ch\u0119\u0107 walki z przeciwno\u015bciami losu. Ze sprawnego i pe\u0142nego wigoru menad\u017cera zmieni\u0142em si\u0119 nagle w przykutego do \u0142\u00f3\u017cka paralityka, kt\u00f3remu nawet brod\u0119 trzeba podetrze\u0107, gdy si\u0119 po\u015blini. Jaki sens ma teraz moje \u017cycie?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co si\u0119 wi\u0119c sta\u0142o? Nasz psychiczny mechanizm samoregulacji po prostu sobie nie poradzi\u0142. Piramida mojego codziennego \u017cycia zawali\u0142a si\u0119, bo utracona warto\u015b\u0107, na przyk\u0142ad zdrowie albo kochaj\u0105ca matka, zbyt wiele rzeczy spaja\u0142a. Tak du\u017co mog\u0142em dzi\u0119ki posiadaniu tej warto\u015bci robi\u0107 albo ze wzgl\u0119du na ni\u0105, \u017ce to, co mi pozosta\u0142o nie rekompensuje straty i jest ponadto mniej warte ni\u017c przedtem. Sparali\u017cowany menad\u017cer powie: co z tego, \u017ce mam sprawny umys\u0142 skoro to, do czego by\u0142 wytrenowany jest dla mnie definitywnie zamkni\u0119te! Co mi po mo\u017cliwo\u015bci czytania, je\u015bli sam nawet kartek nie mog\u0119 przewraca\u0107!<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Uczeni powiadaj\u0105, \u017ce cz\u0142owiek \u017cyje w przestrzeni aksjologicznej, czyli jest zorientowany na jednoczesn\u0105 realizacj\u0119 wielu warto\u015bci. Bez przerwy przypisujemy jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107 osobom, rzeczom, dzia\u0142aniom, marzeniom, ideom. Jedne warto\u015bci chcemy zdoby\u0107, inne posiadamy, innych bronimy, jeszcze inne budz\u0105 nasz wstr\u0119t. Obracaj\u0105c si\u0119 w\u015br\u00f3d tych warto\u015bci ci\u0105gle jakie\u015b tracimy, jakie\u015b zyskujemy. I zachowujemy r\u00f3wnowag\u0119 dop\u00f3ki ciosy nie s\u0105 za silne albo od nag\u0142ego szcz\u0119\u015bcia nie dostajemy ma\u0142piego rozumu, jak rodzina ubogich pijaczk\u00f3w po sprzeda\u017cy dzia\u0142ki w centrum \u0141odzi za wiele milion\u00f3w z\u0142otych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bo utrata r\u00f3wnowagi mo\u017ce by\u0107 te\u017c spowodowana nie wyeliminowaniem, ale odwrotnie, nag\u0142ym pojawieniem si\u0119 w naszym \u017cyciu nowej, wielkiej warto\u015bci. Tak wielkiej, \u017ce przemeblowuje ca\u0142e nasze \u017cycie. Przychodz\u0105 mi do g\u0142owy trzy takie rzeczy: wielkie pieni\u0105dze, wielka mi\u0142o\u015b\u0107, nag\u0142e nawr\u00f3cenie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Sens_zycia_jako_rownowaga_miedzy_roznymi_wartosciami\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Sens \u017cycia jako r\u00f3wnowaga mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi warto\u015bciami<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak czy inaczej, sens \u017cycia jako problem dociera do naszej \u015bwiadomo\u015bci, m\u00f3wi\u0119 tu o zwyk\u0142ych ludziach a nie o zawodowcach od sensu \u017cycia, gdy nast\u0119puje bardzo g\u0142\u0119bokie wytr\u0105cenie z r\u00f3wnowagi, gdy nast\u0119puje utrata tak znacz\u0105cej warto\u015bci, \u017ce wraz z ni\u0105 traci dla nas sens znaczna cz\u0119\u015b\u0107 tego, co dot\u0105d robili\u015bmy. Gdy towarzyszy temu b\u00f3l oraz cierpienie i gdy zawodz\u0105 nasze stabilizatory psychiczne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie mo\u017cemy jednak zapomina\u0107, \u017ce g\u0142\u0119bokie wytr\u0105cenie z r\u00f3wnowagi mo\u017ce by\u0107 nie tylko negatywne (utrata warto\u015bci), ale i pozytywne (pojawienie si\u0119 nowej warto\u015bci).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z tego wszystkiego p\u0142ynie wa\u017cny wniosek, \u017ce sensem \u017cycia jest stan pewnej r\u00f3wnowagi. R\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy wieloma warto\u015bciami, kt\u00f3re jednocze\u015bnie realizuj\u0119 w \u017cyciu codziennym. Mog\u0119 j\u0105 nazwa\u0107 skr\u00f3towo r\u00f3wnowag\u0105 aksjologiczn\u0105<\/span> <a name=\"4\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t04\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dop\u00f3ki nasze warto\u015bci realizujemy lepiej lub gorzej, ale ciosy, kt\u00f3re zadaje \u017cycie udaje si\u0119 nam parowa\u0107, zachowujemy t\u0119 r\u00f3wnowag\u0119. Niekoniecznie jeste\u015bmy szcz\u0119\u015bliwi, ale sens \u017cycia nie polega na tym, \u017ce ci\u0105gle odczuwamy b\u0142ogostan. Objawia si\u0119 raczej brakiem poczucia nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 naszym udzia\u0142em, je\u015bli stracimy co\u015b tak znacz\u0105cego, \u017ce za\u0142amie si\u0119 piramida naszej codzienno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy m\u00f3wi\u0119 o r\u00f3wnowadze pomi\u0119dzy warto\u015bciami, nie oznacza to bynajmniej \u201ewszystkiego po trochu\u201d, cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas realizuje jednocze\u015bnie wiele warto\u015bci i \u017cadna nie dominuje znacz\u0105co nad pozosta\u0142ymi: kochamy rodzin\u0119, lubimy pieni\u0105dze, mamy jakie\u015b hobby, chadzamy do ko\u015bcio\u0142a a na boku figlujemy z jak\u0105\u015b dupk\u0105. R\u00f3wnowaga mo\u017ce mie\u0107 jednak jak\u0105\u015b dominant\u0119. Mo\u017ce to by\u0107 B\u00f3g, wielka idea, pieni\u0105dze, ale tak\u017ce kolekcjonowanie znaczk\u00f3w lub wysadzanie samolot\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Taka dominuj\u0105ca warto\u015b\u0107 pomaga czasem zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w\u015br\u00f3d przeciwno\u015bci, ale porzu\u0107my naiwn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce wielkie warto\u015bci gwarantuj\u0105 sens \u017cycia bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci. Oto przyk\u0142ad.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Za wyj\u0105tkowy mocny fundament r\u00f3wnowagi psychicznej uchodzi g\u0142\u0119boka wiara w Boga. Ale ilu spo\u015br\u00f3d nas, wierz\u0105cych, znalaz\u0142oby w sobie si\u0142\u0119 wiary Hioba? Wyobra\u017a sobie czytelniku, \u017ce w ci\u0105gu kr\u00f3tkiego czasu spada na ciebie seria nieszcz\u0119\u015b\u0107. \u017bona ginie w wypadku. C\u00f3rka, twoje jedyne dziecko, zostaje zgwa\u0142cona, skatowana i umiera w szpitalu. Nied\u0142ugo potem tracisz prac\u0119 a \u017ale zainwestowane oszcz\u0119dno\u015bci wyparowuj\u0105. Starzy przyjaciele, rodzina i koledzy z k\u00f3\u0142ka \u017cywego r\u00f3\u017ca\u0144ca odsuwaj\u0105 si\u0119 od ciebie po przeczytaniu k\u0142amliwych artyku\u0142\u00f3w o twojej wsp\u00f3\u0142pracy z SB i donoszeniu na ksi\u0119\u017cy. W efekcie tych zdarze\u0144 zapadasz na nerwic\u0119, stajesz si\u0119 podejrzliwy, nieufny, nieprzyjemny dla otoczenia. Wszyscy zaczynaj\u0105 ci\u0119 unika\u0107. Z jakich\u015b powod\u00f3w zostajesz wyeksmitowany ze swojego mieszkania i zapadasz na ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119 sk\u00f3ry. Twoje cia\u0142o pokrywaj\u0105 wrzody. Zapytaj samego siebie, czy nagle str\u0105cony na \u015bmietnik, do niedawna jeszcze pan a teraz bezdomny ludzki odpad, dalej b\u0119dziesz g\u0142o\u015bno chwali\u0142 Bo\u017c\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 i pok\u0142ada\u0142 w Nim niezm\u0105con\u0105 ufno\u015b\u0107. Czy nadal b\u0119dziesz z moc\u0105 g\u0142osi\u0142 chwa\u0142\u0119 Pana? Hiob mia\u0142 tak\u0105 wiar\u0119. Ale czy moja przetrwa\u0142aby tak\u0105 pr\u00f3b\u0119? Czy straciwszy wszystko uratowa\u0142bym sens \u017cycia dzi\u0119ki kotwicy, jak\u0105 jest B\u00f3g? Ale czy sam B\u00f3g przetrwa\u0142by we mnie t\u0119 katastrof\u0119? A\u017c si\u0119 boj\u0119 my\u015ble\u0107\u2026 I chyba nie ja jeden\u2026 I to pokazuje, jak powinni\u015bmy by\u0107 ostro\u017cni z wiar\u0105, \u017ce s\u0105 warto\u015bci, kt\u00f3re nas zawsze ochroni\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Sens_zycia_jako_cel_istnienia\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Sens \u017cycia jako cel istnienia<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Koncepcja sensu \u017cycia jako r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy wieloma warto\u015bciami ma t\u0119 zalet\u0119, \u017ce przystaje do rzeczywisto\u015bci. Przede wszystkim t\u0142umaczy zadziwiaj\u0105cy ksi\u0119\u017cy i filozof\u00f3w paradoks braku szerszego zainteresowania t\u0105 fundamentaln\u0105, ich zdaniem, kwesti\u0105. Ale skoro sens \u017cycia to r\u00f3wnowaga pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi warto\u015bciami a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas t\u0119 r\u00f3wnowag\u0119 zachowuje (wystarczy si\u0119 rozejrze\u0107 po znajomych), nic dziwnego, \u017ce nie czujemy potrzeby, by o tym my\u015ble\u0107. Koncepcja ta t\u0142umaczy r\u00f3wnie\u017c, na czym polega utrata sensu i daje konkretne (cho\u0107 nie zawsze \u0142atwe w realizacji) wskazania, jak go przywr\u00f3ci\u0107. Trzeba odbudowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 zast\u0119puj\u0105c warto\u015b\u0107 utracon\u0105 inn\u0105, kt\u00f3ra stanie si\u0119 dla nas nowym punktem odniesienia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jest to ponadto koncepcja neutralna etycznie, bo ani nie przes\u0105dza ani nie dekretuje, jakie konkretne warto\u015bci nadaj\u0105 \u017cyciu sens. Dla \u015bwi\u0119tego Franciszka by\u0142 to B\u00f3g a dla Hitlera wymordowanie narodu \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jednak si\u0119gaj\u0105ca w zamierzch\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 tradycja filozoficzna i religijna, rozumie sens \u017cycia zupe\u0142nie inaczej. Sensem \u017cycia nazywa cel istnienia konkretnego cz\u0142owieka albo cz\u0142owieka w og\u00f3le. Dodaje przy tym przymiotniki: prawdziwy, najwy\u017cszy, ostateczny &#8211; maj\u0105ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce idzie o cel ustawiony najwy\u017cej w hierarchii warto\u015bci. Zamiast \u201ecel istnienia\u201d m\u00f3wi si\u0119 czasem \u201eracja istnienia\u201d, ale bez wzgl\u0119du na s\u0142owa, pytanie zawsze brzmi: po co tak naprawd\u0119 istniejemy? W zale\u017cno\u015bci od wyznawanych koncepcji i przekona\u0144 sensem \u017cycia, czyli jego celem lub racj\u0105 og\u0142asza si\u0119 Boga, mi\u0142o\u015b\u0107, przyjemno\u015b\u0107, realizacj\u0119 posiadanej wolno\u015bci, zabieganie o godno\u015b\u0107 i autonomi\u0119 dla cz\u0142owieka, kierowanie si\u0119 wsp\u00f3\u0142czuciem dla innych \u017cyj\u0105cych stworze\u0144, stoicyzm wobec tego, co przynosi nam \u017cycie. To jedynie przyk\u0142ady spo\u015br\u00f3d niezliczonych pomys\u0142\u00f3w, jak odpowiedzie\u0107 na pytanie o faktyczny, ostateczny, czy te\u017c godny cel ca\u0142ej naszej krz\u0105taniny od urodzenia po \u015bmier\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pytanie to ciekawi garstk\u0119 tych, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 sensu, bo go stracili albo s\u0105 w opisanej wcze\u015bniej grupie odchylonych od normy. Ale przede wszystkim zawsze interesowa\u0142o filozof\u00f3w<\/span> <a name=\"5\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t05\">[5]<\/a>, <span style=\"color: #000000;\">ksi\u0119\u017cy i psychiatr\u00f3w, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy normatywne, czyli kaznodziejskie podej\u015bcie do problemu. Warto\u015bci przez nich og\u0142aszane s\u0105 normami powinno\u015bciowymi. W wersji jawnej (na przyk\u0142ad religie) s\u0105 zach\u0119t\u0105, postulatem lub przykazaniem, \u017ce powinni\u015bmy pewne warto\u015bci przyj\u0105\u0107 jako naczelny punkt odniesienia w naszym \u017cyciu, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie one najlepiej, z tego czy innego powodu, spajaj\u0105 piramid\u0119 naszej codzienno\u015bci. W wersji zakamuflowanej (na przyk\u0142ad hedonizm) wyst\u0119puj\u0105 jako rzekomy opis rzeczywisto\u015bci <a style=\"color: #000000;\" name=\"6\"><\/a><\/span><a href=\"#powr\u00f3t06\">[6]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Faktem historycznym jest r\u00f3wnoczesne istnienie wielu, cz\u0119sto zupe\u0142nie rozbie\u017cnych propozycji w tym zakresie, kt\u00f3re jako oferty rozmaitych doktryn konkuruj\u0105 o wzgl\u0119dy odbiorcy, zw\u0142aszcza tego poszukuj\u0105cego sensu \u017cycia. Takim samym faktem historycznym jest oczywisty brak zgody, jaka norma jest najlepsza, najw\u0142a\u015bciwsza lub naprawd\u0119 prawdziwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podej\u015bcie normatywno-kaznodziejskie do sensu \u017cycia posiada nie tylko d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119, ale w praktyce zaw\u0142aszczy\u0142o od wiek\u00f3w ca\u0142\u0105 dyskusj\u0119. Bo spr\u00f3bujmy porozmawia\u0107 o sensie \u017cycia pomijaj\u0105c pytanie, po co w\u0142a\u015bciwie \u017cyj\u0119 a tak\u017ce pytania bardziej og\u00f3lne o cel czy te\u017c racj\u0119 istnienia cz\u0142owieka. Okazuje si\u0119, \u017ce prawie nie ma innego sposobu dyskutowania. Konteksty moralne i religijne w\u0142a\u015bciwie zmonopolizowa\u0142y debat\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie twierdz\u0119, \u017ce moralny kontekst sensu \u017cycia jest nieistotny. Ci, kt\u00f3rzy utracili sens wiedz\u0105 o tym najlepiej. Ale na szcz\u0119\u015bcie wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas nie cierpi z tego powodu i pytania o cel i racj\u0119 istnienia nie zaprz\u0105taj\u0105 nam g\u0142owy. Czas pokaza\u0107 tym ludziom alternatywne sposoby dyskutowania o sensie \u017cycia. Uwolnione od moralno\u015bci, religii i etyki. Adekwatnie opisuj\u0105ce problem sensu \u017cycia a zarazem etycznie neutralne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak\u0105 alternatyw\u0105 jest koncepcja sensu \u017cycia jako r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy wieloma warto\u015bciami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sens \u017cycia nale\u017cy wi\u0119c zdemoralizowa\u0107. Pozytywnie zdemoralizowa\u0107. Czyli\u00a0 przesta\u0107 traktowa\u0107 jako spraw\u0119 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 tylko do moralno\u015bci i etyki. Nale\u017cy te\u017c pogoni\u0107 moralizator\u00f3w, filozof\u00f3w i kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy zbyt cz\u0119sto roszcz\u0105 sobie pretensje do wy\u0142\u0105czno\u015bci w tym obszarze. Maj\u0105 tu swoje miejsce, ale niech te\u017c znaj\u0105 swoje miejsce.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dlaczego_dominuje_rozumienie_sensu_zycia_jako_celu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Dlaczego dominuje rozumienie sensu \u017cycia jako celu?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na r\u00f3\u017cne oferty, czym jest lub powinien by\u0107 sens \u017cycia w znaczeniu ostatecznego, \u201eprawdziwego\u201d celu naszego istnienia mo\u017cna spojrze\u0107 przez pryzmat teorii ekonomii. S\u0105 bowiem towarem oferowanym na rynku idei. Cz\u0119\u015b\u0107 tego rynku obejrzymy wpisuj\u0105c \u201esens \u017cycia\u201d w internetowej wyszukiwarce. Otworz\u0105 si\u0119 liczne blogi nastolatek (znacz\u0105cy element globalnego popytu), portale katolickie i samotnie daj\u0105cy im odp\u00f3r serwis ateist\u00f3w Racjonalista (dostawcy produktu), strony dla niepe\u0142nosprawnych (nabywcy), jest te\u017c troch\u0119 buddyzmu i psychoterapii (kolejni producenci) oraz wiele okrzyk\u00f3w rado\u015bci, \u017ce moim sensem \u017cycia okaza\u0142 si\u0119 B\u00f3g lub \u017baneta Og\u00f3rek.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Elektroniczny rynek tego specyficznego produktu jest bez w\u0105tpienia czym\u015b po\u017cytecznym. Ludzie poszukuj\u0105cy sensu dostaj\u0105 sporo propozycji, na czym zakotwiczy\u0107 \u017cycie, w kt\u00f3re albo wchodz\u0105, albo kt\u00f3re uleg\u0142o za\u0142amaniu. Mog\u0105 wybra\u0107 ofert\u0119, kt\u00f3ra najsilniej do nich przem\u00f3wi, najlepiej pasuje do ich \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144, aktualnie prze\u017cywanych problem\u00f3w i warto\u015bci, kt\u00f3re ju\u017c wyznaj\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">O ile strona popytowa tego rynku jest silnie rozproszona i stosunkowa s\u0142abo zorganizowana, o tyle poda\u017c ma w Polsce wiele cech oligopolu<\/span> <a name=\"7\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t07\">[7]<\/a>, <span style=\"color: #000000;\">czyli rynku, na kt\u00f3rym dominuje zaledwie kilku producent\u00f3w \/ dostawc\u00f3w danego towaru, cho\u0107 \u0142\u0105cznie operuje ich bardzo wielu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 sieci dystrybucyjnej oferuj\u0105ca zbli\u017cone odmiany sensu \u017cycia jest kontrolowana w naszym kraju przez mocno u nas zakorzenione instytucje kilku ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. Dzi\u0119ki nim du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 poda\u017cy trafia do os\u00f3b praktykuj\u0105cych. Sytuacja jest paradoksalna, bo w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to ludzie ma\u0142o zainteresowani tak\u0105 ofert\u0105, bo podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, na brak sensu nie narzekaj\u0105, wi\u0119c i ma\u0142o o tym my\u015bl\u0105. Interesuj\u0105 si\u0119 natomiast podstawowym towarem oferowanym przez te ko\u015bcio\u0142y \u2013 obietnic\u0105 zbawienia i \u017cycia wiecznego. Ale ten produkt jest sprzedawany w specyficznej transakcji wi\u0105zanej, razem z religijnym sensem \u017cycia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sp\u00f3jrzmy, jak si\u0119 to wpisuje w szerszy kontekst procesu laicyzacji wiary. Sekularyzacja, wyklucza religi\u0119 z kolejnych obszar\u00f3w codzienno\u015bci. B\u00f3g, z niegdysiejszej pot\u0119gi, obecnej w ka\u017cdej minucie mojego \u017cycia, spada do pozycji gwaranta istnienia za\u015bwiat\u00f3w.\u00a0 To du\u017co, ale zaledwie u\u0142amek tego, czym by\u0142 niegdy\u015b. Ale i ta obietnica nabiera nowego sensu. Rodzi si\u0119 transakcyjne, \u201ebiznesowe\u201d podej\u015bcie do sfery sacrum. B\u00f3g staje si\u0119 coraz bardziej towarzystwem ubezpieczeniowym na \u017cycie wieczne. Religi\u0119 traktujemy jako polis\u0119 a regularne praktyki jak sk\u0142adki ubezpieczeniowe. Rzecz w tym, \u017ce owa polisa jest sprzedawana w pakiecie, z obowi\u0105zkowym dla nabywcy religijnym sensem \u017cycia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ten religijny sens \u017cycia powinien zasadniczo przeorientowa\u0107 ku Bogu codzienne \u017cycie nabywcy polisy, bo jest to formalnym warunkiem wyp\u0142aty ubezpieczenia w za\u015bwiatach. Ale w praktyce obowi\u0105zuje spora tolerancja. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny, jak agent ubezpieczeniowy, jest wyrozumia\u0142y, je\u015bli sk\u0142adki s\u0105 p\u0142acone, przekazuj\u0105c decyzj\u0119 o wyp\u0142acie ubezpieczenia Wy\u017cszej Instancji. Nabywcy polisy trzymaj\u0105 wszak\u017ce religijny sens \u017cycia w zanadrzu, tak na wszelki wypadek, widz\u0105c w nim \u2013 i s\u0142usznie &#8211; ko\u0142o ratunkowe na wypadek takiej czy innej katastrofy osobistej. B\u00f3g mo\u017ce w takim przypadku sta\u0107 si\u0119 substytutem warto\u015bci utraconej i przywr\u00f3ci\u0107 r\u00f3wnowag\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wi\u0119c, religijny sens \u017cycia rozdawany jest w praktyce jako gratis, kt\u00f3ry dobrze mie\u0107 w apteczce ostatniej pomocy. A \u017ce w sferze spo\u0142ecznej komunikacji o warto\u015bciach dominuj\u0105 w naszym kraju instytucje religijne, si\u0142a ich kana\u0142\u00f3w dystrybucji umacnia rynkow\u0105 pozycj\u0119 tych sens\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">S\u0105dz\u0119, \u017ce zdominowanie przez ko\u015bcio\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie, na przestrzeni bez ma\u0142a dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat, publicznego dyskursu o warto\u015bciach, tak w Europie jak i w jej pozaeuropejskich odga\u0142\u0119zieniach, w znacznej mierze t\u0142umaczy dominacj\u0119 jednego tylko sposobu debaty o sensie \u017cycia, czyli podej\u015bcia normatywnego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Co si\u0119 jednak dzieje w znacznie bardziej zlaicyzowanych spo\u0142ecze\u0144stwach zachodniej Europy?<\/span> <a name=\"8\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t08\">[8]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">Obserwujemy tam masowe odchodzenie od religii tradycyjnych i wysoce zinstytucjonalizowanych. Sama potrzeba transcendencji jednak nie maleje<\/span> <a name=\"9\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t09\">[9]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Mniejszo\u015b\u0107 poszukuj\u0105ca sensu \u017cycia nie stoi w obliczu chrze\u015bcija\u0144skiego oligopolu, kana\u0142y dystrybucji serwuj\u0105 szerok\u0105 palet\u0119 alternatywnych, normatywnych sens\u00f3w \u017cycia. Z kolei wi\u0119kszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra na brak sensu nie narzeka i tradycyjne ko\u015bcio\u0142y omija z daleka, adoruje transcendencj\u0119 (je\u015bli w og\u00f3le to czyni) raczej poza oficjalnym kanonem, co najwy\u017cej w ma\u0142o sformalizowanych instytucjach. Sfera sacrum<\/span> <a name=\"10\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t10\">[10]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">jest w\u00f3wczas wyra\u017ana, ale zdefiniowana indywidualnie, Powstaje prywatna religijno\u015b\u0107<\/span> <a name=\"11\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t11\">[11]<\/a>, <span style=\"color: #000000;\">nazywana religijno\u015bci\u0105 ukryt\u0105, rozproszon\u0105, religi\u0105 niewidzialn\u0105<\/span> <a name=\"12\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t12\">[12]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">W tej prywatnej adoracji, tak czy inaczej odczuwane sacrum nie ma przewa\u017cnie zbyt silnych ambicji w normowaniu doczesno\u015bci, bo zosta\u0142oby zast\u0105pione innym sacrum spo\u015br\u00f3d szerokiej, konkurencyjnej oferty rynkowej. Jego si\u0142a nakazuj\u0105ca takie czy inne post\u0119powanie jest wi\u0119c umiarkowana. Za\u015b ludzie, kt\u00f3rzy \u017cadnego sacrum w swoim \u017cyciu nie dostrzegaj\u0105 (bez wzgl\u0119du na to, czy b\u0119dzie to B\u00f3g, czy ratowanie wieloryb\u00f3w) samo poj\u0119cie sensu \u017cycia traktuj\u0105 raczej niech\u0119tnie jako przebrzmia\u0142y temat o religijnym a wi\u0119c podejrzanym rodowodzie. Wol\u0105 m\u00f3wi\u0107, co jest w ich \u017cyciu wa\u017cne bez u\u017cywania terminu sens \u017cycia. Chyba, \u017ce w \u017cartobliwym kontek\u015bcie Monty Pythona.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Abstract\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Abstract<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Meaning of Life:<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">the Balance Between Many Values Or Rather the Ultimate Goal of Our Existence<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Meaning of life is like an air. We can hardly notice both of them when there are. However when we are running short of them it hurts at once. Then we know straight away that we had them and that we have been just loosing them. That banal statement reveals much deeper true that the meaning of life is a kind of balance. The balance between different values in our everyday life. The balance that helps to keep our psychological homeostasis. But the balance that can collapse if some of the major values disappears. The idea of the meaning of life as the axiological balance is the proposal enabling to examine that phenomenon through various empirical based studies.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Traditional approach to the meaning of life, prevailing in the history, is substantially different. It sees the meaning of life as the ultimate goal of human existence. Unlike the first approach, which is ethically neutral,\u00a0 this one is a typical norm maker. Its usefulness is limited to the small minority of people looking for the meaning of life because they have just lost it or they are just starting their conscious life (philosophers, priests and psychiatrists aside). Nevertheless it is this approach that dominated the discourse because of its historical religious powerbase.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przypisy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przypisy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t01\"><\/a><a href=\"#1\">[1]<\/a>\u00a0 rozumowanie to jest zgodne z regu\u0142\u0105 wnioskowania logicznego, zwan\u0105 tollendo tollens. Regu\u0142a ta m\u00f3wi, \u017ce je\u015bli zaakceptujemy, \u017ce z p wynika q oraz \u017ce q jest fa\u0142szywe, to musimy zaakceptowa\u0107 te\u017c fa\u0142szywo\u015b\u0107 p. W naszym przypadku wygl\u0105da to tak: je\u017celi mojemu \u017cyciu zaczyna brakowa\u0107 sensu to problem sensu \u017cycia dociera do mojej \u015bwiadomo\u015bci i jego brak odczuwam jako cierpienie. Ale nie jest prawd\u0105, \u017ce problem sensu \u017cycia dociera do mojej \u015bwiadomo\u015bci i jego brak odczuwam jako cierpienie. Zatem nieprawd\u0105 jest, \u017ce mojemu \u017cyciu zaczyna brakowa\u0107 sensu. Zapis tej regu\u0142y z u\u017cyciem notacji symbolicznej wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: [(p\u2192q)\u22c0\u223dq)]\u2192 \u223dp. W tym wzorze p = \u201emojemu \u017cyciu zaczyna brakowa\u0107 sensu\u201d, q = \u201eproblem sensu \u017cycia dociera do mojej \u015bwiadomo\u015bci i jego brak odczuwam jako cierpienie\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t02\"><\/a><a href=\"#2\">[2]<\/a>\u00a0 tw\u00f3rc\u0105 hipotezy o genetycznym pochodzeniu sk\u0142onno\u015bci do g\u0142\u0119bokich prze\u017cy\u0107 duchowych i mistycznych jest genetyk ameryka\u0144ski Dean Hamer. Idea zosta\u0142a om\u00f3wiona w jego ksi\u0105\u017cce The God Gene: How Faith is Hardwired into our Genes, (Gen Boga. O genetycznym uwarunkowaniu wiary) wyd. Doubleday, 2004. Kr\u00f3tka informacja nt. dyskusji wok\u00f3\u0142 tej ksi\u0105\u017cki, patrz: \u201eIs God In Our Genes?\u201d, Times Magazine, 25.10.2004, <a href=\"http:\/\/www.time.com\/time\/magazine\/article\/0,9171,995465,00.html\">http:\/\/www.time.com\/time\/magazine\/article\/0,9171,995465,00.html<\/a>, W Polsce ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka Hamera i Petera Coplanda, Geny a charakter, wyd. CIS, 2005. O genetycznych uwarunkowaniach naszej duchowo\u015bci, patrz: <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/God_gene\">http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/God_gene<\/a><\/p>\n<p><a name=\"powr\u00f3t03\"><\/a><a href=\"#3\">[3]<\/a> Homeostaza psychologiczna jest przedmiotem zainteresowania psychologii stosowanej zajmuj\u0105cej si\u0119 pokonywaniem stresu w nag\u0142ych sytuacjach krytycznych. Istnieje mi\u0119dzynarodowy standard procedur post\u0119powania w takich sytuacjach (CISM &#8211; Critical Incident Stress Management, <a href=\"http:\/\/www.criticalincidentstress.com\/home\">http:\/\/www.criticalincidentstress.com\/home<\/a> ). Patrz tak\u017ce Flannery R.B., Everly G.S., Crisis Management: A Review, International Journal of Emergency Mental Health, 2000 2 (2), strony 199-225. Czym jest homeostaza wed\u0142ug autora tego poj\u0119cia, Waltera Bradforda Cannona, patrz:<br \/>\n<a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Bradford_Cannon\">http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Walter_Bradford_Cannon<\/a>.Pr\u00f3cz instytucji zajmuj\u0105cych si\u0119 klasycznym leczeniem chor\u00f3b nerwowych i psychicznych, homeostaza psychologiczna znajduje si\u0119 w polu zainteresowania instytucji wojskowych, sportowych i edukacyjnych. Kr\u00f3tkie om\u00f3wienie koncepcji homeostazy patrz:<br \/>\n<a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Homeostaza\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Homeostaza<\/a>,\u00a0 <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Homeostasis\">http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Homeostasis<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t04\"><\/a><a href=\"#4\">[4]<\/a> aksjologiczny \u2013 odnosz\u0105cy si\u0119 do warto\u015bci, dotycz\u0105cy warto\u015bci. Aksjologia \u2013 nauka o warto\u015bciach, zajmuje si\u0119 analiz\u0105 natury warto\u015bci (tego, co dobre, cenne) a\u00a0wi\u0119c zagadnieniem, czym jest warto\u015b\u0107, jaki jest jej charakter (subiektywny, obiektywny, absolutny, wzgl\u0119dny itp.), dociekaniem \u017ar\u00f3de\u0142 i\u00a0mechanizm\u00f3w jej powstawania (za Encyklopedia Portal PWN, 2003)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t05\"><\/a><a href=\"#5\">[5]<\/a> literatura filozoficzna, teologiczna i religijna na temat sensu \u017cycia jest bardzo obszerna i niniejszy artyku\u0142 nie jest jej po\u015bwi\u0119cony. Ale pozwol\u0119 sobie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dw\u00f3ch filozof\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Pierwszym jest Luc Ferry, kt\u00f3ry zagadnienia etyki, w tym tak\u017ce sensu \u017cycia rozpatruje w kontek\u015bcie najnowszych dokona\u0144 nauk biologicznych i nauk o cz\u0142owieku. Jego dwie ksi\u0105\u017cki wydane zosta\u0142y w Polsce: Cz\u0142owiek \u2013 B\u00f3g, czyli o sensie \u017cycia (PIW, 1998) i Co to jest cz\u0142owiek? (wsp\u00f3lnie z J.D. Vincentem, PIW 2003). Drugim filozofem jest Ireneusz Ziemi\u0144ski, na kt\u00f3rego jeden tekst chc\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. Nosi on tytu\u0142: Twoja \u015bmier\u0107. Pr\u00f3ba eksplikacji do\u015bwiadczenia \u015bmierci,\u00a0 Diametros, nr. 11\/2007. W tek\u015bcie tym sens \u017cycia analizowany jest w perspektywie utraty warto\u015bci, jak\u0105 jest zmar\u0142a osoba, kt\u00f3r\u0105 darzy\u0142em wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105.<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.diametros.iphils.uj.edu.pl\/pdf\/diam11azieminski.pdf\">http:\/\/www.diametros.iphils.uj.edu.pl\/pdf\/diam11azieminski.pdf<\/a>. Dla zainteresowanych kr\u00f3tkim przegl\u0105dem, co na temat sensu \u017cycia g\u0142osz\u0105 rozmaite pr\u0105dy filozoficzne, polecam: dwa artyku\u0142y pt. Meaning of Life w dw\u00f3ch encyklopediach: Nation Master Encyclopedia, <a href=\"http:\/\/www.nationmaster.com\/encyclopedia\/Meaning-of-life-(philosophy)\">http:\/\/www.nationmaster.com\/encyclopedia\/Meaning-of-life-(philosophy)<\/a> i w Stanford Encyclopedia of Philosophy, <a href=\"http:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/life-meaning\/\">http:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/life-meaning\/<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t06\"><\/a><a href=\"#6\">[6]<\/a> normatywnego podej\u015bcia nie wyrzeka si\u0119 te\u017c psychiatria. Jej rozmaite terapie wysnute s\u0105 z teorii budowanych na subiektywnych przekonaniach aksjologicznych ich tw\u00f3rc\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie pouczaj\u0105ca w tym wzgl\u0119dzie jest historia kolejnych, nast\u0119puj\u0105cych po sobie szk\u00f3\u0142 psychoanalizy. Jednak psychiatr\u00f3w, tych lekarzy dusz, potraktowa\u0142bym inaczej. Chc\u0105 pom\u00f3c chorym. W ich przypadku podej\u015bcie normatywne, szukanie z pacjentem nowych warto\u015bci, na kt\u00f3rych odbuduje on swoj\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 jest celowe, uzasadnione i usprawiedliwione<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t07\"><\/a><a href=\"#7\">[7]<\/a> m\u00f3wi\u0105c dok\u0142adnie, poda\u017c tego specyficznego towaru, jakim jest oferta sensu \u017cycia, jest w Polsce zorganizowana na zasadzie oligopolu o cechach tak zwanego rynku kontestowalnego, co oznacza rynek oligopolistyczny, na kt\u00f3rym sprzedawcy zachowuj\u0105 si\u0119 podobnie jak w warunkach konkurencyjnych. Jest to wynikiem niskich barier wej\u015bcia, co powoduje, \u017ce podmioty funkcjonuj\u0105ce na danym rynku znajduj\u0105 si\u0119 pod presj\u0105 potencjalnych wej\u015b\u0107. Warunkiem kontestowalno\u015bci rynku s\u0105 niskie koszty utopione. Teori\u0119 rynk\u00f3w kontestowalnych og\u0142osili w 1982 roku William Baumol, John Panzar i Robert Willig w pracy, Contestable Markets and the Theory of Industry Structure, wyd. Harcourt, 1988. Kr\u00f3tka informacja, patrz: <a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Rynki_kontestowalne\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Rynki_kontestowalne<\/a> , http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Contestable_markets<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t08\"><\/a><a href=\"#8\">[8]<\/a> na marginesie stwierd\u017amy, \u017ce to, co w zakresie masowej religijno\u015bci obserwujemy wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w Polsce jest zjawiskiem unikalnym, ale Ko\u015bci\u00f3\u0142 dobrze broni\u0105c tu swego stanu posiadania p\u0142aci za to okre\u015blon\u0105 cen\u0119. Godzi si\u0119 z faktem, \u017ce pe\u0142nym \u015bwi\u0105tyniom towarzyszy laicyzacja wiary, czyli nadanie jej nowego sensu, \u015bwietnie dopasowanego do skomercjalizowanej rzeczywisto\u015bci. Praktyki religijne traktowane s\u0105 w wymiarze specyficznych transakcji ekonomicznych,\u00a0 a \u015bwiadomo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska jest \u201epe\u0142na niekonsekwencji, wybi\u00f3rcza i selektywna, a\u017c po granice heterodoksji\u201d (Maria\u0144ski, 2002, str. 37). Literatura na temat polskiego modelu religijno\u015bci jest obszerna. Interesuj\u0105ca praca na ten temat, patrz cytowany wy\u017cej Janusz Maria\u0144ski, Katechizm ko\u015bcio\u0142a katolickiego w kontek\u015bcie przemian religijno-moralnych w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim, Seminare, 18\/2002, <a href=\"http:\/\/www.seminare.pl\/18\/maria.doc\">http:\/\/www.seminare.pl\/18\/maria.doc<\/a>\u00a0 Rozleg\u0142e prace prowadzi systematycznie Instytut Statystyki Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego, <a href=\"http:\/\/www.iskk.ecclesia.org.pl\/\">http:\/\/www.iskk.ecclesia.org.pl\/<\/a>. Kilka innych podstawowych informacji na temat polskiej religijno\u015bci: Edyta M\u0119tel, Polak\u00f3w portret religijny, Tygodnik Powszechny, 1 wrze\u015bnia 2002, <a href=\"http:\/\/www.tygodnik.com.pl\/numer\/277335\/metel.html\">http:\/\/www.tygodnik.com.pl\/numer\/277335\/metel.html<\/a>, Religijno\u015b\u0107 polskiej m\u0142odzie\u017cy, Wychowawca, 11\/2002, <a href=\"http:\/\/www.wychowawca.pl\/miesiecznik\/11_119\/05.htm\">http:\/\/www.wychowawca.pl\/miesiecznik\/11_119\/05.htm<\/a>, Jedna z naj\u015bwie\u017cszych analiz, patrz: Zawsze wierna czy mierna? Plusy i minusy polskiej wiary, Wi\u0119\u017a 9\/2008,<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t09\"><\/a><a href=\"#9\">[9]<\/a>\u00a0 por. raport fundacji Bertelsmanna z roku 2008 na temat religijno\u015bci Europejczyk\u00f3w: <a href=\"http:\/\/www.bertelsmann-stiftung.org\/cps\/rde\/xchg\/SID-0A000F0A-7264F799\/bst_engl\/hs.xsl\/nachrichten_90203.htm\">http:\/\/www.bertelsmann-stiftung.org\/cps\/rde\/xchg\/SID-0A000F0A-7264F799\/bst_engl\/hs.xsl\/nachrichten_90203.htm<\/a> Wed\u0142ug autor\u00f3w raportu, 74% Europejczyk\u00f3w deklaruje religijno\u015b\u0107, 68% wierzy w Boga, 57% chodzi do ko\u015bcio\u0142a, cho\u0107 nieregularnie. R\u00f3wnocze\u015bnie obserwowany jest coraz wyra\u017aniejszy proces prywatyzacji religijno\u015bci, kt\u00f3ry dotyczy tak\u017ce Polski. Jak pisze Beata Zarzycka, \u201eLudzie coraz cz\u0119\u015bciej tworz\u0105 sobie w\u0142asne prywatne wierzenia, w kt\u00f3rych niekt\u00f3rych element\u00f3w doktryny ko\u015bcio\u0142a nie bierze si\u0119 pod uwag\u0119 lub reinterpretuje&#8221;. Informacja o raporcie i opinia B. Zarzyckiej w\u00a0 <a href=\"http:\/\/info.wiara.pl\/wydruk.php?grupa=4&amp;art=1221723582\">http:\/\/info.wiara.pl\/wydruk.php?grupa=4&amp;art=1221723582<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t10\"><\/a><a href=\"#10\">[10]<\/a>\u00a0 sfera sacrum \u2013 to wszystko, co kojarzy si\u0119 z Bogiem, b\u00f3stwem, transcendencj\u0105, \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105. Cech\u0119 sacrum mog\u0105 mie\u0107 (w nawiasach podaj\u0119 przyk\u0142ady): osoby (Chrystus), przedmioty (hostia), miejsca (sanktuaria), przestrzenie (\u015bwi\u0119ty gaj), rytua\u0142y (ofiara), wierzenia (kult \u015bwi\u0119tych), zasady (Dekalog), wyr\u00f3\u017cnione okresy czasu (niedziela)<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t11\"><\/a><a href=\"#11\">[11]<\/a> tw\u00f3rc\u0105 koncepcji prywatyzacji religii, kt\u00f3rej przejawem jest m.in. selektywny wyb\u00f3r element\u00f3w doktryny do prywatnej adoracji, jest Jose Casanova. Patrz jego ksi\u0105\u017cka, Religie publiczne w nowoczesnym \u015bwiecie, wyd. Nomos, Krak\u00f3w 2005. Indywidualizacj\u0119 religii stwierdza te\u017c cytowany wy\u017cej raport Bertelsmanna<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t12\"><\/a><a href=\"#12\">[12]<\/a> tw\u00f3rc\u0105 poj\u0119cia i koncepcji tzw. religii niewidzialnej jest Thomas Luckmann. Patrz jego ksi\u0105\u017cka, Niewidzialna religia, wyd. Nomos, Krak\u00f3w, 2007. Na temat tego modelu religijno\u015bci patrz tak\u017ce: Piotr Szyd\u0142owski, Postmodernistyczny model religijno\u015bci, Res Humana, 3\/1998, w: <a href=\"http:\/\/www.racjonalista.pl\/kk.php\/s,5160\">http:\/\/www.racjonalista.pl\/kk.php\/s,5160<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Jak z powietrzem \u2026 Z sensem \u017cycia jest jak z powietrzem. Doskwiera tylko jego brak. Kiedy jest, prawie go nie zauwa\u017camy. Ale od razu wiemy, kiedy znika, bo zaczynamy cierpie\u0107. Mo\u017cna st\u0105d wnosi\u0107, \u017ce je\u015bli zbytnio o tym nie my\u015blimy, sensu \u017cycia pewnie nam nie brakuje [1]. Tak samo, jak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1101","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1101"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1101\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}