{"id":1098,"date":"2015-07-21T15:22:30","date_gmt":"2015-07-21T13:22:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1098"},"modified":"2017-09-10T14:57:46","modified_gmt":"2017-09-10T12:57:46","slug":"model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/","title":{"rendered":"Model Wszech\u015bwiata pojmowalny psychologicznie i jego konsekwencje"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/Model-Wszechswiata.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Po_co_budowac_model_Wszechswiata\" >Po co budowa\u0107 model Wszech\u015bwiata?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Wielkosci_ktore_trzeba_wlozyc_do_modelu\" >Wielko\u015bci, kt\u00f3re trzeba w\u0142o\u017cy\u0107 do modelu<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Jak_wygladamy_na_tle_Wszechswiata\" >Jak wygl\u0105damy na tle Wszech\u015bwiata<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Wybor_skali_pomniejszajacej\" >Wyb\u00f3r skali pomniejszaj\u0105cej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Model_Wszechswiata_w_wymiarze_czasowym\" >Model Wszech\u015bwiata w wymiarze czasowym<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Model_Wszechswiata_w_wymiarze_przestrzennym\" >Model Wszech\u015bwiata w wymiarze przestrzennym<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Model_czasowo_%E2%80%93_przestrzenny\" >Model czasowo &#8211; przestrzenny<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Nasz_model_a_Rewolucja_Naukowa_XV_%E2%80%93_XVIII_wieku\" >Nasz model a Rewolucja Naukowa XV \u2013 XVIII wieku<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Nasz_model_jako_wyzwanie_dla_teologii_wspolczesnej\" >Nasz model jako wyzwanie dla teologii wsp\u00f3\u0142czesnej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/model-wszechswiata-pojmowalny-psychologicznie-i-jego-konsekwencje\/#Animowany_obraz_Wszechswiata\" >Animowany obraz Wszech\u015bwiata<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Po_co_budowac_model_Wszechswiata\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Po co budowa\u0107 model Wszech\u015bwiata?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przedstawiam model Wszech\u015bwiata zbudowany w takiej skali, by zwyk\u0142y cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107 nie tylko jego wielko\u015b\u0107, ale przede wszystkim proporcje mi\u0119dzy Wszech\u015bwiatem a nasz\u0105 Ziemi\u0105 i mi\u0119dzy czasem trwania Wszech\u015bwiata a czasem trwania naszego gatunku i naszej cywilizacji. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Potrzebny jest do tego model, czyli miniatura Wszech\u015bwiata, bo faktyczne liczby s\u0105 daleko poza granic\u0105 naszej zdolno\u015bci pojmowania. Miliardy lat i tryliardy kilometr\u00f3w, bo wielko\u015bciami tego rz\u0119du nale\u017cy operowa\u0107, nic dla nas nie znacz\u0105, bo nie mamy ich do czego odnie\u015b\u0107. Mo\u017cemy je zapisa\u0107, mo\u017cemy prowadzi\u0107 na nich obliczenia, mo\u017cemy je analizowa\u0107, ale nie potrafimy ich zrozumie\u0107 w takim sensie, jak rozumiemy stwierdzenie, \u017ce odleg\u0142o\u015b\u0107 z Warszawy a \u0141odzi to 119 kilometr\u00f3w a do Ameryki Kolumb dop\u0142yn\u0105\u0142 525 lat temu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chc\u0119 wi\u0119c zbudowa\u0107 model Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry b\u0119dzie zrozumia\u0142y psychologicznie, bo rozmiary fizyczne i czasowe tego modelu oraz proporcje mi\u0119dzy nim a Ziemi\u0105 i histori\u0105 naszego gatunku b\u0119dziemy umieli odnie\u015b\u0107 do czego\u015b, co jest nam znane z bezpo\u015bredniego do\u015bwiadczenia lub z czym si\u0119 przynajmniej oswoili\u015bmy kulturowo. Nawet je\u015bli to co\u015b jest wielkie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sprawa sprowadza si\u0119 zatem do wyboru skali.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Budowa tego modelu jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem ciekawym samym w sobie, ale przy\u015bwiecaj\u0105 mi tak\u017ce inne cele, o czym b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142 na koniec. Po pierwsze, m\u00f3j model pomaga zrozumie\u0107 ferment intelektualny, kt\u00f3ry wywr\u00f3ci\u0142 staro\u017cytny i \u015bredniowieczny obraz \u015bwiata, zast\u0105pi\u0142 go nowym (za spraw\u0105 m.in. Kopernika, Galileusza i Keplera) i dramatycznie przeobrazi\u0142 nasze widzenie samych siebie. Po drugie, stanowi wyzwanie dla cz\u0142owieka wierz\u0105cego i dla teologii. Wyzwanie, wobec kt\u00f3rego nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wielkosci_ktore_trzeba_wlozyc_do_modelu\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wielko\u015bci, kt\u00f3re trzeba w\u0142o\u017cy\u0107 do modelu<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na pocz\u0105tku liczby, kt\u00f3re b\u0119dziemy musieli p\u00f3\u017aniej przeskalowa\u0107 do wielko\u015bci modelu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wiek Wszech\u015bwiata widzialnego to 13,82 miliarda lat, czyli 13 820 000 000 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ziemia powsta\u0142a ok. 4,54 miliarda lat temu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek rozumny, homo sapiens sapiens, pojawi\u0142 si\u0119 na Ziemi 120 \u2013 190 tysi\u0119cy lat temu. Liczba nie jest tu precyzyjna, bo s\u0105 r\u00f3\u017cne szacunki z uwagi na r\u00f3\u017cne metody liczenia i r\u00f3\u017cne kryteria zaliczania tamtych prehistorycznych osobnik\u00f3w do naszego gatunku (budowa cia\u0142a a zw\u0142aszcza czaszki, liczba mutacji genetycznych od tamtego czasu do teraz, \u015bwiadectwa paleoantropologiczne, geografia wyst\u0119powania i inne).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jezus Chrystus urodzi\u0142 si\u0119 dwa tysi\u0105ce lat temu. Przyjmuj\u0119 dat\u0119 1 roku n.e.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Eksplozja cywilizacyjna, kt\u00f3ra stworzy\u0142a nasz\u0105 nauk\u0119, technik\u0119, gospodark\u0119 zacz\u0119\u0142a si\u0119 600-700 lat temu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przez 99,99% swego istnienia na Ziemi \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka wynosi\u0142a 22-24 lata. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zdobycze XX wieku podnios\u0142y j\u0105 do 75- 80 lat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015arednica widzialnego Wszech\u015bwiata wynosi 93 miliardy lat \u015bwietlnych. Dla przypomnienia rok \u015bwietlny to odleg\u0142o\u015b\u0107, jak\u0105 tym czasie przeby\u0142o \u015bwiat\u0142o p\u0119dz\u0105ce z pr\u0119dko\u015bci\u0105 300 tysi\u0119cy kilometr\u00f3w na sekund\u0119. Wielko\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata liczona w kilometrach 880 tryliard\u00f3w kilometr\u00f3w. Liczba ta zapisana cyframi to: 879 854 400 000 000 000 000 000 km (tryliard to tysi\u0105c trylion\u00f3w, trylion to milion biliard\u00f3w, biliard to tysi\u0105c bilion\u00f3w, bilion to tysi\u0105c miliard\u00f3w, miliard to tysi\u0105c milion\u00f3w).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wielko\u015b\u0107 Uk\u0142adu S\u0142onecznego r\u00f3wna si\u0119 9 miliardom kilometr\u00f3w (8,3 godziny \u015bwietlnej), jest wi\u0119c 98 bilion\u00f3w (bilion to jeden i 12 zer) razy mniejszy ni\u017c Wszech\u015bwiat.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u015arednica Ziemi wynosi 12 742 kilometry. Jest wi\u0119c 705 tysi\u0119cy razy mniejsza ni\u017c Uk\u0142ad S\u0142oneczny i 69 trylion\u00f3w (trylion to jeden i 18 zer) razy mniejsza od \u015brednicy Wszech\u015bwiata, cokolwiek by to mia\u0142o znaczy\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0142owiek ma \u015bredni wzrost 170 centymetr\u00f3w.\u00a0 <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To wszystko, je\u015bli idzie o liczby, kt\u00f3re w\u0142o\u017cymy do naszego modelu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jak_wygladamy_na_tle_Wszechswiata\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Jak wygl\u0105damy na tle Wszech\u015bwiata<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u017beby sobie uzmys\u0142owi\u0107, jak jeste\u015bmy mikroskopijni na tle Wszech\u015bwiata, zobaczmy najpierw, dlaczego bez modelu pomniejszaj\u0105cego jeste\u015bmy bezradni w uzmys\u0142owieniu sobie rozmiar\u00f3w naszej Ziemi na tle wielko\u015bci Wszech\u015bwiata. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przeci\u0119tna \u015brednica Ziemi wynosi 12 742 km. \u015arednica Wszech\u015bwiata liczona w kilometrach wynosi 880 tryliard\u00f3w kilometr\u00f3w. Tryliard to jedynka i 21 zer. Ziemia jest 69 trylion\u00f3w razy mniejsza od Wszech\u015bwiata (trylion to jedynka i 18 zer). To nie s\u0105 liczby pojmowalne. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wszech\u015bwiat istnieje 13,82 miliardy lat. \u0141atwo policzy\u0107, \u017ce trwa 92 tysi\u0119cy razy d\u0142u\u017cej ni\u017c czas istnienia homo sapiens sapiens (150 tysi\u0119cy lat) i 6,8 milion\u00f3w razy d\u0142u\u017cej ni\u017c okres od narodzin Chrystusa. Obliczenia s\u0105 proste, ale niewiele m\u00f3wi\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dlatego potrzebny jest model.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wybor_skali_pomniejszajacej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wyb\u00f3r skali pomniejszaj\u0105cej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tworz\u0105c model Wszech\u015bwiata pojmowalny psychologicznie natrafiamy na jeden podstawowy problem. Nie mo\u017cna, stosuj\u0105c jedn\u0105 skal\u0119 pomniejszenia, zbudowa\u0107 pojmowalnego psychologicznie modelu zar\u00f3wno czasowego jak i przestrzennego. Skala, kt\u00f3ra tworzy zrozumia\u0142y model czasowy, zastosowana do modelu przestrzennego, skutkuje niewyobra\u017calnie wielkimi liczbami obrazuj\u0105cymi wielko\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata. Za\u015b skala, kt\u00f3ra tworzy pojmowalny model przestrzenny, zastosowana do modelu czasowego, skutkuje zbyt kr\u00f3tkimi odcinkami czasu obrazuj\u0105cymi nasz\u0105 histori\u0119. Kompromisem, cho\u0107 bardzo niedoskona\u0142ym jest zastosowanie dw\u00f3ch skal pomniejszania Wszech\u015bwiata, jednej do modelu czasowego i drugiej do modelu przestrzennego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W sumie zatem, buduj\u0119 trzy modele Wszech\u015bwiata.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W pierwszym u\u017cywam takiej skali pomniejszaj\u0105cej, by uzyska\u0107 zrozumia\u0142y psychologicznie obraz Wszech\u015bwiata w wymiarze czasowym. W drugim modelu u\u017cywam takiej skali pomniejszaj\u0105cej, by uzyska\u0107 zrozumia\u0142y psychologicznie obraz Wszech\u015bwiata w wymiarze przestrzennym. Trzeci model stosuje osobn\u0105 skal\u0119 pomniejszaj\u0105c\u0105 do zobrazowania wymiaru czasowego i osobn\u0105 do zobrazowania wymiaru przestrzennego.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Model_Wszechswiata_w_wymiarze_czasowym\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Model Wszech\u015bwiata w wymiarze czasowym<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zacznijmy od modelu czasowego. Stosuj\u0119 w nim skal\u0119 pomniejszania r\u00f3wn\u0105 1 : 138,2 miliona. Wiek Wszech\u015bwiata wynosi wtedy 100 lat. Policzmy, jak w modelu o tej skali rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 punkty czasowe dotycz\u0105ce naszej przesz\u0142o\u015bci. Ot\u00f3\u017c Ziemia powsta\u0142a prawie 33 lata temu, wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek rozumny \u2013 9,5 godziny temu (przyj\u0119li\u015bmy do oblicze\u0144 okres jego istnienia 150 tys. lat). Cz\u0142owiek mia\u0142 wtedy mniej wi\u0119cej nasz wygl\u0105d, m\u00f3zg naszej wielko\u015bci, ale oczywi\u015bcie by\u0142 nies\u0142ychanie prymitywn\u0105 istot\u0105. \u015arednia d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka do wieku XVI-XVII wynosi\u0142a w stuletnim modelu Wszech\u015bwiata 5,25 sekundy. Pod koniec wieku XX wyd\u0142u\u017cyli\u015bmy nasz \u015bredni wiek do 17,6 sekund (77 lat). Id\u017amy dalej. Zdarzenie historyczne o wielkiej wadze cywilizacyjnej &#8211; przyj\u015bcie na \u015bwiat Jezusa Chrystusa, nast\u0105pi\u0142o w naszym modelu 7 minut 40 sekund temu. Za\u015b pocz\u0105tek eksplozji cywilizacyjnej (przyj\u0119li\u015bmy rok 1400) \u2013 mniej wi\u0119cej 2 minuty 20 sekund temu. Wszystkie te liczby obrazuj\u0105, jak jeste\u015bmy \u015bwie\u017cym i dopiero co powsta\u0142ym produktem Wszech\u015bwiata. Zaistnieli\u015bmy w kosmosie przed chwil\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"color: #000000;\">Podsumowanie: je\u015bli Wszech\u015bwiat\u00a0 powsta\u0142by 100 lat temu, wiek Ziemi wynosi\u0142by 33 lata, cz\u0142owiek rozumny pojawi\u0142by si\u0119 9,5 godzin temu, Jezus Chrystus urodzi\u0142by si\u0119 7,5 minut temu, nowo\u017cytna cywilizacja zachodnia powsta\u0142aby nieca\u0142e 3 minuty temu a obecna d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka wynosi\u0142aby 17,6 sekund.<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zastosowanie tej samej skali 1 : 138,2 milion\u00f3w do stworzenia modelu przestrzennego, nie jest dobrym rozwi\u0105zaniem. W tej skali Wszech\u015bwiat ma rozmiar 673 lat \u015bwietlnych i jest to wielko\u015b\u0107 dla zwyk\u0142ego cz\u0142owieka poza zasi\u0119giem jakiejkolwiek pojmowalno\u015bci. Czemu? Ca\u0142y Uk\u0142ad S\u0142oneczny, jedna z najwi\u0119kszych wielko\u015bci oswojonych kulturowo, ma rozmiar zaledwie 8,3 godzin \u015bwietlnych. O ile kultura oswoi\u0142a nas z my\u015bleniem o planetach Uk\u0142adu S\u0142onecznego, o tyle wyobra\u017cenie sobie cho\u0107by roku \u015bwietlnego, czyli odleg\u0142o\u015bci przesz\u0142o tysi\u0105c razy wi\u0119kszej (rok ma 8 760 godzin) jest czyst\u0105 abstrakcj\u0105. W kilometrach rok \u015bwietlny to 9 460 800 000 000 km, czyli prawie 9,5 biliona kilometr\u00f3w. A 673 lata \u015bwietlne to 6 367 118 400 000 000 km, czyli prawie 6,4 biliard\u00f3w kilometr\u00f3w. Te liczby s\u0105 czyst\u0105 abstrakcj\u0105. Nic nam nie m\u00f3wi\u0105. Gdyby\u015bmy si\u0119 jednak uparli przy tej skali, w modelu Wszech\u015bwiata o wielko\u015bci 673 lat \u015bwietlnych, kt\u00f3ry jest 707 tysi\u0119cy razy wi\u0119kszy ni\u017c ca\u0142y Uk\u0142ad S\u0142oneczny Ziemia ma \u015brednic\u0119 9,2 centymetr\u00f3w. Cho\u0107 t\u0119 wielko\u015b\u0107 w pe\u0142ni rozumiemy, jest ona odniesiona do ca\u0142o\u015bci wykraczaj\u0105cej poza nasze zdolno\u015bci pojmowania. Musimy wi\u0119c znale\u017a\u0107 inn\u0105 skal\u0119 pomniejszenia rozmiar\u00f3w Wszech\u015bwiata, by zar\u00f3wno Wszech\u015bwiat jak i Ziemia by\u0142y w niej pojmowalne psychologicznie.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Model_Wszechswiata_w_wymiarze_przestrzennym\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Model Wszech\u015bwiata w wymiarze przestrzennym<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zajmijmy si\u0119 teraz przestrzennym modelem Wszech\u015bwiata. Jedyna gigantyczna odleg\u0142o\u015b\u0107, z jak\u0105 zwyk\u0142y cz\u0142owiek oswoi\u0142 si\u0119 za spraw\u0105 kultury naukowej, to Uk\u0142ad S\u0142oneczny. Przywykli\u015bmy do my\u015blenia o dziewi\u0119ciu planetach kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 naszego S\u0142o\u0144ca i o nas, mieszkaj\u0105cych na jednej z nich. Najodleglejsza planeta od S\u0142o\u0144ca, Neptun, oddalona jest \u015brednio od S\u0142o\u0144ca o 30 jednostek astronomicznych. Jednostk\u0105 astronomiczn\u0105 nazwali astronomowie \u015bredni\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 Ziemi od S\u0142o\u0144ca. Wynosi ona 149,6 miliona kilometr\u00f3w. O\u015b wielka (a m\u00f3wi\u0105c bardzo nieprecyzyjnie \u015brednica) elipsy Neptuna, najdalszej planety naszego uk\u0142adu, to 60 jednostek astronomicznych, czyli niemal 9 miliard\u00f3w kilometr\u00f3w (dok\u0142adnie 8,98 miliarda). \u015awiat\u0142o t\u0119 odleg\u0142o\u015b\u0107 przebywa w 8,3 godziny. Mo\u017cemy wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce wielko\u015b\u0107 Uk\u0142adu S\u0142onecznego, liczona osi\u0105 wielk\u0105 najodleglejszej od S\u0142o\u0144ca planety wynosi 8,3 godziny \u015bwietlnej. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przyjmijmy wi\u0119c do budowy przestrzennego modelu Wszech\u015bwiata, \u017ce jest on r\u00f3wny Uk\u0142adowi S\u0142onecznemu. Skala pomniejszenia jest o wiele wi\u0119ksza ni\u017c w modelu czasowym. Tam wynosi\u0142a 1 : 138,2 milion\u00f3w. Tu \u2013 1 : 97,7 bilion\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli zatem Wszech\u015bwiat by\u0142by rozmiarem r\u00f3wny Uk\u0142adowi S\u0142onecznemu (dla przypomnienia \u2013 9 miliard\u00f3w kilometr\u00f3w), Ziemia mia\u0142aby w tym modelu wielko\u015b\u0107 trzynastu stutysi\u0119cznej cz\u0119\u015bci milimetra (dok\u0142adnie \u2013 0,00013 milimetra). W ziarenku piasku (1 mm) zmie\u015bci\u0142oby si\u0119 670 takich drobinek. Ziemi\u0119 o wielko\u015bci 0,00013 milimetra da\u0142oby si\u0119 zlepi\u0107 z 46 bakterii jogurtowych. Cz\u0142owiek w tej skali jest 7, 5 miliona razy mniejszy od tej bakterii i jego wzrost r\u00f3wna si\u0119 mniej wi\u0119cej wielko\u015bci atomu.<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie ma sensu zastosowa\u0107 tej skali pomniejszaj\u0105cej do budowy modelu czasowego. Gdyby\u015bmy zastosowali skal\u0119 1 : 97,7 bilion\u00f3w wszystko dzia\u0142oby si\u0119 za szybko. Wszech\u015bwiat w\u00f3wczas powsta\u0142by 73 minuty temu. W tym modelu homo sapiens sapiens pojawi\u0142by na Ziemi (kt\u00f3ra by\u0142aby wielko\u015bci zlepku 46 bakterii jogurtowych) przed pi\u0119cioma setnymi cz\u0119\u015bciami sekundy. Innych okres\u00f3w (trwanie chrze\u015bcija\u0144stwa, zachodniej cywilizacji itd.) w zwi\u0105zku z tym liczy\u0107 nie ma sensu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Model_czasowo_%E2%80%93_przestrzenny\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Model czasowo &#8211; przestrzenny<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Trzeci model, kompromisowy, stosuje inn\u0105 skal\u0119 do zobrazowania czasu trwania Wszech\u015bwiata a inn\u0105 do zobrazowania jego wielko\u015bci. Jest on po\u0142\u0105czeniem zrozumia\u0142ych element\u00f3w obu poprzednich modeli. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><span style=\"color: #000000;\">W modelu kompromisowym Wszech\u015bwiat powsta\u0142 100 lat temu. Proporcjonalnie do tego, homo sapiens sapiens pojawi\u0142 si\u0119 9,5 godzin temu, kr\u00f3lowie przybie\u017celi do stajenki ma\u0142ego Jezuska 7,5 minut a temu a start ku znanej nam nowoczesno\u015bci zacz\u0105\u0142 si\u0119 nieca\u0142e 3 minuty temu. Nasz model Wszech\u015bwiata ma wielko\u015b\u0107 Uk\u0142adu S\u0142onecznego. Proporcjonalnie do tego, Ziemia jest wielko\u015bci zlepku 46 bakterii. W ziarenku piasku zmie\u015bci\u0142oby si\u0119 670 takich Ziem. Cz\u0142owiek jest wielko\u015bci atomu.<\/span><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Patrz\u0105c na ten kompromisowy model Wszech\u015bwiata mo\u017cna lepiej poj\u0105\u0107, jak nic nie znacz\u0105ca jest Ziemia na tle Wszech\u015bwiata i \u017ce powsta\u0142a dos\u0142ownie przed chwil\u0105. To ka\u017ce spogl\u0105da\u0107 z pokor\u0105 na siebie samych. Jeste\u015bmy bardzo \u015bwie\u017cym produktem Kosmosu a rozmiarowo nie jeste\u015bmy nawet py\u0142kiem kurzu na tle Wszech\u015bwiata. Taki obraz Kosmosu i cz\u0142owieka jest rozwini\u0119ciem tego, co zosta\u0142o zapocz\u0105tkowane 600 lat temu (w naszym modelu \u2013 sekund\u0119 temu) przez uczonych europejskich i co zyska\u0142o nazw\u0119 Rewolucji Naukowej.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nasz_model_a_Rewolucja_Naukowa_XV_%E2%80%93_XVIII_wieku\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nasz model a Rewolucja Naukowa XV \u2013 XVIII wieku<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Powt\u00f3rzyli\u015bmy, na liczbach dost\u0119pnych w kilku przypadkach dopiero od 10 lat, prac\u0119 jak\u0105 rozpocz\u0119li, cho\u0107 w mniejszym zakresie uczeni, kt\u00f3rzy zainicjowali 500 lat temu (w naszym modelu \u2013 2 minuty temu) Rewolucj\u0119 Naukow\u0105. Nie mieli jeszcze poj\u0119cia o prawdziwym wieku Wszech\u015bwiata ani o jego rozmiarach, ale usuwaj\u0105c Ziemi\u0119 z jej centralnego po\u0142o\u017cenia w kosmosie i powi\u0119kszaj\u0105c go wielokrotnie spowodowali niebywa\u0142y wstrz\u0105s kulturowy. Za ich spraw\u0105 za\u0142ama\u0142a si\u0119 \u015bredniowieczna wizja \u015bwiata. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">G\u0142\u00f3wna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy my\u015bl\u0105 \u015bredniowieczn\u0105 a nowo\u017cytn\u0105 tkwi\u0142a w odmiennej metafizycznej koncepcji stosunku cz\u0142owieka do Wszech\u015bwiata. \u015aredniowiecze dokona\u0142o specyficznej syntezy cz\u0119\u015bci filozofii greckiej i teologii chrze\u015bcija\u0144skiej \u2013 cz\u0142owiek stanowi\u0142 centrum wszech\u015bwiata a \u015bwiat by\u0142 mu podporz\u0105dkowany teleologicznie. Wyja\u015bnienia w kategoriach cel\u00f3w, jakim s\u0142u\u017c\u0105 rzeczy by\u0142y zatem wa\u017cniejsze od wyja\u015bnie\u0144 przyczynowych. \u015aredniowieczna wizja Boga i Wszech\u015bwiata wspiera\u0142y si\u0119 nawzajem. B\u00f3g stworzy\u0142 Wszech\u015bwiat z my\u015bl\u0105 o cz\u0142owieku a budowa geocentrycznego Wszech\u015bwiata t\u0119 ide\u0119 potwierdza\u0142a. Wszech\u015bwiat by\u0142 homocentryczny. Nie tylko wszystkie cia\u0142a niebieskie obraca\u0142y si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi, ale otacza\u0142a j\u0105 koncentrycznie ca\u0142a sfera niebieska zamieszka\u0142a przez Boga, anio\u0142y i inne duchy. Ziemia tkwi\u0142a w centrum ma\u0142ego Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry powsta\u0142 kilka tysi\u0119cy lat temu. Cz\u0142owiek by\u0142 najwa\u017cniejszym faktem wszech\u015bwiata. \u015awiat natury istnia\u0142 dla cz\u0142owieka. Ta wizja by\u0142a fundamentem \u015bredniowiecznego korpusu wiedzy, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z teologii, fizyki i kosmologii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zast\u0105pienie przez tw\u00f3rc\u00f3w Rewolucji Naukowej w wiekach XV-XVIII systemu geocentrycznego heliocentrycznym, odkrycie odleg\u0142ych cia\u0142 niebieskich oraz odrzucenie arystotelesowskich poj\u0119\u0107 s\u0142u\u017c\u0105cych analizie \u015bwiata (substancja, forma, esencja, jako\u015b\u0107, potencja, aktualno\u015b\u0107) nowymi, kt\u00f3re przystawa\u0142y do metody empiryczno-do\u015bwiadczalnej (si\u0142a, ruch, przestrze\u0144, czas, masa) \u2013 wszystko to zrzuci\u0142o cz\u0142owieka z piedesta\u0142u hierarchii byt\u00f3w. I postawi\u0142o na nowo pytanie o relacje Boga i cz\u0142owieka. Cho\u0107, jak pisa\u0142 Edwin Burtt, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 nowo\u017cytnej filozofii by\u0142a pr\u00f3b\u0105 przywr\u00f3cenia cz\u0142owiekowi wysokiego miejsca w porz\u0105dku kosmicznym, nowa wizja zwyci\u0119\u017cy\u0142a. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Struktura Wszech\u015bwiata nie by\u0142a ju\u017c homocentryczna, ale Bogu znaleziono w XVII wieku nowe, wa\u017cne miejsce. Zosta\u0142 Wielkim Zegarmistrzem stoj\u0105cym na stra\u017cy nowopowsta\u0142ej, mechanistycznej wizji \u015bwiata i kosmosu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nasz_model_jako_wyzwanie_dla_teologii_wspolczesnej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Nasz model jako wyzwanie dla teologii wsp\u00f3\u0142czesnej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Czas jednak biegnie. Ide\u0119 Wielkiego Zegarmistrza dawno porzucili\u015bmy. A nauka pokazuje nam Wszech\u015bwiat, kt\u00f3rego rozmiary i czas trwania nie tyle jeszcze bardziej pomniejszaj\u0105 miejsce cz\u0142owieka w tym porz\u0105dku, co czyni\u0105 go elementem tak ma\u0142ym, \u017ce ju\u017c praktycznie niezauwa\u017calnym. Daleko mniejsza deprecjacja pozycji cz\u0142owieka we Wszech\u015bwiecie, jaka si\u0119 dokona\u0142a 500 lat temu, wywo\u0142a\u0142a gigantyczny wstrz\u0105s cywilizacyjny. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mo\u017cemy oczywi\u015bcie zignorowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesny obraz Wszech\u015bwiata i stwierdzi\u0107, \u017ce z punktu widzenia teologii nie ma znaczenia, czy Wszech\u015bwiat ma rozmiar minuty \u015bwietlnej, roku \u015bwietlnego, 100 lat \u015bwietlnych, tysi\u0105ca lat \u015bwietlnych, miliona lat \u015bwietlnych, miliarda czy 90 miliard\u00f3w. Tak samo mo\u017cemy powiedzie\u0107 o czasie jego istnienia, \u017ce nie ma znaczenia teologicznego, czy Wszech\u015bwiat istnieje 100 tysi\u0119cy lat, sto milion\u00f3w lat, miliard lat czy 14 miliard\u00f3w lat. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Twierdzimy wszak\u017ce, \u017ce cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na Bo\u017ce podobie\u0144stwo. \u017be B\u00f3g darzy go wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 i troszczy si\u0119 o niego. Jednocze\u015bnie z rozmiar\u00f3w i czasu istnienia Wszech\u015bwiata wynika, \u017ce jego Stworzyciel wys\u0142a\u0142 swego Syna z bardzo wa\u017cn\u0105 misj\u0105 do stworzenia (by nie rzec mini stworzonka) zamieszkuj\u0105cego co\u015b wielko\u015bci kupki bakterii, jak\u0105 jest nasza Ziemia na tle Wszech\u015bwiata o rozmiarach Uk\u0142adu S\u0142onecznego, \u017ce owo mini stworzonko, do kt\u00f3rego przyszed\u0142 B\u00f3g, jest wielko\u015bci atomu i \u017ce nast\u0105pi\u0142o to wszystko kilka minut temu we Wszech\u015bwiecie powsta\u0142ym 100 lat temu. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mo\u017cna oczywi\u015bcie powiedzie\u0107, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o a w\u0142\u0105czanie do tej opowie\u015bci rozmiar\u00f3w i czasu trwania Wszech\u015bwiata nie ma \u017cadnego zwi\u0105zku z ca\u0142\u0105 histori\u0105. Je\u015bli tak powiemy, zadaj\u0119 sobie pytanie, dlaczego 500 lat temu, wytr\u0105cenie cz\u0142owieka z centrum Wszech\u015bwiata i jego wielokrotne powi\u0119kszenie Wszech\u015bwiata (ale bynajmniej nie miliardy razy) wstrz\u0105sn\u0119\u0142o intelektualn\u0105 elit\u0105 Europy. A teraz przechodzimy spokojnie, by nie rzec oboj\u0119tnie, obok niepor\u00f3wnanie bardziej radykalnej zmiany obrazu kosmosu. Mo\u017ce ta wynios\u0142a oboj\u0119tno\u015b\u0107 jest tylko mask\u0105 skrywaj\u0105c\u0105 bezradno\u015b\u0107?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Moje modele Wszech\u015bwiata i ich konsekwencje teologiczne zapewne uciesz\u0105 ateist\u00f3w. Cho\u0107 nie s\u0105 dowodem na nieistnienie Boga, wzmacniaj\u0105 przekonanie, \u017ce chrze\u015bcija\u0144ska wizja relacji Boga i cz\u0142owieka jest historycznie uwarunkowan\u0105 bajk\u0105. Stworzon\u0105 w czasie, gdy ma\u0142o co wiedziano o kosmosie, cz\u0142owiek wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 wa\u017cnym jego elementem a B\u00f3g gwarantem, \u017ce mechanizm kosmiczny b\u0119dzie zawsze dobrze naoliwiony. Teraz, gdy py\u0142ek kurzu jest tysi\u0105ce razy wi\u0119kszy od ca\u0142ej Ziemi w modelu Wszech\u015bwiata o rozmiarach Uk\u0142adu S\u0142onecznego, obraz dobrego Pana Boga z wielk\u0105 trosk\u0105 spogl\u0105daj\u0105cego na mieszka\u0144c\u00f3w tej drobinki wygl\u0105da niepowa\u017cnie. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Protekcjonalny u\u015bmiech ateisty jest dla mnie zrozumia\u0142y, bo daje jasne i proste wyt\u0142umaczenie: \u201eto bajka\u201d. Jest najprostsz\u0105 reakcj\u0105 na zderzenie ogromu Wszech\u015bwiata, w kt\u00f3rym absolutnie nic nie znaczymy z dumn\u0105, chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 opowie\u015bci\u0105 o Bogu i cz\u0142owieku. Ale najprostsze wyja\u015bnienia nie zawsze s\u0105 najlepsze. Chrze\u015bcija\u0144stwa nie mo\u017cna zby\u0107 machni\u0119ciem r\u0119ki. Jest najcz\u0119\u015bciej wybieran\u0105 odpowiedzi\u0105 na nieusuwalne w cz\u0142owieku pragnienie transcendencji. Jest narracj\u0105 w pe\u0142ni racjonaln\u0105. By\u0142o katalizatorem europejskiej a potem \u015bwiatowej eksplozji cywilizacyjnej. Chrze\u015bcijanin mo\u017ce wi\u0119c przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce B\u00f3g dopiero przed chwil\u0105 do nas przyszed\u0142, \u017ce jeste\u015bmy traktowani przez Niego powa\u017cnie, cho\u0107 dos\u0142ownie nic nie znaczymy na tle ca\u0142o\u015bci Stworzenia. Ale nowa kosmologia jest oczywi\u015bcie wyzwaniem. Wymaga zredefiniowania poj\u0119cia bosko \u2013 ludzkiego partnerstwa w dziele Stworzenia i rekonstrukcji obrazu wzajemnych relacji. Bo czemu B\u00f3g pokocha\u0142 takie nic, czyli cz\u0142owieka? W czym to nic mo\u017ce by\u0107 pomocne Komu\u015b, kto ju\u017c wcze\u015bniej stworzy\u0142 ca\u0142y Wszech\u015bwiat? <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Historycznym przyk\u0142adem pozytywnej odpowiedzi chrze\u015bcija\u0144stwa na takie nowe wyzwanie by\u0142o zast\u0105pienie \u015bredniowiecznej wizji Wszech\u015bwiata geocentryczno-homocentrycznego wizj\u0105 Boga jako Wielkiego Zegarmistrza. Nie jest przy tym istotne, \u017ce ta nowa wizja po jakim\u015b czasie upad\u0142a. Jest bowiem przyk\u0142adem, jak powstaj\u0105ca w czasie Rewolucji Naukowej (XVI &#8211; XVIII wiek) nowa wiedza, nowa metoda badania \u015bwiata i nowy j\u0119zyk nauki na powr\u00f3t i harmonijnie w\u0142\u0105czy\u0142y Boga do obrazu \u015bwiata, nie wyrzekaj\u0105c si\u0119 przy tym siebie. Ka\u017cde wyzwanie, jakie p\u0142ynie dla chrze\u015bcijanina z rosn\u0105cej wiedzy wymaga takiej adekwatnej odpowiedzi teologicznej i filozoficznej. Ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce \u017cadna odpowied\u017a nie jest ostateczna, bo przyjd\u0105 nowe wyzwania.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">wrzesie\u0144 2017<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Animowany_obraz_Wszechswiata\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Animowany obraz Wszech\u015bwiata<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Animowany obraz Wszech\u015bwiata od wielko\u015bci Plancka do wielko\u015bci ca\u0142ego widzialnego Wszech\u015bwiata. Prezentacja zaczyna si\u0119 od wielko\u015bci w skali cz\u0142owieka. Przesuwaj suwak (na dole) w prawo, aby ogl\u0105da\u0107 coraz wi\u0119ksze sk\u0142adowe Wszech\u015bwiata lub w lewo, aby ogl\u0105da\u0107 coraz mniejsze.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">copyright \u00a9 2012 Cary and Michael Huang<\/span> <a href=\"http:\/\/htwins.net\/scale2\">http:\/\/htwins.net\/scale2<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #ffffff;\">o<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Mojej kochanej wnuczce Basi,<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>Dzi\u0119kuj\u0105c za ciekaw\u0105 rozmow\u0119 na temat tego tekstu przy sushi w Mordorze. Rozmawiaj\u0105c z Basi\u0105 upewniam si\u0119, \u017ce naukowe teksty pisze si\u0119 g\u0142\u00f3wnie dla m\u0142odych ludzi. Oni s\u0105 bezinteresownie ciekawi \u015bwiata.<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Po co budowa\u0107 model Wszech\u015bwiata? Przedstawiam model Wszech\u015bwiata zbudowany w takiej skali, by zwyk\u0142y cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107 nie tylko jego wielko\u015b\u0107, ale przede wszystkim proporcje mi\u0119dzy Wszech\u015bwiatem a nasz\u0105 Ziemi\u0105 i mi\u0119dzy czasem trwania Wszech\u015bwiata a czasem trwania naszego gatunku i naszej cywilizacji. Potrzebny jest do tego model, czyli miniatura [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1098","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1098","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1098"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1098\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}