{"id":1083,"date":"2015-07-21T12:08:33","date_gmt":"2015-07-21T10:08:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1083"},"modified":"2016-01-29T18:29:49","modified_gmt":"2016-01-29T17:29:49","slug":"co-to-jest-postmodernizm-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/","title":{"rendered":"Co to jest postmodernizm"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/Co-to-jest-postmodernizm.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Elizabeth Anderson<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">t\u0142umaczenie zinterpretowane Jacek Kwa\u015bniewski<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Fragment z: Feminist Epistemology and Philosophy of Science, w: Stanford Encyclopedia of Philosophy<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\"><em>Fragmenty w nawiasach kwadratowych dodane s\u0105 przez t\u0142umacza i stanowi\u0105 wyja\u015bnienie sformu\u0142owa\u0144 autorki albo u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 (cho\u0107 zawsze subiektywn\u0105) ich interpretacj\u0119. Fragmenty w nawiasach zwyk\u0142ych s\u0105 terminami oryginalnymi zastosowanymi przez autork\u0119. Tytu\u0142 i \u015br\u00f3dtytu\u0142y &#8211; od t\u0142umacza.<\/em><\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Od_tlumacza\" >Od t\u0142umacza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Jezyk_w_analizie_postmodernistycznej\" >J\u0119zyk w analizie postmodernistycznej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Praktyka_spoleczna_w_perspektywie_postmodernistycznej\" >Praktyka spo\u0142eczna w perspektywie postmodernistycznej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Problem_jazni_w_koncepcjach_postmodernistycznych\" >Problem ja\u017ani w koncepcjach postmodernistycznych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/co-to-jest-postmodernizm-2\/#Postmodernizm_a_metafizyka_jak_istnieja_rzeczy\" >Postmodernizm a metafizyka: jak istniej\u0105 rzeczy<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Od_tlumacza\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Od t\u0142umacza<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">T\u0142umaczenie tekst\u00f3w postmodernistycznych i na temat postmodernizmu jest praktycznym \u0107wiczeniem postmodernizmu i to bez wzgl\u0119du na wcze\u015bniejsz\u0105 o nim opini\u0119. \u0106wiczeniem w tym sensie, \u017ce do\u015bwiadcza si\u0119 na w\u0142asnej sk\u00f3rze prawd, kt\u00f3re g\u0142osz\u0105 postmoderni\u015bci. Ju\u017c cho\u0107by z tego wzgl\u0119du t\u0142umaczenie op\u0142aca si\u0119 t\u0142umacz\u0105cemu. Zaczyna rozumie\u0107 ten kierunek my\u015bli.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">T\u0142umacz\u0105c taki tekst z my\u015bl\u0105 o ludziach, nie obeznanych z postmodernistyczn\u0105 terminologi\u0105, stoimy w obliczu zbioru neologizm\u00f3w, z kt\u00f3rych \u017caden w t\u0142umaczeniu dos\u0142ownym nie ma wi\u0119kszego sensu. Co nie znaczy, \u017ceby polscy t\u0142umacze tego nie robili. Wielu idzie na \u0142atwizn\u0119 t\u0142umacz\u0105c cho\u0107by situatedness na nic nie m\u00f3wi\u0105c\u0105 lokalno\u015b\u0107 lub sytuacyjno\u015b\u0107. Je\u015bli wi\u0119c chcemy tego unikn\u0105\u0107, praca t\u0142umacza zamienia si\u0119 w niespotykanym dla niego stopniu w prac\u0119 interpretatora. Neologizmy j\u0119zyka postmodernistycznego s\u0105 bardzo istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tej teorii i nie wolno ich t\u0142umaczy\u0107 bez znajomo\u015bci istniej\u0105cych ju\u017c interpretacji oraz kontekst\u00f3w, w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 i kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na ich sens. Czasem okazuje si\u0119, \u017ce terminologia i idee postmodernistyczne zyska\u0142y \u017cywy odd\u017awi\u0119k w dziedzinach zdawa\u0142oby si\u0119 tak odleg\u0142ych, jak badania nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 czy projektowanie strategii marketingowych. Nigdy wi\u0119c do ko\u0144ca nie wiadomo, czy wiedza t\u0142umacza o postmodernizmie nie posiada znacz\u0105cych luk co do znajomo\u015bci owych interpretacji i kontekst\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">T\u0142umaczenie postmodernizmu ka\u017ce wi\u0119c z pokor\u0105 uzna\u0107 jego tez\u0119, \u017ce ka\u017cde odczytanie jest arbitraln\u0105 dekretacj\u0105 znaczenia i wykluczeniem innych potencjalnych znacze\u0144. \u017be inne mo\u017cliwe wersje t\u0142umaczenia by\u0142yby r\u00f3wnie prawomocne. \u017be ta, kt\u00f3r\u0105 przedstawiam narzuca pewien sens pozostawiaj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w w nie\u015bwiadomo\u015bci, \u017ce s\u0105 mo\u017cliwe inne, mo\u017ce ciekawsze.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Postmodernizm w USA jest ruchem intelektualnym\u00a0 czerpi\u0105cym inspiracje z plejady francuskich teoretyk\u00f3w poststrukturalizmu i postmodernizmu, mi\u0119dzy innymi Foucaulta, Lacana, Lyotarda i Irigaray. Wyra\u017ca sceptycyzm wobec wszelkich pr\u00f3b wykraczania [przez nauk\u0119 i filozofi\u0119] poza inne widzenie cz\u0142owieka ni\u017c to, \u017ce zawsze jest on mocno i konkretnie uwarunkowany przez swoje \u015brodowisko spo\u0142eczne, naturalne i wszelkie inne (situatedness). To nieuprawnione, zdaniem postmodernist\u00f3w, wykraczanie dokonuje si\u0119 przy u\u017cyciu takich idei jak uniwersalno\u015b\u0107, konieczno\u015b\u0107, obiektywizm, racjonalno\u015b\u0107, istota rzeczy, jedno\u015b\u0107, totalno\u015b\u0107, ostateczna Prawda oraz ostateczna Rzeczywisto\u015b\u0107. Postmodernizm akcentuje cechy tym ideom przeciwstawne. Podkre\u015bla lokalno\u015b\u0107 [a nie uniwersalno\u015b\u0107], cz\u0119\u015bciowo\u015b\u0107 [a nie ca\u0142o\u015b\u0107], przygodno\u015b\u0107 [a nie determinizm], niestabilno\u015b\u0107, niepewno\u015b\u0107, niejednoznaczno\u015b\u0107 i optuje za absolutnie niezb\u0119dn\u0105 kontestacj\u0105 ka\u017cdego opisu \u015bwiata, samego siebie i dobra. Politycznie, postmodernistyczny akcent na pokazywanie konkretnego usytuowania czowieka w czasie i przestrzeni (situatedness) i kontestacji jakiegokolwiek twierdzenia i systemu\u00a0 my\u015blowego ma w intencji s\u0142u\u017cy\u0107 krytyce i wyzwoleniu. Postmodernizm odrzuca idee, kt\u00f3re dominuj\u0105 i ich pretensje do\u00a0 mo\u017cliwo\u015bci uzasadniania ponadhistorycznego, pewnego i absolutnego (transcendental). Otwiera w ten spos\u00f3b przestrze\u0144 dla alternatyw, dot\u0105d przes\u0142oni\u0119tych tymi tradycyjnymi koncepcjami.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jezyk_w_analizie_postmodernistycznej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">J\u0119zyk w analizie postmodernistycznej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chocia\u017c tezy postmodernistyczne s\u0105 formu\u0142owane cz\u0119sto niejasno i mgli\u015bcie, mo\u017cna si\u0119 pokusi\u0107 o ich przedstawienie w terminach bardziej zrozumia\u0142ych dla filozof\u00f3w analitycznych. Postmoderni\u015bci zaczynaj\u0105 od idei zwi\u0105zanych z j\u0119zykiem i systemami my\u015blowymi. Twierdz\u0105, \u017ce to, co zwykli\u015bmy uwa\u017ca\u0107 za rzeczywisto\u015b\u0107 jest \u201eskonstruowane dyskursywnie\u201d [w wyniku prowadzenia debat, rozm\u00f3w, dyskusji z podkre\u015bleniem wagi j\u0119zyka w tej wymianie]. Jest to swoista, lingwistyczna wersja my\u015bli kantowskiej, \u017ce nasze umys\u0142y chwytaj\u0105 rzeczy nie takimi, jakie s\u0105 one \u201esame w sobie\u201d, ale poprzez poj\u0119cia, oznaczane przez s\u0142owa. \/\u2026\/ Jest to r\u00f3wnie\u017c radykalna wersja holizmu znaczeniowego: znaki otrzymuj\u0105 znaczenie [jako sens a nie donios\u0142o\u015b\u0107] nie przez odniesienie do rzeczy zewn\u0119trznych, ale w relacji do wszystkich innych znak\u00f3w w systemie [danego] dyskursu. Z holizmu znaczeniowego wynika, \u017ce wprowadzenie nowych znak\u00f3w (albo eliminacja starych) zmienia znaczenie znak\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 nadal w u\u017cyciu. Znaki nie posiadaj\u0105 zatem niezmiennego znaczenia w czasie. Jest to wi\u0119c tak\u017ce heraklitejska wersja historycyzmu: nie mo\u017cemy wej\u015b\u0107 dwa razy do tego samego strumienia my\u015bli.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Te idee postmodernizmu s\u0142u\u017c\u0105 jako podstawa do \u201eodrzucenia totalizuj\u0105cych metanarracji\u201d [metanarracja: opis \u015bwiata, dziej\u00f3w, z ambicj\u0105 wykrycia prawid\u0142owo\u015bci nimi rz\u0105dz\u0105cych, czasem te\u017c poszukiwanie ich sensu. Metanarracj\u0105 jest na przyk\u0142ad chrze\u015bcija\u0144stwo, historiozofia Hegla, marksizm]. Nie mo\u017ce by\u0107 [zdaniem postmodernist\u00f3w] ca\u0142o\u015bciowej, scalaj\u0105cej teorii \u015bwiata, kt\u00f3ra chwyta o nim pe\u0142n\u0105 prawd\u0119. [Przyczyna tej niemo\u017cno\u015bci, na kt\u00f3r\u0105 zwracaj\u0105 uwag\u0119, nie tkwi tylko w naszych ograniczonych mo\u017cliwo\u015bciach intelektualnych] Ka\u017cda taka [w zamy\u015ble ca\u0142o\u015bciowa] teoria [jej pr\u00f3ba] b\u0119dzie bowiem zawiera\u0107 sko\u0144czony zestaw termin\u00f3w a wi\u0119c nie jest w stanie wyrazi\u0107 wszystkich innych, potencjalnych mo\u017cliwo\u015bci. Bowiem dyskurs [opis, teoria], kt\u00f3ry zawiera\u0142by inne terminy, zawiera\u0142by te\u017c znaczenia niedost\u0119pne dla dyskursu czy teorii, kt\u00f3ra ma pretensje do kompletno\u015bci. To oznacza, \u017ce wyb\u00f3r jakiejkolwiek jednej teorii lub narracji jest zabiegiem \u201ew\u0142adczym\u201d \u2013 wykluczeniem pewnych mo\u017cliwo\u015bci z obszaru my\u015bli i dekretowaniem innych.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Praktyka_spoleczna_w_perspektywie_postmodernistycznej\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Praktyka spo\u0142eczna w perspektywie postmodernistycznej<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Postmodernizm wykorzystuje swoje pomys\u0142y odnosz\u0105ce si\u0119 do sfery j\u0119zyka do analizy praktyki spo\u0142ecznej. Wynika to z przekonania, \u017ce dzia\u0142ania i praktyka s\u0105 znakami j\u0119zykowymi. Znaki, jak s\u0142owa, oznaczaj\u0105 rzeczy a czyni\u0105 to przy pomocy narz\u0119dzi j\u0119zykowych, takich jak metafora i metonimia [metonimia: figura retoryczna maj\u0105ca na celu zast\u0105pienie nazwy jakiego\u015b przedmiotu lub zjawiska nazw\u0105 innego, pozostaj\u0105cego z nim w uchwytnej zale\u017cno\u015bci, np. pot zamiast wysi\u0142ek].\u00a0 Przyk\u0142adowo, wyniesiony w g\u00f3r\u0119 st\u00f3\u0142 s\u0119dziowski na sali s\u0105dowej oznacza metaforycznie nadrz\u0119dn\u0105 w\u0142adz\u0119 s\u0119dziego nad wszystkimi obecnymi na sali. Poniewa\u017c wi\u0119c praktyki i zachowania spo\u0142eczne, wykazuj\u0105 t\u0119 sam\u0105 struktur\u0119 i dynamik\u0119, co j\u0119zyk, uprawniona jest ich analiza przy pomocy narz\u0119dzi analogicznych do stosowanych dla badania relacji mi\u0119dzy j\u0119zykiem a rzeczywisto\u015bci\u0105.\u00a0 Tak jak s\u0142owa zyskuj\u0105 znaczenie dopiero w relacji do innych s\u0142\u00f3w a nie w relacji do jakiej\u015b zewn\u0119trznej rzeczywisto\u015bci, tak samo dzia\u0142ania zyskuj\u0105 znaczenie [sens] w relacji do innych dzia\u0142a\u0144 a nie w relacji do jakiej\u015b przedj\u0119zykowej sfery natury ludzkiej czy prawa natury. Tak wi\u0119c nadrz\u0119dna w\u0142adza s\u0119dziego opiera si\u0119 na konwencji. W tym przypadku konwencj\u0105 s\u0105 oznaki szacunku i uznania jego autorytetu, jaki inni manifestuj\u0105 w swych dzia\u0142aniach wobec niego. W\u0142adza s\u0119dziego nie jest zatem oparta na rzekomo naturalnej tendencji ludzi do okazywania pos\u0142usze\u0144stwa wobec autorytetu ani na obiektywnym autorytecie ustanowionym normatywnie, bo takie wyja\u015bnienia s\u0105 \u201egr\u0105 na wymuszenie przewagi\u201d\u00a0 (power plays) ze strony tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 narzuci\u0107 widzenie rzeczywisto\u015bci przez okulary obiektywizmu i esencjalizmu [esencjalizm: pod powierzchni\u0105 obserwowalnych zjawisk ukrywa si\u0119 w\u0142a\u015bciwa, esencjalna rzeczywisto\u015b\u0107]. Owi zwolennicy obiektywizmu i esencjalizmu usi\u0142uj\u0105 [de facto] wykluczy\u0107 z gry [czyli gra\u0107 w przewadze] konkurencyjne rozumienia praktyki spo\u0142ecznej, twierdz\u0105c, \u017ce ich rozumienie jest [lepsze, bo] zakotwiczone w rzeczywisto\u015bci pozaj\u0119zykowej. Pr\u00f3by te, nie tylko budz\u0105 sprzeciw, ale s\u0105 daremne, poniewa\u017c [aktualne] znaczenia dzia\u0142a\u0144 [rozumiane jako ich sens] s\u0105 nieustanne podmywane przez inne dzia\u0142ania, kt\u00f3re w zmieniaj\u0105cych si\u0119 kontekstach zmieniaj\u0105 znaczenie [sens] tych pierwszych. Dlatego te\u017c postmoderni\u015bci ceni\u0105 ironiczne, parodystyczne i kiczowate interpretacje konwencjonalnych zachowa\u0144 jako wyzwalaj\u0105ce politycznie \/\u2026\/. Je\u015bli Marks lamentowa\u0142, \u017ce historia powtarza si\u0119 dwa razy: raz jako tragedia a drugi raz jako farsa, postmoderni\u015bci czyni\u0105 to lubo\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Problem_jazni_w_koncepcjach_postmodernistycznych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Problem ja\u017ani w koncepcjach postmodernistycznych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Postmoderni\u015bci podobnie widz\u0105 problem ja\u017ani. Ja\u017a\u0144 jest konstruowana przez znaki, kt\u00f3re posiadaj\u0105 znaczenia tylko w odniesieniu do innych znak\u00f3w. Ale ja\u017a\u0144 nie jest po prostu czynnikiem scalaj\u0105cym strumie\u0144 r\u00f3\u017cnych znacze\u0144. Koncepcja postmodernistyczna jest w pewnym sensie lingwistyczn\u0105 wersj\u0105 Hume\u2019owskiego obrazu \u015bwiadomo\u015bci jako strumienia zmieniaj\u0105cych si\u0119 prze\u017cy\u0107 psychicznych, ale z podkre\u015bleniem wagi determinant spo\u0142ecznych. Znaki \/\u2026\/ formuj\u0105 j\u0119zyk, kt\u00f3ry jest przede wszystkim konstrukcj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. I chocia\u017c subiektywno\u015b\u0107 jest tworzona przez produkcj\u0119 znak\u00f3w, ja\u017a\u0144 nie ma swobody ich czynienia, bo jest uwik\u0142ana w sie\u0107 znacze\u0144 stworzonych nie przez siebie [ale w szerokim spo\u0142ecznym dyskursie]. Nasza to\u017csamo\u015b\u0107 jest narzucona spo\u0142ecznie, nie za\u015b tworzona autonomicznie. Nie przekre\u015bla to jednak szans jednostki, bo pe\u0142ni ona jednocze\u015bnie r\u00f3\u017cne role spo\u0142eczne (na przyk\u0142ad kobieta mo\u017ce by\u0107 pracownikiem, matk\u0105, lesbijk\u0105, Meksykank\u0105 itd.) i napi\u0119cia pomi\u0119dzy konfliktowymi wzgl\u0119dem siebie rolami otwieraj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozerwania system\u00f3w dyskursywnych [ci\u0105gu znak\u00f3w], kt\u00f3re nas tworz\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Postmodernizm_a_metafizyka_jak_istnieja_rzeczy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Postmodernizm a metafizyka: jak istniej\u0105 rzeczy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poniewa\u017c w postmodernistycznej filozofii j\u0119zyka s\u0142owa odnosz\u0105 si\u0119 raczej do poj\u0119\u0107 ani\u017celi do rzeczy tego \u015bwiata, postmodernizm powiela w terminach lingwistyki niekt\u00f3re z tych samych zagadek epistemologicznych, kt\u00f3re stawia wsp\u00f3\u0142czesna filozofia m\u00f3wi\u0105c o ideach. Sprzyja to tendencji ku idealizmowi, tak w tradycji postmodernistycznej jak i empirycystycznej. Jednak bior\u0105c pod uwag\u0119 ci\u0105g\u0142e zmiany znacze\u0144 generowane przez [postmodernistyczny] holizm [o kt\u00f3rym by\u0142a ju\u017c mowa], tendencje te nie mog\u0105 zagwarantowa\u0107 pewno\u015bci czy te\u017c stabilno\u015bci, o kt\u00f3rych empiry\u015bci s\u0105dz\u0105, \u017ce mog\u0105 je osi\u0105gn\u0105\u0107 odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do idealizmu. Stwierdzenie, \u017ce cia\u0142a, materia czy obiekty badane przez nauki przyrodnicze s\u0105 \u201ekonstruowane dyskursywnie\u201d [s\u0105 tworem j\u0119zyka w wyniku interakcji spo\u0142ecznych] lub \u201ekonstruowane spo\u0142ecznie\u2019, nie oznaczaj\u0105, \u017ce \u015bwiat zewn\u0119trzny znikn\u0105\u0142by, gdyby ludzie przestali o nim m\u00f3wi\u0107. Oznaczaj\u0105 bardziej pewien rodzaj nominalizmu: \u017ce \u015bwiat nie dyktuje kategorii, kt\u00f3rych u\u017cywamy do jego opisu, \u017ce s\u0105 nam dost\u0119pne niezliczone i nieprzystawalne do siebie sposoby jego klasyfikowania, w czego efekcie wyb\u00f3r jakiejkolwiek jednej teorii nie mo\u017ce by\u0107 uzasadniony odwo\u0142aniem si\u0119 do \u201eobiektywnej\u201d prawdy lub rzeczywisto\u015bci. W postmodernizmie kontestowane s\u0105 nawet sposoby, jakimi kre\u015blimy rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy umys\u0142em a cia\u0142em, ideami a rzeczami, dyskursem a rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Elizabeth Anderson t\u0142umaczenie zinterpretowane Jacek Kwa\u015bniewski Fragment z: Feminist Epistemology and Philosophy of Science, w: Stanford Encyclopedia of Philosophy Fragmenty w nawiasach kwadratowych dodane s\u0105 przez t\u0142umacza i stanowi\u0105 wyja\u015bnienie sformu\u0142owa\u0144 autorki albo u\u0142atwiaj\u0105c\u0105 (cho\u0107 zawsze subiektywn\u0105) ich interpretacj\u0119. Fragmenty w nawiasach zwyk\u0142ych s\u0105 terminami oryginalnymi zastosowanymi przez autork\u0119. Tytu\u0142 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1083","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1083","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1083"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1083\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}