{"id":1089,"date":"2015-07-21T12:29:26","date_gmt":"2015-07-21T10:29:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1089"},"modified":"2016-01-29T18:35:30","modified_gmt":"2016-01-29T17:35:30","slug":"koniecznosc-zla-dowod-nie-wprost","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/koniecznosc-zla-dowod-nie-wprost\/","title":{"rendered":"Konieczno\u015b\u0107 z\u0142a. Dow\u00f3d nie wprost"},"content":{"rendered":"

\"pdf2\"\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n

\n

Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska od \u015bw. Augustyna po filozof\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych traktuje z\u0142o, jako nieunikniony produkt uboczny posiadania przez nas wolnej woli. Maj\u0105c woln\u0105 wol\u0119 przy podejmowaniu decyzji o wymiarze moralnym, jedni wybieraj\u0105 dobro, inni z\u0142o. Z\u0142o jest kosztem, ale bez wolno\u015bci wyboru nie by\u0142oby te\u017c dobra. Bowiem czyny moralnie dobre i z\u0142e istniej\u0105 tylko w warunkach wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Z\u0142o jest zatem konieczne<\/span> <\/a>[1]<\/a>.<\/p>\n

Problem z t\u0105 argumentacj\u0105 jest taki, \u017ce mo\u017cna j\u0105 po prostu odrzuci\u0107 stwierdzaj\u0105c, \u017ce nie ma \u017cadnej sprzeczno\u015bci w istnieniu wolnych istot zawsze czyni\u0105cych dobro. B\u00f3g m\u00f3g\u0142 zatem stworzy\u0107 ludzi wolnymi, ale zawsze czyni\u0105cymi dobro<\/span> <\/a>[2]<\/a>.<\/p>\n

Jedna z najsilniejszych dot\u0105d pr\u00f3b obalenia tej tezy<\/span> <\/a>[3]<\/a> zas\u0142uguje na szacunek, ale nie jest udana. Pos\u0142uguje si\u0119 bowiem argumentami, kt\u00f3re w spos\u00f3b ukryty zak\u0142adaj\u0105 tez\u0119 przeciwn\u0105 (maj\u0105c wolno\u015b\u0107 czynimy czasami z\u0142o)<\/span> <\/a>[4]<\/a>. A nie mo\u017cna obali\u0107 tezy pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tylko jej zaprzeczeniem<\/span> <\/a>[5]<\/a>. Ty m\u00f3wisz \u201eczarne\u201d i nie masz racji, bo to jest bia\u0142e. W odpowiedzi us\u0142ysz\u0119: to ty nie masz racji, bo to jest czarne. Je\u015bli nie znajdziemy jakich\u015b lepszych argument\u00f3w, ni\u017c nasze przekonanie, \u017ce mamy racj\u0119, mo\u017cemy dyskutowa\u0107 a raczej przekrzykiwa\u0107 si\u0119 bez ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

Tymczasem dow\u00f3d jest prosty. Z\u0142o jest rzeczywi\u015bcie konieczne a mo\u017cna to wykaza\u0107 przy pomocy dowodu nie wprost. To znaczy, nale\u017cy za\u0142o\u017cy\u0107 tez\u0119 przeciwn\u0105, w\u0142a\u015bnie t\u0105 o mo\u017cliwo\u015bci istnienia wolnych istot zawsze czyni\u0105cych dobro i zastanowi\u0107 si\u0119, czy jej konsekwencje nie prowadz\u0105 do sprzeczno\u015bci, a dok\u0142adnie, czy czynienie zawsze dobra nie jest sprzeczne z\u00a0 za\u0142o\u017ceniem o wolnej woli. Je\u015bli tak, teza o konieczno\u015bci istnienia z\u0142a zostanie obroniona.<\/span><\/p>\n

Mamy wi\u0119c nast\u0119puj\u0105cy zbi\u00f3r:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. teza, kt\u00f3r\u0105 chcemy udowodni\u0107: w warunkach wolno\u015bci z\u0142o jest nieuchronne, konieczne<\/span><\/li>\n
  2. za\u0142o\u017cenie: istnieje wolna wola.<\/span><\/li>\n
  3. teza przeciwna: z\u0142o nie jest konieczne, bo jest logicznie mo\u017cliwy \u015bwiat, w kt\u00f3rym ludzie maj\u0105 woln\u0105 wol\u0119 i zawsze czyni\u0105 dobro.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Przyst\u0105pmy zatem do przeprowadzenia dowodu.<\/span><\/p>\n

    Przyjmijmy, \u017ce jest prawd\u0105, \u017ce m\u00f3g\u0142by istnie\u0107 \u015bwiat wolnych istot czyni\u0105cych zawsze dobro.\u00a0 Powstaje pytanie, jakie warunki musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione, aby taki \u015bwiat zaistnia\u0142. Ot\u00f3\u017c pierwszym i podstawowym warunkiem jest to, \u017ce je\u015bli wolne istoty maj\u0105 zawsze czyni\u0107 dobro, na wst\u0119pie nie mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w ocenie, co jest dobrem a co z\u0142em. Gdyby si\u0119 co do tego r\u00f3\u017cni\u0142y, b\u0119d\u0105 wybiera\u0107 dobro, kt\u00f3re przez innych mo\u017ce by\u0107 oceniane jako z\u0142o<\/span> <\/a>[6]<\/a>.<\/p>\n

    A nie o taki \u015bwiat nam idzie. Taki ju\u017c mamy. Idzie nam o \u015bwiat lepszy, w kt\u00f3rym nie tylko ka\u017cdy jest przekonany, \u017ce post\u0119puje dobrze, ale i nie neguje, \u017ce bli\u017ani tak\u017ce dobrze czyni. I wie, \u017ce tak jest, bo do\u015bwiadczenie i obserwacja dzia\u0142a\u0144 innych os\u00f3b tak\u0105 ocen\u0119 potwierdzaj\u0105.<\/span><\/p>\n

    Tak wi\u0119c, pierwszym i niezb\u0119dnym warunkiem, by\u015bmy wszyscy zawsze wybierali dobro jest to, by\u015bmy wszyscy tak samo oceniali, jako dobre lub z\u0142e, wszystkie uczynki, wydarzenia, wyg\u0142aszane opinie i zamierzenia.<\/span><\/p>\n

    W \u015bwiecie rzeczywistym ludzie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w ocenie, czy dany uczynek jest dobry, czy z\u0142y i powody tych rozbie\u017cno\u015bci s\u0105 rozmaite. Oceniam, ale nie znam wszystkich okoliczno\u015bci i gdybym je pozna\u0142, mo\u017ce zmieni\u0142bym swoj\u0105 ocen\u0119. Oceniam inaczej ni\u017c kolega, bo ja uwa\u017cam to za naganne, a on uwa\u017ca za dobre. Oceniam co\u015b tak, a nie inaczej, bo za\u015blepiaj\u0105 mnie akurat emocje i gdy wygasn\u0105, mo\u017ce zmieni\u0119 zdanie. Oceniamy odmiennie te same decyzje innych os\u00f3b, bo mamy rozbie\u017cne interesy. Oceniam dany uczynek inaczej ni\u017c s\u0105siad, bo z do\u015bwiadczenia, kt\u00f3rego on nie ma, wiem, do czego przewa\u017cnie taki uczynek prowadzi. Mamy r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy na sprawy ekonomiczne, polityczne, spo\u0142eczne. Wyznajemy r\u00f3\u017cne etyki i religie. Wynikaj\u0105 st\u0105d r\u00f3\u017cne oceny tych samych uczynk\u00f3w. Na to, czy dane dzia\u0142anie ocenimy pozytywnie czy negatywnie wp\u0142ywa te\u017c nasza osobowo\u015b\u0107, na przyk\u0142ad, czy patrzymy na \u015bwiat przez r\u00f3\u017cowe okulary, czy te\u017c widzimy go ci\u0105gle w czarnych barwach. Pe\u0142en portfel r\u00f3wnie\u017c zmienia optyk\u0119.<\/span><\/p>\n

    M\u00f3g\u0142bym t\u0119 list\u0119 czynnik\u00f3w r\u00f3\u017cnicuj\u0105cych oceny ci\u0105gn\u0105\u0107 i ubarwi\u0107 wieloma przyk\u0142adami. Chc\u0119 si\u0119 jednak zastanowi\u0107 tylko nad jedn\u0105 spraw\u0105, co nale\u017ca\u0142oby zrobi\u0107, by\u015bmy wszyscy mogli ka\u017cdy uczynek<\/span> <\/a>[7]<\/a> oceni\u0107 tak samo: jako dobry lub z\u0142y.<\/span><\/p>\n

    Trudno to sobie wyobrazi\u0107, je\u015bli spojrzymy na ludzi, kt\u00f3rzy faktycznie istniej\u0105. Jest zerowa szansa, by Wis\u0142awa Szymborska, Osama bin Laden, David Beckham, Benedykt XVI, prezydent Bush, Fidel Castro, cesarz Akihito oraz ca\u0142a reszta \u015bwiata nagle zacz\u0119li si\u0119 ze sob\u0105 zgadza\u0107 we wszystkim. Ale pomy\u015blmy, tak hipotetycznie, o restarcie Wszech\u015bwiata. Pan B\u00f3g ma znowu woln\u0105 r\u0119k\u0119. Jakie wi\u0119c warunki musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione, aby\u015bmy wszyscy oceniali wszystko tak samo?<\/span><\/p>\n

    Lista jest zapewne d\u0142uga, ale w\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych warunk\u00f3w jest na pewno taka sama lub niezwykle podobna dla wszystkich hierarchia wyznawanych warto\u015bci<\/span> <\/a>[8]<\/a>. W\u00f3wczas rzeczywi\u015bcie, wszyscy b\u0119dziemy ocenia\u0107 tak samo czyny i zamiary zar\u00f3wno nasze jak i naszych bli\u017anich.<\/span> <\/a>[9]<\/a><\/p>\n

    Ale rodzi si\u0119 w tym miejscu zasadnicze pytanie. Jak B\u00f3g mo\u017ce da\u0107 nam wolno\u015b\u0107 wyboru mi\u0119dzy dobrem i z\u0142em, a wi\u0119c i wolno\u015b\u0107 oceny, co jest dobrem i z\u0142em i r\u00f3wnocze\u015bnie wszczepi\u0107 wszystkim jedn\u0105 hierarchi\u0119 warto\u015bci, kt\u00f3ra okre\u015bla, co jest dobrem, co jest z\u0142em i kt\u00f3ra tak\u017ce szereguje, na drabinie wa\u017cno\u015bci, co jest wi\u0119kszym, a co mniejszym dobrem i co jest mniejszym z\u0142em, a co wi\u0119kszym. W moim g\u0142\u0119bokim przekonaniu natrafiamy tu na sprzeczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

    Idea wolnych istot zawsze czyni\u0105cych dobro okazuje si\u0119 sprzeczna wewn\u0119trznie. \u017beby bowiem wszyscy zawsze wybierali dobro, musz\u0105 wprz\u00f3dy jednakowo ocenia\u0107 ka\u017cde zdarzenie pod k\u0105tem, czy jest ono dobre, czy z\u0142e a to wymaga wszczepienia wszystkim, zanim jakiekolwiek oceny b\u0119d\u0105 dokonane, jednakowej hierarchii warto\u015bci, kt\u00f3ra przes\u0105dza nasze p\u00f3\u017aniejsze wybory. Wolno\u015b\u0107 wyboru wybieraj\u0105ca zawsze dobro wymaga wi\u0119c najpierw eliminacji wolno\u015bci wyboru warto\u015bci, kt\u00f3re uznamy za dobre. Wymaga wi\u0119c eliminacji swobody wyboru takiej, czy innej hierarchii warto\u015bci. Ale wolno\u015b\u0107 wybor\u00f3w moralnych z amputowan\u0105 wolno\u015bci\u0105 wyboru hierarchii warto\u015bci nie jest wolno\u015bci\u0105 wyboru. Czyli teza o wolno\u015bci zawsze wybieraj\u0105cej dobro jest wewn\u0119trznie sprzeczna.<\/span><\/p>\n

    Wykazanie, \u017ce istnieje sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy za\u0142o\u017ceniami a tez\u0105 przeciwn\u0105 do udowadnianej prowadzi do uznania tezy udowadnianej za prawdziw\u0105. W naszym przypadku, zachodzi sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy za\u0142o\u017ceniem o wolnej woli a tez\u0105, \u017ce z\u0142o nie jest konieczne, bo jest logicznie mo\u017cliwy \u015bwiat, w kt\u00f3rym ludzie maj\u0105 woln\u0105 wol\u0119 i zawsze czyni\u0105 dobro. W zwi\u0105zku z tym teza, \u017ce w warunkach wolno\u015bci z\u0142o jest nieuchronne, jest prawdziwa.<\/span><\/p>\n

    Nazwijmy ten dow\u00f3d dowodem paradoksalnym z Mackie\u2019go, bo cho\u0107 filozof ten uwa\u017ca\u0142 za prawdziwe to, co w\u0142a\u015bnie obalili\u015bmy, to podda\u0142 pomys\u0142 dowodzenia tej kwestii nie wprost, bez czego nasz dow\u00f3d by nie powsta\u0142.<\/span><\/p>\n

    *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n

    Dow\u00f3d, kt\u00f3ry przeprowadzi\u0142em mo\u017ce przygn\u0119bia\u0107. Z\u0142o jest w naszym \u015bwiecie nieuchronne, konieczne. To smutne. Ale cel, jaki mi przy\u015bwieca\u0142 jest wr\u0119cz odwrotny. Dowodem tym broni\u0119 i uzupe\u0142niam to, czego dowodzi w swojej wspania\u0142ej ksi\u0105\u017cce \u201eB\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o\u201d Alvin Plantinga \u2013 \u017ce wiara w Boga jest pogl\u0105dem racjonalnym, czyli wewn\u0119trznie niesprzecznym i do pogodzenia z tym, co wiemy o \u015bwiecie. Jedynym potkni\u0119ciem Plantingi by\u0142a polemika z Mackie\u2019m<\/span> <\/a>[10]<\/a>. S\u0105dz\u0119, \u017ce teraz, z pomoc\u0105 mojego dowodu, dow\u00f3d Plantingi jest ju\u017c pe\u0142ny.<\/span><\/p>\n

    Summary<\/span>
    \nNecessity of Evil. The Indirect Proof<\/strong><\/span>
    \n(Supplement to Plantinga\u2019s Reasoning)<\/span><\/p>\n

    The Christian tradition sees the evil as the unavoidable by-product of our free will. The catch is that this thesis could be simply rejected as it can be argued that there is no logical contradiction in the existence of beings who would act freely but always go right. (see e.g. John L. Mackie). Attempts to demonstrate the fallacy of this rejection failed (see e.g. Alvin Plantinga\u2019s transworld depravity concept). However to prove the necessity of evil it is enough to assume Mackie\u2019s thesis as true and ask what conditions should be met for such a world to exist. The first condition is the universal consensus whether a given act, event or intention is good or bad. Otherwise, some will choose goodness perceived by the others as evil. The precondition of this universal consensus is having by all the same\u00a0 hierarchy of values. However, implanting such a hierarchy to all of us is contradictory to our freedom to choose as it encompasses not only choosing good or bad but also freedom to choose what should be judged as good or bad. Therefore, free will turns out to be contradictory to the idea of free beings choosing always good. The opposite thesis is true: the evil is necessary.<\/span><\/p>\n

    Przypisy<\/strong><\/p>\n

    <\/a>[1]<\/a> a inaczej nieuchronne, nieuniknione, niechybne, nie daj\u0105ce si\u0119 unikn\u0105\u0107.
    \n    <\/a>[2]<\/a> tak\u0105 w\u0142a\u015bnie tez\u0119 postawi\u0142 John L. Mackie stwierdzaj\u0105c: \u201eJe\u015bli B\u00f3g stworzy\u0142 ludzi tak, \u017ce w swych wolnych wyborach czasami preferuj\u0105 to, co dobre, a czasami to, co z\u0142e, dlaczego nie m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107 ludzi tak, by zawsze dobrowolnie wybierali dobro? Je\u015bli nie ma \u017cadnej logicznej niemo\u017cliwo\u015bci w wolnym wybieraniu przez ludzi dobra w jednej lub kilku sytuacjach, to nie mo\u017ce by\u0107 logiczn\u0105 niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 wolny wyb\u00f3r dobra za ka\u017cdym razem. B\u00f3g nie sta\u0142 zatem wobec wyboru pomi\u0119dzy utworzeniem niewinnych automat\u00f3w i istot, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105c wolno, robi\u0105 czasami \u017ale. Mia\u0142 oczywi\u015bcie lepsz\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia istot, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142yby wolno, ale zawsze czyni\u0142y dobro\u201d, John L. Mackie, Evil and Omnipotence, w: Mind, New Series, Vol. 64, No. 254, April 1955, str. 209 (http:\/\/faculty.unlv.edu\/jwood\/unlv\/evilomnipotence.pdf<\/a>). T\u0142umaczenie Krzysztofa Gurby w: Alvin Plantinga, B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, Znak 1995, str. 60.
    \n    <\/a>[3]<\/a> teza ta mo\u017ce brzmie\u0107: jest logicznie mo\u017cliwy \u015bwiat wolnych istot, kt\u00f3re zawsze czyni\u0105 dobro.
    \n    <\/a>[4]<\/a> jej podstaw\u0105 jest koncepcja ponad\u015bwiatowego ska\u017cenia. Patrz Alvin Plantinga, B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, zw\u0142aszcza str. 75-85, Znak 1995. Skrytykowa\u0142 ten pomys\u0142 Mackie w ksi\u0105\u017cce: John. L. Mackie, Cud teizmu, PWN, W-wa 1997, w rozdziale Zagadnienie z\u0142a (str. 223-229). W moim przekonaniu jest to krytyka w du\u017cej cz\u0119\u015bci zasadna. Dow\u00f3d, kt\u00f3ry przedstawiam dalej, idzie\u00a0 jednak innym tropem i omija t\u0119 krytyk\u0119.
    \n    <\/a>[5]<\/a> analiz\u0119 wywodu Plantingi w jego ksi\u0105\u017cce B\u00f3g, wolno\u015b\u0107 i z\u0142o oraz krytyczny komentarz do cz\u0119\u015bci jego argumentacji zawar\u0142em w: Jacek Kwa\u015bniewski, B\u00f3g a istnienie z\u0142a w \u015bwietle logiki. Nad ksi\u0105\u017ck\u0105 Alvina Plantingi B\u00f3g wolno\u015b\u0107 i z\u0142o, w: http:\/\/jacek.kwasniewski.eu.org\/reviews\/Plantinga_Bog_wolnosc_zlo.pdf<\/a>
    \n    <\/a>[6]<\/a> nie jest przy tym istotne, czy dobro jest bytem obiektywnym, czy nie. Idzie tu nie o ontologiczne fundamenty aksjologii, ale o subiektywne postrzeganie warto\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 komunikowane intersubiektywnie i stanowi\u0105 podstaw\u0119 dzia\u0142a\u0144.
    \n    <\/a>[7]<\/a> uczynek nasz i innych, ju\u017c dokonany, w trakcie dokonywania lub zamierzony, o kt\u00f3rym wiemy (bo bez wiedzy nie ma oceny)
    \n    <\/a>[8]<\/a> inne warunki, jaki mi przychodz\u0105 do g\u0142owy to dost\u0119p do tej samej ilo\u015bci informacji i albo ch\u0119\u0107 ich przestudiowania albo zaufanie do bli\u017aniego, \u017ce je\u015bli on si\u0119 z nimi zapozna\u0142 i m\u00f3wi, \u017ce to jest dobro, to jest to dobro. To zaufanie jest zreszt\u0105 pochodn\u0105 wsp\u00f3lnie wyznawanej hierarchii warto\u015bci. Powinni\u015bmy te\u017c chyba mie\u0107 w miar\u0119 zharmonizowane temperamenty, aby niepohamowane ataki w\u015bciek\u0142o\u015bci nie za\u015blepia\u0142y prawid\u0142owego os\u0105du. Wsp\u00f3lne warto\u015bci, kt\u00f3re wyznajemy i takie samo ich uszeregowanie na drabinie wa\u017cno\u015bci zaowocowa\u0142yby r\u00f3wnie\u017c brakiem rozbie\u017cno\u015bci interes\u00f3w.
    \n    <\/a>[9]<\/a> Nie pojmujmy jednak jednakowej hierarchii warto\u015bci jako czynnika eliminuj\u0105cego wszelkie rozbie\u017cno\u015bci. Na przyk\u0142ad, brak tej samej wiedzy o danym problemie mo\u017ce r\u00f3\u017cnicowa\u0107 stanowiska bez wzgl\u0119du na to, czy mamy wsp\u00f3lny system warto\u015bci. Wsp\u00f3lna hierarchia warto\u015bci nie eliminuje wi\u0119c r\u00f3\u017cnic i dyskusji, ale jest fundamentem g\u0142\u0119bokiej, niejako przedustawnej zgody aksjologicznej, co powoduje, \u017ce dyskusja nie jest konfrontacj\u0105, ale wsp\u00f3lnym rozwa\u017caniem rozmaitych aspekt\u00f3w problemu, po\u0142\u0105czeniem umys\u0142\u00f3w, aby razem stawi\u0107 czo\u0142o tematowi i zawsze prowadzi do uzgodnienia akceptowanego przez wszystkich stanowiska czy pogl\u0105du. Jednakowa hierarchia warto\u015bci nie jest pomys\u0142em abstrakcyjnym, cho\u0107 wszelkie jej przyk\u0142ady odnosz\u0105 si\u0119 z regu\u0142y do bardzo ograniczonych grup. Pomy\u015blmy o gronie bardzo bliskich przyjaci\u00f3\u0142 czy cz\u0142onkach tajnych ugrupowa\u0144 bojowych. Dobr\u0105 egzemplifikacj\u0105 s\u0105 te\u017c elitarne organizacje zbudowane na wyra\u017anych fundamentach aksjologicznych, ze starann\u0105 selekcj\u0105 cz\u0142onkostwa i z okre\u015blonymi celami. Tak\u0105 organizacj\u0105 jest na przyk\u0142ad Opus Dei. Jednak we wszystkich tych przypadkach \u2013 powt\u00f3rzmy to, bo jest to sprawa kluczowa – jednakowa, wsp\u00f3lna hierarchia warto\u015bci odnosi si\u0119 do bardzo ograniczonej liczby os\u00f3b. Cz\u0119sto te\u017c taka wsp\u00f3lnota warto\u015bci jest wymierzona przeciwko innym. Mackie za\u015b g\u0142osi mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia harmonijnej wsp\u00f3lnoty wszystkich.
    \n    <\/a>[10]<\/a> kt\u00f3ry, przypomnijmy, twierdzi, \u017ce jest logicznie mo\u017cliwy \u015bwiat, w kt\u00f3rym ludzie maj\u0105 woln\u0105 wol\u0119 i zawsze czyni\u0105 dobro.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska od \u015bw. Augustyna po filozof\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych traktuje z\u0142o, jako nieunikniony produkt uboczny posiadania przez nas wolnej woli. Maj\u0105c woln\u0105 wol\u0119 przy podejmowaniu decyzji o wymiarze moralnym, jedni wybieraj\u0105 dobro, inni z\u0142o. Z\u0142o jest kosztem, ale bez wolno\u015bci wyboru nie by\u0142oby te\u017c dobra. Bowiem czyny moralnie dobre i z\u0142e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1089","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1089"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1089\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}