{"id":1074,"date":"2015-07-21T10:52:38","date_gmt":"2015-07-21T08:52:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1074"},"modified":"2017-06-20T13:07:22","modified_gmt":"2017-06-20T11:07:22","slug":"rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/","title":{"rendered":"Rosja czyli nieszcz\u0119\u015bcie \u015bwiata"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_80 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Wstep\" >Wst\u0119p<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Bardziej_poddani_niz_obywatele_%E2%80%93_rosyjska_kultura_polityczna\" >Bardziej poddani ni\u017c obywatele &#8211; rosyjska kultura polityczna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Dramatyczne_lata_90_i_Putin_odbudowniczy\" >Dramatyczne lata 90. i Putin odbudowniczy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Tesknota_imperialna\" >T\u0119sknota imperialna<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Mafijna_stacja_benzynowa_czyli_jak_sie_w_Rosji_sprawuje_wladze\" >Mafijna stacja benzynowa, czyli jak si\u0119 w Rosji sprawuje w\u0142adz\u0119<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Rosyjska_frustracja_cywilizacyjna_i_psychopatyczni_liderzy\" >Rosyjska frustracja cywilizacyjna i psychopatyczni liderzy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Ponure_zakonczenie_z_anegdota_o_skorpionie\" >Ponure zako\u0144czenie z anegdot\u0105 o skorpionie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/rosja-czyli-nieszczescie-swiata-2\/#Przypisy\" >Przypisy<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wstep\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Wst\u0119p<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce Rosja nagle zawraca do swych azjatyckich korzeni, atakuje Ukrain\u0119, gwa\u0142ci prawo mi\u0119dzynarodowe, nie zwa\u017ca na sankcje? Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce rosyjscy przyw\u00f3dcy tak b\u0142\u0119dnie postrzegaj\u0105 Zach\u00f3d? Jako agresora. Dlaczego nie modernizuj\u0105 kraju, kt\u00f3ry jest\u00a0 zacofan\u0105 monokultur\u0105 surowcow\u0105? Dlaczego nie walcz\u0105 z korupcj\u0105, kt\u00f3ra z\u017cera ich gospodark\u0119 od wewn\u0105trz? Dlaczego mimo ci\u0105g\u0142ej, z\u0142ej diagnozy w\u0142asnych s\u0142abo\u015bci Rosja nie upada? Czemu Rosjanie stoj\u0105 murem za Putinem mimo zmniejszania ich obywatelskich uprawnie\u0144, kneblowania medi\u00f3w i zast\u0119powania demokracji rz\u0105dami autokratycznymi?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Te wszystkie pytania wymagaj\u0105 odpowiedzi, ale nie osobnej na ka\u017cde z nich, ale jednego sp\u00f3jnego wyja\u015bnienia. Potrzebne jest takie rozumienie Rosji, aby odpowiedzi na zadane wy\u017cej pytania zaz\u0119bia\u0142y si\u0119 ze sob\u0105, stanowi\u0142y fragmenty jednego modelu wyja\u015bniaj\u0105cego ten kraj.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Taki model musi uwzgl\u0119dni\u0107 pi\u0119\u0107 element\u00f3w: ogrom terytorialny Rosji i tego konsekwencje, autokratyczn\u0105 kultur\u0119 polityczn\u0105, istnienie dw\u00f3ch zupe\u0142nie innych spo\u0142ecze\u0144stw w obr\u0119bie jednego kraju, ambicje mocarstwowe i mentalno\u015b\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w oraz g\u0142\u0119bok\u0105 frustracj\u0119 cywilizacyjn\u0105 powodowan\u0105 poczuciem ni\u017cszo\u015bci wobec Zachodu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poni\u017cszy tekst jest uzupe\u0142niony dwudziestoma tabelami, wykresami i mapami. Pokazuj\u0105 one dane statystyczne, wyniki bada\u0144 socjologicznych (m.in. o kulturze politycznej) oraz rankingi. S\u0105 uszczeg\u00f3\u0142owieniem przedstawionych opinii, potwierdzeniem wielu g\u0142oszonych od dawna tez. Tabele mo\u017cna pomin\u0105\u0107 przy lekturze, czyta\u0107 r\u00f3wnolegle z tekstem lub traktowa\u0107 jako osobny materia\u0142 do studiowania, bo do ka\u017cdej do\u0142\u0105czone s\u0105 informacje o \u017ar\u00f3d\u0142ach i sposobie dotarcia do nich. T\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni zamieszczona na ko\u0144cu lista sugerowanych lektur.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Moje rozumowanie przedstawia si\u0119 w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ogromne pa\u0144stwo rosyjskie generuje popyt, kt\u00f3ry cho\u0107 niewielki w przeliczeniu na g\u0142ow\u0119, czyni je bardzo po\u017c\u0105danym klientem Zachodu. To plus si\u0142a militarna daje Rosji wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 geopolityczn\u0105. Si\u0142a Rosji bierze si\u0119 z si\u0142y pa\u0144stwa i biedy obywateli. Autokratyczne pa\u0144stwo rosyjskie stworzy\u0142o bowiem dwa spo\u0142ecze\u0144stwa. Niska efektywno\u015b\u0107 gospodarcza wystarcza do budowy zewn\u0119trznej mocarstwowo\u015bci poprzez aktywne wci\u0105gni\u0119cie do gry jednego z tych spo\u0142ecze\u0144stw, kt\u00f3rego liczebno\u015b\u0107 nie przekracza dziesi\u0119ciu procent populacji. Drugie spo\u0142ecze\u0144stwo jest zneutralizowanym rezerwuarem zasobowym. Ten model mo\u017ce trwa\u0107 ze wzgl\u0119du na scalaj\u0105c\u0105 oba spo\u0142ecze\u0144stwa, bardziej podda\u0144cz\u0105 ni\u017c obywatelsk\u0105, kultur\u0119 polityczn\u0105 i socjotechnik\u0119 kompensowania biedy dum\u0105 imperialn\u0105. Z perspektywy przeci\u0119tnej jednostki owa socjotechnika i kultura polityczna skutkuje innym definiowaniem przez Rosjan i ludzi Zachodu tego, co jest b\u0142\u0119dem i pora\u017ck\u0105 polityczn\u0105, geopolityczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 a co jest dzia\u0142aniem w\u0142a\u015bciwym i wygran\u0105. Rosyjska grupa przyw\u00f3dcza chce silnego na zewn\u0105trz pa\u0144stwa a \u015brodki do tego potrzebne czerpie z eksportowej monokultury, kupowania poparcia wci\u0105gni\u0119tej do gry dziesi\u0119cioprocentowej warstwy i neutralizacji reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Niska efektywno\u015b\u0107 ekonomiczna nie jest wad\u0105, bo starcza na budow\u0119 imperialnej pow\u0142oki i rz\u0105dzenie oparte na kleptokracji, czyli wykorzystywaniu zasob\u00f3w kraju do dos\u0142ownego kupowania poparcia w\u0105skiej warstwy wci\u0105gni\u0119tej do gry. Prawo jest dostosowane do regu\u0142 kleptokratycznych. Ekonomiczna, polityczna i geopolityczna przewaga Zachodu stanowi trwa\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142o cywilizacyjnej frustracji. Zach\u00f3d jest probierzem, modelem, wzorem i przeciwnikiem. Ten model cywilizacyjny jest trwalszy od ustroju politycznego i \u015bwiat musi z tym \u017cy\u0107. \u017by\u0107 oznacza gotowo\u015b\u0107 podania r\u0119ki, ale w drugiej zawsze powinni\u015bmy trzyma\u0107 w pogotowiu bro\u0144, bo instynktowna ch\u0119\u0107 ugryzienia nas mo\u017ce w ka\u017cdej chwili okaza\u0107 si\u0119 silniejsza od zdrowego rozs\u0105dku.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Bardziej_poddani_niz_obywatele_%E2%80%93_rosyjska_kultura_polityczna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Bardziej poddani ni\u017c obywatele &#8211; rosyjska kultura polityczna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanie nie maj\u0105 tradycji demokratycznych. Gdy upad\u0142 carat, czyli trwaj\u0105ca od XVII wieku monarchia absolutna, zosta\u0142 zast\u0105piony rz\u0105dami komunistycznymi. Nie mia\u0142y one \u00a0z demokracj\u0105 nic wsp\u00f3lnego, gdy\u017c zgodnie z doktryn\u0105 leninowsk\u0105, niezawodnym depozytariuszem jednomy\u015blnej woli zbiorowej by\u0142a partia komunistyczna. Zbudowano system monopolu politycznego tej partii i zablokowano instytucjonalnie oraz przy pomocy terroru wszelk\u0105 swobodn\u0105 artykulacj\u0119 interes\u00f3w. Pozostawiono jedynie niekt\u00f3re demokratyczne fasady.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanie nie maj\u0105 tradycji swob\u00f3d obywatelskich. Demokracja zachodnia jest nierozerwalnie sprz\u0119\u017cona z zasad\u0105 niezbywalnych praw jednostki a wola wi\u0119kszo\u015bci jest instytucjonalnie hamowana przez prawa mniejszo\u015bci. W Rosji i Zwi\u0105zku Sowieckim nigdy niczego podobnego nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanie nie maj\u0105 tak\u017ce tradycji obywatelskiego samoorganizowania si\u0119, kt\u00f3re by\u0142o historycznym \u017ar\u00f3d\u0142em zachodniej demokracji. W Rosji carskiej i sowieckiej na samoorganizowanie si\u0119 obywateli zawsze patrzono podejrzliwie. Pachnia\u0142o niepos\u0142usze\u0144stwem, buntem i zdrad\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy pisz\u0119, \u017ce Rosjanie nie maj\u0105 tych tradycji, nie znaczy to, \u017ce nie by\u0142o tam ludzi, kt\u00f3rzy nie chcieli przekszta\u0142ci\u0107 tego kraju w prawdziw\u0105 demokracj\u0119 z rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 dynamicznie gospodark\u0105. Ale stanowili oni zawsze znikom\u0105 mniejszo\u015b\u0107, nie znajdywali szerszego pos\u0142uchu ani nie mieli si\u0142y, by te idea\u0142y wcieli\u0107 w \u017cycie. Nie twierdz\u0119 tak\u017ce, \u017ce nie da si\u0119 znale\u017a\u0107 w historii Rosji pr\u00f3b realizacji tych idea\u0142\u00f3w. Ale trzeba ich dobrze szuka\u0107, bo pr\u00f3by te by\u0142y nieliczne, kr\u00f3tkotrwa\u0142e, p\u0142ytkie i szybko si\u0119 zako\u0144czy\u0142y powrotem w stare autokratyczne koleiny.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wolno\u015b\u0107, prawa jednostki i demokracja zakorzenia\u0142y si\u0119 na Zachodzie od XIII-XIV wieku. Krzep\u0142y jako idea\u0142 i jako warto\u015b\u0107 polityczna. Boje z absolutyzmem, niewolnictwem, nieokrzesanym kapitalizmem, wykluczeniem z przestrzeni publicznej kobiet, czarnosk\u00f3rych, mniejszo\u015bci seksualnych i innych Innych zawsze mia\u0142y na sztandarach te w\u0142a\u015bnie idea\u0142y i te warto\u015bci. Krytyka przez ludzi Zachodu w\u0142asnych reali\u00f3w politycznych, ekonomicznych i spo\u0142ecznych by\u0142a i jest krytyk\u0105 zabierania im wolno\u015bci, pomniejszania ich praw obywatelskich, wypaczania demokracji przez wielki pieni\u0105dz. A wi\u0119c by\u0142a i jest krytyk\u0105 politycznych reali\u00f3w w imi\u0119 wolno\u015bci, idea\u0142u demokracji, praw jednostki i obywatela.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanin pod tym wzgl\u0119dem jest istot\u0105 jakby z innej planety. \u017bycie publiczne i polityczne ocenia wed\u0142ug innych kryteri\u00f3w. Dla niego dobrze dzia\u0142aj\u0105c\u0105 sfer\u0119 publiczn\u0105 cechuje porz\u0105dek, czyli przeciwie\u0144stwo ba\u0142aganu, anarchii, rozprz\u0119\u017cenia i dezorganizacji. \u017bycie polityczne Rosjanin os\u0105dza na osi: porz\u0105dek \u2013 ba\u0142agan. Za\u015b porz\u0105dek nie rodzi si\u0119 sam. Jego fundamentem jest hierarchiczna struktura w\u0142adzy, na kt\u00f3rej wierzcho\u0142ku stoi car, Stalin, Putin, czyli silny i dobry w\u0142adca, kt\u00f3ry wie, czego potrzebuje nar\u00f3d i umie zbudowa\u0107 skuteczny pas transmisyjny, kt\u00f3rym jego wola b\u0119dzie schodzi\u0142a coraz ni\u017cej i b\u0119dzie realizowana ku zadowoleniu zwyk\u0142ych ludzi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Brak demokratycznych tradycji i rosyjskie kryteria dobrego pa\u0144stwa (porz\u0105dek a nie ba\u0142agan) to rzeczy ze sob\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane. Autokratyzm to jedyne trwa\u0142e historyczne do\u015bwiadczenie polityczne Rosjan.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Polski historyk, Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, \u201euwa\u017ca\u0142, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo w Rosji przez ca\u0142e wieki uto\u017csamia\u0142o si\u0119 z monarchi\u0105 samow\u0142adn\u0105: &#8220;Rosyjsko\u015b\u0107 \u2013 pisa\u0142 Cat &#8211; zwi\u0105zana jest z siln\u0105, najsilniejsz\u0105, jedn\u0105 i niepodzieln\u0105 w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105.&#8221; Wszystko w Rosji by\u0142o przez w\u0142adz\u0119 opanowane i przenikni\u0119te. \/\u2026\/<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nawet, gdy chciano obali\u0107 cara, nawet gdy robili to zwolennicy konstytucji, dzia\u0142ano [z] imieniem innego cara [jako legitymacji tych poczyna\u0144]. Taka by\u0142a tradycja samozwa\u0144c\u00f3w, tradycja wieku XVIII, tradycja doj\u015bcia do korony El\u017cbiety i Katarzyny II, a wreszcie zwolennik\u00f3w konstytucji &#8211; dekabryst\u00f3w, kt\u00f3rzy organizowali sw\u00f3j zamach stanu g\u0142osz\u0105c, \u017ce prawdziwym carem jest nie Miko\u0142aj I, lecz wielki ksi\u0105\u017c\u0119 Konstanty. Lud rosyjski uznawa\u0142 cara za dogmat godny czci na r\u00f3wni z osobami Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zwykli, pro\u015bci ludzie uwa\u017cali, \u017ce wszystko, co w Rosji zrobiono naprawd\u0119 dobrego, pocz\u0105wszy od reform Piotra Wielkiego, pochodzi\u0142o zawsze z inicjatywy tronu, w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rych by\u0142o sta\u0107 na &#8220;gesty silne, wielkie, prawdziwie samodzier\u017cawne, prawdziwe poczucie w\u0142adzy w olbrzymiej rozci\u0105g\u0142o\u015bci, korzystanie ca\u0142\u0105 piersi\u0105 z tej radosnotw\u00f3rczej si\u0142y, kt\u00f3r\u0105 daje w\u0142adza tak olbrzymia, tak szeroko si\u0119 rozci\u0105gaj\u0105ca.&#8221; A spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o zdyscyplinowane, nauczone pos\u0142usze\u0144stwa [wobec] w\u0142adzy, ufaj\u0105ce jej, wierz\u0105ce w jej si\u0142\u0119, przyzwyczajone do panuj\u0105cego stanu rzeczy, do swego rozwarstwienia, do odwiecznej hierarchii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jak pisa\u0142 Cat, dla ludu istnia\u0142 tylko urz\u0119dnik r\u00f3\u017cnego szczebla, nad nim genera\u0142, nad genera\u0142em minister, nad ministrem car, nad carem B\u00f3g.\u201d<\/span> <a name=\"1\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t01\">[1]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mniejsza teraz o odleg\u0142\u0105, historyczn\u0105 genez\u0119 takiego my\u015blenia. Wa\u017cne jest to, \u017ce Rosjanin od wiek\u00f3w inaczej patrzy na sfer\u0119 publiczn\u0105 ni\u017c cz\u0142owiek Zachodu i wed\u0142ug innych kryteri\u00f3w ocenia relacj\u0119 jednostka \u2013 og\u00f3\u0142, jednostka \u2013 w\u0142adza. Wolno\u015b\u0107 i demokracja kojarzy mu si\u0119 z anarchi\u0105. Swobodne zrzeszanie si\u0119 jest potencjalnym zagro\u017ceniem dla porz\u0105dku publicznego. O ile kultura Zachodu przesi\u0105k\u0142a idea\u0142ami i warto\u015bciami demoliberalnymi, w kulturze Rosji s\u0105 one praktycznie nieobecne. Ale te\u017c Rosja nie mia\u0142a szans, by taka kultura powsta\u0142a. Bo kiedy?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kultura demokratyczna to nie same instytucje (wybory, wolne media, niezale\u017cny wymiar sprawiedliwo\u015bci, system check-and-balance, wolno\u015b\u0107 gospodarcza, ochrona praw jednostki i obywatela), ale \u015brodowisko kulturowe, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142istnieje z tymi instytucjami, to ci\u0105g\u0142a dyskusja na ich temat, ich krytyka i pomys\u0142y naprawy. Kultura demokratyczna to \u015brodowisko, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek Zachodu dorasta, wychowuje si\u0119 i kt\u00f3rego elementami przesi\u0105ka. W tym demokratycznym \u015brodowisku kulturowym kr\u0105\u017c\u0105 bez przerwy specyficzne wzorce osobowe (np. Abraham Lincoln, Lech Wa\u0142\u0119sa), symbole (np. Stocznia Gda\u0144ska, Mur Berli\u0144ski), \u017cywa pami\u0119\u0107 pewnych wydarze\u0144 (np. okres kontrkultury lat 60., wydawnictwa drugiego obiegu w PRL), metafory (np. \u201enajlepsz\u0105 gleb\u0105 dla rozwoju demokracji jest rozw\u00f3j gospodarczy\u201d), postacie historyczne (np. Jan Nowak-Jeziora\u0144ski), powiedzenia (np. \u201enic o nas bez nas\u201d), przys\u0142owia (np. \u201eJe\u017celi demokracja ma swoje wady, musimy pokonywa\u0107 te wady, a nie demokracj\u0119\u201d), filmy (np. \u201eKlasa\u201d Laurenta Canteta), bohaterowie literaccy i filmowi (np. senator Smith z filmu \u201ePan Smith jedzie do Waszyngtonu\u201d Franka Capry), literatura (np. utwory Jacka Kuronia), rozmaito\u015b\u0107 dost\u0119pnej informacji, fabu\u0142y filmowe, teksty piosenek (np. Boba Dylana), prawo, lista oferowanych kierunk\u00f3w studi\u00f3w uniwersyteckich, kierunki bada\u0144 naukowych, uznane i ganione drogi \u017cyciowe, codzienne do\u015bwiadczanie granicy, do jakiego punktu mo\u017cna swobodnie krytykowa\u0107 w\u0142adz\u0119, czy to szkoln\u0105, uczelnian\u0105 czy pa\u0144stwow\u0105. To tak\u017ce stopie\u0144 swobody ekonomicznej, jej prawnej ochrony i stosunek urz\u0119du do cz\u0142owieka prowadz\u0105cego interes.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tym specyficznym \u015brodowisku kulturowym i w tych instytucjach demoliberalnych cz\u0142owiek Zachodu jest zanurzony od dzieci\u0144stwa. Demokratyczne idea\u0142y i warto\u015bci s\u0105 obecne poprzez tysi\u0105ce drobiazg\u00f3w codziennego \u017cycia, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em przed chwil\u0105. Polak, Anglik, Francuz czy Belg, od dzieci\u0144stwa patrz\u0105, ucz\u0105 si\u0119 i praktykuj\u0105 demokracj\u0119. Zak\u0142adaj\u0105, bez pytania kogokolwiek o zgod\u0119, fankluby ulubionych sportowc\u00f3w, buduj\u0105 w\u0142asne firmy bez obaw, \u017ce ich los b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 od lokalnej mafii, skorumpowanych policjant\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w. Maj\u0105 swobodny dost\u0119p do \u015bwiatowej sieci www i nieskr\u0119powanych dyktatem pa\u0144stwa medi\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To \u015brodowisko kulturowe determinuje tak\u017ce my\u015blenie, jak nale\u017cy naprawia\u0107 to, co jest uznawane w sferze publiczne za niedobre.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanin wychowuje si\u0119 w zupe\u0142nie innym \u015brodowisku, bo nie posiada wok\u00f3\u0142 siebie demokracji jako zestawu instytucji ani specyficznej kultury dnia codziennego, kt\u00f3ra na Zachodzie pe\u0142na jest odniesie\u0144 do demokratycznych instytucji i idea\u0142\u00f3w. Istniej\u0105ce rankingi stopnia demokracji kraj\u00f3w \u015bwiata, cho\u0107 stosuj\u0105 odmienne metodologie, niezmiennie plasuj\u0105 Rosj\u0119 na bardzo dalekiej pozycji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tabelach 12 i 13 przedstawi\u0142em ranking sporz\u0105dzony przez Freedom House i Democracy Ranking Association (DRA). Pierwszy ocenia stopie\u0144 respektowania praw politycznych i swob\u00f3d obywatelskich. Rosja w skali trzystopniowej (free, partly free, not free) zosta\u0142a uznana za kraj pozbawiony wolno\u015bci. Spogl\u0105daj\u0105c na map\u0119 Freedom House\u00a0 obszar \u201enot free\u201d to poza Rosj\u0105 &#8211; znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Afryki, Azji i Bliski Wsch\u00f3d. Z kolei ranking DRA plasuje Rosj\u0119 na pozycji 95 spo\u015br\u00f3d 115 badanych kraj\u00f3w. Blisko Rosji, pod wzgl\u0119dem jako\u015bci instytucji demokratycznych, znajduj\u0105 si\u0119 takie kraje, jak Armenia, Wenezuela, Uganda, Maroko czy Zambia.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Istniej\u0105ca w Rosji fasada demokratyczna daje przeci\u0119tnemu Rosjaninowi opatrzne poj\u0119cie, czym demokracja jest w praktyce. Brak tradycji demokratycznej i kultury demokratycznej w po\u0142\u0105czeniu z dzia\u0142aj\u0105cymi atrapami demokracji (np. koncesjonowana przez grup\u0119 Putina opozycja parlamentarna) utwierdza go w przekonaniu, \u017ce demokracja jest czym\u015b niewiele wartym. Dodatkowe potwierdzenie dla tej oceny znajduje Rosjanin wspominaj\u0105c katastrof\u0119 gospodarcz\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i geopolityczn\u0105 Rosji w okresie 1986 \u2013 1999, kiedy upadek totalitarnego re\u017cimu wsp\u00f3\u0142istnia\u0142 z grabie\u017cczym, przest\u0119pczym zaw\u0142aszczaniem pa\u0144stwowej w\u0142asno\u015bci a wolno\u015b\u0107 wypowiedzi z pseudo demokracj\u0105 na us\u0142ugach oligarch\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Indeksy zaawansowania demokracji to jednak nie wszystko. Gdyby por\u00f3wna\u0107 Polsk\u0119 za czas\u00f3w PRL i Rosj\u0119 XXI wieku, oba kraje wypad\u0142yby zapewne podobnie nisko w rankingu liczonym takim czy innym wska\u017anikiem demokracji. Ale jest te\u017c mi\u0119dzy nami bardzo istotna r\u00f3\u017cnica. Oba spo\u0142ecze\u0144stwa przyk\u0142ada\u0142y i przyk\u0142adaj\u0105 zdecydowanie odmienne kryteria do oceny stanu faktycznego swojej sfery publicznej i widz\u0105 zupe\u0142nie inne drogi reform. Polacy chcieli demokracji, Rosjanie chc\u0105 porz\u0105dku. Polacy mieli silne, alternatywne i pro-demokratyczne elity, Rosjanie ich nie maj\u0105. Polacy chcieli wr\u00f3ci\u0107 do Zachodu, Rosjanie widz\u0105 w Zachodzie bogacza, kt\u00f3rego podziwiaj\u0105, kt\u00f3remu zazdroszcz\u0105, ale kt\u00f3ry im zagra\u017ca, Polacy chcieli mniej pa\u0144stwa, Rosjanie w hierarchicznym pa\u0144stwie z dobrym i silnym w\u0142adc\u0105 widz\u0105 remedium na swoje bol\u0105czki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dlatego te\u017c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy demokratycznym Zachodem a autorytarn\u0105 Rosj\u0105 odnosi si\u0119 nie tylko, a mo\u017ce i nie przede wszystkim, do oceny sceny politycznej, mierzonej wska\u017anikami demokracji. W co najmniej r\u00f3wnym stopniu ta r\u00f3\u017cnica uwidacznia si\u0119 w innych idea\u0142ach i warto\u015bciach politycznych, kt\u00f3re Rosjanie i ludzie Zachodu stosuj\u0105 jako kryteria oceny swoich codziennych reali\u00f3w politycznych i jako wytyczne usprawniania swojej sfery publicznej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">M\u00f3wi\u0105c o demokratycznym Zachodzie i autorytarnej Rosji nie mam wi\u0119c w tej chwili na my\u015bli r\u00f3\u017cnic instytucjonalnych, ale odmienne kultury, idea\u0142y i warto\u015bci polityczne, kt\u00f3rymi te spo\u0142ecze\u0144stwa s\u0105 przesi\u0105kni\u0119te i kt\u00f3re s\u0105 wsparciem tych instytucji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ta kulturowa r\u00f3\u017cnica i opisane wy\u017cej inne podej\u015bcie Rosjanina do spraw publicznych ni\u017c cz\u0142owieka Zachodu jest cech\u0105 mierzaln\u0105 w por\u00f3wnawczych rankingach kulturowych<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Chcia\u0142bym wskaza\u0107 szeroko zakrojone badania por\u00f3wnawcze kultur narodowych, prowadzone w oparciu o metodologi\u0119 zaproponowan\u0105 jeszcze w latach 70. przez Geerta Hofstede. Jego propozycja teoretyczna zaowocowa\u0142a licznymi publikacjami, rozwijaniem pierwotnej koncepcji oraz badaniami terenowymi w 111 krajach \u015bwiata. Efektem jest kilkuwymiarowy model licznych kultur narodowych, skwantyfikowany w oparciu o badania ankietowe<\/span>. <a name=\"2\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t02\">[2]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dla naszych potrzeb wybra\u0142em dwa wymiary kulturowe.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pierwszy to tak zwany dystans w\u0142adzy (Power Distance Index \u2013 PDI). Wska\u017anik ten okre\u015bla relacje mi\u0119dzy prze\u0142o\u017conymi i podw\u0142adnymi oraz mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 a obywatelem. Pokazuje stopie\u0144, w jakim s\u0142absi cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa akceptuj\u0105 fakt, \u017ce w\u0142adza jest podzielona nier\u00f3wno. Ludzie w spo\u0142ecze\u0144stwach z wysokim indeksem PDI akceptuj\u0105 porz\u0105dek hierarchiczny, w kt\u00f3rym ka\u017cdy zna swoje miejsce a fakt ten nie wymaga dalszego uzasadnienia. Wska\u017anik PDI m\u00f3wi tak\u017ce o sk\u0142onno\u015bci prze\u0142o\u017conych do konsultacji z podw\u0142adnymi, czyli stopniu autorytarno\u015bci w\u0142adzy oraz oczekiwanym stopniu pos\u0142usze\u0144stwa wobec rodzic\u00f3w, prze\u0142o\u017conych i w\u0142adzy. W spo\u0142ecze\u0144stwach z niskim wska\u017anikiem PDI ludzie d\u0105\u017c\u0105 do wyr\u00f3wnywania nier\u00f3wno\u015bci w dystrybucji w\u0142adzy i domagaj\u0105 si\u0119 uzasadnienia nier\u00f3wno\u015bci w tym wzgl\u0119dzie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Drugi wymiar kulturowy to o\u015b kolektywizm-indywidualizm (Individualism versus Collectivism, IDV). Wska\u017anik ten wyznacza proporcje mi\u0119dzy wag\u0105 przyk\u0142adan\u0105 do dobra jednostki i grupy. Wysoki poziom wska\u017anika IDV, zwany indywidualizmem, mo\u017ce by\u0107 definiowany jako preferowanie lu\u017ano powi\u0105zanych wi\u0119zi spo\u0142ecznych. Jednostki maj\u0105 si\u0119 troszczy\u0107 o siebie i swoich najbli\u017cszych. Pozycj\u0119 jednostki wyznaczaj\u0105 jej w\u0142asne przymioty. Od ludzi oczekuje si\u0119 niezale\u017cno\u015bci, samodzielno\u015bci i inicjatywy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stw jest spo\u0142ecze\u0144stwami kolektywistycznymi. Cechuje je niski poziom wska\u017anika IDV. W spo\u0142ecze\u0144stwach o mentalno\u015bci kolektywistycznej pozycj\u0119 jednostki wyznacza przynale\u017cno\u015b\u0107 do grupy. Grupa popiera swoich cz\u0142onk\u00f3w w zamian za co pozostaj\u0105 oni lojalni wobec grupy. Kolektywizm oznacza preferowanie \u015bcis\u0142ych wi\u0119zi spo\u0142ecznych. Jednostki oczekuj\u0105, \u017ce ich najbli\u017csi lub cz\u0142onkowie pewnej bliskiej im grupy (bli\u017csza i dalsza rodzina, klan, klika, mafia, uk\u0142ad towarzyski, koteria, kamaryla) zatroszcz\u0105 si\u0119 o nich w zamian za niekwestionowan\u0105 lojalno\u015b\u0107. Lojalno\u015b\u0107 w kulturze kolektywistycznej jest nadrz\u0119dn\u0105 warto\u015bci\u0105, wa\u017cniejsz\u0105 od wi\u0119kszo\u015bci norm spo\u0142ecznych i regulacji.\u00a0 Kolektywizm cz\u0119sto (cho\u0107 nie zawsze) jest cz\u0119\u015bciowo skorelowany z dystansem w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wska\u017aniki wszystkich wymiar\u00f3w kulturowych badanych metod\u0105 Hofstede\u2019a przyjmuj\u0105 warto\u015b\u0107 od 1 do 100. Przyjmuje si\u0119, \u017ce cezur\u0105 oddzielaj\u0105c\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa o niskim i wysokim poziomie indeksu jest warto\u015b\u0107 50.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tabeli 16 przedstawi\u0142em poziom wska\u017anik\u00f3w PDI i IDV dla Rosji na tle wybranej grupy 41 kraj\u00f3w, spo\u015br\u00f3d wszystkich 111 kraj\u00f3w uwzgl\u0119dnionych w badaniu. Wybrane kraje reprezentuj\u0105 wszystkie kontynenty i grupy cywilizacyjne.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pod wzgl\u0119dem stopnia akceptacji nier\u00f3wno\u015bci w podziale w\u0142adzy, Rosjanie nale\u017c\u0105 do spo\u0142ecze\u0144stw o najwi\u0119kszym stopniu mentalno\u015bci autorytarnej. Zajmuj\u0105 sz\u00f3ste miejsce na \u015bwiecie z warto\u015bci\u0105 wska\u017anika 93, ust\u0119puj\u0105c jedynie dw\u00f3m spo\u0142ecze\u0144stwom arabskim (Arabia Saudyjska \u2013 95, Irak &#8211; 95), S\u0142owacji (100), Malezji (100), Gwatemali i Panamie (oba kraje 100). Spo\u0142ecze\u0144stwa Europy zachodniej maj\u0105 wska\u017anik PDI poni\u017cej 50 za wyj\u0105tkiem Francji (68), Belgii (65) i Hiszpanii (57). Wysoki poziom PDI, powy\u017cej 50, cechuje spo\u0142ecze\u0144stwa Ameryki po\u0142udniowej, Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji a tak\u017ce kraje Europy \u015brodkowej i wschodniej, kt\u00f3re maj\u0105 za sob\u0105 kilkadziesi\u0105t lat rz\u0105d\u00f3w komunistycznych (np. Polska \u2013 68).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pod wzgl\u0119dem stopnia indywidualizmu, Rosja z warto\u015bci\u0105 indeksu IDV 39 plasuje si\u0119 zdecydowanie w kategorii spo\u0142ecze\u0144stw kolektywistycznych, ale spogl\u0105daj\u0105c na jej pozycj\u0119 w rankingu \u015bwiatowym jest nastawiona mniej kolektywistycznie ni\u017c kraje trzeciego \u015bwiata i bardziej kolektywistycznie ni\u017c kraje rozwini\u0119te (s\u0105 oczywi\u015bcie od tej regu\u0142y pewne odst\u0119pstwa). Kilkuwiekowe bliskie kontakty z Zachodem os\u0142abi\u0142y nieco jej azjatyckie tradycje, podnosz\u0105c tym samym nieco poziom indywidualizmu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Spo\u0142ecze\u0144stwo o opisanej wy\u017cej kulturze politycznej zdecydowanie inaczej widzi \u015bwiat zewn\u0119trzny, sfer\u0119 polityki wewn\u0119trznej, relacje jednostki i w\u0142adzy ni\u017c spo\u0142ecze\u0144stwa zachodnie. Inaczej te\u017c widzi przyczyny w\u0142asnych problem\u00f3w gospodarczych i politycznych oraz sposoby zaradzenia im. K\u0142opoty s\u0105 wtedy, gdy panuje ba\u0142agan. Rosjanin chce wi\u0119c przede wszystkim porz\u0105dku, kt\u00f3rego b\u0119dzie strzec dobry i silny przyw\u00f3dca. Na demokracj\u0119 i reklamuj\u0105cy j\u0105 Zach\u00f3d patrzy z pewn\u0105 podejrzliwo\u015bci\u0105. Demokracja kojarzy mu si\u0119 z zawirowaniami po upadku komunizmu. By\u0142y to lata strasznego kryzysu, biedy, wolnej amerykanki gospodarczej i s\u0142abych przyw\u00f3dc\u00f3w. Intencje Zachodu nie wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 czyste, bo to Zach\u00f3d promowa\u0142 demokracj\u0119.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dramatyczne_lata_90_i_Putin_odbudowniczy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Dramatyczne lata 90. i Putin odbudowniczy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od roku 1986, gdy sekretarzem generalnym KPZR zosta\u0142 Michai\u0142 Gorbaczow do roku 2014, gdy prezydentem po raz trzeci jest W\u0142adimir Putin, Rosja i Rosjanie prze\u017cyli po kolei zag\u0142ad\u0119 starego, komunistycznego porz\u0105dku, katastrof\u0119 gospodarcz\u0105 i wreszcie odbudow\u0119 pa\u0144stwa na innych ju\u017c zasadach, ale skrojonego wed\u0142ug autokratycznej tradycji ustrojowej. By\u0142 to kataklizm w wielu wymiarach: ekonomicznym, politycznym, spo\u0142ecznym i geopolitycznym. Rosja otworzy\u0142a si\u0119 na \u015bwiat, ludzie prze\u017cyli ostre, sinusoidalne zmiany swojej sytuacji materialnej, kraj zosta\u0142 okrojony terytorialnie i ludno\u015bciowo, dystrybucja maj\u0105tku narodowego jest najbardziej nier\u00f3wna na \u015bwiecie, korupcja wszechobecna. Konkurencyjno\u015b\u0107 rosyjskich produkt\u00f3w przemys\u0142owych jest,\u00a0 poza broni\u0105, bardzo niska.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosja jest zacofanym mocarstwem. By\u0142o tak za caratu, za komunizmu i jest tak dzisiaj. Jest mocarstwem, bo ma wi\u0119kszy od USA arsena\u0142 atomowy i drugi po USA nieatomowy potencja\u0142 militarny. Jest najwi\u0119kszym na \u015bwiecie pa\u0144stwem pod wzgl\u0119dem powierzchni. Jest mocarstwem gospodarczym, bo jej produkt krajowy brutto (PKB) jest dziewi\u0105ty na \u015bwiecie pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci. Ale jest to mocarstwo zacofane, bo rosyjski przemys\u0142 i rolnictwo s\u0105 nieefektywne, przestarza\u0142e technologicznie a rosyjskie wyroby (poza militarnymi) nieatrakcyjne. Niezb\u0119dny import \u017cywno\u015bci (w\u0142asna produkcja zaspokaja jedynie 50-60% popytu), technologii, maszyn i us\u0142ug pokrywany jest z dochod\u00f3w ze sprzeda\u017cy surowc\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie ropy i gazu. Charakterystyczna jest wysoka zale\u017cno\u015b\u0107 wzrostu rosyjskiej gospodarki od waha\u0144 ceny ropy (Tabela 4). Struktura rosyjskiego eksportu wygl\u0105da bardzo podobnie jak struktura eksportu nierozwini\u0119tych kraj\u00f3w surowcowych trzeciego \u015bwiata. 70% przychod\u00f3w z eksportu pochodzi ze sprzeda\u017cy surowc\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie ropy i gazu<\/span> <a name=\"3\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t03\">[3]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">(Tabela 9). Dla por\u00f3wnania, udzia\u0142 tej grupy towarowej w eksporcie zewn\u0119trznym Unii Europejskiej wynosi 8,2% a w przypadku USA \u2013 19% (Tabela 8). Tylko 5% rosyjskiego eksportu to maszyny i urz\u0105dzenia, z czego 70% to bro\u0144<\/span> <a name=\"4\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t04\">[4]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Dla por\u00f3wnania, udzia\u0142 maszyn i urz\u0105dze\u0144 w eksporcie Unii Europejskiej wynosi 42% a USA &#8211; 41% (Tabela 8). Rosja jest mocarstwem, ale swoj\u0105 pot\u0119g\u0119 realizuje kosztem obywateli a nie dzi\u0119ki stymulowaniu ich przedsi\u0119biorczo\u015bci. Zacofanie gospodarcze jest kompensowane dochodami ze sprzeda\u017cy ropy i gazu, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 budowa\u0107 imperialn\u0105 pot\u0119g\u0119, ale olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 Rosjan ma\u0142o na tym korzysta. W przeliczeniu na jednego mieszka\u0144ca, PKB plasuje Rosj\u0119 ju\u017c nie na dziewi\u0105tym, ale na czterdziestym dziewi\u0105tym miejscu.\u00a0 Pa\u0144stwo jest pot\u0119\u017cne, obywatele biedni. Identycznie wygl\u0105da\u0142a sytuacja Rosji carskiej pod koniec XIX i na pocz\u0105tku XX wieku. W roku 1870 jej PKB by\u0142 pi\u0105ty na \u015bwiecie (za Chinami, Indiami, Wielk\u0105 Brytani\u0105 i USA) a w roku 1913 przesun\u0119\u0142a si\u0119 nawet na trzecie miejsce (za USA i Chinami). Ale podobnie jak Chiny i Indie, Rosja by\u0142a zacofanym krajem skrajnego ub\u00f3stwa swych obywateli.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Bieda i apatia rosyjskiej prowincji zawsze kontrastowa\u0142y z kilkoma wyspami dynamicznej zamo\u017cno\u015bci: Moskw\u0105, Petersburgiem i wypoczynkowymi kurortami dla bogatych. Ale apatia i beznadzieja by\u0142y zawsze tylko powierzchni\u0105, form\u0105 otorbienia si\u0119. Pod ni\u0105 kry\u0142 si\u0119 buzuj\u0105cy wulkan dw\u00f3ch sprzecznych skrajno\u015bci: nienawi\u015bci i niemocy. Bunty kozackie by\u0142y w carskiej Rosji cz\u0119ste a najgro\u017aniejszy i najkrwawszy bunt Pugaczowa (1773- 1774) by\u0142 jeszcze d\u0142ugo po jego st\u0142umieniu \u017cywym wspomnieniem carskich elit oraz materia\u0142em analiz marksistowskich rewolucjonist\u00f3w z Leninem na czele. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, zgodnie z utrwalon\u0105 w Rosji wizj\u0105 dobrego porz\u0105dku, Pugaczow legitymizowa\u0142 swoje powstanie jako prawowity i cudownie uratowany car Piotr III.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wspominam o tych wybuchach, by\u015bmy nie zapominali, \u017ce przywi\u0105zanie do porz\u0105dku, do autokratycznej w\u0142adzy i brak alternatywnych elit nie s\u0105 gwarancj\u0105 wiecznego spokoju politycznego. Rewolucja Pa\u017adziernikowa dowiod\u0142a tego najlepiej. A dziej\u0105ca si\u0119 za progiem Pomara\u0144czowa Rewolucja i kijowski majdan \u015bni\u0105 si\u0119 zapewne Putinowi po nocach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Formalne zako\u0144czenie istnienia Zwi\u0105zku Radzieckiego w grudniu 1991 roku by\u0142o poprzedzone d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 recesj\u0105 gospodarcz\u0105. Po okresie wysokiego tempa wzrostu w okresie 1950-1973 (\u015brednio 3,7% wzrostu PKB rocznie na jednego mieszka\u0144ca), nadesz\u0142a d\u0142ugotrwa\u0142a stagnacja 1974-1984 (\u015brednio 0,96% wzrostu PKB rocznie na jednego mieszka\u0144ca) znamionuj\u0105ca wyczerpywanie ekstensywnych \u017ar\u00f3de\u0142 wzrostu. Potem nast\u0105pi\u0142 krach gospodarczy. Od doj\u015bcia do w\u0142adzy Gorbaczowa do ko\u0144ca istnienia ZSRR, czyli w okresie 1985-1991 PKB na jednego mieszka\u0144ca ju\u017c nie r\u00f3s\u0142, ale spada\u0142 rocznie \u015brednio o 1,3%<\/span> <a name=\"5\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t05\">[5]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te XX wieku, kiedy upad\u0142 Zwi\u0105zek Radziecki i powsta\u0142o pa\u0144stwo Federacja Rosyjska by\u0142y dla Rosjan okresem zam\u0119tu, kt\u00f3ry trudno z czymkolwiek por\u00f3wna\u0107. Z chwil\u0105 obj\u0119cia steru partii i pa\u0144stwa przez Michai\u0142a Gorbaczowa w roku 1985, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 seria reform politycznych i gospodarczych a tak\u017ce znacz\u0105ce zmiany w polityce mi\u0119dzynarodowej. Stosunki Rosji z Zachodem uleg\u0142y tak znacz\u0105cej poprawie, \u017ce w roku 1989 Gorbaczow i Bush og\u0142osili na szczycie na Malcie koniec zimnej wojny. Natomiast reformy gospodarcze zainicjowane przez Gorbaczowa i kontynuowane przez ca\u0142a dekad\u0119 lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem. \u0179le opracowane i \u017ale wdro\u017cone urynkowienie i prywatyzacja gospodarki radzieckiej spowodowa\u0142y ekonomiczn\u0105 katastrof\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Produkt Krajowy Brutto (PKB) ZSRR a potem Rosji spada\u0142 niemal nieprzerwanie od 1985 do 1998 roku. Poziom PKB w roku 1998 stanowi\u0142 zaledwie 56% PKB z roku 1989 (Tabela\u00a0 1). Standard \u017cycia liczony indeksem dynamiki p\u0142ac realnych spad\u0142 w okresie 1992 \u2013 1999 o po\u0142ow\u0119 (Tabela 6). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 oszcz\u0119dno\u015bci zwyk\u0142ych Rosjan wyparowa\u0142a z powodu galopuj\u0105cej inflacji. Je\u015bli przyjmiemy poziom cen towar\u00f3w konsumpcyjnych w roku 1993 za 100, w roku 1998 wynosi\u0142 on 19\u00a0973 (Tabela 7). Pa\u0144stwo w wielu miejscach przesta\u0142o by\u0107 wyp\u0142acalne. Emeryci, renci\u015bci musieli niekiedy miesi\u0105cami czeka\u0107 na wyp\u0142at\u0119 nale\u017cnych im \u015bwiadcze\u0144. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z pracownikami wielu przedsi\u0119biorstw. Tak zwana prywatyzacja kuponowa, czyli rozdanie milionom obywatelom tysi\u0119cy przedsi\u0119biorstw w formie papierowych certyfikat\u00f3w, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 skupieniem wi\u0119kszo\u015bci maj\u0105tku, poprzednio pa\u0144stwowego, w r\u0119kach nielicznej grupy tak zwanych nowych Rosjan i kilkuset oligarch\u00f3w, kt\u00f3rzy zbudowali swoje imperia dzi\u0119ki powi\u0105zaniom z elit\u0105 partyjn\u0105 i pa\u0144stwow\u0105. Zwyk\u0142y obywatel nic nie skorzysta\u0142 finansowo na tej transformacji. Prywatyzacj\u0119 nazwano z\u0142o\u015bliwie, ale trafnie \u201eprzechwytyzacj\u0105\u201d. Gospodarka pa\u0144stwowa zamieni\u0142a si\u0119 w kapitalizm pa\u0144stwowy a pa\u0144stwo komunistyczne w system autokratyczny z demokratycznymi fasadami.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Za\u0142ama\u0142o si\u0119 imperium sowieckie licz\u0105ce 230 mln. km kwadratowych. Od\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 od niego dwana\u015bcie republik, kt\u00f3re utworzy\u0142y samodzielne pa\u0144stwa o \u0142\u0105cznej powierzchni 100 mln kilometr\u00f3w kwadratowych. Rosja w por\u00f3wnaniu z ZSRR skurczy\u0142a si\u0119 o 37% pod wzgl\u0119dem powierzchni i 40% pod wzgl\u0119dem liczby ludno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Autokratyczna mentalno\u015b\u0107 Rosjanina interpretuje histori\u0119 ostatniego \u0107wier\u0107wiecza wed\u0142ug tradycyjnego, rosyjskiego schematu kulturowego. S\u0142abi przyw\u00f3dcy (Gorbaczow i Jelcyn) zniszczyli w kraju porz\u0105dek, bo ich tak zwane demokratyczne reformy, wychwalane przez Zach\u00f3d oraz uleganie presji wzbogaconych na kradzie\u017cy pa\u0144stwowego maj\u0105tku oligarch\u00f3w przynios\u0142y bied\u0119 i zam\u0119t. Potwierdza to \u2013 zdaniem Rosjan &#8211; prawd\u0119, \u017ce zachodnia demokracja importowana na rosyjski grunt, w tym kraju si\u0119 nie sprawdza a mo\u017ce nawet jest koniem troja\u0144skim Zachodu; \u017ce \u015bwiatu zachodniemu nie wolno ufa\u0107, bo chwila s\u0142abo\u015bci kosztowa\u0142a Rosj\u0119 jedn\u0105 trzeci\u0105 jej terytorium. \u017be rosyjski przyw\u00f3dca musi by\u0107 skuteczny i silny, aby w kraju zapanowa\u0142 porz\u0105dek a \u015bwiat pami\u0119ta\u0142, \u017ce Rosja jest mocarstwem i trzeba si\u0119 jej ba\u0107. Takim przyw\u00f3dc\u0105 jest W\u0142adimir Putin.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Tesknota_imperialna\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">T\u0119sknota imperialna<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cz\u0142owiekowi Zachodu Rosj\u0119 i Rosjan trudno zrozumie\u0107, bo relacja pa\u0144stwo \u2013 jednostka jest tam zasadniczo odmienna. Pot\u0119ga pa\u0144stwa p\u0142ynie z ogromu jego terytorium, bogactw naturalnych i unikalnej rosyjskiej mentalno\u015bci. T\u0119 ostatni\u0105 cechuje nie tylko opisana wcze\u015bniej powszechna akceptacja dla bycia raczej poddanym ni\u017c aktywnym obywatelem (wska\u017anik dystansu w\u0142adzy) i\u00a0 kolektywizm. To tak\u017ce bierna akceptacja w\u0142asnej biedy i duma z mocarstwowej pot\u0119gi Rosji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosja za caratu, za komunizmu i po komunizmie by\u0142a i jest pa\u0144stwem pot\u0119\u017cnym a jej mieszka\u0144cy bardzo ubodzy. Jest to jedna z zasadniczych r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy Rosj\u0105 a Zachodem. Pa\u0144stwa zachodnie sta\u0142y si\u0119 bogate, a przez to pot\u0119\u017cne, dzi\u0119ki bogactwu swoich obywateli. Rosja nie jest bogata, cho\u0107 jest pot\u0119g\u0105. Jest pot\u0119g\u0105, bo ma najwi\u0119ksze na \u015bwiecie terytorium, wielk\u0105 si\u0142\u0119\u00a0 militarn\u0105, olbrzymi eksport surowc\u00f3w strategicznych i znacz\u0105cy popyt na zachodnie produkty. Wymienione wy\u017cej elementy jej pot\u0119gi czyni\u0105 j\u0105 globalnym graczem geopolitycznym. Efektywno\u015b\u0107 jej gospodarki jest daleko ni\u017csza od gospodarek zachodnich. Maj\u0105c dziewi\u0105ty pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci ca\u0142kowity Produkt Krajowy Brutto, jest na 49. miejscu pod wzgl\u0119dem PKB na jednego mieszka\u0144ca. Ta dysproporcja wiele m\u00f3wi nie tylko o niskiej efektywno\u015bci gospodarowania, ale te\u017c o specyficznym modelu spo\u0142ecznym. Obok siebie bytuj\u0105 dwa, zupe\u0142nie inne spo\u0142ecze\u0144stwa. Jedno sk\u0142ada si\u0119 ze stosunkowo nielicznej warstwy nap\u0119dzaj\u0105cej wzrost lub b\u0119d\u0105cej u steru, korzystaj\u0105cej finansowo ze swej pozycji, sprawnie funkcjonuj\u0105cej w industrialnym i postindustrialnym spo\u0142ecze\u0144stwie \u015bwiatowym XXI wieku. Druga cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa to olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji, jakby cofni\u0119ta w czasie o ca\u0142e pokolenia. Niewykszta\u0142cona, uboga lub bardzo uboga, niedoinformowana, niemobilna, zatrudniona\u00a0 w rolnictwie lub tradycyjnych dziedzinach gospodarki, na niewysokich stanowiskach. Obie warstwy \u0142\u0105czy jedno: mentalno\u015b\u0107 kolektywistyczna, polityczna pasywno\u015b\u0107,\u00a0 akceptuj\u0105ca jako naturalny sw\u00f3j status, bardziej przypominaj\u0105cy poddanego ni\u017c maj\u0105cego prawa, aktywnego obywatela.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Taki model spo\u0142eczny w kraju o silnej mentalno\u015bci kolektywnej i \u201epodda\u0144czej\u201d czyni Rosj\u0119 pa\u0144stwem inaczej sterownym ni\u017c indywidualistyczne i demokratyczne spo\u0142ecze\u0144stwa zachodniej cywilizacji. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa na mocy kilkuwiekowej tradycji akceptuje sw\u00f3j ubogi status materialny i brak podmiotowo\u015bci obywatelskiej. Bardzo dalekie miejsca Rosji w rankingach stopnia rozwoju demokracji budz\u0105 wsp\u00f3\u0142czucie Anglika, ale Rosjanin niespecjalnie si\u0119 tym przejmuje.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosjanin akceptuje sw\u00f3j mierny status materialny, bardziej podda\u0144czy ni\u017c obywatelski status polityczny, bo r\u00f3wnocze\u015bnie rosyjska kultura polityczna wdrukowa\u0142a mu przez ostatnie dwa wieki dum\u0119 przynale\u017cno\u015bci do pot\u0119\u017cnego pa\u0144stwa. Ta w praktyce czysto symboliczna kompensacja jest skuteczna, cho\u0107 niezmiernie trudna do zrozumienia dla cz\u0142owieka Zachodu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podsycanie dumy z bycia obywatelem lub poddanym rosyjskiego mocarstwa jest ustawione wysoko w hierarchii wa\u017cno\u015bci dzia\u0142a\u0144 w\u0142adzy dbaj\u0105cej o porz\u0105dek, \u00f3w zasadniczy w \u015bwiadomo\u015bci Rosjan komponent dobrego \u0142adu publicznego i politycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosyjska kultura polityczna czyni z Rosjanina kolektywist\u0119 i cz\u0142owieka akceptuj\u0105cego jako naturalny i b\u0119d\u0105cy poza dyskusj\u0105 system nier\u00f3wnej dystrybucji w\u0142adzy. Dobra w\u0142adza to w\u0142adza centralistyczna, gwarantuj\u0105ca elementarny porz\u0105dek. Mniej istotna jest sprawiedliwo\u015b\u0107 czy represywno\u015b\u0107 systemu. Silny pan ma prawo wymierzy\u0107 nawet niezas\u0142u\u017con\u0105 kar\u0119 i by\u0107 surowym a\u017c do b\u00f3lu. Od tego jest panem. Musimy te\u017c zrozumie\u0107 inne rozumienie poj\u0119cia porz\u0105dek przez Rosjan. Fundamentem porz\u0105dku jest uboga, ale niezagro\u017cona egzystencja materialna. Natomiast ba\u0142agan w pa\u0144stwowej firmie, indolencja urz\u0119dnicza i wszechobecne \u0142apownictwo nie s\u0105 zaprzeczeniem porz\u0105dku. S\u0105 naturalnym stanem rzeczy, kt\u00f3ry Rosjanin zna z opowie\u015bci dziadka, ojca, kt\u00f3rego sam do\u015bwiadcza i na kt\u00f3ry \u2013 jako oczywisty i naturalny &#8211; uczy patrze\u0107 swojego syna r\u00f3wnocze\u015bnie pokazuj\u0105c mu setki praktycznych sposob\u00f3w radzenia sobie z t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, unikania bat\u00f3w, za\u0142atwiania r\u00f3\u017cnych spraw na lewo. Polak w dobrze \u015brednim wieku, kt\u00f3ry cz\u0119\u015b\u0107 doros\u0142ego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w PRLu dobrze pami\u0119ta, za kogo uchodzi\u0142 w\u00f3wczas cz\u0142owiek obrotny a kogo nazywano \u0142amag\u0105 \u017cyciow\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Porz\u0105dek jest sfer\u0105 dzia\u0142a\u0144 symbolicznych co do ich skuteczno\u015bci. Odnosi si\u0119, po pierwsze, do periodycznego i akcyjnego w systemie autokratycznym karania \u0142apownik\u00f3w, ma\u0142ych z\u0142odziei gospodarczych, usuwaniu z urz\u0119du zbytnio doskwieraj\u0105cych urz\u0119dnik\u00f3w. Wysoka w\u0142adza musi co jaki\u015b czas rzuci\u0107 kogo\u015b na po\u017carcie, cho\u0107 widzowie nie traktuj\u0105 tego, jako ko\u0144ca nieuczciwego systemu, ale bardziej jako okazjonalne zado\u015b\u0107uczynienie, czynione ku uciesze maluczkich z upadku ludzi do niedawna wynosz\u0105cych si\u0119 ponad innych. Ale bez z\u0142udze\u0144, by to zmieni\u0142o odwieczny porz\u0105dek-nieporz\u0105dek. Po drugie, porz\u0105dek to tak\u017ce wielkie baty, jakie spadaj\u0105 czasem na rzeczywi\u015bcie grube ryby, ludzi bardzo bogatych lub zbyt otwarcie krytykuj\u0105cych w\u0142adz\u0119. Na samym szczycie porz\u0105dku s\u0105 dzia\u0142ania na skal\u0119 wykraczaj\u0105c\u0105 poza Rosj\u0119. Je\u015bli mam by\u0107 dumny z mojego kraju, musi on wyra\u017anie pokazywa\u0107, \u017ce jest silny, nieuleg\u0142y, gro\u017any, budz\u0105cy szacunek i strach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pot\u0119ga nuklearna, ogrom si\u0142 konwencjonalnych i surowce by\u0142y i s\u0105 zasadniczym \u017ar\u00f3d\u0142em rosyjskiej mocarstwowo\u015bci. Dysponuj\u0105c si\u0142\u0105 militarn\u0105 ZSRR by\u0142 rzeczywi\u015bcie bardzo gro\u017anym pa\u0144stwem, maj\u0105cym ekspansjonistyczne ambicje. Stara\u0142 si\u0119 rozszerza\u0107 swoje wp\u0142ywy na innych obszarach: w Azji, na Bliskim Wschodzie, Afryce, w Ameryce \u015arodkowej i Po\u0142udniowej. Po upadku komunizmu strefa rosyjskich wp\u0142yw\u00f3w znacz\u0105co si\u0119 zmniejszy\u0142a a oderwanie kilkunastu republik tworz\u0105cych w\u0142asne pa\u0144stwa by\u0142o powa\u017cnym ciosem w ide\u0119 i rzeczywisto\u015b\u0107 imperialn\u0105. Dopiero Putin postawi\u0142 jako jeden w priorytet\u00f3w rosyjskiej polityki mi\u0119dzynarodowej odbudow\u0119 mocarstwa i aktywny powr\u00f3t do obszar\u00f3w tradycyjnie wspieranych przez Rosj\u0119. Przycz\u00f3\u0142kiem rosyjskim na Bliskim Wschodzie jest Syria, w Azji wa\u017cnym partnerem kupuj\u0105cym w Rosji uzbrojenie s\u0105 Indie, nast\u0119puje stopniowe zacie\u015bnianie relacji z Wietnamem. Z by\u0142ymi republikami, obecnie pa\u0144stwami niepodleg\u0142ymi Rosja stara si\u0119 zintensyfikowa\u0107 relacje, ale idea stworzenia silnego organizmu gospodarczego, Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EUG), powiod\u0142a si\u0119 tylko cz\u0119\u015bciowo, bo nie ma w niej najwa\u017cniejszego, poza Rosj\u0105 pa\u0144stwa, czyli Ukrainy. Obecnie do EUG nale\u017cy Rosja, Kazachstan, Bia\u0142oru\u015b, Armenia. Akces zg\u0142osi\u0142 r\u00f3wnie\u017c Kirgistan. Centrala Unii mie\u015bci si\u0119 w Moskwie, wsp\u00f3ln\u0105 walut\u0105 jest rubel a j\u0119zykiem roboczym \u2013 rosyjski.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">G\u0142oszona dobitnie przez Putina polityka odbudowy mocarstwa rosyjskiego spotyka si\u0119 z silnym i pozytywnym odzewem spo\u0142ecznym w Rosji. Od kilkunastu lat, obok tradycyjnych, wojskowych narz\u0119dzi zapewniaj\u0105cych Rosji pozycj\u0119 \u015bwiatowego gracza strategicznego dosz\u0142a jej si\u0142a ekonomiczna. Cho\u0107 Rosja jest pa\u0144stwem technologicznie zacofanym, posiada wielkie zasoby strategicznych surowc\u00f3w energetycznych, kt\u00f3rymi w znacz\u0105cym stopniu uzale\u017cni\u0142a energetyk\u0119 Europy zachodniej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Po przesz\u0142o dwudziestu latach Rosjanin czuje, \u017ce Rosja wraca do mi\u0119dzynarodowej gry jako gracz silny i gro\u017any.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poza bardziej symbolicznymi ni\u017c realnymi dowodami pot\u0119gi imperialnej (cz\u0142onkowstwo w G8, antyzachodnia retoryka, wojskowe parady, wspieranie nieprzychylnych Zachodowi re\u017cim\u00f3w na Bliskim Wschodzie, Azji, Afryce i Ameryce po\u0142udniowej, podkre\u015blanie si\u0142y ekonomicznej) s\u0105 te\u017c dzia\u0142ania rzeczywiste.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak\u0105 namacaln\u0105 kompensacj\u0105 oferowan\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwu s\u0105 spektakularne pokazy si\u0142y imperialnej obliczone mi\u0119dzy innymi na uzyskanie wysokiego poparcia spo\u0142ecznego. Ciekawie wygl\u0105da na\u0142o\u017cenie na jeden wykres cen ropy, wzrostu rosyjskiego PKB i dat trzech inwazji rosyjskich: na Czeczeni\u0119 (1999), Gruzj\u0119 (2008) i Ukrain\u0119 (2014) (Tabela 5). Ka\u017cdemu z tych konflikt\u00f3w towarzyszy\u0142y ostre spadki ceny ropy i id\u0105cy w \u015blad za nimi spadek PKB Rosji. R\u00f3wnocze\u015bnie, badania opinii publicznej pokazywa\u0142y wtedy znacz\u0105cy wzrost poparcia dla w\u0142adzy i dla Putina osobi\u015bcie. Mo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce Putin regularnie co kilka lat wznieca kampani\u0119 wojskow\u0105 wymierzon\u0105 w tak zwan\u0105 blisk\u0105 zagranic\u0119, chc\u0105c przy jej pomocy zrealizowa\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie kilka cel\u00f3w: odwojowanie ziem oderwanych od ZSRR, odwr\u00f3cenie uwagi od rosyjskich problem\u00f3w ekonomicznych i periodyczne podnoszenie temperatury politycznej, kt\u00f3ra ma przypomnie\u0107 Rosjanom na konkretnym przyk\u0142adzie a nie tylko w wymiarze symbolicznym, \u017ce Rosja jest rzeczywistym mocarstwem, \u017ce ma si\u0142\u0119 i \u017ce jej u\u017cywa dla realizacji cel\u00f3w imperialnych. A przy okazji, ka\u017cda taka kampania zwiera szeregi, podnosi poparcie i na fali tego poparcia mo\u017cna \u0142atwo i z aprobat\u0105 spo\u0142eczn\u0105 rozprawi\u0107 si\u0119 z politycznymi przeciwnikami, zacisn\u0105\u0107 autokratyczn\u0105 p\u0119tle i likwidowa\u0107 kolejne niezale\u017cne o\u015brodki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Do pewnego stopnia scenariusz ten obserwujemy w zwi\u0105zku z rosyjsk\u0105 agresj\u0105 na Ukrainie. Rosyjska gospodarka ju\u017c od kilku lat by\u0142a w stagnacji, ale tym razem gwa\u0142towny spadek ceny ropy, gazu, ucieczka zagranicznego kapita\u0142u i sankcje zachodnie nast\u0105pi\u0142y dopiero po a nie przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105 i by\u0142y nie jej przyczyn\u0105, ale skutkiem. Genez\u0105 inwazji by\u0142o wi\u0119c nie odwr\u00f3cenie uwagi od k\u0142opot\u00f3w gospodarczych, ale kolejne odwojowanie cz\u0119\u015bci utraconego imperium radzieckiego. Jako \u017ce Ukraina jest uwa\u017cana przez Rosjan za integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ich kraju, zagarni\u0119cie Krymu i przynajmniej wschodniej cz\u0119\u015bci Ukrainy grupa Putina uzna\u0142a za dzia\u0142ania, kt\u00f3re spotkaj\u0105 si\u0119 z szerokim poparciem i na tyle os\u0142abi\u0105 i zdestabilizuj\u0105 pa\u0144stwo ukrai\u0144skie, \u017ce b\u0119dzie mo\u017cna je w nieodleg\u0142ym czasie zwasalizowa\u0107 i zapobiec integracji z Zachodem.<\/span> <a name=\"6\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t06\">[6]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Du\u017ca i szybka post\u0119puj\u0105ca skala negatywnych efekt\u00f3w politycznych i ekonomicznych nie by\u0142a przewidywana przez rosyjskich planist\u00f3w. Jednak w\u0142adze rosyjskie licz\u0105, \u017ce przetrzymaj\u0105 te problemy, bo najwy\u017cej kilka lat gorszych relacji z Zachodem warte jest zagarni\u0119cia cz\u0119\u015bci Ukrainy a w miar\u0119 jednolity zachodni front antyrosyjski za\u0142amie si\u0119 szybciej ni\u017c Rosja stanie w obliczu wewn\u0119trznej rewolty. Czas poka\u017ce, czy maj\u0105 racj\u0119. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce rosyjska kalkulacja oka\u017ce si\u0119 trafna.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Mafijna_stacja_benzynowa_czyli_jak_sie_w_Rosji_sprawuje_wladze\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Mafijna stacja benzynowa, czyli jak si\u0119 w Rosji sprawuje w\u0142adz\u0119<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosja nie jest jedynym wielkim krajem, w kt\u00f3rym istniej\u0105 obok siebie dwa zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne spo\u0142ecze\u0144stwa. W\u015br\u00f3d dziesi\u0119ciu pa\u0144stw o najwi\u0119kszych gospodarkach liczonych wielko\u015bci\u0105 Produktu Krajowego Brutto s\u0105 takie cztery kraje \u201epodw\u00f3jne\u201d. To tak zwana grupa BRIC: Brazylia, Rosja, Indie i Chiny. To kraje, w kt\u00f3rych przesz\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142\u017cyje z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, spo\u0142ecze\u0144stwo nowoczesne ze spo\u0142ecze\u0144stwem epoki feudalnej, ambicje i aspiracje skopiowane ze wsp\u00f3\u0142czesnych zachodnich wzor\u00f3w z marzeniami specyficznymi dla \u017cycia w enklawie tradycyjno feudalnej. Nie ma tam jednego spo\u0142ecze\u0144stwa, s\u0105 dwa zasadniczo inne spo\u0142ecze\u0144stwa: ro\u017cnych szybko\u015bci, r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, r\u00f3\u017cnych ambicji, r\u00f3\u017cnej wiedzy, r\u00f3\u017cnego poziomu zamo\u017cno\u015bci. Tym, co je scala jest kultura polityczna: kolektywna i akceptuj\u0105ca polityczny status jednostki bardziej podda\u0144czy ni\u017c obywatelski.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji tych pot\u0119\u017cnych niezachodnich kraj\u00f3w \u201epodw\u00f3jnych\u201d \u017cyje w biedzie, niewiedzy, bez nowoczesnych aspiracji, z bardzo ograniczonym i ukierunkowanym dost\u0119pem do informacji przez co postrzeganie i ocena spraw publicznych jest determinowana przekazem dominuj\u0105cego kana\u0142u, przewa\u017cnie pa\u0144stwowego lub pod kontrol\u0105 pa\u0144stwa. Ta grupa jest zatomizowana, pozbawiona w\u0142asnych elit, bierna ekonomicznie, bierna politycznie, stanowi rezerwuar si\u0142y roboczej a nie rezerwuar kreatywno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Najprostszym wska\u017anikiem identyfikacji kraju podw\u00f3jnego jest por\u00f3wnanie jego pozycji w dw\u00f3ch rankingach: ca\u0142kowitego PKB i PKB na jednego mieszka\u0144ca (Tabela 2, 3). Dla przyk\u0142adu, Francja ma pozycj\u0119 nr 5 w rankingu ca\u0142kowitego PKB i pozycj\u0119 nr 21 w rankingu PKB na jednego mieszka\u0144ca. R\u00f3\u017cnica w obu rankingach wynosi wi\u0119c 16. W przypadku innych kraj\u00f3w zachodnich o najwi\u0119kszym ca\u0142kowitym PKB, r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy obydwoma rankingami wynosi dla ka\u017cdego z nich od 9 (USA) do 21 (Japonia). Natomiast w przypadku kraj\u00f3w niezachodnich o najwi\u0119kszym PKB ca\u0142kowitym, odleg\u0142o\u015b\u0107 ta wynosi od 41 (Rosja) do 139 (Indie). Ten wska\u017anik kraju podw\u00f3jnego wyra\u017anie koreluje z jego kultur\u0105 polityczn\u0105, mierzon\u0105 stopniem indywidualizmu (IDV) i akceptacj\u0105 nieobywatelskiego statusu politycznego (PDI). Dla grupy kraj\u00f3w niezachodnich o najwi\u0119kszych gospodarkach, \u015bredni wska\u017anik ich indywidualizmu (wa\u017cony populacj\u0105) wynosi 34 a wi\u0119c s\u0105 to kraje wybitnie kolektywistyczne. \u015aredni wska\u017anik akceptacji statusu politycznego podda\u0144stwa (PDI, tak\u017ce wa\u017cony populacj\u0105) wynosi 77, czyli s\u0105 to kraje bardzo odleg\u0142e od modely zachodniego. Dla por\u00f3wnania, grupa kraj\u00f3w zachodnich ma \u015bredni IDV &#8211; 73 a PDI \u2013 45.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W przypadku Rosji i Chin, \u201epodw\u00f3jno\u015b\u0107\u201d tych kraj\u00f3w u\u0142atwia rz\u0105dzenie nimi, bo przewa\u017caj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji \u017cyje w innym \u015bwiecie, cofni\u0119tym cywilizacyjnie o setki lat. Nowoczesne techniki manipulacji i propagandy w po\u0142\u0105czeniu z quasi monopolem informacyjnym s\u0105 wobec tego \u201edrugiego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa o wiele skuteczniejsze ni\u017c wobec warstwy, nazwijmy j\u0105, wsp\u00f3\u0142czesnej. To mi\u0119dzy innymi sprawia, \u017ce w Rosji drugie spo\u0142ecze\u0144stwo, to cofni\u0119te w czasie, jest swoist\u0105 poduszk\u0105 bezpiecze\u0144stwa dla ekipy rz\u0105dz\u0105cej. Je\u015bli ma zaspokojone absolutnie podstawowe potrzeby, odpowiednia manipulacja informacyjna i atomizacja neutralizuje je. Doch\u00f3d na g\u0142ow\u0119 \u201edrugiego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa jest znacznie ni\u017cszy ni\u017c \u015bredni poziom PKB na g\u0142ow\u0119 Rosji. Rz\u0105dz\u0105cym pozostaje do aktywnego zarz\u0105dzania w\u0105ska warstwa \u201ewsp\u00f3\u0142czesna\u201d, stanowi\u0105ca najwy\u017cej 10% ca\u0142ej populacji. Warstwa ta ma podobnie autokratyczno\u00a0 podda\u0144cz\u0105 mentalno\u015b\u0107 polityczn\u0105, wi\u0119c g\u0142\u00f3wnym problem w zarz\u0105dzaniu ni\u0105 nie jest kwestia demokratycznych instytucji czy praw obywatelskich, ale zaspokojenie jej potrzeb materialnych na poziomie wyra\u017anie lepszym ni\u017c \u201edrugiego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Potwierdzeniem istnienia dw\u00f3ch zasadniczo odmiennych spo\u0142ecze\u0144stw w Rosji jest skala nier\u00f3wno\u015bci maj\u0105tkowych w tym kraju (Tabela 14). Jest ona najwi\u0119ksza na \u015bwiecie, pomijaj\u0105c male\u0144kie, egzotyczne kraje raj\u00f3w podatkowych. Skala tych nier\u00f3wno\u015bci jest przedstawiana corocznie w raporcie banku Credit Suisse na temat zmian w maj\u0105tku netto gospodarstw domowych w poszczeg\u00f3lnych krajach \u015bwiata. Ot\u00f3\u017c w przypadku Rosji 52% sumy ca\u0142ego maj\u0105tku gospodarstw domowych by\u0142o w r\u0119kach 1180 os\u00f3b posiadaj\u0105cych maj\u0105tek powy\u017cej 30 milion\u00f3w USD (tak zwana grupa UHNW, czyli Ultra High Net Wealth individuals). W r\u0119kach 110 rosyjskich miliarder\u00f3w znajdowa\u0142o si\u0119 35% tego maj\u0105tku. Dla por\u00f3wnania, w r\u0119kach ameryka\u0144skich UHNW znajdowa\u0142o si\u0119 13% sumy ca\u0142ego maj\u0105tku gospodarstw domowych a w posiadaniu ameryka\u0144skich miliarder\u00f3w \u2013 3% tego maj\u0105tku.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tak wielka i nigdzie indziej niespotykana koncentracja maj\u0105tku wymaga kilku s\u0142\u00f3w wyja\u015bnienia. Po pierwsze, nie odzwierciedla stosunk\u00f3w w\u0142asno\u015bciowych, gdy\u017c w Rosji posiadanie wielkiej w\u0142asno\u015bci jest nierozerwalnie zwi\u0105zane z zajmowanym stanowiskiem. Oligarcha ma faktycznie tyle, ile zdo\u0142a wywie\u017a\u0107 na Zach\u00f3d. Je\u015bli podpadnie w\u0142adzy, traci lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego maj\u0105tku i b\u0119dzie szcz\u0119\u015bliwy, je\u015bli nie trafi do wi\u0119zienia lub zdo\u0142a zawczasu uciec na Zach\u00f3d. Prawa w\u0142asno\u015bci nie podlegaj\u0105 w Rosji specjalnej ochronie. W rankingach wolno\u015bci gospodarczej Rosja plasuje si\u0119 na bardzo odleg\u0142ych miejscach (Tabela nr 10, 11). Po drugie, olbrzymia koncentracja maj\u0105tku jest celow\u0105 polityk\u0105 ekipy Putina, gdy\u017c pozwala na kontrol\u0119 wi\u0119kszo\u015bci maj\u0105tku skupionego w r\u0119kach nielicznej grupy powi\u0105zanej i uzale\u017cnionej od w\u0142adzy. Po trzecie wreszcie, \u0142\u0105czna warto\u015b\u0107 netto maj\u0105tku rosyjskich gospodarstw domowych jest zadziwiaj\u0105ca niska na tle rosyjskiego PKB w por\u00f3wnaniu z wielkimi gospodarkami zachodnimi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To rozwarstwienie spo\u0142ecze\u0144stwa rosyjskiego na dwie bardzo r\u00f3\u017cne grupy populacyjne by\u0142o za caratu, za komunizmu i jest teraz. To rozwarstwienie umo\u017cliwia budow\u0119 zewn\u0119trznej mocarstwowo\u015bci przy pomocy gospodarki bardzo nieefektywnej. Przychody z zewn\u0105trz, g\u0142\u00f3wnie z eksportu surowc\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105 budowie pot\u0119gi militarnej bez podnoszenia lub przy minimalnym podnoszeniu standardu \u201edrugiego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re jest rezerwuarem si\u0142y roboczej i dla potencja\u0142u liczebnego armii. Zniszczenie kreatywno\u015bci, innowacyjno\u015bci i przedsi\u0119biorczo\u015bci \u201edrugiego\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa nie jest traktowane jako koszt, kt\u00f3ry ponosi elita rz\u0105dz\u0105ca chc\u0105c budowa\u0107 mocarstwowo\u015b\u0107. Elicie nie zale\u017cy na tych cechach, bo logika budowy imperium polega na gromadzeniu \u015brodk\u00f3w w obr\u0119bie bardzo w\u0105skiej warstwy kierowniczej i budowaniu przy pomocy tych \u015brodk\u00f3w pot\u0119gi wojskowej oraz dos\u0142ownym kupowaniu poparcia kilku &#8211; kilkunastu procent populacji niezb\u0119dnych do aktywnej wsp\u00f3\u0142pracy. Efektywno\u015b\u0107 gospodarowania jest spraw\u0105 drugorz\u0119dn\u0105. Marnotrawstwo jest wpisane w logik\u0119 tego systemu. Patrz\u0105c na Rosj\u0119 z zachodniej perspektywy, wida\u0107 wszechobecn\u0105 korupcj\u0119. Rosja w ka\u017cdym rankingu plasuje si\u0119 na ko\u0144cu listy (Tabela 17, 18, 19, 20). Ale to, co my nazywamy korupcj\u0105 nie jest korupcj\u0105 z rosyjskiego punktu widzenia. Korupcj\u0105 jest tam niezgodna z rosyjskim prawem dystrybucja \u015brodk\u00f3w, ale tylko wtedy, gdy zagra\u017ca interesom elity rz\u0105dz\u0105cej. Prawo jest za\u015b tak skonstruowane, \u017ce dystrybucja zgodna z interesami elity jest przez ni\u0105 chroniona, cho\u0107 zawsze mo\u017ce by\u0107 uznana za przest\u0119pstwo, je\u015bli dysponent legalnie nielegalnych \u015brodk\u00f3w podpadnie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">System taki mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 bardzo d\u0142ugo nie eliminuj\u0105c rynku. By\u0142o tak na przyk\u0142ad w Iraku za czas\u00f3w Saddama Husajna. Irak \u017cy\u0142 z ropy. W reszcie gospodarki dominowa\u0142 sektor prywatny, ale w ka\u017cdej firmie zasiada\u0142 przedstawiciel re\u017cimu, kt\u00f3ry pobiera\u0142 sowite wynagrodzenie i haracz na rzecz rodziny dyktatora. Konfiskata firmy i ewentualne represje wobec prawowitego w\u0142a\u015bciciela by\u0142y wpisane w ryzyko prowadzenia biznesu. Ten system nie likwidowa\u0142 rynku i konkurencji, ale je zniekszta\u0142ca\u0142. Poniewa\u017c prawdziwy w\u0142a\u015bciciel nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pewien przysz\u0142o\u015bci, minimalizowa\u0142 inwestycje preferuj\u0105c te o szybkim zwrocie, dba\u0142 o zachowanie wysokiej p\u0142ynno\u015bci i sta\u0142y transfer cz\u0119\u015bci zysk\u00f3w za granic\u0119. Powiadano, \u017ce drugi Irak wyr\u00f3s\u0142 w Ammanie. Jordania by\u0142a niedaleko, biznesmeni lokowali tam cz\u0142onk\u00f3w rodziny, prawie z regu\u0142y syn\u00f3w, kt\u00f3rzy dbali inwestowanie przetransferowanych zasob\u00f3w. Ucieczka kapita\u0142u jest regu\u0142\u0105 w tak zorganizowanej gospodarce i Rosja tu przewodzi. Rosyjskim Ammanem jest Londyn, cz\u0119\u015bciowo Szwajcaria a do niedawna Cypr.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dop\u00f3ki przychody z eksportu kilku surowc\u00f3w umo\u017cliwiaj\u0105 realizacj\u0119 politycznych priorytet\u00f3w: budow\u0119 nowoczesnego sektora militarnego, modernizacj\u0119 i rozbudow\u0119 sektora wydobycia surowc\u00f3w i du\u017cy import \u017cywno\u015bci, produkt\u00f3w rolnych oraz maszyn i urz\u0105dze\u0144 dla niekt\u00f3rych dzia\u0142\u00f3w niewojskowych, dop\u00f3ty nieefektywna gospodarka kapitalizmu pa\u0144stwowego spleciona z silnym komponentem kleptokracji<\/span> <a name=\"7\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t07\">[7]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">mo\u017ce trwa\u0107. \u201eDrugie\u201d spo\u0142ecze\u0144stwo pe\u0142ni tradycyjnie rol\u0119 poduszki amortyzuj\u0105cej wahania w przychodach eksportowych. Mo\u017cna mu zawsze nieco zabra\u0107 w celu utrzymania planowych wydatk\u00f3w wojskowych i zwyk\u0142ego poziomu transfer\u00f3w kleptokratycznych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie mo\u017cna te\u017c w pe\u0142ni zrozumie\u0107 dzia\u0142a\u0144 Rosji bez spojrzenia na mentalno\u015b\u0107 rosyjskich przyw\u00f3dc\u00f3w i ich najbli\u017cszego otoczenia. Patrz\u0105c na ich dzia\u0142ania, trudno nie dostrzec pewnych podobie\u0144stw ze sposobem postrzegania \u015bwiata przez dresiarza z blokowiska. Sk\u0105d zreszt\u0105 Putin wyszed\u0142. Tyle \u017ce w tym przypadku mamy do czynienia z mentalno\u015bci\u0105 dresiarza, kt\u00f3ry kieruje najwi\u0119kszym pa\u0144stwem \u015bwiata. Zderzenie takiej mentalno\u015bci z wielko\u015bci\u0105 kontrolowanego maj\u0105tku daje skutki katastrofalne. Zwyk\u0142y dresiarz to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry uznaje, \u017ce kluczem do \u017cyciowego sukcesu jest si\u0142a, ta fizyczna i poprzez powi\u0105zania z grup\u0105 podobnie my\u015bl\u0105cych, kt\u00f3rej jest si\u0119 szefem lub przynajmniej jak najwy\u017cej z hierarchii. Ludzie spoza w\u0142asnej grupy to albo zapracowani durnie, albo potencjalne ofiary albo ci, kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119 wystrzega\u0107 i ba\u0107: silniejsze grupy dresiarzy, powa\u017cni gangsterzy, policja. Wed\u0142ug dresiarza \u015bwiatem rz\u0105dzi cynizm, si\u0142a i cwaniactwo. Inni s\u0105 dla dresiarza \u017ar\u00f3d\u0142em kasy. Dresiarz rozumuje prymitywnie i \u017cyje dniem dzisiejszym. Je\u015bli znajdzie zakopany w ziemi garnek z\u0142ota, wydaje go szybko, kupuj\u0105c na lewo i prawo to, co przyniesie mu podziw najbli\u017cszego otoczenia, jego przychylno\u015b\u0107 oraz przywi\u0105zanie. Sukces dla dresiarza to posiadanie zewn\u0119trznych oznak wysokiego statusu, czyli drogi samoch\u00f3d, kosztowne ubrania, bi\u017cuteria, dom, du\u017ce pieni\u0105dze, ostentacyjne szastanie nimi, aby wzbudza\u0107 podziw i zazdro\u015b\u0107, fajne dziewczyny, bezczelny spos\u00f3b zachowania, grupa zapatrzonych w niego zaufanych kumpli. Sposobem na sukces jest zdobywanie pieni\u0119dzy bez \u017cmudnej pracy i nudnej edukacji, czyli cwaniactwem i metodami p\u00f3\u0142 i zupe\u0142nie nielegalnymi. Ale dresiarz jest tak\u017ce cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko sfrustrowanym, do czego nader rzadko przyznaje si\u0119 nawet sam przed sob\u0105. W g\u0142\u0119bi duszy wie, \u017ce jest gorszy i g\u0142upszy, \u017ce zamo\u017cni, wp\u0142ywowi i m\u0105drzy tego \u015bwiata, kt\u00f3rych mo\u017ce obejrze\u0107 w telewizji, s\u0105 w ostatecznym rozrachunku od niego silniejsi i \u017ce nim gardz\u0105. Nie rozumie jednak prawdziwych \u017ar\u00f3de\u0142 si\u0142y tamtych, cho\u0107 podziwia jej oznaki najbardziej zewn\u0119trzne. Ich posiadanie daje mu poczucie, \u017ce si\u0119 do nich zbli\u017cy\u0142. Ale r\u00f3\u017cnica mentalno\u015bci, wykszta\u0142cenia, zachowania, osobistej kultury i gust\u00f3w jest nie do pokonania. Dlatego ich nienawidzi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To, co napisa\u0142em wcze\u015bniej o specyfice rz\u0105dzenia krajem przez Putina i jego grup\u0119 pasuje do tego opisu. Uj\u0105\u0142 to zwi\u0119\u017ale i celnie senator John McCain na Wroc\u0142aw Global Forum w czerwcu 2014 roku. Powiedzia\u0142 wtedy, \u017ce Putin rz\u0105dzi \u201emafijn\u0105 stacj\u0105 benzynow\u0105, kt\u00f3ra udaje pa\u0144stwo\u201d (\u201emafia-run gas station masquerading as a country\u201d). Cho\u0107 to ostre s\u0142owa, oddaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Putin ma co\u015b z mentalno\u015bci dresiarza, tyle \u017ce dotar\u0142 na szczyt jednego z najwi\u0119kszych pa\u0144stw \u015bwiata. S\u0142abo rozumie \u017ar\u00f3d\u0142a zachodniej pot\u0119gi, bo w jego poj\u0119ciu &#8211; idee, warto\u015bci, prawo, wolno\u015b\u0107, demokracja to tylko sztuczki maskuj\u0105ce. \u015awiatem przecie\u017c rz\u0105dzi si\u0142a militarna i finansowa. I nic wi\u0119cej. Kto ma jej wi\u0119cej, ten wygrywa.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosyjska nieefektywno\u015b\u0107 gospodarowania jest dla grupy Putina spraw\u0105 drugorz\u0119dn\u0105 lub trzeciorz\u0119dn\u0105 dop\u00f3ki ma ona garnek z\u0142ota w postaci wielkich zasob\u00f3w ropy i gazu. To wystarczy do budowy pot\u0119gi wojskowej i kupienia poparcia grupy trzymaj\u0105cej ster pa\u0144stwa. Zamiast modernizowa\u0107 Rosj\u0119 dresiarz buduje pot\u0119g\u0119 militarn\u0105, aby si\u0119 go bano i rozdaje swojej klice miliardy z eksportu ropy. Gdy jest karcony przez Zach\u00f3d zabiega o sojusze z pa\u0144stwami gangsterskimi. Kocha luksus. Dowodem niech b\u0119dzie rejestr maj\u0105tku oddany do dyspozycji Putina i miliardy schowane przez niego na Zachodzie <a style=\"color: #000000;\" name=\"8\"><\/a><\/span><a href=\"#powr\u00f3t08\">[8]<\/a>. <span style=\"color: #000000;\">Popisuje si\u0119 t\u0119\u017cyzn\u0105 fizyczn\u0105, bezczelnie k\u0142amie, \u017ce sam jest ofiar\u0105 i musi broni\u0107 Rosji. Chuligan z kilkoma mi\u0119\u015bniakami umie zastraszy\u0107 wszystkich pasa\u017cer\u00f3w autobusu. Trzeba tylko nie i\u015b\u0107 za daleko i wycofa\u0107 si\u0119 w por\u0119. Putin robi to samo z Zachodem, kt\u00f3ry jest silniejszy, ale nie chce si\u0119 bi\u0107 i woli ust\u0119powa\u0107, zw\u0142aszcza je\u015bli szturcha\u0144ce obrywaj\u0105 inni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0142asnego spo\u0142ecze\u0144stwa to dla Putina zapracowani durnie i ofiary spl\u0105tane sieci\u0105 podda\u0144czej kultury, rozbudowanym aparatem bezpiecze\u0144stwa i inwigilacji, manipulowani przy pomocy sterowanych medi\u00f3w, kupowani periodycznie organizowanymi igrzyskami mocarstwowej pot\u0119gi.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ale Putin i jego kamaryla to tak\u017ce ludzie g\u0142\u0119boko sfrustrowani. Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 Rosjan. \u0179r\u00f3d\u0142em frustracji jest historycznie zakorzenione poczucie ni\u017cszo\u015bci cywilizacyjnej wobec Zachodu.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rosyjska_frustracja_cywilizacyjna_i_psychopatyczni_liderzy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Rosyjska frustracja cywilizacyjna i psychopatyczni liderzy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Frustracja i poczucie ni\u017cszo\u015bci cywilizacyjnej jest wielowiekowym historycznym do\u015bwiadczeniem Rosji. Trwa od XVII wieku i reform Piotra Wielkiego. Przez tak d\u0142ugie trwanie jest ju\u017c na trwale wbudowanym komponentem rosyjskiej kultury, w tym kultury politycznej. Jest to frustracja wielowymiarowa, bo obejmuje wiele sfer: gospodark\u0119, wojskowo\u015b\u0107, sztuk\u0119, technologi\u0119, obyczajowo\u015b\u0107, kultur\u0119 masow\u0105. Jest to frustracja wywo\u0142ana poczuciem ni\u017cszo\u015bci wobec Zachodu, kt\u00f3ry by\u0142 i jest lepszy technologicznie, militarnie, gospodarczo, kulturowo. To poczucie ni\u017cszo\u015bci by\u0142o impulsem reform Piotra Wielkiego. To samo poczucie ni\u017cszo\u015bci s\u0142ycha\u0107 by\u0142o w przem\u00f3wieniach przyw\u00f3dc\u00f3w ZSRR zapewniaj\u0105cych o rych\u0142ym dogonieniu i przegonieniu Stan\u00f3w Zjednoczonych w tej czy innej dziedzinie. To samo poczucie ni\u017cszo\u015bci ka\u017ce Putinowi chwali\u0107 si\u0119 przyw\u00f3dcom chi\u0144skim w roku 2014 pierwszym rosyjskim smartfonem. Rosja jest krajem rozdartym pomi\u0119dzy azjatyck\u0105 tradycj\u0105 autokratyczn\u0105 i niemal bezkrytyczn\u0105 akceptacj\u0105 zachodnich kryteri\u00f3w sukcesu. To jest \u017ar\u00f3d\u0142o rosyjskiej ambiwalencji: Zach\u00f3d jest wzorcem i probierzem a zarazem jest Rosjaninowi w g\u0142\u0119bi duszy niemi\u0142y, bo ci\u0105gle od niego lepszy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Sytuacja frustracji i poczucia cywilizacyjnej ni\u017cszo\u015bci jest zarazem czym\u015b wstydliwym, je\u015bli ma si\u0119 imperialne t\u0119sknoty. Jest zatem przykrywana czym\u015b, co cz\u0142owiek Zachodu interpretuje jako ostentacj\u0119. Objawia si\u0119 kuriozaln\u0105 w gronie przyw\u00f3dc\u00f3w wielkich pa\u0144stw rosyjsk\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do chwalenia si\u0119 w\u0142asnymi osi\u0105gni\u0119ciami technologicznymi i gospodarczymi, potiomkinowsk\u0105 tradycj\u0105 udawania sukces\u00f3w tam, gdzie jest si\u0119 tradycyjnie bardzo s\u0142abym<\/span> <a name=\"9\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t09\">[9]<\/a>,<span style=\"color: #000000;\"> demonstracyjnie fa\u0142szywym prezentowaniem obrazu \u015bwiata, na przyk\u0142ad stale powtarzanym twierdzeniem o braku rosyjskiego zaanga\u017cowania militarnego na Ukrainie, czy butnym nawrotem do zimnowojennych praktyk niezapowiedzianych lot\u00f3w wojskowych w pobli\u017cu stref powietrznych pa\u0144stw NATO. Cz\u0119\u015bciowo te dzia\u0142ania s\u0105 obliczone na odbiorc\u00f3w rosyjskich. Dla ludzi Zachodu s\u0105 dziwn\u0105 i specyficzn\u0105 mieszank\u0105 rzeczy \u015bmiesznych i gro\u017anych, \u015bwiadomych k\u0142amstw i mimowolnego przyznawania si\u0119 do bycia gorszym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Gdy przyjrzymy si\u0119 tym publicznym deklaracjom i dzia\u0142aniom rosyjskich w\u0142adz, nale\u017cy odrzuci\u0107 mniemanie, \u017ce jest to zachowanie niezrozumia\u0142e i nieprzewidywalne. Ma ono swoj\u0105 \u017celazn\u0105 logik\u0119. Wcze\u015bniej zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na podobie\u0144stwo sposobu sprawowania w\u0142adzy przez Putina i jego bliskie otoczenie do sposobu my\u015blenia i dzia\u0142ania dresiarzy z blokowiska. Odnosi\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie do spraw gospodarczych, wojskowych i zapewniania trwa\u0142o\u015bci grupy przyw\u00f3dczej. To, co jest sprzeczne z zachodnim zdrowym rozs\u0105dkiem, okazywa\u0142o si\u0119 logiczne i racjonalne, je\u015bli przyj\u0105\u0107 dresiarski spos\u00f3b patrzenia na \u015bwiat. Gdy spojrzymy teraz na rosyjskie w\u0142adze w ich kontaktach zewn\u0119trznych, ze \u015bwiatem cywilizowanym, i dostrzegamy siln\u0105 komponent\u0119 frustracji i poczucia ni\u017cszo\u015bci, nie mo\u017cna oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce logika ich zachowania jest bardzo podobna do zachowa\u0144 os\u00f3b z psychopatycznym upo\u015bledzeniem osobowo\u015bci.<\/span> <a name=\"10\"><\/a><a href=\"#powr\u00f3t10\">[10]<\/a> <span style=\"color: #000000;\">Przypomnijmy, \u017ce osobowo\u015b\u0107 psychopatyczn\u0105 cechuje os\u0142abione odczuwanie wy\u017cszych warto\u015bci, wybitnie utylitarny stosunek do innych, obni\u017cony poziom l\u0119ku przed negatywnymi skutkami w\u0142asnych dzia\u0142a\u0144, co skutkuje s\u0142ab\u0105 zdolno\u015bci\u0105 uczenia si\u0119 na b\u0142\u0119dach i reakcjami agresywnymi oraz narcyzm rozumiany jako wyczulenie na przejawy niedoceniania.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie podejmuj\u0119 si\u0119 w tej chwili wskaza\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 rosyjskiej psychopatii, ale z pewno\u015bci\u0105 odgrywa tu istotn\u0105 rol\u0119 podda\u0144cza kultura polityczna, mocarstwowe ci\u0105goty, cywilizacyjna frustracja i poczucie ni\u017cszo\u015bci wobec Zachodu. Tak czy inaczej, spojrzenie na rosyjskich przyw\u00f3dc\u00f3w jako ludzi o osobowo\u015bci psychopatycznej bardzo wiele wyja\u015bnia, cho\u0107 problem pozostaje. Bo niestety pozostaje konieczno\u015b\u0107 uk\u0142adania sobie stosunk\u00f3w z grup\u0105 psychopat\u00f3w maj\u0105cych atomowy guzik, kt\u00f3rzy mniej, ni\u017c normalny cz\u0142owiek, boj\u0105 si\u0119 skutk\u00f3w w\u0142asnej agresywno\u015bci, s\u0142abo si\u0119 ucz\u0105 na w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach, traktuj\u0105 nas jako u\u017cyteczne lub bezu\u017cyteczne pionki na \u015bwiatowej szachownicy i kt\u00f3rych cechuje narcyzm, czyli nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na wszelkie oznaki lekcewa\u017cenia i niedoceniania, atrofia wy\u017cszych uczu\u0107 oraz narcyzm.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ponure_zakonczenie_z_anegdota_o_skorpionie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Ponure zako\u0144czenie z anegdot\u0105 o skorpionie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rosyjska si\u0142a, tradycja, kultura i mentalno\u015b\u0107 s\u0105 czym\u015b trwa\u0142ym. Trwalszym od ustroju politycznego i silniejszym od wszelkich pr\u00f3b wej\u015bcia na zachodni\u0105 drog\u0119 cywilizacyjn\u0105. Rosyjska cywilizacja okrzep\u0142a za caratu, \u015bwietnie si\u0119 odnalaz\u0142a w komunizmie i ca\u0142kiem dobrze sobie radzi za Putina. \u015awiat musi si\u0119 pogodzi\u0107 z istnieniem tego dziwol\u0105ga. Dziwol\u0105ga, kt\u00f3ry Zachodowi zazdro\u015bci i kt\u00f3ry Zachodu nie cierpi. Kt\u00f3ry jest niemal we wszystkim s\u0142abszy, ale mo\u017ce \u015bmiertelnie uk\u0105si\u0107. Nie nale\u017cy mie\u0107 z\u0142udze\u0144, \u017ce w ten czy inny spos\u00f3b Rosja da si\u0119 przekszta\u0142ci\u0107 w pa\u0144stwo demokratyczne, pokojowe, z efektywn\u0105 gospodark\u0105. Bogactwo Rosji by\u0142o, jest i b\u0119dzie marnotrawione, Rosjanie byli, s\u0105 i b\u0119d\u0105 bardziej poddanymi ni\u017c obywatelami. Ta mentalno\u015b\u0107 dalej b\u0119dzie wy\u0142ania\u0107 w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rzy przypominaj\u0105 zbrojn\u0105 grup\u0119 rozb\u00f3jnik\u00f3w grabi\u0105cych znalezione bogactwo i pokazuj\u0105cych z\u0119by ka\u017cdemu, kto by chcia\u0142 im przeszkodzi\u0107 i przemieni\u0107 Rosj\u0119 na zachodni\u0105 mod\u0142\u0119. Takiej westernizuj\u0105cej przemiany zreszt\u0105 niemal nikt w Rosji nie chce. Ani rz\u0105dz\u0105cy ani krytyczni pretendenci do tronu ani sami rz\u0105dzeni. Wspomnijmy ch\u00f3r przeciwnik\u00f3w Putina (Chodorkowski, Gorbaczow, Nawalny) akceptuj\u0105cy jego napa\u015b\u0107 na Krym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">U\u015bwiadomienie sobie przez zachodnich przyw\u00f3dc\u00f3w i zachodnie elity, \u017ce Rosja z racji swoich nieszcz\u0119snych tradycji zdolna jest na d\u0142u\u017cej wynosi\u0107 na szczyt jedynie sfrustrowanych dresiarzy o psychopatycznym upo\u015bledzeniu osobowo\u015bci jest trudne do akceptacji. Ale trzeba odr\u00f3\u017cni\u0107 rosyjsk\u0105 mentalno\u015b\u0107 pozapolityczn\u0105 i polityczn\u0105. Je\u015bli idzie o t\u0119 pierwsz\u0105, Rosjanin jest dla cz\u0142owieka Zachodu normalnym cz\u0142owiekiem. Czy b\u0119d\u0105 to kontakty towarzyskie czy biznesowe. Tacy Rosjanie to 99% wszystkich kontakt\u00f3w. Ale wra\u017cenie normalno\u015bci znika, gdy rozmowa zmienia przedmiot i zaczyna dotyczy\u0107 takich spraw, jak: na czym polega dobry system polityczny, co my\u015blimy o demokracji, zw\u0142aszcza w Rosji, jak zlikwidowa\u0107 wszechobecn\u0105 w Rosji korupcj\u0119, jak nale\u017cy oceni\u0107 Zach\u00f3d w jego relacjach z Rosj\u0105. Wtedy szybko zaczynamy rozumie\u0107, dlaczego normalni Rosjanie produkuj\u0105 Putina i jemu podobne monstra.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zach\u00f3d musi zaakceptowa\u0107 te rosyjskie realia. Powinien zawsze by\u0107 gotowy wspom\u00f3c Rosj\u0119 w jej pr\u00f3bach reformowania, ale zawsze musi by\u0107 gotowy do natychmiastowego wojskowego kontruderzenia, bo rz\u0105dz\u0105cy Rosj\u0105 nigdy nie wyzb\u0119d\u0105 si\u0119 instynktownej ch\u0119ci, by skorzysta\u0107 z chwili nieuwagi i ugry\u017a\u0107 r\u0119k\u0119, kt\u00f3ra chce im pom\u00f3c. S\u0105 jak skorpion z afryka\u0144skiej anegdoty.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na zalewanej przez wod\u0119 wyspie skorpion prosi \u017cab\u0119, \u017ceby przewioz\u0142a go na drugi brzeg.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">&#8211; A w \u017cyciu! Przecie\u017c mnie u\u017c\u0105dlisz &#8211; m\u00f3wi \u017caba.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">&#8211; Chyba \u017cartujesz. Przecie\u017c oboje by\u015bmy zgin\u0119li! &#8211; logicznie argumentuje skorpion<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">Przekonana \u017caba bierze skorpiona i rzuca si\u0119 do wody. Na \u015brodku rzeki skorpion \u017c\u0105dli \u017cab\u0119.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">&#8211; Dlaczego? &#8211; ostatnim tchnieniem pyta \u017caba &#8211; Przecie\u017c za chwil\u0119 sam utoniesz.<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #000000;\">&#8211; Wiem, ale jestem skorpionem i musia\u0142em ci\u0119 uk\u0105si\u0107. Taka ju\u017c moja natura!<div class=\"gca-utility vertical-spacer\"><\/div><\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Przypisy\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Przypisy<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a name=\"powr\u00f3t01\"><\/a><a href=\"#1\">[1]<\/a> <a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Samodzier%C5%BCawie\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Samodzier%C5%BCawie<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t02\"><\/a><a href=\"#2\">[2]<\/a> Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede, Michael Minkov, Kultury i organizacje, PWE, wyd III, 2011; Informacja og\u00f3lna o Geert\u2019ie Hofstede, patrz: <a href=\"http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Geert_Hofstede\">http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Geert_Hofstede<\/a> ; strona internetowa podaj\u0105ca warto\u015bci badanych przez Hofstede\u2019a wymiar\u00f3w kulturowych dla ponad stu kraj\u00f3w patrz:\u00a0 <a href=\"http:\/\/geert-hofstede.com\/dimensions.html\">http:\/\/geert-hofstede.com\/dimensions.html<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t03\"><\/a><a href=\"#3\">[3]<\/a> Rosyjski Urz\u0105d Statystyczny, <a href=\"http:\/\/www.gks.ru\/bgd\/regl\/b14_12\/IssWWW.exe\/stg\/d02\/26-08.htm\">http:\/\/www.gks.ru\/bgd\/regl\/b14_12\/IssWWW.exe\/stg\/d02\/26-08.htm<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t04\"><\/a><a href=\"#4\">[4]<\/a> Poza danymi w Tabeli 4 i \u017ar\u00f3d\u0142ami SIPRI, patrz Tadeusz \u015awi\u0119tochowicz, Imperium z\u0142a. Reaktywacja, Fronda 2013, str. 226-229<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t05\"><\/a><a href=\"#5\">[5]<\/a> Numa Mazat, Franklin Serrano, An analysis of the Sowiet economic growth from 1950\u2019s to the collapse of USSR, second draft, str. 6 <a href=\"http:\/\/www.centrosraffa.org\/public\/bb6ba675-6bef-4182-bb89-339ae1f7e792.pdf\">http:\/\/www.centrosraffa.org\/public\/bb6ba675-6bef-4182-bb89-339ae1f7e792.pdf <\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t06\"><\/a><a href=\"#6\">[6]<\/a> Bardzo ciekawy tekst o strategii Putina wobec Ukrainy, patrz Miros\u0142aw Czech, Czas pomy\u015ble\u0107 o Rosji bez Putina, Gazeta Wyborcza, 20.12.2014<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t07\"><\/a><a href=\"#7\">[7]<\/a> Karen Dawisha, Kleptocracy in Russia. Its Past and Future, w: Perspectives on Euirope, Spring 2014, 44:1, <a href=\"http:\/\/councilforeuropeanstudies.org\/files\/Perspectives\/Spring%202014\/s6_Dawisha.pdf\">http:\/\/councilforeuropeanstudies.org\/files\/Perspectives\/Spring%202014\/s6_Dawisha.pdf <\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t08\"><\/a><a href=\"#8\">[8]<\/a> O zgromadzonym przez Putina maj\u0105tku pisali Borys Niemcow i Leonid Martyniuk. Omawia to opracowanie Ernest Skalski w tek\u015bcie \u201eGospodarz ziemi rosyjskiej\u201d w: \u00a0<a href=\"http:\/\/studioopinii.pl\/ernest-skalski-gospodarz-ziemi-rosyjskiej\">http:\/\/studioopinii.pl\/ernest-skalski-gospodarz-ziemi-rosyjskiej<\/a><br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t09\"><\/a><a href=\"#9\">[9]<\/a> W grudniu 2014 roku telewizja rosyjska reklamowa\u0142a prze\u0142om w hodowli byd\u0142a. W ci\u0105gu ostatnich kilku lat sprowadzono do Rosji ponad \u0107wier\u0107 miliona sztuk odpornych na mrozy, zgromadzono je na kilku gigantycznych pa\u0144stwowych farmach, zastosowano najnowsze systemy kontroli jako\u015bci (oczywi\u015bcie scentralizowane), wynaj\u0119to kilkudziesi\u0119ciu ameryka\u0144skich pasterzy (cowboys) i oczekuje si\u0119 osi\u0105gni\u0119cia rosyjskiej samowystarczalno\u015bci w produkcji mi\u0119sa w ci\u0105gu kilku nast\u0119pnych lat.<br \/>\n<a name=\"powr\u00f3t10\"><\/a><a href=\"#10\">[10]<\/a> Patrz np. Kazimierz Pospiszyl, Psychopatia, wydawnictwo akademickie \u201e\u017bak\u201d, Warszawa, 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Wst\u0119p Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce Rosja nagle zawraca do swych azjatyckich korzeni, atakuje Ukrain\u0119, gwa\u0142ci prawo mi\u0119dzynarodowe, nie zwa\u017ca na sankcje? Jak to si\u0119 dzieje, \u017ce rosyjscy przyw\u00f3dcy tak b\u0142\u0119dnie postrzegaj\u0105 Zach\u00f3d? Jako agresora. Dlaczego nie modernizuj\u0105 kraju, kt\u00f3ry jest\u00a0 zacofan\u0105 monokultur\u0105 surowcow\u0105? Dlaczego nie walcz\u0105 z korupcj\u0105, kt\u00f3ra [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1074","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1074"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1074\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}