{"id":1058,"date":"2015-07-20T19:29:47","date_gmt":"2015-07-20T17:29:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kwasniewski.org.pl\/?page_id=1058"},"modified":"2016-10-05T12:58:29","modified_gmt":"2016-10-05T10:58:29","slug":"czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/","title":{"rendered":"Czy teoria cywilizacji mo\u017ce by\u0107 naukowa?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-2932\" src=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/pdf2.jpg\" alt=\"pdf2\" width=\"21\" height=\"21\" \/>\u00a0 <a href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/media\/inne-teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa.pdf\">pobierz \/ wydrukuj tekst<\/a><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Stosowalno\u015b\u0107 koncepcji program\u00f3w badawczych Imre Lakatosa w naukach humanistycznych<\/span><\/p>\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_82_2 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<div class=\"ez-toc-title-container\"><p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci  \/  Contents<\/p>\n<\/div><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Skad_tytulowe_pytanie\" >Sk\u0105d tytu\u0142owe pytanie<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Czy_filozofia_historii_jest_nauka\" >Czy filozofia historii jest nauk\u0105?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Filozofia_nauki_i_Imre_Lakatos\" >Filozofia nauki i Imre Lakatos<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Moja_praca_%E2%80%9ECywilizacja_zachodnia_i_Czas%E2%80%9D_w_perspektywie_teorii_programow_badawczych\" >Moja praca \u201eCywilizacja zachodnia i Czas\u201d w perspektywie teorii program\u00f3w badawczych<\/a><ul class='ez-toc-list-level-4' ><li class='ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Twierdzenie_podstawowe_czyli_twardy_rdzen\" >Twierdzenie podstawowe, czyli twardy rdze\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-4'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Pas_ochronny_hipotez_wokol_twardego_rdzenia_%E2%80%93_przyklady\" >Pas ochronny hipotez wok\u00f3\u0142 twardego rdzenia &#8211; przyk\u0142ady<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Krytyka_mojej_koncepcji_i_dokonane_modyfikacje_%E2%80%93_przyklady\" >Krytyka mojej koncepcji i dokonane modyfikacje &#8211; przyk\u0142ady<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Praktyczne_wnioski\" >Praktyczne wnioski<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/teksty\/czy-teoria-cywilizacji-moze-byc-naukowa-2\/#Summary\" >Summary<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Skad_tytulowe_pytanie\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Sk\u0105d tytu\u0142owe pytanie<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pytanie tytu\u0142owe jest nieco prowokacyjne, ale zasadne. Co decyduje, \u017ce prace traktuj\u0105ce o cywilizacji autorstwa Roberta Wrighta, Davida Landesa, Jareda Diamonda, Erica Jonesa,\u00a0 Immanuela Wallersteina, Feliksa Konecznego, Arnolda Toynbee\u2019go, Maxa Webera, Oswalda Spenglera, czy Karola Marksa uznajemy b\u0105d\u017a nie uznajemy za spe\u0142niaj\u0105ce kryterium naukowo\u015bci? Dop\u00f3ki zadajemy to pytanie we w\u0142asnym gronie, ludzi paraj\u0105cych si\u0119 humanistyk\u0105, odpowied\u017a jest przewa\u017cnie pozytywna. Ale gdy zastosujemy kryteria naukowo\u015bci wypracowane na gruncie filozofii nauki, odpowied\u017a jest przewa\u017cnie negatywna (pomijaj\u0105c enfant terrible tej dyscypliny, Paula Feyerabenda i socjologiczne teorie wiedzy).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tytu\u0142owe pytanie nie zaprz\u0105ta mojej uwagi na co dzie\u0144. Ale od d\u0142u\u017cszego czasu mia\u0142em przeczucie, \u017ce jeden z moich ulubionych filozof\u00f3w, Imre Lakatos sformu\u0142owa\u0142 teori\u0119 nauki, kt\u00f3ra porz\u0105dkuje tak\u017ce moje w\u0142asne my\u015blenie. M\u00f3wi\u0105c konkretnie, patrz\u0105c na w\u0142asne prace przez teoretyczne okulary Lakatosa, lepiej rozumiem, jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 w mojej koncepcji cywilizacji jej poszczeg\u00f3lne elementy. Chc\u0119 si\u0119 tymi refleksjami podzieli\u0107. Prace Lakatosa inspirowa\u0142y tak\u017ce innych humanist\u00f3w. Warto wspomnie\u0107 o pracach mi\u0119dzy innymi Iana Barboura, Philipa Claytona i Nancey Murphy, wykorzystuj\u0105cych teori\u0119 program\u00f3w badawczych Lakatosa w dyskusji na temat relacji mi\u0119dzy teologi\u0105 a nauk\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Czy_filozofia_historii_jest_nauka\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Czy filozofia historii jest nauk\u0105?<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od d\u0142u\u017cszego czasu pracuj\u0119 nad zagadnieniem, kt\u00f3re nieprecyzyjnie i tylko tytu\u0142em wst\u0119pu mo\u017cna nazwa\u0107 fenomenem zachodniej cywilizacji. Napisa\u0142em na ten temat kilkana\u015bcie tekst\u00f3w oraz ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3rej kr\u00f3tkie <a style=\"color: #000000;\" href=\"http:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/ksiazka-cywilizacja-zachodnia-i-czas\/streszczenie\/\">streszczenie <\/a>udost\u0119pni\u0142em na mojej stronie internetowej .<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poniewa\u017c m\u00f3wi\u0119 do grona os\u00f3b paraj\u0105cych si\u0119 filozofi\u0105 zawodowo, czuj\u0119 si\u0119 zwolniony z obowi\u0105zku wst\u0119pnego wyja\u015bnienia, kim by\u0142 Imre Lakatos i co to jest teoria program\u00f3w badawczych.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dos\u0142ownie kilka s\u0142\u00f3w o mojej pracy, skoro mam dalej spojrze\u0107 na ni\u0105 z perspektywy teorii program\u00f3w badawczych. Po pierwsze, ma ona wyja\u015bni\u0107 specyficzny fenomen, jakim jest rosn\u0105ca szybko\u015b\u0107 biegu cywilizacji i pokaza\u0107 mechanizmy, kt\u00f3re t\u0119 szybko\u015b\u0107 uruchamiaj\u0105 na poziomie ekonomicznych makroagregat\u00f3w. Po drugie, pokazuje oddzia\u0142ywanie cywilizacyjnej makro presji na sfer\u0119 warto\u015bci jednostkowych. Ods\u0142ania tak\u017ce wynik\u0142e st\u0105d przekszta\u0142cenia tej sfery warto\u015bci i jej zwrotne oddzia\u0142ywanie na og\u00f3ln\u0105 presj\u0119 cywilizacyjn\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Przemiany sfery warto\u015bci jednostkowych skutkuj\u0105 trwa\u0142ymi zmianami postaw, oczekiwa\u0144 i mentalno\u015bci. Te trwale zmienione oczekiwania bardzo silnie oddzia\u0142ywaj\u0105 na realne procesy gospodarcze. Procesy te polegaj\u0105 na specyficznej realokacji zasob\u00f3w cywilizacyjnych i poddaj\u0105 si\u0119 \u0142atwo analizie statystycznej. Skala tej realokacji jest tak wielka, \u017ce stanowi jedno z najwa\u017cniejszych zjawisk cywilizacyjnych od drugiej po\u0142owy XX wieku. By\u0107 mo\u017ce nawet definiuje istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 to\u017csamo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnego Zachodu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To stawia pytanie o korzenie takiego kszta\u0142tu wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. W tym celu nale\u017cy si\u0119 odnie\u015b\u0107 do historycznych proces\u00f3w sekularyzacji i modernizacji oraz pokaza\u0107 rol\u0119 rozmaitych czynnik\u00f3w, kt\u00f3re stworzy\u0142y nowoczesn\u0105 Europ\u0119, w tym ekologi\u0119 kontynentu, chrze\u015bcija\u0144stwo i wcze\u015bniejsze dziedzictwo kulturowe oraz wyja\u015bni\u0107, jakie konkretnie znaczenie mia\u0142y poszczeg\u00f3lne czynniki dla takiego a nie innego mechanizmu cywilizacyjnego, jaki obecnie obserwujemy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Te kilka zda\u0144 o przedmiocie moich zainteresowa\u0144 nieco t\u0142umaczy, czemu dyscyplina naukowa, kt\u00f3ra jest mi w pewnym sensie bliska, cho\u0107 m\u00f3wi\u0119 to z bardzo du\u017cym oporem, to filozofia historii.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Z jednej strony g\u0142\u00f3wne pytania filozofii historii s\u0105 mi bliskie. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie wzdragam si\u0119 na my\u015bl, \u017ce moje prace mog\u0142yby by\u0107 zaliczone do tej dziedziny. Szukanie praw dziejowych albo sensu dziej\u00f3w,\u00a0 zastanawianie si\u0119, czy proces historyczny jest uporz\u0105dkowany czy przypadkowy, czy posiada jaki\u015b finalny cel \u2013 s\u0105 to zagadnienia na tak wysokim poziomie abstrakcji, tak og\u00f3lne, \u017ce bardzo niebezpiecznie ocieraj\u0105 si\u0119 o naukow\u0105 poezj\u0119, proroctwa, mistyk\u0119, wyznanie wiary lub zwyczajn\u0105 ideologi\u0119 lub propagand\u0119, skrywane pod pozorem, naukowego j\u0119zyka.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To wzdrygni\u0119cie nie jest jednak tak do ko\u0144ca. W ko\u0144cu niekt\u00f3re z wielkich pyta\u0144 filozofii historii, cho\u0107 mo\u017ce nieco skromniej postawione, albo przynajmniej u\u017cywaj\u0105ce bardziej strawnego j\u0119zyka budz\u0105 i dzi\u015b szerokie zainteresowanie i zaowocowa\u0142y wa\u017cnymi i szeroko komentowanymi pracami. Wymieni\u0119 tu prace wielkich jak Braudela, Jonesa czy McNeilla. Ale tak\u017ce prace o nieco mniejszym ci\u0119\u017carze gatunkowym jak Wallersteina, Diamonda czy Fukuyamy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie uciekniemy zatem od prac historycznych, socjologicznych, antropologicznych i innych, o szerokim zasi\u0119gu problemowym i czasowym. Jednak\u017ce stawia to przed nami bardzo ostro problem odsiania ziaren od plew, nauki od pseudonauki.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Im bardziej ambitnie nakre\u015blimy sobie program bada\u0144, co do okresu i obszaru, w kt\u00f3rych chcemy analizowa\u0107 prawid\u0142owo\u015bci, tym wi\u0119ksze ryzyko ze\u015blizgni\u0119cia si\u0119 w bana\u0142 lub zwyk\u0142y fa\u0142sz. Aby to niebezpiecze\u0144stwo redukowa\u0107, tym wi\u0119ksze s\u0105, po pierwsze, wymagania co do jako\u015bci warsztatu naukowego i metodologii. Nawet anarchista Feyerabend nie przeczy, \u017ce warsztat odr\u00f3\u017cnia rozs\u0105dnego naukowca od nienaukowca i szale\u0144ca. Pisze: \u201eR\u00f3\u017cnica nie polega na tym, \u017ce rozs\u0105dny naukowiec sugeruje to, co jest prawdopodobne i co rokuje sukces a szaleniec wybiera to, co nieprawdopodobne, absurdalne i co musi si\u0119 \u017ale sko\u0144czy\u0107. Nie, r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi polega na badaniach, kt\u00f3re s\u0105 prowadzone po przyj\u0119ciu okre\u015blonego punktu widzenia. Szaleniec zazwyczaj zadowala si\u0119 obron\u0105 punktu widzenia w jego pierwotnej, nierozwini\u0119tej, metafizycznej formie i nie ma zamiaru sprawdza\u0107 jego u\u017cyteczno\u015bci w tych wszystkich wypadkach, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 na korzy\u015b\u0107 jego przeciwnika, czy nawet nie chce przyzna\u0107, \u017ce istniej\u0105 jakiekolwiek problemy. Tym, co odr\u00f3\u017cnia \u201eszacownego my\u015bliciela\u201d od szale\u0144ca, s\u0105 dalsze badania, ich szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107, \u015bwiadomo\u015b\u0107 trudno\u015bci, znajomo\u015b\u0107 og\u00f3lnego stanu wiedzy, \u015bwiadomo\u015b\u0107 podnoszonych zarzut\u00f3w, nie za\u015b pierwotna zawarto\u015b\u0107 jego teorii.\u201d<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Jednak dobry warsztat i przemy\u015blana metodologia niczego jeszcze nie gwarantuj\u0105, je\u015bli idzie o jako\u015b\u0107 pracy. Tyle, \u017ce ich brak przewa\u017cnie oznacza co najwy\u017cej eseistyk\u0119 a schodz\u0105c ni\u017cej \u2013 paranauk\u0119 lub grafomani\u0119. Nie jest to \u017celazna regu\u0142a, ale wskaz\u00f3wka zdroworozs\u0105dkowa. W ko\u0144cu i esej mo\u017ce by\u0107 wst\u0119pem do czego\u015b wielkiego. A drugiej strony znamy przecie\u017c naukowych grafoman\u00f3w, dysponuj\u0105cych warsztatem, tytu\u0142em i tworz\u0105cych z zapa\u0142em rzeczy budz\u0105ce za\u017cenowanie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W ten spos\u00f3b docieram do sprawy metodologii a raczej metametodologii. Pytanie brzmi, czy mo\u017cna tworzy\u0107 prace o bardzo szerokim zasi\u0119gu tematycznym i czasowym, maj\u0105ce intencje pokazania mechanizm\u00f3w funkcjonowania i rozwoju, takiego np. fenomenu jak zachodnia cywilizacja, nie ze\u015blizguj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie w eseistyk\u0119, ideologi\u0119 czy paranauk\u0119? To znaczy, czy mo\u017cna to robi\u0107 z uzasadnionym przekonaniem w\u0142asnym (o to zawsze \u0142atwiej) i krytycznego \u015brodowiska naukowego, \u017ce uprawia si\u0119 nauk\u0119?<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tym momencie musi pa\u015b\u0107 pytanie, czym jest zatem nauka? I w ten spos\u00f3b docieramy do dyscypliny, kt\u00f3ra si\u0119 nazywa filozofi\u0105 nauki.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Filozofia_nauki_i_Imre_Lakatos\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Filozofia nauki i Imre Lakatos<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poszed\u0142em tropem tylko kilku wielkich koncepcji: Kuhna, Feyerabenda i Lakatosa. Pierwsz\u0105 odrzucam, bo paradygmaty, w kuhnowskim sensie tego poj\u0119cia, w naukach humanistycznych albo nie istniej\u0105 albo przynajmniej ja nic o nich nie wiem. Nie mam wi\u0119c do czego odnosi\u0107 mojej w\u0142asnej pracy. Teksty Feyerabenda czytam z przyjemno\u015bci\u0105, bo sam \u0142ami\u0119 wiele schemat\u00f3w i znajduj\u0119 u niego ochocz\u0105 dla takiego post\u0119powania akceptacj\u0119. Jednak jego metodologiczne \u201er\u00f3bta co chceta a potem zobaczymy, czy ludzie to zaakceptuj\u0105\u201d uniemo\u017cliwia mi odpowiedzenie sobie samemu na pytanie, czy to, co aktualnie robi\u0119 ma cechy nauki. Nie daje wskaz\u00f3wek oceny. Gdy\u017c to, co nazywam \u0142amaniem schemat\u00f3w r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 zachwycon\u0105 samoocen\u0105 grafomana.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Inaczej jest z odniesieniem mojej pracy do koncepcji program\u00f3w badawczych Lakatosa, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 dla mnie bardzo praktycznym drogowskazem. Wyja\u015bnia od strony metametodologicznej struktur\u0119 mojej pracy. Formu\u0142uje wymagania, kt\u00f3re musz\u0119 spe\u0142ni\u0107, aby to, co robi\u0119 mo\u017cna by\u0142o zaliczy\u0107 do nauki w og\u00f3le a do nauki rozwijaj\u0105cej si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci. Uspokaja co do wymog\u00f3w empirycznych potwierdze\u0144 i w sprawach dotycz\u0105cych anomalii. Informuje, jaki kierunek krytyki uderza w fundamenty mojej koncepcji i co z tym robi\u0107. Daje wskaz\u00f3wki odno\u015bnie interpretacji takich wa\u017cnych poj\u0119\u0107, jak moc wyja\u015bniaj\u0105ca teorii i nowy fakt przewidziany teori\u0105. Wreszcie, to wszystko, co si\u0119 dzieje na linii: moja praca \u2013 krytyczni czytelnicy \u2013 moje odpowiedzi, jest wyja\u015bnione w teorii program\u00f3w badawczych jako podlegaj\u0105cy okre\u015blonym regu\u0142om post\u0119powania i oceny rozw\u00f3j programu bada\u0144.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">\u201eLakatos twierdzi, \u017ce dany obszar bada\u0144 stanowi nauk\u0119, je\u017celi spe\u0142nia wymogi metodologii program\u00f3w badawczych, i nie jest nauk\u0105, je\u017celi ich nie spe\u0142nia.\u201d (Chalmers)<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wymogi te rozumiem nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">istnieje identyfikowalny zesp\u00f3\u0142 twierdze\u0144 o przedmiocie bada\u0144, kt\u00f3ry jest generaln\u0105, bardzo og\u00f3ln\u0105 wytyczn\u0105 dalszych bada\u0144. Istnieje r\u00f3wnocze\u015bnie zakaz kierowania wobec tych twierdze\u0144 regu\u0142y modus tollens. Jest to twardy rdze\u0144 programu badawczego, jego heurystyka negatywna.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">s\u0105 twierdzenia, kt\u00f3re bazuj\u0105c na twardym rdzeniu opisuj\u0105 granice przedmiotu bada\u0144 i sam przedmiot bada\u0144. Twierdzenia te bior\u0105 na siebie ci\u0119\u017car krytyki i mo\u017ce by\u0107 kierowana wobec nich regu\u0142a modus tollens. Jest to pas ochronny twardego rdzenia. Nazywam to pierwszym elementem tzw. heurystyki pozytywnej<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">prowadzona jest praca polegaj\u0105ca na modyfikacjach pasa ochronnego i formu\u0142owaniu r\u00f3\u017cnych hipotez. Modyfikacje s\u0105 w du\u017cym stopniu odpowiedzi\u0105 na krytyk\u0119.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">modyfikowanie pasa ochronnego powinno dawa\u0107 przyrost tre\u015bci empirycznej. Ka\u017cdy krok programu badawczego ma stanowi\u0107 post\u0119powe teoretyczne przesuni\u0119cie problemowe.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">program jako ca\u0142o\u015b\u0107 powinien wykazywa\u0107 si\u0119 sporadycznie post\u0119powym przesuni\u0119ciem empirycznym. Wzrost tre\u015bci teoretycznej powinien retrospektywnie wygl\u0105da\u0107 na potwierdzony empirycznie.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">sformu\u0142owany jest zesp\u00f3\u0142 postulat\u00f3w, jak prowadzi\u0107 dalsze badania. Powinien istnie\u0107 sp\u00f3jny, najlepiej d\u0142ugofalowy program bada\u0144 wynikaj\u0105cy logicznie z twardego rdzenia i ju\u017c istniej\u0105cego pasa ochronnego. Jest to moim zdaniem, odr\u00f3\u017cnialny od pierwszego, drugi element heurystyki pozytywnej.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">im lepszy program badawczy, tym ma wi\u0119ksz\u0105 moc heurystyczn\u0105, czyli wyja\u015bniaj\u0105c\u0105.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Od siebie doda\u0142bym wym\u00f3g \u00f3smy, z pewno\u015bci\u0105 dotycz\u0105cy dziedziny, kt\u00f3ra si\u0119 zajmuj\u0119:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"8\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">im lepszy program badawczy, tym ma wi\u0119ksz\u0105 moc pozytywnej asymilacji innych koncepcji.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Moja_praca_%E2%80%9ECywilizacja_zachodnia_i_Czas%E2%80%9D_w_perspektywie_teorii_programow_badawczych\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Moja praca \u201eCywilizacja zachodnia i Czas\u201d w perspektywie teorii program\u00f3w badawczych<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Pora wyja\u015bni\u0107, jak te wymogi mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do prac z zakresu nauk humanistycznych i jak nale\u017cy je czasem zreinterpretowa\u0107, by mog\u0142y by\u0107 stosowane w tym obszarze. Pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 przyk\u0142adem mojej pracy na temat cywilizacji, na niej bowiem g\u0142\u00f3wnie \u0107wiczy\u0142em Lakatosa.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Twierdzenie_podstawowe_czyli_twardy_rdzen\"><\/span><span style=\"color: #000000;\"><strong>Twierdzenie podstawowe, czyli twardy rdze\u0144<\/strong><\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Odr\u00f3\u017cniam twardy rdze\u0144 teorii, czyli twierdzenie lub zesp\u00f3\u0142 twierdze\u0144 podstawowych danej teorii od jej syntetycznego podsumowania. Twardy rdze\u0144 jest intuicj\u0105 \/ propozycj\u0105 co do natury przedmiotu bada\u0144, intuicj\u0105 co do praw, kt\u00f3re rz\u0105dz\u0105 badanym obszarem. Organizuje prac\u0119 badawcz\u0105. Efekty i konkluzje tej pracy to co innego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Moja praca o cywilizacji zachodniej opiera\u0142a si\u0119 na pewnej zasadniczej i bardzo og\u00f3lnej tezie dotycz\u0105cej problemu czasu w kulturze Zachodu. Od dawna \u201ewiedzia\u0142em\u201d, \u017ce kluczowa kwestia to proces przemiany czasu w warto\u015b\u0107. \u017be analizuj\u0105c procesy gospodarcze, trendy post\u0119pu technicznego, zmiany struktury Produktu Narodowego, pewne procesy historyczne, a tak\u017ce przemiany kulturowe i obyczajowe, nale\u017cy na to wszystko spojrze\u0107, odnosz\u0105c do idei konwersji kategorii czasu w warto\u015b\u0107. To by\u0142a intuicja, kt\u00f3ra kierowa\u0142a moj\u0105 prac\u0105. Dzi\u0119ki Lakatosowi wiem, \u017ce ta intuicja, jako twardy rdze\u0144, jest niefalsyfikowalna.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Dopiero jaki\u015b czas po rozpocz\u0119ciu pracy, potrafi\u0142em bardziej precyzyjnie sformu\u0142owa\u0107 twierdzenie, kt\u00f3re jest twardym rdzeniem. Brzmi ono teraz nast\u0119puj\u0105co: osi\u0105 dynamiki proces\u00f3w, kt\u00f3re w istotnym stopniu stanowi\u0105 o to\u017csamo\u015bci dzisiejszego Zachodu a tak\u017ce osi\u0105 dynamiki proces\u00f3w historycznych, kt\u00f3re t\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 stworzy\u0142y, jest konwersja kategorii czasu w warto\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Kiedy m\u00f3wi\u0119 o osi dynamiki, mam na my\u015bli fakt, \u017ce procesy, kt\u00f3re stanowi\u0105 bardzo istotny sk\u0142adnik wsp\u00f3\u0142czesnego Zachodu mo\u017cna adekwatnie opisa\u0107 przez odniesienie ich do problemu konwersji czasu w warto\u015b\u0107. Nale\u017cy przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce procesy te nie polegaj\u0105 na samej konwersji, ale na ci\u0105g\u0142ym powielaniu i wzmacnianiu jej przyczyn i skutk\u00f3w. Wi\u0119cej o tym powiem za chwil\u0119.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Mechanizm, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie powiela i wzmacnia przyczyny i skutki konwersji powstawa\u0142 przez wieki. Zachodzi\u0142 w Europie niemal od zarania ery chrze\u015bcija\u0144skiej. Od kiedy za\u015b czas sta\u0142 si\u0119 ju\u017c warto\u015bci\u0105 istotn\u0105 spo\u0142ecznie (podstawowe kryterium \u201espo\u0142ecznej istotno\u015bci\u201d to szybko\u015b\u0107 cywilizacyjna, wynikaj\u0105ce z niej przemiany system\u00f3w warto\u015bci i wynikaj\u0105ce z nich nowe oczekiwania i \u017c\u0105dania, kt\u00f3re determinuj\u0105 procesy realokacji zasob\u00f3w cywilizacyjnych), warto\u015b\u0107 ta podlega ci\u0105g\u0142ej reprodukcji na coraz wy\u017cszym poziomie.<\/span><\/p>\n<h4 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pas_ochronny_hipotez_wokol_twardego_rdzenia_%E2%80%93_przyklady\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Pas ochronny hipotez wok\u00f3\u0142 twardego rdzenia &#8211; przyk\u0142ady<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h4>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Obecnie pas ochronny hipotez wok\u00f3\u0142 twardego rdzenia mojej koncepcji jest znacznie rozbudowany i wielow\u0105tkowy. Trudno go tutaj w ca\u0142o\u015bci zrelacjonowa\u0107. Skoncentruj\u0119 si\u0119 na rozdziale pierwszym mojej ksi\u0105\u017cki. Powiem o pasie ochronnym zawartym w tym rozdziale, o tym jak i dlaczego by\u0142 modyfikowany, oraz czy te modyfikacje stanowi\u0105 tzw. post\u0119powe przesuni\u0119cie teoretyczne, problemowe i empiryczne. Tak wi\u0119c, na przyk\u0142adzie w\u0142asnej pracy, przymierzanej wielokrotnie do teorii Lakatosa, chc\u0119 pokaza\u0107, \u017ce teoria z dziedziny humanistyki mo\u017ce by\u0107 analizowana z perspektywy metodologii program\u00f3w badawczych i spe\u0142nia\u0107 jej kryteria.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Poniewa\u017c twierdzenie twardego rdzenia g\u0142osi, \u017ce wiele spo\u015br\u00f3d najwa\u017cniejszych proces\u00f3w cywilizacyjnych kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 problemu konwersji czasu w warto\u015b\u0107, \u017ce procesy te powielaj\u0105 przyczyny i skutki tej konwersji, trzeba to wszystko prze\u0142o\u017cy\u0107 na ci\u0105g bardziej szczeg\u00f3\u0142owych hipotez.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Podstawowa linia wyja\u015bnienia biegnie jak nast\u0119puje\u00a0 (pomijam teraz wszelkie niuanse; to, co pokazuj\u0119 jest wielki skr\u00f3tem):<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, powielaj\u0105c\u0105 si\u0119 przyczyn\u0105 konwersji czasu w warto\u015b\u0107 jest rosn\u0105ca szybko\u015b\u0107 biegu cywilizacji. Sama konwersja jest spraw\u0105 oczywist\u0105 i nie wymaga szczeg\u00f3lnych deliberacji. Im szybciej \u017cyjemy, tym wi\u0119ksz\u0105 odczuwamy presj\u0119 po\u015bpiechu i tym cenniejsza jest dla nas ka\u017cda godzina. Nale\u017cy jednak wyja\u015bni\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a cywilizacyjnego przyspieszenia i pokaza\u0107 mechanizm jego reprodukcji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W tym celu pokaza\u0142em mechanizm transformacji maj\u0105tku spo\u0142ecznego w kapita\u0142 produkcyjny i czynnik\u00f3w, kt\u00f3re ten proces przyspieszaj\u0105 lub spowalniaj\u0105 w gospodarkach opartych na rynku i prywatnej w\u0142asno\u015bci. W tego typu gospodarkach szybko\u015b\u0107 biegu gospodarki jest \u2013 m\u00f3wi\u0105c z grubsza &#8211; proporcjonalna do jej zdolno\u015bci mobilizacji kapita\u0142u produkcyjnego. Zasadniczym \u017ar\u00f3d\u0142em tej zdolno\u015bci na Zachodzie jest wysoki stopie\u0144 unifikacji i integracji praw w\u0142asno\u015bci.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Rozumiej\u0105c na poziomie makro, dlaczego gospodarka zachodnia biegnie coraz szybciej, zmieni\u0142em nast\u0119pnie perspektyw\u0119 z globalnej na spojrzenie oczami jednostki. Przyspieszaj\u0105ca gospodarka walczy o konsumenta. Konkuruj\u0105ce firmy, poprzez marketing i reklam\u0119, odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do tego, co ma dla konsumenta warto\u015b\u0107 i kusz\u0105 go, \u017ce oferowane towary zrealizuj\u0105 te warto\u015bci Lepiej, gdy\u017c s\u0105 zupe\u0142nie Nowe i dokonaj\u0105 tego Szybciej. Zesp\u00f3\u0142 LNS to z pocz\u0105tku warto\u015bci czysto instrumentalne. Z punktu widzenia sprzedawcy\/producenta s\u0142u\u017c\u0105 intensyfikacji obrotu a z punktu widzenia konsumenta &#8211; lepszej i szybszej realizacji jego warto\u015bci w\u0142a\u015bciwych. Je\u015bli interesuje mnie problematyka \u015bmierci, otrzymuj\u0119 z Amazon lub z Barnes and Noble spersonalizowane zach\u0119ty, \u017ce ich oferta jest coraz Lepsza, tzn. bogatsza, \u017ce oferuj\u0105 coraz wi\u0119cej zupe\u0142nie Nowych tytu\u0142\u00f3w, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz Szybciej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">LNS jest standardowym systemem nie tylko zach\u0119t wobec konsumenta, ale i \u017c\u0105da\u0144 wobec pracownika i producenta. Aby przetrwa\u0107 w szybko zmieniaj\u0105cym si\u0119 otoczeniu, musz\u0105 oni, bez wzgl\u0119du na to, czy produkuj\u0105 damsk\u0105 bielizn\u0119 czy teksty filozoficzne, dzia\u0142a\u0107 coraz Lepiej, czyli skuteczniej, w spos\u00f3b Nowy, czyli innowacyjnie i wszystko robi\u0107 Szybciej.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ze wzgl\u0119du na procesy koncentracji kapita\u0142u, konkurencja i profesjonalny marketing zagarniaj\u0105 coraz wi\u0119cej obszar\u00f3w i zesp\u00f3\u0142 LNS staje si\u0119 coraz bardziej widoczny. Przyklejany jest bowiem do coraz wi\u0119kszej liczby produkt\u00f3w. Rozpycha si\u0119 w przestrzeni aksjologicznej cz\u0142owieka, zajmuj\u0105c w niej po prostu coraz wi\u0119cej miejsca i czasu. Po odpowiednio d\u0142ugim czasie dzia\u0142ania, trzy elementy LNS stopniowo stapiaj\u0105 si\u0119 i staj\u0105 si\u0119 nawzajem to\u017csame. Lepszy jest to\u017csamy z Nowym, Nowy jest to\u017csamy z Szybszym a Szybszy jest to\u017csamy z Lepszym. Poza stopieniem nast\u0119puje co\u015b, co nazywam przeskokiem autotelicznym. Warto\u015bci LNS staj\u0105 si\u0119 cenne nie ze wzgl\u0119du na moje warto\u015bci autonomiczne, ale ze wzgl\u0119du na nie same. Chc\u0119 kupowa\u0107 nowe produkty, bo s\u0105 nowe. W moim umy\u015ble nowe to lepsze. Chc\u0119 je kupowa\u0107 coraz szybciej, jak si\u0119 tylko pojawi\u0105, bo posiadanie ich szybciej od innych nabywc\u00f3w nie tylko daje nad nimi przewag\u0119 konkurencyjn\u0105, ale te\u017c zwyczajn\u0105 satysfakcj\u0119, \u017ce jestem pierwszy. Wszystko to sprawia, \u017ce makro presja szybko\u015bci przekszta\u0142ca si\u0119 z zewn\u0119trznego przymusu w wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 bycia szybkim.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W ten spos\u00f3b szybka i przyspieszaj\u0105ca gospodarka wt\u0142acza do aksjologii jednostkowej szybko\u015b\u0107 jako warto\u015b\u0107 pozytywn\u0105. Wt\u0142acza to konsumentowi, pracownikowi, producentowi. R\u00f3wnie\u017c filozofom. Niekt\u00f3rzy ulegaj\u0105 temu zupe\u0142nie. Inni z trudem lub wcale. Ale i jedni i drudzy musz\u0105 zaakceptowa\u0107 regu\u0142y szybkiej gry o ile funkcjonuj\u0105 w szybkich segmentach cywilizacji i nie maj\u0105 zamiaru odpa\u015b\u0107 z zawod\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Reasumuj\u0105c, reprodukcja makropresji polega wi\u0119c na sprz\u0119\u017ceniu zwrotnym mi\u0119dzy dzia\u0142aniem wielkich ekonomicznych agregat\u00f3w, kt\u00f3re przyspieszaj\u0105 bieg cywilizacji i zarazem wywo\u0142uj\u0105 takie zmiany w sferze warto\u015bci jednostkowych, \u017ce warto\u015bci te staj\u0105 si\u0119 samodzielnym czynnikiem dalej nap\u0119dzaj\u0105cym szybko\u015b\u0107 i makro presj\u0119 cywilizacyjn\u0105.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Krytyka_mojej_koncepcji_i_dokonane_modyfikacje_%E2%80%93_przyklady\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Krytyka mojej koncepcji i dokonane modyfikacje &#8211; przyk\u0142ady<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">To rozumowanie spotka\u0142o si\u0119 z ca\u0142ym szeregiem uwag krytycznych. Oto niekt\u00f3re z nich:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">poj\u0119cie szybko\u015bci cywilizacyjnej jest rodem z felietonu. Nie zosta\u0142a podana jej definicja.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W odpowiedzi musia\u0142em zdefiniowa\u0107 szybko\u015b\u0107 cywilizacyjn\u0105, co okaza\u0142o si\u0119 chyba klasycznym post\u0119powym przesuni\u0119ciem teoretycznym. Poj\u0119cie to jest cz\u0119sto u\u017cywane i prawie nigdy nie precyzowane. Zaproponowa\u0142em szereg policzalnych parametr\u00f3w tej szybko\u015bci i przedstawi\u0142em zarys metodologii takiego pomiaru z wykorzystaniem tych parametr\u00f3w.<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"2\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">Makropresja cywilizacyjna nie jest wyja\u015bniona wystarczaj\u0105co zrozumiale dla nieekonomist\u00f3w.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Wobec utyskiwa\u0144 na ma\u0142o zrozumia\u0142y opis presji ekonomicznej, rozszerzy\u0142em nieco tekst o makroagregatach ekonomicznych powoduj\u0105cych presj\u0119 szybko\u015bci. Tekst o makropresji jest przyk\u0142adem, \u017ce zaproponowana przeze mnie teoria potrafi pozytywnie asymilowa\u0107 obce koncepcje. Do wyja\u015bnienia zachodniej zdolno\u015bci mobilizowania kapita\u0142u produkcyjnego wykorzysta\u0142em stosunkowo now\u0105, ale bardzo znan\u0105 teori\u0119 ekonomiczn\u0105 Hernando de Soto.<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"3\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">marketing i reklama aktywnie tworz\u0105 nowe potrzeby, pragnienia i warto\u015bci a nie tylko biernie reaguj\u0105 na to, czego chcemy. Czyli reklama nie jest neutralna aksjologicznie, jak to jest napisane w mojej pracy.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">W kwestii, czy reklama odwzorowuje, czy tworzy nowe warto\u015bci, musia\u0142em wyja\u015bni\u0107 zasady planowania i realizacji strategii marketingowej. Znajomo\u015b\u0107 kolejnych krok\u00f3w pracy dzia\u0142u marketingu t\u0142umaczy moje twierdzenie o neutralno\u015bci aksjologicznej reklamy i r\u00f3wnoczesne tworzenie w duszy konsumenta nowych pragnie\u0144 i marze\u0144. W tym przypadku jest to raczej szersze wyja\u015bnienie znanego zjawiska i nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o post\u0119powym przesuni\u0119ciu teoretycznym. Zosta\u0142a wykorzystana i zasymilowana zewn\u0119trzna teoria marketingu. Cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 marketingowc\u00f3w dalej si\u0119 ze mn\u0105 nie zgadza.<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"4\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">reklamowych hase\u0142 jest wiele i LNS jest arbitralnie wybranym wycinkiem reklamowej rzeczywisto\u015bci.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Na krytyk\u0119, \u017ce LNS jest tylko wycinkiem zbioru hase\u0142 reklamowych nie odpowiedzia\u0142em dot\u0105d wyczerpuj\u0105co, bo konieczna jest systematyczna kwerenda i zliczenie. Wyczulony na t\u0119 krytyk\u0119 ogl\u0105dam nami\u0119tnie reklamy zadaj\u0105c sobie wci\u0105\u017c pytanie, czy ta lub ta konkretna reklama da si\u0119 sprowadzi\u0107 do zespo\u0142u LNS. Przewa\u017cnie daje si\u0119. Mo\u017cliwe jest wi\u0119c sprawdzenie empiryczne mojego twierdzenia. Niezbyt skomplikowane badania empiryczne powinny prowadzi\u0107 do post\u0119powego przesuni\u0119cia empirycznego<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"5\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">z lektury mojej pracy mo\u017cna wynie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wszyscy ulegaj\u0105 zespo\u0142owi LNS. A to nieprawda. Bardzo wielu ludzi jest uodpornionych na warto\u015bci LNS.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Krytyka, \u017ce z mojej pracy mo\u017cna odczyta\u0107, \u017ce wszyscy ulegamy presji LNS zmusi\u0142a mnie do opisania przyczyn naszej rosn\u0105cej podatno\u015bci na uleganie warto\u015bciom LNS oraz do opisania czynnik\u00f3w r\u00f3\u017cnicuj\u0105cych t\u0119 podatno\u015b\u0107 u r\u00f3\u017cnych os\u00f3b i grup spo\u0142ecznych. Jest to przesuni\u0119cie teoretyczne i r\u00f3wnocze\u015bnie pomys\u0142 na zaprojektowanie i wykonanie bada\u0144 empirycznych. Powinny one doprowadzi\u0107 do kolejnego post\u0119powego przesuni\u0119cia empirycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\">*\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 *<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Nie wszystko w mojej pracy idzie zupe\u0142nie dobrze i bez tar\u0107. Wyst\u0119puje w niej kilka anomalii, cho\u0107 nie jest to ocean anomalii, o jakim pisa\u0142 Lakatos. W rozdziale o mechanizmie reprodukowania makro presji klasyczn\u0105 anomali\u0105 jest przyk\u0142ad Japonii. Japonia nie jest, historycznie rzecz ujmuj\u0105c, cz\u0119\u015bci\u0105 \u00a0cywilizacji zachodniej a mechanizm reprodukcji makropresji jest w niej bardzo widoczny. M\u00f3wi\u0105c prawd\u0119, nie zg\u0142\u0119bia\u0142em tego problemu szerzej. Post\u0119powa\u0142em tu bezwiednie jak opisany przez Lakatosa badacz, kt\u00f3ry pomija anomalie licz\u0105c, \u017ce zostan\u0105 wyja\u015bnione w trakcie dalszego rozwoju programu badawczego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Je\u015bli idzie o rozdzia\u0142 pierwszy, rozbudowa istniej\u0105cego pierwotnie pasa ochronnego hipotez powi\u0119kszy\u0142a ten rozdzia\u0142 o dwadzie\u015bcia procent. Niemal ca\u0142a dodatkowa tre\u015b\u0107 powsta\u0142a jako odpowied\u017a na krytyk\u0119 czytelnik\u00f3w. Modyfikacje nie zawieraj\u0105 hipotez ad hoc. Wszystkie dodatkowe wyja\u015bnienia albo zosta\u0142y albo podlegaj\u0105 niezale\u017cnemu sprawdzeniu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozszerze\u0144 to propozycje sprawdzian\u00f3w lub test\u00f3w. R\u00f3wnocze\u015bnie jest w tym rozdziale wiele miejsc, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dalszego rozwini\u0119cia, odniesienia si\u0119 do literatury przedmiotu, przeprowadzenia bada\u0144, szczeg\u00f3\u0142owego zaprojektowania sposobu weryfikacji pewnych tez itd.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Zawsze nazywa\u0142em moj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 skr\u00f3tem wi\u0119kszej nieistniej\u0105cej ca\u0142o\u015bci. Stosuj\u0105c terminologi\u0119 Lakatosa, zawarty jest w niej, explicite b\u0105d\u017a implicite, do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owy dalszy program badawczy. Jest on wewn\u0119trznie sp\u00f3jny, bo projektuje prace wynikaj\u0105ce z pewnej ca\u0142o\u015bciowej koncepcji. Ka\u017cde uzupe\u0142nienie ma swoje miejsce w ca\u0142o\u015bci budowli. Zastanawiam si\u0119, czy w wersji ksi\u0105\u017cki przeznaczonej do druku nie umie\u015bci\u0107 tej listy prac do wykonania jako zach\u0119ty dla innych do w\u0142\u0105czenia si\u0119 do tego programu badawczego i jako potwierdzenia, \u017ce moja koncepcja zawiera to, co zdaniem Lakatosa jest heurystyk\u0105 pozytywn\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Cho\u0107 liczenie zakresu modyfikacji wzrostem obj\u0119to\u015bci tekstu nie jest szczytem wyrafinowania, to z perspektywy kilku lat dyskusji nad kolejnymi wersjami mojej pracy widz\u0119, \u017ce tam, gdzie dyskusja by\u0142a najostrzejsza, tam i modyfikacje s\u0105 najwi\u0119ksze. Kluczowy w ca\u0142ej pracy jest rozdzia\u0142 czwarty, w kt\u00f3rym omawiam najistotniejsze efekty transformacji czasu w warto\u015b\u0107. W tym, wielk\u0105 i nie maj\u0105c\u0105 precedensu realokacj\u0119 zasob\u00f3w cywilizacyjnych. Realokacja ta zabiera zasoby z innych zastosowa\u0144 i kieruje je do realizacji priorytetu By\u0107-Coraz-D\u0142u\u017cej. To za\u015b nadaje naszej cywilizacji niemal transcendentny kierunek rozwoju.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Tu uderzy\u0142o we mnie najwi\u0119cej uwag krytycznych. Rozdzia\u0142 z modyfikacjami jest w efekcie trzy razy d\u0142u\u017cszy od jego pierwotnej wersji. Jedna z g\u0142\u00f3wnych linii krytyki by\u0142a zreszt\u0105 do przewidzenia. Od pocz\u0105tku mia\u0142em intuicj\u0119, \u017ce wzrost warto\u015bci czasu doczesnego i coraz silniejsza (dzi\u0119ki spe\u0142nieniu pewnych warunk\u00f3w) artykulacja pragnienia, by By\u0107-Coraz-D\u0142u\u017cej tu na Ziemi skutkuje bardzo silnym przesuwaniem \u015brodk\u00f3w z innych zastosowa\u0144 ku tym, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 realizacji oczekiwania D\u0142u\u017cej. Ale intuicja odno\u015bnie takiej realokacji to jedno a jednoznaczna w swej wymowie i nie podlegaj\u0105ca dyskusji statystyka oraz zgodny ch\u00f3r statystycznych prognoz to co\u015b zupe\u0142nie innego. Wielu krytyk\u00f3w pow\u0105tpiewa\u0142o, czy faktyczna skala realokacji (bo ma\u0142o kto w ni\u0105 w\u0105tpi\u0142) potwierdza tak daleko id\u0105ce konkluzje, jakie zawar\u0142em w rozdziale. D\u0142ugo nie udawa\u0142o mi si\u0119 zebranie kompatybilnych statystyk na ten temat. W ko\u0144cu jednak je znalaz\u0142em i to za okres 100 lat wstecz. Mam tak\u017ce wykonane przez ameryka\u0144skie instytuty naukowe prognozy na nast\u0119pne kilkadziesi\u0105t lat. Dla przyk\u0142adu, udzia\u0142 wydatk\u00f3w na ochron\u0119 zdrowia w Produkcie Krajowym Brutto wzr\u00f3s\u0142 w USA od roku 1880 do roku 2004 z poziomu 0,8% do 15,5%. W pe\u0142ni potwierdzi\u0142o to moje intuicje, gdy\u017c \u017caden inny typ wydatk\u00f3w tak si\u0119 nie rozpycha\u0142 zabieraj\u0105c innym wydatkom tyle zasob\u00f3w dla w\u0142asnej ekspansji. Co do prognoz, id\u0105 nawet dalej, ni\u017c s\u0105dzi\u0142em. Oficjalna prognoza rz\u0105dowa USA nie wyklucza doj\u015bcia tego udzia\u0142u w roku 2075 do poziomu 38% PKB.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Ta modyfikacja pasa ochronnego jest w moim przekonaniu post\u0119powym przesuni\u0119ciem empirycznym. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c definicj\u0119 Lakatosa nowego faktu we wst\u0119pnej fazie programu badawczego, mo\u017cna chyba te\u017c uzna\u0107 t\u0119 konkretn\u0105 modyfikacj\u0119 za nowy fakt.<\/span><\/p>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Praktyczne_wnioski\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Praktyczne wnioski<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">Praca teoretyczna z zakresu humanistyki, zw\u0142aszcza maj\u0105ca wykry\u0107 pewne prawid\u0142owo\u015bci proces\u00f3w spo\u0142ecznych i dotycz\u0105ca du\u017cego obszaru problemowego, geograficznego i czasowego mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 wymogi program\u00f3w badawczych, tak, jak je sformu\u0142owa\u0142 Imre Lakatos. W tym celu, tworz\u0105c tak\u0105 teori\u0119 nale\u017cy poza przedstawieniem jej rozwini\u0119tej formy:<\/span><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"color: #000000;\">ujawni\u0107 pierwotn\u0105 i zaawansowan\u0105 wersj\u0119 twardego rdzenia;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">ujawni\u0107 proces dokonanych ju\u017c modyfikacji i oceni\u0107 znaczenie ka\u017cdej dokonanej modyfikacji z perspektywy teorii program\u00f3w badawczych;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">ujawni\u0107 anomalie istniej\u0105ce na danym etapie pracy;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">pokaza\u0107 zastosowany warsztat naukowy;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">pokaza\u0107 program dalszych bada\u0144 wynikaj\u0105cy z aktualnej wersji teorii;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">wykaza\u0107, \u017ce realizowany program badawczy bazuj\u0105cy na specyficznym dla niego twardym rdzeniu cechuje du\u017ca moc heurystyczna, rozumiana jako zdolno\u015b\u0107 wyja\u015bnienia jak najwi\u0119kszej liczby zjawisk z zastosowaniem jednolitej i mo\u017cliwie najprostszej siatki poj\u0119ciowej;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">wskaza\u0107 nowe fakty ju\u017c opisane dzi\u0119ki danemu programowi badawczemu i przewidywane na danym etapie jego rozwoju;<\/span><\/li>\n<li><span style=\"color: #000000;\">wskaza\u0107 teorie konkurencyjne i por\u00f3wna\u0107 ich moc heurystyczn\u0105.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<h3 style=\"text-align: justify;\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Summary\"><\/span><span style=\"color: #000000;\">Summary<\/span><span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000000;\">The humanities can meet the criteria of good science formulated by Imre Lakatos in his methodology of scientific research programs, one of the most distinguished theories of science. The Lakatos\u2019 theory can be used both by the authors and reviewers of the works in the area of arts. The paper presents the example of such an application. The author analyses his own work on the dynamics of Western civilization from the perspective of\u00a0 the research programs methodology. He reveals the hard core of his theory, protective belt of auxiliary hypotheses, negative and positive heuristics, problem shifts, etc. to prove the progressive nature of his research program titled \u201cWestern Civilization and Time\u201d.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 pobierz \/ wydrukuj tekst Stosowalno\u015b\u0107 koncepcji program\u00f3w badawczych Imre Lakatosa w naukach humanistycznych Sk\u0105d tytu\u0142owe pytanie Pytanie tytu\u0142owe jest nieco prowokacyjne, ale zasadne. Co decyduje, \u017ce prace traktuj\u0105ce o cywilizacji autorstwa Roberta Wrighta, Davida Landesa, Jareda Diamonda, Erica Jonesa,\u00a0 Immanuela Wallersteina, Feliksa Konecznego, Arnolda Toynbee\u2019go, Maxa Webera, Oswalda Spenglera, czy Karola Marksa uznajemy b\u0105d\u017a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":894,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1058","1":"page","2":"type-page","3":"status-publish","5":"category-inne-teksty","6":"czr-hentry"},"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.2","language":"en","enabled_languages":["pl","en"],"languages":{"pl":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"en":{"title":false,"content":false,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1058","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1058"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1058\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jacek.kwasniewski.org.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}